(Oleh Umbu Hina Kapita)
(Bahasa Sumba dialek Mangili, berbentuk lawiti luluku, atau “bahasa wunang”)
Ba ngarunaka I U. Lombu Andu Maramba (kabihu Kanjanga Luku) Nyunaduka na maápa ngapi kaka
na maápa jara báhi nyunaduka na matuku mamuli wua ridi na mairihu kanátaru laku lulungu, náhu hi talara li yiangu
“mamuli ndai, patuku lombu”
hi wándanja da mamuli ihi mbángida:
Nyuna na makawunga pakakangu kaka mbelu, buti wilaku;
hi nahurungu ndába na hau nganangu kabihu na hau pepangu hambali;
ba napajaungu patuku kaka mbelu patuku buti wilaku.
Ba nalika la kawaki peku ránguna la mata peku ngitana I U. Landu Mananu la Manggudu, pahuka dunyaka la hada palewadunanyaka la laku na witi papalewana na lima papalewana i Padangu Payili:
“Lua ka wána wámunya I U. Lombu la Halura.
mála meli mála áru
ka natukungga kaka mbelu ka natukungga buti wilaku,
na nyuna ámbu na kapatungu na ládu ámbu na kapatungu na rudungu, ka naparunggu rengga áruha
ka napapi nggata aruha,
wánggu wána I Umbu la Manggudu”
Dongeng-dongeng & Cerita Rakyat Asli Sumba
104
wána wámunya, wánggu, wánanya.
Pangga ba na tákaka laku ba nalundunguka
i Padangu Payili, la halura la Kiri Mara
la Mata Wai la Hinda la Rati Ana Njara tulu pahangerananyaka
banjalu palihinanyaka na paomuna la ngaru na payutuna la lima,
Ndadi ba narángu I U. Lombu “Nda kungita ngerangu nda kurángu hamangu makapatunja ládu makapatunja rudungu da buti wilaku da kaka mbelu,
duku ba kuapa ngapi kaka ba kuapa jara bahi, kuálanja wulangu kuálanja ndaungu, da buti wilaku da kaka mbelu, náhu bali kádi taumu njánga kádi njaramu nda nauuya la pekamu nda naaaya la ngarumu I Umbu la Halura,
Ka wánggu wámu naunya I Umbu la Manggudu wánggu wána naunya.
Ba nanjánga na njarana Ba nabalika na tauna, I Padangu Payili, bánjalu palihinanyaka tulu pahangerananyaka na paomuna la ngaru na payutuna la lima i Umbu Landu la Manggudu Ndadi ba narángu
i Umbu Landu la Manggudu
ba nakapatungu ka na ládu ba nakapautunguka na rudungu ka patau laku renggananyai ka panjara mahawaritunanyai i Padangau Payili
luawa kau kaiha da buti wilaku da kaka mbelu da kangatu hupu linggu da kanata hupu rewanggu lai Umbu Lombu la Halura
wánggu wána I Umbu la Manggudu wána wámu wánanya.
Ndadi ba natáka la huluru hanamba la linjaku kahalina I Umbu Lombu tuku,
Tulu pahangerananyaka Banjalu palihinanyaka
Na kangatu hupu lina Na kanata hupu rewana I Umbu Landu la Manggudu ka papahuka yiananya la hada ka papalewa yiananya la laku Ndadi ba narángu I Umbu Lombu mbumbaru mbaninanyaka njara hangga rapananyaka lati jiamaya duku
hi kuhahanggau la rahi hi kuwunganggau la liti
ámbu kawuku pahadánggitungga rahi ládu ámbu kajanga pakababangga tula rudungu, nakapatungu na ládu
nakapatungu na rudungu, ámbu wánadungga ba kuálanja wulangu kuálanya ndaungu duku da buti wilaku
da kaka mbelu, lua ka wána wámunya i Umbu Landu la Manggudu hi wánggu nau nggamu,” wánanya Ba wá`nanyaka nu,
Dongeng-dongeng & Cerita Rakyat Asli Sumba
106
pakapuki ahunanyaka pakala wainanyaka i Padangu Payili
álaka hi napakura njánga baliya hi napaia laku wihuya;
“Bali kau peka
la mapahukakau la hada la mapalewakau la laku, napakapuki hama ahunggaka napakala hama wainggaka i Umbu la Halura
ka wánggu wámu naunya, na maahunggau la au
na mawainggau la mbomangu wánggu, hi wána naunya I Padangu Payili,
Laku mangu waimatangunanyaka pangga mangu waiwirangunanyaka i Padangu Payili
ndadi na tákangu patáka ndadi na lundungu palundungu la Manggudu la Talu Kumbu la karaha la kadambina i Umbu Landu Mananu wai wirayaka la kakau wai matayaka la pipi i Padangu Payili
ba napekanya na jára na mayilana na katiu na hambátina, hi nanjanjaru panjakaya hi natidihu kaningganya, na pulu njua
na pulu hanggana i Umbu Lombu la Halura ba naitayaka la mata ba napinyaka la ati ba nahunggu li majára ba narangga li mayila i Padangu Payili
mbumbaru mbaninanyaka
njara hangga rapadunanyaka i Umbu Landu Mananu, hi nalipitu pakáhangu hi nambola mapambulungu ángu juru watu umana ángu ndalaru kabihuna, hi napulu pamba hi nabata bákalu, ba dahukutu pahamangu ba ridihu pamerangu, la papahadanya na kiringu la papandindiya na andungu, ka pararanya awangu ka pakutunya api
la Halura la Kiri Mara
la Mata Wai la Hinda la Rati Ana Njara la Palundungu la Bila la Kambata Tana Koha wánggu wáda naunguka,
ba dangaru mapahamangu ba dalima mapamerangu.
Ka mambirunanyaka na panggada mbabakunanyaka na lakuda, hi dapangga táka
hi dalaku lundungu, la Halura la Kiri Mara
la Mata Wai la Hinda la Rati Ana Njara Ilu ba naitayaka
ngadu ba napinyaka na marara la palindi na mamitingu la papala, tundu warananyaka ba napaára rotungu ba napatumbu hiringu.
Ka kupinya na lailu mangu mulangu na rawa mangu witingu, hiu raranggu la palindi
hiu mitinggu la papala wánggu ba wána naungu.
Ndadi ba narángu i Umbu Landu Mananu.
pekadunanyaka na lailu mangu mulangu
Dongeng-dongeng & Cerita Rakyat Asli Sumba
108
na rawa mangu witingu “Nda pakundu nda pajanggiluanggunya nda paráda nda padilianggunya ba ngahadumu pakapuki hama ahunya pakala hama wainya na papahukanggu la hada
na papalewanggu la laku, jiadu hi kuraranggau la palindi hi kumitinggau la papala wánggu wánaka i U. Landu Mananu Nu ba wánaka,
pandidarungudanyaka tamingu pahánjalungudanyaka nambu lupa namanára wihinaka lupa natalu watu tanjungunaka i Umbu Landu Mananu nyanggarunanyaka kangali weharunanyaka kanjangaru.
hi napanjorunya na njara pakalitina hi napataya na landu la katákuna i Umbu Lombu Andu Maramba rarananyaka awangu
kutunanyaka api la Halura la Kiri Mara lekunanyaka tanawangu hondunyaka taribu i Umbu Landu Mananu laku panggukungunanyaka pangga panggelangunanyaka ba balika na tauna
ba nanjángaka na njarana la Mangudu la Talu Kumbu la Kotaku la Ngaru Liangu Ba naránguka i Hau i Hari Kundu i Kawátangu i Duku Watu, hamanai i Mamba i Ana Pai
i Kapita i Lara Hada, hamanai i Tonggi i Mari i Endi i Ambarai, na manuanya la ihi na makainya la ria,
na ngerana i Haloi i Ana Ju
i Kabundungu i Kanjanga Luku rarananyaka la palindi
mitingunanyaka la papala la Manggudu la Talu Kumbu hi napararaya na awangu hi napakutunya api hi dapanjorunya njarana hi dapatanya landuna i Umbu Landu Mananu hi dangingi la kajangaya hi dakatáku la paheriya, ka napatoda hama raungu ka napaeru hama wuangu i Umbu Lombu Andu Maramba hi wáda da manuwanya la ihi da makainya la ria Ba kabunanyaka na tana ba mberananyaka na watu la Halura la Kiri Mara
la Mata Wai la Hinda la Rati Ana Njara matawa ka nahuranya witu mondu matawa ka nawalanya ngginggi rara matawa ka natana bulu ndoku ka naluku kubu jua ámbu ningupa wai makangukunya ámbu ningupa manu makakalukunya Wánggu wádaka i Haloi i Ana Ju
i Kabundungu i Kanjanga Luku Ba dangaru mapahamangu
Ba dalima mapamerangu
Ka pandindidanyaka tandai lamangana i Pingga Hina i Manu Rara
ka walahudanyaka liruda
i Mitingu Kawuku i Nda Pailu Yiangu hi dapakapádakungu liruda
hi dapakabilakungu buhida, táka la Honga la Hili Mata la Wula la Waijilu nakapurutu na rumba nakatuburu na wai
Dongeng-dongeng & Cerita Rakyat Asli Sumba
110
hi dapangga tua pahipungu hi dalaku palápahungu la Woha la Wai Rara la Benda la Puru Mahi la Kanaka la Puru Kurungu táka hi dapapanja tandai lamanga i Pingga Hina i Manu Rara Táka hi dakulurunja liruda
i Mitingu Kawuku i Nda Pailu Yiangu hi dakalau hunga totukunya
hi darawa kamburu daninya
na ngerana i Umbu Rei i Umbu Ranja Mandi la Neripu la Watu Uma
la Pindu Walakari la Watu Ana Tau pirihu hadodidanyaka
kaka mahangiridanyaka lai U. Rei lai Umbu Ranja Mandi Ka ngaru mapahamangudanyaka
lima mapamerangudanyaka i U. Rei i Umbu Ranja Mandi i U. Pika i U. Ndema Lulu i U. Ngapu i U. Kahuru,
hi datuaha la mamitu karahada hi datuaha la maringu wai kajiada, tuadanyaka handoka jalada watu umada hi dapadodi rau kawindungu hi dapahingi kalimbongangu
i U. Rei i Umbu Ranja Mandi
i U. Ngapu i U. Kahuru, ba dapalalinguka keka manu ba dapayilanguka karaba waida
i U. Rei i Umbu Ranja Mandi
i U. Ngapu i U. Kahuru,
la tana budi tura la pariangu budi laka
la Kalimbu Bánggi la Pindu Ana Tau la Tadulu Wa la Majangga Dita.