Paulus pung Surat par Pilemon Kata-Kata Partama
25 Katong minta biar Tuhan Yesus Kristus kasi berkat basar par kamong samua
Hormat dari beta, Paulus
Kamus
Akaya (Akhaya) – Akaya ni daera satu di sabala salatang negara Yunani
sakarang. Orang Roma pegang parenta di daera ni dari taong 146 Waktu Yesus Balong Lahir. Taong 27 Waktu Yesus Balong Lahir, daera ni jadi propinsi. Kota Korintus, Atena, deng Kengkrea ada di propinsi Akaya ni. Paulus sandiri kasi tau Allah pung Kabar Bae di propinsi Akaya (Yesus pung Utusang-utusang pung Carita 18). Orang jaga kasi
sama Akaya ni par daera Yunani.
1 Tesalonika 1:7-8
Aleksander (Aleksander) – Aleksander pung arti dalang bahasa Yunani
tu, ’Orang yang tolong ka jaga orang laeng dari dong pung susa deng sangsara’. Dalang Alkitab ada lima orang nama Aleksander:
1. Simon orang Kirene pung ana laki-laki, Rufus pung sudara (Markus 15:21).
2. Orang Yahudi satu, Imam basar Hanas pung famili (Yesus pung
Utusang-utusang pung Carita 4:6).
3. Orang Yahudi dari kota Efesus (Yesus pung Utusang-utusang
pung Carita 19:33).
4. Orang Kresten satu yang su bale balakang dari Kabar Bae sampe su seng parcaya Yesus Kristus lai.
1 Timotius 1:20
5. Tukang tambaga satu yang paleng musu Paulus deng Kabar Bae yang Paulus ajar. Lia Himeneus
2 Timotius 4:14
Allah pung ajarang (Firman Allah, Ajarang sehat) – Allah pung ajarang
ni, akang bicara soal Yesus Kristus. Akang dari bahasa Yunani, logos yang bisa pung arti ’kata-kata’ deng ’pasang’. Dalang Alkitab jua orang pake logos waktu dong bicara soal ’Kabar Bae’. Tuhan pung Roh kasi kuasa par Yesus pung utusang-utusang la dong mulai pi kasi tau Allah pung ajarang soal Yesus par samua orang. Dong biasa kasi
tau akang di orang Yahudi pung tampa sombayang, bukang cuma par orang-orang Yahudi sa, mar par orang-orang yang bukang Yahudi lai. La dari apa yang dong kasi tau, orang-orang jadi parcaya Yesus. Orang-orang tu, orang-orang Yahudi, orang-orang Yahudi pung imam-imam, deng orang-orang yang bukang Yahudi.
1 Timotius 4:5; 5:17; 2 Timotius 4:3; Titus 2:5
Allah pung juru bicara (Nabi) – Allah pung juru bicara tu orang yang
Allah utus par kasi tau apapa satu yang tasambunyi, kasi tau Antua pung mau ka Antua pung pasang, ka kasi tau apapa yang nanti jadi. Allah pung juru bicara jaga dapa siksa deng dapa bunu dari orang
Israel tagal pasang yang dong bawa tu.
1 Tesalonika 2:15; 1 Timotius 1:18
Allah pung Roh (Roh Kudus) – Lia Tuhan pung Roh
Allah pung Tulisang (Kitab Suci, Alkitab) – Waktu Paulus tulis soal ’Allah
pung Tulisang’, dia bicara soal kitab-kitab dalang Janji Lama. Waktu itu, tulisang-tulisang yang katong bilang akang sakarang ni par Janji
Baru, akang balong ada. Orang Yahudi biasa baca Allah pung Tulisang
di muka orang banya waktu dong bakumpul sama-sama par ibada. Bagitu lai deng orang-orang Kresten waktu itu.
1 Timotius 4:13; 5:18; 2 Timotius 3:15-17
Anggor (Anggur) – Pohong anggor di Palestina paleng top. Biasa pas musing
par pata anggor, orang-orang gale lobang di tana ka di batu karang par ramas akang la ambe akang pung aer. Anggor pung aer tu, dong simpang akang dalang tampayang ka tas yang dong manjai dari binatang pung kuli. Tagal di Palestina aer paleng susa, orang biasa minong anggor sabang hari. Dong biasa minong akang waktu makang ka waktu ada acara-acara basar bagitu. Labe-labe lai waktu orang kaweng (Yohanis
2:1-11). Paulus parna bilang Timotius par minong anggor sadiki, bukang
cuma aer puti sa. Barang, par orang Yahudi, anggor tu jua jadi obat par poro saki. Mar, Paulus jua kasi atorang kalo pamabo seng bole jadi pamimping jamaat. Orang-orang Yahudi jua jaga bawa anggor ka Orang Yahudi pung Tampa Sombayang Pusat. Dong tumpa akang di atas tampa bakar binatang par jadi korbang par Tuhan.
1 Timotius 3:8; 5:23; 2 Timotius 4:6; Titus 2:3
Antiokia (Antiokhia) – Antiokia tu kota satu yang baku dekat deng daera
Pisidia di propinsi Galatia. Jadi, akang pung nama Antiokia di Pisidia. Paulus deng Barnabas parna pi kasi tau Allah pung ajarang soal Yesus di kota ni (Yesus pung Utusang-utusang pung Carita 13:14-52).
Di kota Antiokia, orang-orang partama kali bilang kalo orang-orang yang iko Yesus tu, orang Kresten (Yesus pung Utusang-utusang pung
Carita 11:26). 2 Timotius 3:11
Artemas (Artemas) – Artemas ni Paulus pung tamang yang jaga kasi
balajar Kabar Bae soal Yesus lai. Paulus suru Artemas ka Tikikus par pi bantu Titus urus orang parcaya di pulo Kreta.
Titus 3:12
Asia (Asia) – Propinsi Asia ni seng sama deng benua Asia. Taong 129
Waktu Yesus Balong Lahir, pemerinta Roma biking akang jadi satu propinsi sandiri. Akang pung ibu kota nama Efesus. Sakarang ni, propinsi Asia tu ada di negara Turki pung sabala matahari maso.
2 Timotius 1:15
Berkat basar (Kasih karunia) – Allah kasi berkat basar par manusia,
bukang tagal manusia mustahak par tarima akang, mar tagal Antua pung hati bae sa. Berkat basar yang manusia tarima dari Allah tu macang Antua kasi salamat dong, Antua tolong dong, kasi ampong dong pung dosa-dosa, deng kasi kuat dong. Waktu Paulus ka Petrus tulis surat par jamaat-jamaat, dong dua jaga pake kata-kata ni. Dong dua pake kata-kata ni waktu dong sombayang par basudara yang parcaya Yesus Kristus deng jamaat-jamaat. Waktu dong dua pake kata-kata ni, dong dua harap biar Tuhan kasi unju Antua pung hati bae par jamaat-jamaat.
2 Tesalonika 1:11-12; 1 Timotius 1:14; 2 Timotius 2:1; Pilemon 1:3
Buku-buku dari kambing pung kuli (Perkamen) – Dolo-dolo,
orang-orang yang hidop satu jamang deng Paulus dong seng biasa pake buku macang katong sakarang. Dong biasa pake kartas ka binatang pung kuli yang panjang, yang dong gulung di kayo sapanggal biar gampang par bawa ka mana-mana. Kartas tu orang biking akang dari tatanamang aer yang nama ’papirus’. Mar yang dari binatang
pung kuli, orang biasa biking akang dari domba ka kambing pung kuli. Tagal binatang pung kuli tu labe kuat dari kartas dari ’papirus’, orang-orang biasa tulis surat-surat penting di akang. Itu jua yang jadi alasang mangapa sampe Paulus suru Timotius bawa buku dari kambing pung kuli tu par dia.
2 Timotius 4:13
Dame (Damai sejahtera) – Dalang bahasa Ibrani dame tu syalom mar
dalang bahasa Yunani eirene. Dame pung arti tu ’sanang’, ’tanang’, deng ’seng saki’. Dame jua bisa pung arti ’seng ada parang’ ka ’seng kaco’. Mar bukang itu sa, tagal dame tu jua bisa pung arti ’hati ka pikirang yang tanang’. Orang-orang parcaya pung hati ka pikirang bisa tanang tagal Tuhan pung Roh karja dalang dong pung hati ka pikirang. Akang seng bisa ilang, biar kata dong dapa siksa macang bagemana lai.
1 Tesalonika 5:23; 2 Tesalonika 3:16; 2 Timotius 2:22; Titus 1:4
Demas (Demas) – Demas ni Paulus pung tamang karja di Roma, waktu
Paulus dapa bui partama kali. Waktu Paulus dapa bui kadua kali, Demas pi kasi tinggal Paulus sandiri. Dia kasi tinggal Paulus la pi ka kota Tesalonika tagal dia labe suka iko apapa di dunya yang biking dia sanang.
2 Timotius 4:10; Pilemon 1:24
Diaken (Diaken, Pembantu jemaat) – Kata diaken ni asal dari kata
Yunani diakonos, yang pung arti ’orang karja’ (Matius 20:26). Dalang gareja-gareja dolo-dolo, diaken tu orang yang karja par Tuhan. Orang yang jadi diaken tu, dia pung tugas par ator soal-soal kepeng, urus urusang-urusang dalang gareja, kaseng par urus orang-orang kasiang deng janda-janda.
1 Timotius 3:8-13
Efesus (Efesus) – Efesus ni kota basar satu di propinsi Asia. Orang-orang
di kota Efesus masi parcaya dewa-dewa deng sihir-sihir. Di kota ni jua, dong parcaya paskali par dong pung dewa parampuang Artemis. Dong parcaya kalo di kota ni, dewa parampuang Artemis pung patong jatu dari langit. Tarus, dong biking akang pung tampa sombayang di situ biar dong bisa somba akang. Waktu Paulus ada bajalang koliling
tampa-tampa deng kampong-kampong par kasi tau Tuhan Yesus pung ajarang, dia pi ka kota ni lai par lia dia pung basudara yang parcaya Yesus di situ. Dia kasi balajar orang-orang soal Yesus pung ajarang lai biar orang-orang tu parcaya Yesus la kasi tinggal dong pung dosa-dosa.
1 Timotius 1:3; 2 Timotius 4:12
Filetus (Filetus) – Lia Himeneus
Filipi (Filipi) – Kota Filipi ada di propinsi Makedonia. Akang dekat deng
jalang raya Egnatia. Jalang raya ni tantara Roma pung tampa bajalang par pi ka daera-daera di sabala matahari nai. Taong 51 Waktu Yesus Su Lahir, Paulus datang ka kota tu la kasi badiri jamaat Kresten di sana.
1 Tesalonika 2:2
Galatia (Galatia) – Galatia tu propinsi satu yang pemerinta Roma parenta.
Taong 25 Waktu Yesus Balong Lahir, akang jadi orang Roma pung propinsi. Waktu pi kasi tau Kabar Bae Soal Yesus, Paulus datang ka kota-kota macang Antiokia di Pisidia, Ikonium, Listra, deng Derbe. Kota-kota tu ada dalang propinsi Galatia ni. Propinsi Galatia dolo tu pung tampa ada di sabala tenggara dari negara Turki sakarang.
2 Timotius 4:10
Hermogenes (Hermogenes) – Dia ni orang Kresten dari propinsi Asia.
Dia deng Figelus sama-sama pi kasi tinggal Paulus waktu Paulus ada parlu dong dua par bantu Paulus.
2 Timotius 1:15
Hidop tarus-tarus deng Allah di Sorga (Hidup kekal) – Sapa yang
parcaya Yesus Kristus tu Tuhan deng parcaya Kabar Bae soal Antua, Allah nanti kasi salamat dong la dong nanti hidop tarus-tarus deng Allah di Sorga.
1 Timotius 1:16; 6:12; Titus 1:2; 3:7
Himeneus (Himeneus) – Himeneus ni guru palsu yang sama-sama deng
Filetus deng Aleksander, kasi balajar ajarang yang seng batul. Dolo dia parcaya Yesus Kristus, mar sakarang dia su bale balakang dari Antua pung ajarang yang batul. Paulus kasi pisa Himeneus deng Aleksander dari orang-orang yang parcaya Yesus Kristus. Paulus
biking bagitu biar dong dua seng biking rusak jamaat pung parcaya par Yesus Kristus, macang deng luka yang busu yang palang-palang makang kasi ancor orang pung badang.
1 Timotius 1:20; 2 Timotius 2:17
Hukum – Ada babarapa arti soal kata hukum:
1. Hukum (Mengukum, Hukuman, Murka) – Tuhan balas apa yang