Nota Pjm3106-Anatomi Dan Fisiologi-2012

A

A N AN A TT OO M I M I DD AA N F IN F ISS IIOO LL OO GG II

A

A natomi natomi ialialah kajah kajian ian terhadterhad ap bap b inainaan tubuan tubu h badh bad an, an, susunan susunan organ-organ,organ-organ, st rukt ur- str uktu r b adan da n p erk ai

st rukt ur- str uktu r b adan da n p erk aitan an tar a sta n an tar a setiaetiap str uktu r tp st ruk tur t er serseb ut. Aebu t. A na tomin atom i berasal

berasal daripaddaripad a perkata perkat aan Yaan Y unani unani “ana” bermaksud a“ana” bermaksud asingkasingkan dan “tn dan “t omeome”” bermaksud m

bermaksud mememotot ong. Fong. F isiisiologi bermologi bermaksud kajiaksud kajian tentan tent ang fungsi struktur ang fungsi struktur tubtub uhuh badan dan cara struktur tubuh badan menjalankan aktiviti-aktiviti untuk badan dan cara struktur tubuh badan menjalankan aktiviti-aktiviti untuk m

mengekalengekalkan keskan keseimeimbangan tubbangan tub uh badan. uh badan. TT ubub uh badan terduh badan terd iri iri daripada unsur-daripada unsur-unsur d

unsur d an sebatan sebat iaian-sebatian kimn-sebatian kimia. ia. SS ebatian-sebatian kimebatian-sebatian kimia iia ini berasal dari bahan-ni berasal dari bahan-bahan organan seperti protein, lemak dan karbohidrat, dan bahan-bahan-bahan-bahan bukan bahan organan seperti protein, lemak dan karbohidrat, dan bahan-bahan bukan org

org anan. anan. DD i i samping isamping itu, anatotu, anato mi mi dan fdan f isiisiologi mologi melielipupu ti sistem ti sistem integumentari, integumentari, systsyst emem rangka, sistem otot, sistem saraf, sistem endokrina, sistem darah dan jantung, rangka, sistem otot, sistem saraf, sistem endokrina, sistem darah dan jantung, syst

syst em lem limimfatfat ik dik d an imuniti, an imuniti, sistem respirasi, sistem respirasi, sistem penghsistem pengh adaman, pemakanan dadaman, pemakanan d anan metabo

metabo lilisme serta sme serta sistem urinarisistem urinari..

LL IIGG AA M EM E NN K

K OO M PM P OO N EN E N N H UH U RR A IA I A N A N C OC O N TN T OO HH LL iigamgamenen TT iis u s u b e r f ib e r f ib e r b e r y a n gy a n g

m

menyamenyambungkbungk an dua atan dua at auau lebih

lebih tutu lang atau rawan yanglang atau rawan yang bb oleh oleh bb ergerak.ergerak.

LL ig aigammen be rfun gsi unen be rfun gsi untuktuk mengekal

mengekal dan menetapdan menetap kankan tula

tulang pn g p ad a k eduda da ked ud uk anny au kan nya serta mem

serta membobo lehkanlehkan pergerakan pad

TT IISS U U && M OM O LL EE K UK U LL / F/ F UU N GN G SS I I SS EE LL

SS e k ue k ummp u lp u la n sa n se le l yang memyang mempunypuny ai bentuk ai bentuk dan stdan st ruktur ruktur yang samayang sama, dan m, dan melelaksanakan satuaksanakan satu fun

fun gsi gsi terttert entu sahaja dipanggilentu sahaja dipanggil tisutisu (tissue).(tissue).

TT isisu meu mengandungi selngandungi sel-sel -sel yang mengalyang mengalamami perti pert umbuhan, umbuhan, adapadap tasi, tasi, dan pdan p erubahan erubahan dalamdalam si

sifatfat -si-sifat fat yang adyang ad a pa p ada mereka untuk ada mereka untuk mmemembobo lehkalehkannya melnnya melaksanakan fungsi tertentu.aksanakan fungsi tertentu.

TT erdaperdap at at emempat pat jjenis tisu asaenis tisu asas dalam s dalam tubtub uh manusiuh manusia iaia iaitu tu tisu epitelitisu epitelium (epithelum (epithelial ial tissue)tissue),, tisu pen

tisu pen ghubghub ung (coung (co nnectnnect ivive tissue), e tissue), tisu ottisu ot ot ot (m(muscle uscle tissue) dan tisu saraf (nerve tissue).tissue) dan tisu saraf (nerve tissue).



 TT iisue sue epi telepit eliiumum

-T

-T erdiri daripada sel-serdiri daripada sel-sel epitelel epitelium ium yang tyang t ersusun dalaersusun dalam lm lapisan.apisan.

-B

-T

-T isisu epiteliu epitelium dium ditemui di dinditemui di dinding usus yang ng usus yang samsama, a, dinding perutdinding perut , pundi hem, pundi hempedped u, danu, dan dinding usus besar.

dinding usus besar.



 TT iis u s u p e n g hp e n g hu b u nu b u ngg

- T

- T isu isu penghubpenghub ung bertung bert indak untuk menghindak untuk menghubungkubungk an dua tisu, an dua tisu, mmelelindungiindungi, , dan mdan menyoenyo kongkong or gan -or gan da n bad an.

o rga n-or gan dan ba dan .

- D

- D ar aarah ad alh a dalah c onto h tah co ntoh t isisu pu p en ghenghub ung dub ung d alalam am be ntuk c eca ib entu k cec air.r.



 TT iissu u o to to to t

-T

-T isisu otou oto t adalah t adalah tisu yang ditugaskan tisu yang ditugaskan untuk muntuk menggerakkan bahagienggerakkan bahagian-bahagiaan-bahagiann bad

bad an melan melalalui pui p enguncupan.enguncupan.

- T

- T iis u o t o t t e r d a p a t d i d a ls u o t o t t e r d a p a t d i d a la m a m b a d a n .b a d a n .

-Ia di

-Ia dibahagikan kepadbahagikan kepad a ota ot ot ot lliciicin, n, otot ot rangka dan oot rangka dan o toto t jat jantung.ntung.

-T

-T isisu ini diu ini ditemui di daltemui di dalam organ-organ bam organ-organ b erongga erongga seperti pseperti p erut, usus erut, usus kecikecill, j, jantung, pundiantung, pundi kencing, dan vena darah.

kencing, dan vena darah.



 TT iissu su sa ra ra fa f

-T

-T isisu saraf adalah sensiu saraf adalah sensitif ttif t erhadap erhadap rangsangan seperti sakit, rangsangan seperti sakit, panas, panas, sejsejuk, suk, sentuhan, danentuhan, dan tekanan.

tekanan. -F

-F ungsi tiungsi tisu saraf usu saraf u ntuk menyelntuk menyelaraskan (coordaraskan (coord inate) aktivinate) aktivitiiti-aktiv-aktiviti badan diti badan d engan caraengan cara menghant

SS TT RR UU K TK T UU R R K UK U LL IITT

•

• KK uliulit adt ad alalah tipah tip isis, , kalkalis aiis air, r, tetaptetap i ji juga ouga o rgan kompleks yang trgan kompleks yang t erdiri daripadaerdiri daripada

pelbagai sel

pelbagai sel terttert entu.entu.

•

• KK etebeteb alalan kulian kulit t adalah berbadalah berb ezeza, a, kira-kikira-kira 0ra 0 ..5 mm 5 mm pada pada permukaan lpermukaan lemembut but sepertiseperti

kelopak

kelopak mmata, 5 mm ata, 5 mm atau lebih padatau lebih pad a kawasaa kawasan sepn sep erti taperti tap ak kaki.ak kaki.

•

• OO rgan kulirgan kulit tt t erdiri erdiri daripada tdaripada t isu eisu epitelipiteliumum, , tisu penghubung, tisu penghubung, tisu satisu saraf draf d an tisuan tisu

ot

ot ot. Sot. S ememua tisu ini berfungsi secua tisu ini berfungsi secara selara selaras untuk aras untuk mmenjenjalalankan tugas kuliankan tugas kulit.t.

•

• LL apisan kulapisan kulit paliit paling luarng luar (epidermis (epidermis ))-- tisu eptisu ep iteliiteliumum,, •

• lapisan tengah (dermis lapisan tengah (dermis ))-- tisu tisu pp enghubunenghubun g dan kapg dan kap ililari ari daradara hh •

• lapisan bawah ( hypodermis lapisan bawah (hypodermis ))-- tistisu otu ot ot ot dan tdan t iisu penghubung.su penghubung. •

• LL apisan terluar epapisan terluar ep idermiidermis (sel s (sel mati) mati) sentiasa mesentiasa menggelupas dnggelupas d an digantikan semulan digantikan semula.a.

LL apisan iapisan ini tebal ni tebal padpad a tapa tap ak kaki dan tangan mak kaki dan tangan manusianusia.a.

•

• SS el eel epitelipitelium yang terdum yang terd apat apat padpad a kulia kulit juga met juga mengalngalamami pengubai penguba hsuaihsuaian man menjenjadiadi

kelenjar peluh yang merembeskan peluh dan kelenjar minyak yang merembes kelenjar peluh yang merembeskan peluh dan kelenjar minyak yang merembes minyak.

minyak.

S

EE PP IIDD EE R M IR M I SS



 TT erdiri erdiri daripaddaripad a la lapisan eapisan epitelipitelium um yang berasal yang berasal daripaddaripad a ektoda ektod ermerma dan terdiria dan terdiri dar

dar ipadipad a sejuma sejumlalah lapisan sel yang h lapisan sel yang disusun ddisusun d ua zon jelua zon jelas kelias kelihathat an: selan: selapis zonapis zon tand

tand uk duk d an selapis zan selapis zon gon g ermierminal.nal.



 TT er ben tuk d aripada lerb entu k d arip ada limima la lap isap isan :an:

1 . 1 . SS t r at r at u m t u m KK o r no r neeu mu m 2 . 2 . SS t r at r at u m t u m LL u su siid u md u m 3 . 3 . SS t r at r at u m t u m GG r ar an un ullo s uo s umm 4 . 4 . SS t r at r at u m t u m SS p ip in on os us umm 5 . 5 . SS t r at r at u m t u m BB aas as all 

 EE pidermipidermis ms memempunypuny ai lai lapisan berkeratin, apisan berkeratin, amamat tebat teb al al ditapditap ak tangan dan tak tangan dan t apakapak kaki.

kaki.



 MM ememberi perliberi perlindungan tndungan t erhadap erhadap pp enghausaenghausan yang selan yang selallu bu b erlerlaku di baku di b ahagiahagian inian ini..



 EE pidermipidermis tidak mems tidak mempunypuny ai saai saluraluran dn d arah.arah.NN utriennya dibutriennya dib ekalekalkan melkan melalalui cecaiui cecairr tisu yang t

D

D EE RR MM IISS M

M erupakerupak an lan lapisan tebal apisan tebal di tengah kuldi tengah kulit yang terdiri dariit yang terdiri daripadpad a pembuluh a pembuluh darah,darah,  ja

 ja rrinin ggaan n ikik aatt , s, saarraaff , p, p eembmb uululu h h ggeett aah h bb eenninin gg, k, k eelelenn jaja r r pp eelulu h h dd aan n pp oo rroo s s rramambb uutt .. M

M en gaengand ungi tin dung i tisu per asu per anta ra yang be rkemntar a ya ng b erk emba ng d arip adab ang dar ipad a mesoderma mesoderma (bahagian(bahagian tengah d

tengah d aripada taripada t iga liga lapisan papisan p rimrimer embrio).er embrio). M

M enyokenyok ong epong ep idermidermis dan mis dan mengiengikatkannya pkatkannya p ada lapisada lapisan dalam an dalam iaiaituitu hipod

hipod ermermisis(tisu subk(tisu subk utaneus).utaneus).

TT ebal dermiebal dermis ials ialah kiraah kira-kira 0.-kira 0.25 25 ke 2ke 2 ..5 5 mmmm.. D

D ermermiis ams amat tebat teb al al di tapdi tap ak tangan dan tak tangan dan t apak kakapak kak i, i, tetaptetap i nii nipis di kelpis di kelopop ak mak mata,ata, penis dan skrot

penis dan skrot umum.. D

D ermermiis terdiri s terdiri daripada ddaripada d ua lua lapisan apisan dengan semdengan sempadpad an yang tidak nyata dian yang tidak nyata di antaranya. L

antaranya. L apisan iapisan itu ialtu ialah :ah :

I.I. LL apisan Papapisan Pap ililari (sari (superfuperf isisialial))

III.I. LL a p ia p is as an n RR e t ie t ik u lk u la r ( p r o f u n d u sa r ( p r o f u n d u s// d a ld a la ma m))

PP AA PP IIL AL A R IR I



 LL apisan iapisan ini lni lebih niebih nipis dan terdiri daripis dan terdiri daripp ada tisu perantada tisu perant ara yang kendur.ara yang kendur.



 MM emempu nyai s epun yai s el til tisu p era ntar a sesu p era ntar a sepe rtip erti fibfib roro blas, sel blas, sel mamast st dd aann makrofaj.makrofaj.



 PP ermukaan superermukaan super ff isiisial lal lapisan papisan p apilari iapilari ini mni memempupu nyai unnyai un juran (juran ( pr ojec tion  pr ojec tio n )) menyerup

menyerup ai ai jari jari yang dyang d isebutisebut papa pila dermipila dermis s ..



 PP apila dermiapila dermis ini s ini berselang-seli berselang-seli (interdigita(interdigita te) dte) d engan uengan u njuran epidnjuran epid ermiermis.s.

R

R EE TT IIK UK U LL AA RR



 LL apisan apisan llebih ebih tebteb al al dan terdiri dan terdiri daripada tisu perantara yang padat ddaripada tisu perantara yang padat d enganengan susunan yang tidak sekata.

susunan yang tidak sekata.



 SS e re ra t k o la t k o la g ea g en  n  yang tyang t erdaerda papa t dt d i dali dalamnya salamnya saling ing beranberan gkai antara satgkai antara sat u samu sama la lainain menyerup

menyerup ai jai jaring.aring.



 KK eduedu a-dua-du a la lapap isan dermisan dermis is ini ini juga juga mengandungi jmengandungi jaringanaringan serat kenyal serat kenyal ..



 GG abungan duabungan du a serat ini a serat ini mmememberikan kekuatan, berikan kekuatan, keutuhan, keutuhan, kebokebo lehlehan untukan untuk m

meregang (ekstensieregang (ekstensibilbiliti) iti) dan kekenydan kekeny alalan (keban (keb olehaolehan untn unt uk buk b erbalierbalik kepk kep ada bada b entukentuk asal

asal) kepa) kepa da kulit.da kulit.

D

D ermermiis kaya ds kaya d engan jaengan jaringan salringan saluran darah uran darah dan lidan limmfa.fa. D

D i bebi beb erapa kawasan dermierapa kawasan dermis darah mengals darah mengalir secair secara lara langsung dngsung d ari arteri ke vari arteri ke venaena melalui

H O

H O M E OM E O S TS T A S IA S I SS H

H omeostasiomeostasis adalah ss adalah satu tatu t indakan yang dindakan yang d ililakukan oakukan o lleh orgeh org anisanismma untuk a untuk mmengekalengekalkankan kestabilan persekitaran dalaman melalui pengawalan suhu badan, peredaran oksigen dan kestabilan persekitaran dalaman melalui pengawalan suhu badan, peredaran oksigen dan kandungan mi

kandungan mineral neral (po(po tasiumtasium, , sodium dan klorida) di dsodium dan klorida) di d alalam sam sel badan. Hel badan. H omeostasiomeostasiss dicapai melalui satu mekanisme yang dikenali sebagai pengawalan tindak balas negatif. dicapai melalui satu mekanisme yang dikenali sebagai pengawalan tindak balas negatif. A

A pabpab ilila keada kead aan tidak stabaan tidak stab il il dalam dalam badbad an dikesan, an dikesan, mmaklaklumaumat ini akan diht ini akan dihantar kepantar kep adaada regul

regulatoato r fisiolr fisiologikalogikal. . SS eterusnya, reeterusnya, regulator fgulator f isiisiologikal ologikal akan makan menyebaenyeba bkan pbkan p erubahanerubahan kepada fungsi badan bagi menentang atau mengatasi keadaan tidak stabil tersebut. kepada fungsi badan bagi menentang atau mengatasi keadaan tidak stabil tersebut. M

M isaisalnya, lnya, apabapab ilila kita bersenama kita bersenam, , otot ot ot akan bekerja keras dan makan bekerja keras dan menyebenyeb abkan babkan b ahagiaahagiann ot

ot ot ot terttert entu meentu mengalngalamami kekurangai kekurangan oksigen. n oksigen. KK esannya, esannya, ketegangan akan wujketegangan akan wujud ud dandan mengakibatkan tindak balas negatif berlaku, misalnya kadar denyutan nadi dan kadar mengakibatkan tindak balas negatif berlaku, misalnya kadar denyutan nadi dan kadar pernafasan akan meningkat. Perubahan ini akan menyebabkan oksigen dihantar ke pernafasan akan meningkat. Perubahan ini akan menyebabkan oksigen dihantar ke bahagian ot

bahagian ot ot ot yang memyang memerlerlukan oksigen dan seterusnya menghapuskan ketegangan yangukan oksigen dan seterusnya menghapuskan ketegangan yang wujud.

wujud.

((aa)) GG ang gang guan huan homomeos tasieost asiss G

G angguan homangguan homeostasis eostasis berlaku apabilberlaku apabila permia permintaan terhadap sistem ntaan terhadap sistem tubtub uh badanuh badan melebihi keupayaan sel tubuh badan untuk bertindak balas bagi mengekalkan melebihi keupayaan sel tubuh badan untuk bertindak balas bagi mengekalkan keadaan asal

keadaan asal. . NN amamun, un, sisistem tubuh bstem tubuh b adan akan badan akan b ertindak untertindak unt uk meuk mewujwujudkanudkan keadaan y

keadaan y ang stabil ang stabil (homeostasi(homeostasis). s). CC ontont ohnyohny a, a, suhu badsuhu bad an man meningkaeningkat semat semasasa seseorang b

seseorang b ersenam ersenam selselamama 6a 6 0 0 mminiinit, tetapt, tetap i gangguan (pi gangguan (p eningkatan suhu badeningkatan suhu bad an)an) tersebut dapat diatasi selepas 40 minit, iaitu suhu badan dikekalkan tanpa tersebut dapat diatasi selepas 40 minit, iaitu suhu badan dikekalkan tanpa pe nin

pen ingk atan ( Powe r & gka tan (P owe r & HH ow lowley , ey, 202 0 010 1 ). ). RR ajajah 1.ah 1.11 11 mmen unjenu njuk kan pr ose s gangukk an pro ses g anggu anguan homeostasis.

FF UU N GN G SS I I TT UU LL A NA N GG K

K lla sa siif if ik a sk a si Ti T u lu la n ga n g

TT erdaperdap at pat p elelbagai bentuk dbagai bentuk d an saan saiz iz tulang. tulang. KK epelbagaian epelbagaian ini ini mmemembobo lehlehkan tulangtulkan tulangtulangang m

mememenuhi keperlenuhi keperluan khusus buan khusus b agi tulang tersebutagi tulang tersebut . T. T ulaulang-tulang-tulang bng b oleh dikloleh diklasiasifikasifikasikankan be rda sark a

ber das ark an kep ada n kep ada emempa t pat be ntuk nya .bent ukn ya. TT u lu la n g a n g p a n jp a n ja n ga n g

U

U kuran panjang mkuran panjang mesti esti mmelelebihi ebihi ukuran lukuran lebar tulang. ebar tulang. BB erfungsi erfungsi sebagai sebagai tuas untuktuas untuk m

mememudahkan pergerakan. udahkan pergerakan. KK ebanyebany akkan terdiri dariakkan terdiri daripadpad a tulaa tulang mang mammpat.pat. C

C ontont oh:- humoh:- humerus, erus, radius, radius, ulna, ulna, ff ememur, ur, tibtib ia, ia, fibfib ula ula dan fdan f alangesalanges TT u lu la na ng g p e n d ep e n d ekk

U

U ku ran ku ran pa njpa njan g daang dan ln leb ar t idak e bar tid ak ba nyak pe rbe zaba nya k pe rbe zaan . an. BB er ben tuk kierb entu k kiub dan did apa tiub dan did apat i di r uan

d i rua ng- ruag-r uang y ang t ertu tung ya ng te rtut u p p se rserta s edik ita s edikit bt b er ong ga. er ongg a. BB er fung serf ung si un tuki u ntuk m

mememindahkan daya. indahkan daya. CC ontont oh:oh:- karpal dan tarsal- karpal dan tarsal.. TT u lu la na ng g lle p e re p e r// p ip ip ip ihh

B

B erbentuk perbentuk p ipih, ipih, nipis nipis dan mdan melelengkung. engkung. berfberf ungsi ungsi sebagai sebagai tempat ptempat p elelekatan otekatan ot ot- ot-ot

ot ot ot dan meldan melindungi indungi organ-organ dorgan-organ d i bawahnya. i bawahnya. CC ontont oh:oh:- kranium- kranium, , rusuk danrusuk dan sternum.

sternum.

TT ululang ang ta k stak samama bent uka b entu k

TT ulaulang yang tidak bong yang tidak bo lleh dikategorikan dalam eh dikategorikan dalam tulang panjtulang panjang, ang, pp endek atau leper.endek atau leper. B

B er fung si e rfu ngsi se bagaseb agai temi te mpa t pat pe rlper lek atan oteka tan ot ot. Co t. C on tont oh :oh:- ver- ve rteb ra, lt ebr a, lumumba r, sbar , sak rua krum danm dan koksiks.

koksiks.

SS t rt ru ku kt ut ur Tr T uulla na ngg S

S trukttrukt ur tulaur tulang mng menyediakan raenyediakan rangka tuas yang teguh bagi ngka tuas yang teguh bagi mmemembobo llehkan pergerakanehkan pergerakan dalam aktiv

dalam aktiviti fiziti fizikalikal. . PP ertuertu mbuhan tmbuhan t ulang berlaku secara ulang berlaku secara diamediamett er der d an secaraan secara mem

memanjang. anjang. TT erdiri daripaderdiri daripad a ema empat pat lapisan ilapisan iaitu perioaitu perio stst eum, eum, tulang mtulang mamampatpat , , tulangtulang ber

ber onggongg a dan suma dan sum-sum -sum tutu lalang.ng.



 PeriosteumPeriosteum

LL apisan apisan pertpert amama pada tulang dan ma pada tulang dan memempunypuny ai ai selselaput luar yang niaput luar yang nipis. pis. TT erdirierdiri dar

dar ipadipad a ostea oste obob lalas (sel s (sel pembentpembent ukan jariukan jaringan tungan tu lalang). ng). Ia Ia menyediakan saluranmenyediakan saluran darah d

darah d an saraf an saraf ke tke t ululang. ang. BB erfungsi merfungsi menghasienghasillkan selkan sel-sel untuk mem-sel untuk membesar secarabesar secara diame

diamett er der d an melan melindungindung i diafisis.i diafisis.



 TT ululang mang mampat (diafiampat (diafisisis)s)

LL apisan kedua padapisan kedua pad a tulaa tulang dan meng dan memmpunypuny ai ai bahagian batang yang halbahagian batang yang halus danus dan keras sert

keras sert a disaluti pera disaluti per iostiost eum. eum. LL apisan ini mapisan ini melielingkari kaviti ngkari kaviti medulmedulari yangari yang mengandungi



 TT ululang bero ngga (epi fian g bero ngg a (epi fissiis)s)

LL ap isap isan ket ia n ke tiga dan ter lg a da n te rleta k pet ak p ad a ke dua- dua hujada kedu a-d ua h ujun g tu lu ng t ulan g pa nja ng p anjan g. ang. TT er dier diriri dar

dar ipadipad a la lapap isan niisan nipis tupis tu lalang mng mamampatpat ..



 SS umum-s u-sum m tu ltulangang

LL apisan palapisan paling daling dalam am padpad a struktur ta struktur t ululang. ang. BB erperanan merperanan menghasienghasillkankan sum-sum asal dalam

sum-sum asal dalam tutu lang.lang.

PP EE RR G EG E RR AA K A NK A N

TT erdaperdap at dua jeniat dua jenis posisi s posisi daladalam m pergerakan ipergerakan iaitu kedudukan biasa aitu kedudukan biasa dan keduddan kedud ukanukan anatomi.

anatomi.

11 .. KK e d u d u k ae d u d u k an b in b ia sa saa berd

berd iri iri llurus atau tegak urus atau tegak dan tdan t angan rapat angan rapat ke siske sisi badan.i badan. 22 .. KK e d u d u k ae d u d u k an an an a t o mn a t o mii

B

B erdiri erdiri llurus atau urus atau tegak dan taptegak dan tap ak tangan ak tangan mmenghaenghala la ke hadapan.ke hadapan.KK aki aki kanan dankanan dan kiri pula terb

kiri pula terb uka menghala ke luka menghala ke luar.uar.

JJ enienis-js-jenienis ps p ergerakanergerakan

11 .. PP egerakan tubuegerakan tubu h terdh terd iri iri daripada daripada emempat pat jenijenis ias iaitu:itu: LL iin en ea ra r

aa.. PP ergerakan liergerakan linear adalah pergnear adalah perg erakan yanerakan yan g mg melielibatbat kan sesaran mkan sesaran menegak,enegak, m

mendatar atendatar at au mau melelengkung padengkung pad a arah dan kela arah dan kelajuan yang saajuan yang samma. a. CC ontont oh,oh, mel

meluncur uncur dan dan memenggelungsur.nggelungsur. Pu tara n

Pu tara n

aa.. MM engikut lengikut lengkuk bulatan mengkuk bulatan mengelengelililingi ingi satu putsatu put aran. aran. CC ontont oh, oh, supinasi supinasi dandan pronasi.

pronasi. B

B eer sr su du du tu t

aa.. PP ergerakan yanergerakan yan g lg lurus teturus tet apap i i masimasih bersudh bersud utut . . PP ergerakan ini ergerakan ini memelilibatbat kankan bb .. selseluruh bahagian bergerak dari satu keduuruh bahagian bergerak dari satu kedu dukan kdukan k e satu kedue satu kedu dukan laidukan lain.n. cc.. CC ontont oh, fleksioh, fleksi, , eksteneksten si, si, adukaduk si, si, abdabd uksi, uksi, sirkumsirkumdukduk si.si.

K

K hhu su su su s

aa.. PP ergerakan yanergerakan yan g tiada had sepg tiada had sep erti fleksi-doerti fleksi-do rsi, rsi, plantar-plantar- ff leksileksi, , eversieversi,, inverse,

S I

S I S TS T EE M SM S A RA R A FA F S

S isistem satem saraf traf t ersusun olersusun oleh beh b erjerjuta-juta sel saraf yang memuta-juta sel saraf yang mempunypuny ai bentuk ai bentuk bervaribervariasiasi.. S

S isistern ini mtern ini meleliputi siiputi sistem sstem saraf paraf p usat dan usat dan sisistem sstem saraf taraf t epi. epi. DD alalam keam kegiatannya, giatannya, sarafsaraf m

memempunypuny ai hai hubungubung an kerjan kerja seperti ma seperti mata rantai (berurutan) antara reseptata rantai (berurutan) antara resept or dor d an efektan efekt or.or. R

R e se se p t o r  e p t o r  adalah satu atau sekelomadalah satu atau sekelompp ok sel saraok sel saraf f dan sel ldan sel laiainnya ynnya y ang berfang berf ungsiungsi mengenal

mengenali i rangsangan terrangsangan ter tenttent u yang bu yang b erasal erasal dari luar dari luar atau datau d ari dalam ari dalam tubtub uh.uh. EE f ef ekk t ot or  r   adalah

adalah sel sel atau organ yatau organ y ang mang menghasienghasillkan tanggapan terhadkan tanggapan terhad ap rangsangan. ap rangsangan. CC ontont ohnyaohnya ot

ot ot dot d an kelan kelenjaenjar.r.

S E

S E L L S AS A RR A FA F S

S isistem saratem saraf f terdiri dari jterdiri dari jutaan sel saraf (neuron). Futaan sel saraf (neuron). F ungsi ungsi sel ssel saraf adalah maraf adalah mengiriengirimmkankan pesan (im

pesan (impuls) yang beruppuls) yang berup a rangsang atau tanggapa rangsang atau tanggap an.an.

S

S t rt ruu kkt ut ur r SS ee l l SS aa rra f   a f   

S

S etiap neuron tetiap neuron t erdiri erdiri dari sdari satu badatu bad an sean sel l yang di dalyang di dalamamnya terdapnya terdap at sitopat sitop llasmasma dan ia dan intinti sel

sel. D. D ari badan sel kelari badan sel keluar duuar du a maa macam cam serabut serabut saraf, yaisaraf, yaitutu dendrit dendrit dd aann akson (neurit).akson (neurit).

D

D endrit bendrit b erfungsi merfungsi mengiengiririmmkan ikan immpuls ke badpuls ke bad an sel saan sel saraf, seraf, sedangkan akson dangkan akson berfberf ungsiungsi mengi

mengirimrimkan imkan impupu ls ls dari badari ba dan sel ke jdan sel ke jaringan laaringan lain. in. AA kson bkson b iasanya sangat piasanya sangat p anjang.anjang. S

S eb aleb alikikny a, n ya, de ndr it p ede ndr it p end ek.nde k.

S

S etiap neuron hanya metiap neuron hanya memempunypuny ai ai satu akson dan msatu akson dan miniinimmal al satu dendrit. satu dendrit. KK edua serabutedua serabut saraf

saraf ini ini berber isi isi plasmplasma sela sel. . PP ada bada b agian lagian luar aksouar akso n tern ter dapdap at lapisan lemat lapisan lemak disebak diseb utut mielin mielin  yang merupakan kum

yang merupakan kumpulan sel pulan sel SS chwchwann yang meneann yang menemmpel padpel pad a akson.a akson. SS eel l SS cch wh waannn  n   adalah sel gli

adalah sel glia yana yan g memg membenben tuk tuk selubung selubung lelemak di seluruh serabumak di seluruh serabu t t saraf saraf mmielielin.in.

M

M emembr an plabr an p lasmsma s ea s el l SS ch wch wan n dian n dise butseb ut neurilemma.neurilemma. FF ungsi mungsi mielielin adalah melin adalah melindungi aksoindungi akso nn dan mem

dan memberi nutrisiberi nutrisi. . BB agiagian dari akson yang an dari akson yang tidak ttidak t erbungkus mierbungkus mielelin disin disebutebut n o d u s  n o d u s   R

R an vanvieier,r, yang yang berfberf ungsi mungsi mememperceppercep at at pp enghantaran imenghantaran impuls.puls.

B

B erdasarkan struktur dan ferdasarkan struktur dan f ungsiungsinya, nya, sel sel saraf dapsaraf dap at dibagi mat dibagi menjenjadi 3 kelomadi 3 kelompp ok, ok, yaituyaitu sel saraf sensori, s

11 ..SS e l e l s a rs a ra f s e na f s e ns o rs o ri   i   

FF ungsi sel ungsi sel saraf sensosaraf senso ri adalri adalah mah menghantenghant ar imar impupu lls dari resepts dari resept or kor k e sie sistem sarafstem saraf pusat, yai

pusat, yaitu otu o taktak (ensefalon)(ensefalon) dan dan sumsumsum belsum belakangakang (medula spinalis).(medula spinalis). UU jju nu ng ag ak sk so no n dari saraf

dari saraf sensori berhubungan sensori berhubungan dengan saraf dengan saraf asosiaasosiasi (isi (intermentermediet).diet).

22 ..SS e l e l s as ar ar af mf mo t o r   o t o r   

FF ungsi sel ungsi sel saraf motsaraf mot or ador ad alah alah mengimengirim rim imimpupu ls ls dari sidari sistem saraf pusat stem saraf pusat ke otke ot ot ot atauatau kel

kelenjaenjar yang hasr yang hasililnya berupnya berup a tanggapan tuba tanggapan tub uh terhadap uh terhadap rangsangan. rangsangan. BB adan seladan sel sa ra

s araf mo tor f mot or be rad a ber ada di s idi s ist em ste m sa rsaraf paf p us at. usa t. DD en driendr itny a san gatnya sang at pt p en dek b erh ubun gane ndek berh ubu ngan dengan akson

dengan akson saraf asosiassaraf asosiasi, i, sedangkan aksonnya sedangkan aksonnya dapdap at sangat at sangat panjang.panjang.

33 ..SS e l e l s a rs a ra f i na f i nt e r mt e r me d ie d ie t   e t   

S

S el el sa ras araf f ininter mte rmed iediet d iseb ut jug ae t dis ebut juga sel saraf asosel saraf aso siasi.siasi. SS el el inini dai dapa t pat ditemdite muk an diuka n di dalam

dalam sisistem sstem saraf paraf p usat dusat d an ban b erfungsi merfungsi menghubungkan sel saraf motor enghubungkan sel saraf motor dengan seldengan sel saraf sensori atau b

saraf sensori atau b erhubungan erhubungan dengan sel saraf ldengan sel saraf lainnya yang ada ainnya yang ada di ddi d alalam siam sistemstem saraf p

saraf p usat. Susat. S el sael saraf raf intermintermediet meediet menerimnerima ima impuls dari reseptopuls dari resepto r sensori atau selr sensori atau sel saraf

saraf asosiasi lasosiasi lainnya.ainnya.

K

K elomelompp ok-kelompok serabut sarafok-kelompok serabut saraf , , akson dan dendrit bergabakson dan dendrit bergab ung dalam ung dalam satu selsatu selubungubung dan me

dan membentumbentu kk urat saraf.urat saraf. SS ed angk ae dan gkan bn b ad an sel sad an sel sar aaraf f be rku mber kumpu l mpul memembe ntukb entu k ganglion ganglion  atau sim

H H OO RR M OM O N -N - AA SS IID AD A M IM I N ON O SS iisst et em m EE n d on d okkrriin an a Pengenalan Pengenalan S

S istem istem endend okrokr in in menghasimenghasilkan lkan sejenisejenis bahan kims bahan kimia ia yang dyang d inaminamakan sebagaiakan sebagai hormon.

hormon. SS isistem pengaltem pengalirairan darah bn darah b ertanggungjawertanggungjawab untab unt uk memuk membawa hormbawa hormon keon ke sel

seluruh tuburuh tub uh.uh.

FF u n gu n gssi i d a n Cd a n C iirrii- c- ciir i r i HH o ro rmmo no n H

H ormon yang dihasiormon yang dihasilkalkan oleh sin oleh sistem estem endokndok rin mrin memempunypuny ai kesai kesan yang ban yang b anyak dananyak dan berb

berb ezeza-beza. a-beza. WW alaalaupun upun begitu, terdapbegitu, terdap at emat empp at fat f ungsi ungsi utama yang dilutama yang dilakukan olehakukan oleh hormon:

hormon:

aa.. FF ungsi pertungsi pert amama adalah a adalah menolong mmenolong mengawal engawal perper sekitaran dalaman sekitaran dalaman dengdeng anan m

mengatur kandungengatur kandung an kiman kimia dan isia dan isi padunyi paduny a di da di d alalam tubuh bam tubuh b adan;adan;

bb .. KK edua, edua, mmemembantbant u tubu tub uh dalam uh dalam keadaan tertkeadaan tert ekan seperti semekan seperti semasa keaasa keadaandaan  ja

 ja nnggkk itit aann, t, t rraauu mama, s, stt rreess, p, p eenn dd eehhidid rr aatt aann , k, keebb uululu rraann, p, p eenndd aarr aahh aan n dd aann perub

perub ahan suhu yahan suhu y ang melang melamampau;pau;

cc.. KK etiga, etiga, mememmainkaainkan peranan dalam n peranan dalam pertpert umumbuhan dbuhan d an perkembangan tuban perkembangan tub uh;uh; dd aann

dd .. KK eemeempatpat , m, mememainkaainkan pn p eranan dalam pemeranan dalam pembentbent ukan gamet, persenyawaaukan gamet, persenyawaan,n, pemaka

pemakanan kepnan kep ada embrio dada embrio d an fan f etus, etus, prpr oses bersalioses bersalin dan pn dan p ememakananakanan kepad

H

H ormon-hormon yang diremormon-hormon yang dirembeskan padbeskan pad a tisu perantara berta tisu perantara bert indak ke atas seindak ke atas sell-sel -sel sasarsasaranan di m

di merata tuberata tub uh. uh. SS isistem endokrin mtem endokrin memempunypuny ai ai kesan yang perlakesan yang perlahan tethan tet api berpapi berp anjaanjanganngan dan lebih m

dan lebih meraterat a. a. SS elel-sel -sel sistem sistem endoendo krin bertkrin bert ugas dengugas deng an man mensintesis ensintesis dan meremdan merembeskbesk anan hormon.

hormon.

K

K eleelenjanjar endokr endok rin terbina arin terbina app abilabila sela sel-sel -sel endoendo krin berkumkrin berkumpul. pul. HH asiasil l yang didapatyang didapat i darii dari kelenja

kelenjar endr end okrin akan dirembeskan terus ke dalam okrin akan dirembeskan terus ke dalam tisu peranttisu perant ara. ara. KK elenjaelenjarkelenjarrkelenjar endok

endok rin yang terdrin yang terd apat apat di dalam di dalam sisistem tubuh tstem tubuh t erdiri daripada kelenjerdiri daripada kelenjar pituitari, ar pituitari, tiroid,tiroid, par

par atiroatiro id, id, adradr enal, enal, pineal dan tpineal dan t imimus.us.

TT er dap at ju ga se rdap at juga sel el en dokr in yang ber kume ndok rin yan g be rku mpu l di dalpul di d alam am or gan tubu h bor gan tub uh b ad an s eper tia dan sep erti pan

pan kreas, ovakreas, ovari, ri, testtest is, is, ginjginjal, al, hephep ar, ar, trtr ek gastrek gastr ouou sus, sus, plasenta dplasenta d an otan ot ot ot jantung.jantung.

T

A

A SS IID D AA M IM I N ON O A

A pa it u aspa itu a siid amd amiino ?no ?

A

A sid amsid amino adalino adalah unit terkecil ah unit terkecil dari prodari pro tein dan btein dan b oleh ditakrioleh ditakrifkfk an sebagai an sebagai suatu molsuatu molekulekul organik y

organik y ang tang t erdiri daripada erdiri daripada asiasid d karbokarbo ksilksilik amik amiina dan na dan kumpulkumpulan-kuman-kumpulan bpulan b erfungsierfungsi asid am

asid amino terino ter diri daripaddiri daripad a nitroa nitro gen, gen, karbkarb on, oksigen, on, oksigen, dan hidrodan hidro gen molekulgen molekul.. A

A sid amsid amino pino p erlerlu, ju, juga duga d iseisebubu t t memengehadkan asid amngehadkan asid amino, ino, asiasid amid amino yno y ang tidak bang tidak b oleholeh dihasi

dihasillkan dalakan dalam m tubtub uh kita dan harus diperolehi dariuh kita dan harus diperolehi daripadpad a suma sumber maber makanan. kanan. TT erdapat erdapat 88 asid ami

asid amino no utama.utama.

FF ungsi ungsi asiasid ad a mminoino



 AA sid amsid amino meino merupakan korupakan ko mmpp onen uonen u tama daltama dalam am pelbagai mpelbagai metabetab oliolismsma. a. WW alalaupun aupun iaia

terd

terd iri dariiri daripadpad a pa p elelbb agai jagai jenienis mes metabtab oliolismsma teta tet apap i dikategorikan sebagai funi dikategorikan sebagai fun gsigsi daripad

daripad a asia asid amid amino kerana ia mno kerana ia merupakan seberupakan seb ahagiaahagian daripadn daripad a pusat a pusat komplekskompleks dan sistem biologi

dan sistem biologi



 FF ungsi dan penggunaan ungsi dan penggunaan asiasid d amamino laino lain bergantung in bergantung padpad a asid-aa asid-asid amsid amino, ino, unsur-

unsur-unsur mi

unsur mineral, neral, karbkarb ohidrohidr at dat d an asid leman asid lemak dak d an meman mempupu nyai kesan tnyai kesan t idak langsungidak langsung yang

yang dimanidimaniff estasikan dalam pelbagai meestasikan dalam pelbagai metabtab olismolisma.a.

TT e r d a p a t 7 e r d a p a t 7 a sa siid a md a miin o u t a mn o u t a ma :a :

a )

a ) TT rry p ty p to p ho p ha na n D

D iperliperlukan untukan unt uk sintesiuk sintesis neurots neurot ransmransmitter seroitter sero toto nin. nin. Ini mIni memembantbant u meriu meringankanngankan m

miigrain dan kemgrain dan kemurungan. urungan. (M(M akanan sumakanan sumber tber t riptofriptof an)an)

b) V b) V alaliinene



 PP en tient ing u ntuk pemb ing u ntuk p embina anaan otn ot ot.o t.



 KK esan samesan sampingan kandpingan kand ungan valungan valine ine dalam dalam tubtub uh termasuk haluh termasuk halusinasiusinasi..



 kelebihan valine perkelebihan valine per tutu mbuhan nombuhan no rmalrmal, , mememperbmperb aiki rangkaian, aiki rangkaian, memengatngat ur kanur kan dundun gangan

gula darah,

gula darah, dan memdan memberikan tenaga kepberikan tenaga kep ada ada tubtub uh.uh.



 VV alalin min memembantbant u merau merangsang singsang sistem sastem saraf raf pusat, dan pusat, dan diperlukan untuk diperlukan untuk fungsifungsi

mental yang nor mental yang nor mamall

c) Isoleucine c) Isoleucine D

D iperliperlukan untukan unt uk sintesiuk sintesis hems hemoglobin, unsur utama seoglobin, unsur utama sel darah merahl darah merah..

d ) L

d ) L e u ce u ciin en e B

B ermermanfaat untanfaat unt uk kuliuk kulit, tulat, tulang dan ng dan rangkairangkaian penan pen yembuhan lyembuhan luka. uka. Ini Ini mmendorendor ongong hormon p

hormon p ertumbuhan sintesisertumbuhan sintesis..

e ) L

e ) L y sy siin en e

diperlukan untuk p

diperlukan untuk p ertumbuhan dan pertumbuhan dan p erkemerkembangan tbangan t ulaulang png p ada anak-anak, ada anak-anak, mmemembantbant uu dalam

dalam penpen yeryer apap an kalsian kalsium um dan menjdan menjaga keseimaga keseimbanban gan nitroggan nitrog en yang pen yang p enting denting d alamalam tub

tub uh, uh, menghasimenghasilkan antibolkan antibo di, di, horhor mon, mon, enzienzimm, , pembentpembent ukan kukan k olagen sertolagen sert a pa p embaikanembaikan rangkaian.

rangkaian.

LL isiisin juga mn juga memembanban tu ttu t ubub uh menyerap uh menyerap kalsikalsium, um, dan memdan memainkan peranan painkan peranan p enting denting d alalamam pembentukan

pembentukan kolagen, kolagen, suatu zat yang suatu zat yang pentpent ing untuk ing untuk tulang dan rangkaian, tulang dan rangkaian, termatermasuksuk kulit,

kulit, tendtend on, dan tuon, dan tu lalang rawanng rawan

f ) M

f ) M e t h ie t h io n io n in en e M

M eruperup akan antakan ant ioksidan. ioksidan. Ini Ini memembantu dmbantu d alaalam m pepe mecahan mecahan lelemak mak dan memdan membanban tutu m

mengurangkan degenerasi otoengurangkan degenerasi oto t. Ini t. Ini juga baik untuk juga baik untuk kesikesihatan kulihatan kulit t dan kukdan kuk u.u.

g) P

g) P henylalhenylalanineanine B

B ermanermanff aat baat b agi kesihaagi kesihatt an sistem an sistem saraf. Ia saraf. Ia memeningkatkan memningkatkan memori, ori, mengurangkanmengurangkan kemurungan dan meni

FF UU N GN G SS I I DD A RA R A HA H SS iist em stem pen gan gkpeng angkut anuta n



 PP engangkutan air yang mengangkutan air yang merupakan pelarut derupakan pelarut d an bahantara utan bahantara ut amama untuk ta untuk t indak balasindak balas kimi

kimia berlakua berlaku ..



 PP engangkutan hasil engangkutan hasil daripada daripada pp encernaan. encernaan. PP engangkutan hormon dengangkutan hormon d ari kelari kelenjenjarar yang merem

yang merembeskbesk annyanny a ke a ke orgorg an sasaran.an sasaran.



 PP engangkutan gas terlengangkutan gas terlarut separut sep erti oksierti oksigen dan karbogen dan karbo n dioksida.n dioksida.



 PP engangkutan bengangkutan b ahan kumahan kumuh seperti urea,uh seperti urea,asiasid urik dan karbd urik dan karb on diokon diok sida.sida. SS iist em hstem homomeos taseost asiiss



 penpen gekalan cirigekalan ciri-ciri fiz-ciri fizikal ikal dan kdan k imimia tubia tub uh dlm keadaan yg uh dlm keadaan yg seimseimbanban g tg t anpaanpa dipengaruhi oleh perub

dipengaruhi oleh perub ahan sekiahan sekitaran.taran.



 MM engawaengawalalatur habtur hab a tubua tubu h dengan mh dengan mengangkut haba ke kulengangkut haba ke kulit dan bahagiit dan bahagian- an-bahagian l

bahagian laiain bn b adan untadan unt uk dibuang.uk dibuang.



 PP laslasma darah memema darah memelilihara keseimbangan hara keseimbangan tekantekan an oan o smosis dalam smosis dalam dan dan luar selluar sel M M e me me le liih a rh a ra k e sa k e st a b i lt a b i la n p Ha n p H .. SS y sy st e m t e m p e r t a hp e r t a ha n aa n ann   TT e re rd a p a t t id a p a t t ig a cg a ca ra ra :a : 

 PP roses fagositosis: roses fagositosis: propro ses penelses penelanan &panan &p encernaan bakteria.encernaan bakteria.



 PP enghasienghasillan antiboan antibo di : Mdi : M ememelelihaihara tra t ubuubu h semh semasa serangaasa serangan kuman yangn kuman yang m

menyebabenyebab kan penykan peny akit dengan cara akit dengan cara :: (a) m

(a) menyelapuenyelapu t bt b aktakt eria eria & mem& memudahkudahk an fagoan fago sit msit menelannya.enelannya. (b

(b ) m) melarutkan lapisan lelarutkan lapisan luar buar b aktakt eria.eria. (c )M

(c )M eneutraleneutralkan tokan to ksin ksin yg dihasiyg dihasillkan oleh kan oleh baktbakt eria.eria. (d) M

(d) M emembalut baktbalut bakt erieria & ma & menjenjadikannya tidak adikannya tidak aktif.aktif.



 SS el el pp emembeku beku dan fdan f ibrinogen : ibrinogen : mmemempalampalamkan temkan tempat pat yang luka danyang luka dan mencegah

mencegah tumptump ah darah.ah darah. FF ungsungsi li laiain darahn darah



 DD arah jarah juga memuga memberi waberi warna normal rna normal kepadkepad a tuba tub uh duh d an pemecahaan pemecahan sel darah mn sel darah meraherah



SS IISS TT EE M M LL IIM F AM F A TT IIKK



 SS istem istem lilimmfatfat ik adalik adalah suatu sistem ah suatu sistem sirkulsirkulasi asi sekunder ysekunder y ang berang ber fufu ngsi ngsi memengalirkanngalirkan lilimmfa atfa at au getau get ah bening di dalam ah bening di dalam tubtub uh.uh.



 SS isistem ltem liimmfa merupakan satu fa merupakan satu llagi jagi jenis senis sistem istem peredaran peredaran yang byang b erfungsi sebagaierfungsi sebagai pelengkap kep

pelengkap kep ada sisada sistem peredaran darah.tem peredaran darah.



 SS isistem ltem liimmfa merupakan sistem fa merupakan sistem pengangkutpengangkut an dalam an dalam badan badan yang memyang membantbant u sistemu sistem pered

pered aran darah aran darah dari sedari segi pengangkutan dan pertgi pengangkutan dan pert ahanan ahanan badbad an.an.



 SS isistem ltem liimmfa tfa t erdiri darierdiri daripadpad a satu sistem a satu sistem salsalur halur halus yang bus yang b ercabang – cabercabang – cab angang yang d

yang d isebut kisebut k apap ililari lari limimff a,a,serta orserta or gan – organ – or gan bgan b erkaitan seperkaitan sep erti noerti no dus lidus limfa,mfa,llimimpapa ,,kelebjar tkelebjar t imimus dus d an tan t onsil.onsil.



 KK apilari apilari lilimfa akan bersambung dengmfa akan bersambung deng ana salana salur yang lebih besar disebuur yang lebih besar disebu t salur lt salur limimfa.fa.



 DD inding kapilinding kapilari lari liimmfa fa terdiri daripada satterdiri daripada sat u lapisan selu lapisan sel..



 DD inding kapinding kap ililari liari limfa memfa mempunympuny ai lai liang-liang-liang seni yang menjadikan kapilari liang seni yang menjadikan kapilari limimff aa telap k

telap k epadepad a cecair ia cecair intersisntersis..

SS alaluran Luran L iimmfatik (kapifatik (kapillari ari dan indan injjapap ))



 KK apilapilari lari limimfa fa berbberb ezeza da d aripada kaparipada kap ililari darah kerana salari darah kerana salah satu hujungnya adah satu hujungnya ad alaalahh bunt

bunt u atau teru atau ter tuttut up up semsementara hujentara hujung yang satu lagi ung yang satu lagi dihubungkan kepdihubungkan kep ada salada salurur limfa.

limfa.



 DD i i sepanjang sasepanjang sallur liur limmfa tfa t erdaperdap at noat no dus lidus limmfa pfa p ada jaada jarak tertrak tert entu.entu.



 NN odod us lus limimfa bfa b anyak terdanyak terd apat dapat d i i perutperut , , lleher, eher, daddad a dan ketiaa dan ketiak.k.



 NN odod us lus limimff a berfa berf ungsi ungsi menghasimenghasilkan llkan limimff osit yang tosit yang t erlierlibat bat dalam dalam penpen ghasilghasilanan an tibo di.

a ntib odi.



 CC ecair iecair internter sis sis berwarna kuning pberwarna kuning p ucat yucat y ang meresap mang meresap masuk ke dalam asuk ke dalam kapkap ililari lari limimfafa dan

dan salsalur limur limff a diseba diseb ut ut lilimmff a.a.



 DD i i sepansepan jang saljang salur liur limmff a terda terd apap at injap untat injap unt uk memuk memastikan liastikan limmff a ma mengaliengalir dalam r dalam satusatu arah sahaja.

arah sahaja.



 AA pabpab ilila satu ba satu b ahagiahagian salan salur di antara dua injap dipur di antara dua injap dip enuhi dengan lenuhi dengan limimfa ,difa ,dindingnding salur l

salur limimfa fa akan mengecut akan mengecut dan menolak limdan menolak limff a ke hadaa ke hada pan pan menyebabmenyebab kan injapkan injap terb

terb uka duka d an lian limmff a ma mengaliengalir ke dalam r ke dalam bb ahagian salahagian salur liur limfa yang mfa yang berber ikutnyikutny a.a.



 Injap kemudian terInjap kemudian ter tutu tup tup untunt uk meuk menghalang pengaliran lnghalang pengaliran limimff a kebelakang.a kebelakang.



 LL imimfa (bfa (b ukan liukan limpa) berasal dari plasmmpa) berasal dari plasma darah yana darah yan g keluar dari g keluar dari sistemsistem kardio

kardio vaskulvaskular ke dar ke d alalam jam jaringan sekitarnyaringan sekitarny a.a.



 CC airan ini airan ini kemudian dikumpulkan oleh sistem kemudian dikumpulkan oleh sistem lilimmfa melfa melalui alui prpr oses difoses dif usi ke dalamusi ke dalam kelenjar lim

SS IISS TT EE M R EM R E SS PP IIRR AA SS II JJ enienis-js-jenienis Rs R espirespirasiasi

D

D alalam am fisifisiologi pernafasan, ologi pernafasan, terdapterdap at dat d ua jeua jenis pernafasan. nis pernafasan. JJ enienis pertama adals pertama adalahah pernaf

pernaf asan masan melelalalui paru-pui paru-p aru atau paru atau p ernafasan eksternal. ernafasan eksternal. JJ enienis yang kedua s yang kedua pula adalahpula adalah pernaf

pernaf asan tisu atau pernafasan tisu atau pernaf asan iasan internal.nternal.

PP e re rn a f a sn a f a sa n a n EE k sk st e rt e rn a ln a l P

P ertukaran oksigen ertukaran oksigen dan karbon dioksida adalah dan karbon dioksida adalah berlaku di berlaku di paru-pparu-p aru. aru. SS ememasa asa bernafbernaf as,as, oksigen akan d

oksigen akan d isalisalurkan melurkan melalalui hiui hidundun g dan mulut. g dan mulut. OO ksigen iksigen ini akan mni akan melelalui alui traktrak ea dan tea dan t iubiub br

br onkonk ial ial ke alvke alveoli. eoli. PP roses ini mroses ini memempupu nyai kaitan rapnyai kaitan rap at dat d engan dengan d arah darah d alam alam kapkap ililariari pulmonari.

pulmonari.

M

M embran alembran alveolar-kapilari veolar-kapilari memeruprup akan satu-satakan satu-sat unyuny a la lapap isan isan yang meyang memmisahkan isahkan oksigen darioksigen dari darah. B

darah. B agaiagaimmanakah manakah memembran bran inini mi mememisisahkan oksigen dari darah? ahkan oksigen dari darah? OO ksigeksigen akann akan menem

menembubu si si memmembrbr an ini dan heman ini dan hemoglooglo bin sel darah bin sel darah memerah akan memrah akan membawa obawa o ksigen tksigen t ersebuersebu tt ke ja

ke jantnt ung. Kung. K ememudian, udian, daradara h akan dipam ke selh akan dipam ke seluruh tuuruh tu bubu h mh melaelalui lui artart eri. eri. PP ada keadada kead aan iniaan ini,, darah yang keluar dari

darah yang keluar dari pp aru-paru memaru-paru mempunypuny ai tekanaai tekanan oksigen 10n oksigen 10 0mm0mmHH g. g. PP ada ketika iniada ketika ini  ju

 ju ggaa, b, b aaccaaaan n hh eemomo gg lolo bb in in aadd aalala h h 99 55 % t% t eepp u u oo kkssigig eenn..

K

K arboarbo n n dioksida yang dioksida yang terhasil terhasil akan meneakan menemmbusi avbusi aveolareolar-kapila-kapilari dari kapilari dari kapilari darah,ri darah, kemudian m

kemudian melaelalui lui tiub tiub brbr onkonk ial ial dan dan traktrak ea setea set erusnyerusny a dihembus keluar mea dihembus keluar melallalui hidung dui hidung d anan m

mulut. ulut. PP ernafasan eksternal mernafasan eksternal memempunypuny ai emai empat pat prpr oses. oses. PP roses-proses troses-proses t ersebut ersebut adalahadalah:: I.I. VV entilasi entilasi pupu lmlmonari – menggantikan udonari – menggantikan ud ara dalam ara dalam alalveoli veoli denden gan udgan ud ara lara luar;uar; IIII .. AA lliran iran darah mdarah melelalalui paru-paru;ui paru-paru;

III.

III. PP engagihan alengagihan aliran udara diran udara d an alan aliran darah sediran darah sed ememikian ikian sehingga jsehingga jumlumlah tepah tep at dat d ariari setiapnya d

setiapnya d apat apat samsampai ke sempai ke semua bahagian tubua bahagian tub uh; danuh; dan

IIVV .. PP enggabenggab ungan gas yang menemungan gas yang menembubu si si memmembrbr an pemian pemisah alsah alveolar veolar kapkap ililari. ari. KK arbarb onon dioksida le

dioksida lebih mbih mudah budah b ergabung dergabung d engan darah berbengan darah berb anding oksigen.anding oksigen.

S

S ememasa masa melelakukan aktiviakukan aktiviti senamti senaman, an, darah ydarah y ang dang d atang katang k e pe p aru-paru mengandungi learu-paru mengandungi lebihbih bany

bany ak karbon dak karbon d ioksida berbandioksida berband ing ing oksigen. oksigen. JJ usteru iusteru itu, tu, karbon dkarbon d ioksida ioksida itu tidak dapitu tidak dap atat dikum

dikumuhkan, uhkan, mmaka paka p engecutan engecutan dalam dalam arteri darah arteri darah bertbert amambah. Hbah. H al ial ini akan mni akan merangsangerangsang pusat

pusat pp ernafasan dalam ernafasan dalam otot ak untuak untu k mek memmperceppercep at dat d an mean memmperdperd alaalammkan pkan p ernafasan.ernafasan. D

D engan iengan ini, ni, karbon karbon dioksida dapat dioksida dapat dikumdikumuh dan parupuh dan parup aru daparu dap at meat mengamngambil bil oksigenoksigen dengan lebih

PP ernafasan ernafasan InternalInternal P

P ernafasan iernafasan internal berlnternal berlaku paku p ada semada semua tisu tubua tisu tub uh. uh. DD arah yang samarah yang sampai di kapilpai di kapilariari bergerak dengan l

bergerak dengan lamambatbat . . DD arah arah tersebutersebu t juga t juga hemhemoglobinnya tepoglobinnya tep u dengan oksigen.u dengan oksigen. P

P engokengok sigenan akan berlaku apsigenan akan berlaku ap abila seabila sel l tisu mengamtisu mengambil oksigen dari hembil oksigen dari hemoglooglo bin dbin d anan hasi

M

M eka niekan issmme perna fasae pe rnaf asann M

M ekanismekanisme pernafe pernaf asan masan melielibatbat kan dua pkan dua p roro ses fizses fizikalikal, , iaiiaitu ttu t arikan nafas (inarikan nafas (inspirasi) spirasi) dandan hem

hembusan nafbusan naf as (ekas (ekspirasispirasi). ). MM ekaniekanismsme pernafae pernafa san msan melelibatkan oibatkan o toto t-ott-ot ot ot interkosta (luarinterkosta (luar dan d

dan d alamalam) dan ot) dan ot ot ot diafdiaf ragma. ragma. PP eruberub ahan yang bahan yang b erlaku semerlaku semasa masa mekanismekanisme tarikan dane tarikan dan hem

hembubu san nafsan naf as ditunjukkan das ditunjukkan d alam alam jadual di bawah.jadual di bawah.

A

A pabpab ilila kita menaa kita menarik nafas, rik nafas, otot ot ot diafragma akan mdiafragma akan menguncup enguncup sekalsekali gus mi gus menjenjadikan ruangadikan ruang tt oraks oraks lebih llebih luas. uas. PP ada masa iniada masa ini, , juga paru-pjuga paru-p aru akaru ak an mengeman mengembubu ng dng d an menjan menjadikanadikan

tekanan udara dalam

tekanan udara dalam paru-pparu-p aru berkurangan. aru berkurangan. AA kibat daripadkibat daripad a tindakan ia tindakan itu, tu, udara akanudara akan disedu

S

S ememasa masa menghembus nafenghembus naf as, as, ruang druang d ada menjada menjadi lebih keciadi lebih kecil. l. Ini Ini berber lalaku kerana oku kerana o tt otot diafragma na

diafragma naik ke atas dan tik ke atas dan t ululang rusuk dang rusuk d itariitarik ke bk ke b awah oleh otawah oleh ot ot ot interkostinterkost a dalama dalam.. TT ekan udara meekan udara menjnjadi ladi lebih tinggi di dalebih tinggi di dalam am paru-pparu-p aru dan ini aru dan ini mmenyebabenyebab kan udara bkan udara b erasakerasak kel

keluar dari paru-puar dari paru-p aru.aru.

TT er dap at ber dapa t b eb era pa gera kan pe rna fase ber apa ge rak an pern afa san ya ng dian ggaa n yang diang gap p isistimt imewe wa ker ana ker ana ia ber beza ia b erb ezaa daripad

daripad a gerakan pernafasan ba gerakan pernafasan b iaiasa. sa. Ia berlIa berlaku paku p ada keadaan;ada keadaan;

I.I. MM engelengeluh dan menguap – gerakan muh dan menguap – gerakan menarienarik nafas yang pk nafas yang p anjanjang.ang. IIII .. BB atu k dan ba tuk d an b er sersin – g erain – ger aka n mka n men ghenghemembu s nafa s yan g ter pak sa.bus nafa s yan g ter paks a. III.

III. TT ersedu – gerakan ersedu – gerakan mmenarienarik nafas dengan k nafas dengan mmengejengejut kerana sentakan otout kerana sentakan oto tt diafragm

diafragma. a. BB unyi tersedu tunyi tersedu t erjerjadi kerana udara dadi kerana udara d ihihirup dengan segera mirup dengan segera melelalalui pitaui pita suara.

suara.

K

K a wa wa la la n Pa n P e re rn a f a sn a f a sa na n D

D alalam am sehasehari kita meri kita menarik dan menghnarik dan menghemembus nafbus naf as tanpas tanp a henti. Pada setiap a henti. Pada setiap satu misatu minit,nit, orang d

orang d ewasewasa ma melelakukan gerakan pernafakukan gerakan pernaf asan seasan sebanyak banyak 11 6 6 hihingga 1ngga 1 8 8 kalkali.i.

A

A da dda d ua faktua fakt or yor y ang mang mengawengawal al pp ernafasan iaernafasan iaitu kawitu kawalalan saraf dan kawalan saraf dan kawalan kiman kimiaia..



 KK awa lawa lan san sara faraf



 SS istem istem saraf mengasaraf mengawawal gerakan pernafasan menjl gerakan pernafasan menjadikannya gerakanadikannya gerakan

ot

ot omatiomatik. Nk. N amamun bun b egitu maegitu manusinusia boa bo leleh meh mengawangawal gerakan pernafasanl gerakan pernafasan den

den gan kuasa kawalgan kuasa kawalan paan pa da jangka mda jangka masa yang pasa yang p endek sahaja. endek sahaja. PP usatusat kawa

kawalan pernafasan yang tlan pernafasan yang t erleerletak tak di medi medula obdula ob longata blongata b ertanggungjawertanggungjawabab m

menjenjadikan gerakan pernafadikan gerakan pernaf asan masan menjenjadi gerakan oadi gerakan o toto mmatik. atik. DD i pusat inili pusat inilahah utu

utu san saraf mengalsan saraf mengalir mir melalelalui gentian-gentui gentian-gent ian saraf khas dan sampai ke otian saraf khas dan sampai ke ot otot diafragm

diafragma dan a dan ke laike lain-ln-laiain on o toto t t pernafpernaf asan.asan.



 KK awalawalan kian kimmiiaa



 KK ep ekaa n pus at ka wae pek aan p usa t kawalalan pn p er nae rnafas an te rha dap k ehad iraf asan terh ada p keh adir an ka rbo n n kar bon dioksidio ksidad a

dalam

dalam dardar ah adalah sangat tinggi. ah adalah sangat tinggi. PP usat kawalusat kawalan pan p ernafernaf asan akanasan akan terangsang ap

terangsang ap abilabila pa p enghasienghasillan karboan karbo n dn d ioksida bioksida b ertambah. ertambah. Ini akanIni akan m

men yeba bka n p eng alen yeba bka n p eng aliriran utu san pe rna fasaa n u tus an per nafa san ke n k e otot ot- oto t-ot ot o t pe rna fasa n u ntukper naf asan un tuk m

memempercepapercepa tkan tkan dan dan mmememanjanjangkan gerakan pangkan gerakan p ernafasan unternafasan unt ukuk m

menyingkienyingkirkan karbon diokrkan karbon diok sida. sida. SS ecara amecara amnya bonya bo leh leh dikatakan bahawadikatakan bahawa pu

pu sat kawalan pernafsat kawalan pernaf asan masan mengawal engawal atur jumlatur jumlah karbah karb on don d ioksida dioksida d i dalai dalamm darah serta menentukan bila

EE NN Z IZ I MM

11 .. D

D alam

alam keh

keh idup

idup an hari

an harian,

an, enzi

enzim

m dd igunakan dalam

igunakan dalam kead

kead aan berikut

aan berikut ::

EE nnzziim m KK e ge gu nu na a na a n

A

A mmiilla sa see



 UU ntuk ntuk mmenghienghillangkan kanjangkan kanji dali dalam am buah-bbuah-b uahan dan kouahan dan ko ko ko semsemasaasa

pemprosesan j

pemprosesan jus buah-bus buah-b uahan dan coklat.uahan dan coklat.



 DD itamitambah dbah d alaalam prom pro ses pencairan kanjses pencairan kanji sebelum i sebelum penambahan mapenambahan malltt

dalam i

dalam indundu stri alkohostri alkoho l.l.

LL iip a sp a see



 MM enguraienguraikan lemkan lemak dak d alalam mam makanan seperti dakanan seperti d aging.aging. 

 BB ertindak balas ertindak balas terhadterhad ap lemap lemak susak susu dalau dalam m penypeny ediaan kejediaan keju.u.

P r o t e a s e P r o t e a s e



 PP enyediaan penyediaan p elelemembut but daging bdaging b agi magi melelemembutbut kan dkan d aging yang liaaging yang liatt

supaya mudah dikunyah. supaya mudah dikunyah.



 MM emembantbant u menanggalu menanggalkan kulit ikan dalakan kulit ikan dalam im industri pndustri p engetinan ikan.engetinan ikan.

SS e le lu lu la sa see



 MM eleelemmbutbut kan sayur-sayuran dengan mkan sayur-sayuran dengan mencernakaencernakan sebahagian sebahagiann

selul

selulosa sayuosa sayu r itu.r itu.



 MM engelengeluarkan kuliuarkan kulit daript darip ada bada b ijijiriirin seperti gandum.n seperti gandum. 

 MM engasiengasingkan agar-agar daringkan agar-agar daripadpad a ruma rumpai lpai laut daut d engan mengan menguraienguraikankan

dinding sel daun rumpai dan m

dinding sel daun rumpai dan memembebbeb askan agar-agar yanaskan agar-agar yan gg terkandu

terkandu ng dng d alalamamnya.nya.

ZZ iimma sa see



 TT erdaperdap at dalam at dalam yis dan diyis dan digunakan dengan mgunakan dengan meleluas daluas dalam am pp enyediaanenyediaan

mi

S I

S I S TS T EE M T EM T E N A G AN A G A D

D ef iefininissi d an u kuri da n uk uran ten agaan t enag a



 TT enaga enaga bermaksbermaksud kebud keb olehan olehan mmemembuat kerjabuat kerja..



 MM akanan yang akanan yang dimdimakan akan memakan akan membebbeb askan tenaga askan tenaga kimkimia untuk ia untuk mmenghasienghasillkan daykan day a.a.



 KK er je rja a = = da ya day a x x jjar aarakk



 KK u au as a = t es a = t en an ag ag a// mma sa saa



 UU n in it t e n a g a t t e n a g a iia la la h k ia h k illo k a lo k a lo r i (o r i (k c ak c all// CC ) .) .

SS yst em yste m te naga ten aga daldalam am bad anbad an



 SS iis t es t em m t e n at e n ag a d a lg a d a la m a m b a d a n mb a d a n me n ie n in g k an g k at a p a b it a p a b illa s ia s immp a n ap a n an An A TT P d a n PP d a n P CC r c u kr c u ku pu p dalam

dalam badbad an.an.



 TT enaga yang denaga yang d isisimimpan pan bobo leleh dh d igunakaigunakan serta-men serta-merta. Ia mrta. Ia mudah habudah hab is dalis dalam am mmasaasa beb

beb erapa saat sahajaerapa saat sahaja..



 AA TT P te rbe ntuk dar iP t erbe ntuk dar ipa da ka rbo hidr at, p ada k arb ohid rat , llememak dan ak d an pr otpr ot eiein d aln dalam am ba dan.bada n.

SS iisst e m t e m t e n at e n ag ag a



 TT er dap at 3 er dap at 3 jejeninis sis sist em ste m ten aga ite naga iaiaitu:tu :



 SS iisst et em m AA n an aeer or ob ib ik k aallaak tk tiik k ( A( A TT P - P CP - P C r )r )



 SS iis t es t em Am A n an ae re ro b io b ik Lk L a ka kt it ik ( Gk ( G lliik o lk o liis is is )s )



 SS iisst et em m AA eerro b io b ikk

SS yst em yste m ana erob ianae robic alc alakt iakt ikk



 SS isistem penjtem penjana tenaga paliana tenaga paling ringkang ringkas dan tanpa oksigens dan tanpa oksigen



 SS isistem item ini palni paling cepat meming cepat membekalkan tenagabekalkan tenaga



 DD ikenaikenalli i sebagai sebagai sissistem tem fofo sfagen kerana sfagen kerana terdapterdap at foat fo sfoksfok reatin dalareatin dalam m sel sel otot otot



 TT e n ae n ag a g a AA TT P b o l eP b o l eh d ih d ig u n ag u n ak a n k a n d a ld a la m a m mma sa sa a 1 0 s a a1 0 s a att



 CC o n t o h : o n t o h : 1 0 0 1 0 0 mme t ee t er .r .

SS yst em yste m ana erob ianae robic lc lakt iakt ikk



 TT enaga enaga terhasil terhasil daripaddaripad a a pemecahan pemecahan glglukosaukosa



 GG llukosa diperolehi ukosa diperolehi daripaddaripad a penguraia penguraian an karbokarbo hidrat atau hidrat atau gliglikogenkogen



 AA TT P P ya ng ter hay ang t erh asisil al ada ldalah t erh ad, a h ter had , jjan gka ma ngk a mas a pen gga sa pe nggun aaunaan 1- 3 n 1- 3 mmininit.it.



SS y sy st e m t e m a e ra e ro b io b ikk



 TT enaga terhasienaga terhasil l daripaddaripad a karboa karbo hidrat dhidrat d an lan lememak dan dicerna mak dan dicerna menjenjadi gladi glukosa atauukosa atau glikogen

glikogen



 GG llik ogeiko gen tn t er sersiimmpa n dala m pan d alam ha ti ahat i atau tau otooto t.t.



 LL ememak tersiak tersimmpan dalapan dalam m otot ot dot d an tisu.an tisu.



 PP erlukan oksigen untuk menghasilerlukan oksigen untuk menghasilkan tenagakan tenaga



 AA TT P P dihasdihasililkan dalakan dalam jm jumlumlah yang banyah yang bany ak, ak, mmelelebihi 3 miebihi 3 minit.nit.



 CC o n t o h : o n t o h : 1 51 5 0 00 0 mm, , 3 03 0 0 0 m d a n m0 0 m d a n ma r aa r at h o n .t h o n .

SS IISS TT EE M UM U RR IIN AN A RR II



 TT ugas terpentugas terpent ing siing sistem uristem urinari anari adalah mdalah mengelengeluarkan bahan buarkan bahan b uangan danuangan dan mem

membanban tu btu b adan mengekalkan hemadan mengekalkan hemeosteost asis.asis.



 HH ememeostasis eostasis dapdap at dat d ikekalikekalkan dengan mekan dengan mengawal ngawal kandungan dan isi kandungan dan isi padu padu darah.darah.



 SS istem istem urinari urinari memengekalkan hemngekalkan hemeosteost asis dengan mengelasis dengan mengeluarkan atuarkan at au mau menyimpan isienyimpan isi pad

pad u air dan bahan larutan terpu air dan bahan larutan terp ililih.ih.



 HH omomeo stas ieost asis is is a s a st ate o f bstat e of b alalan ce anc e in t he in the bob o dy .d y.



 OO rgan-organ-o rgan di dalam rgan di dalam sistem sistem urinari iurinari ialaalah dua ginjah dua ginjal, l, dd ua uretua uret er, er, satu psatu p undund i kencii kencingng dan satu uretra.

dan satu uretra.

G G iin jn ja la l

11 .. GG ininjjalal/ / BB ua h P inuah P ingg ang ggan g disd iselelap uti ole h a puti oleh tig a lt iga lap isap isan tian tisu :su: P

P ertama, ertama, lapisan dallapisan dalam am adalah renal adalah renal atau kapatau kap sul ssul sebeneben ar yng tar yng t erdiri dariperdiri darip adad aa mem

membrbr ane berserat nane berserat n ipis.ipis.

22 .. KK edua, ledua, lapisan yang dapisan yang d ikenaikenalli sebagai i sebagai fasia renal fasia renal atau kapatau kap sul palsul palsu terdsu terd iri iri daripaddaripad aa tis u p era nta

tis u p era ntara pra p ad at.adat .

33 .. KK etiga, etiga, lapisan berlemlapisan berlemak yang tak yang t erletak di antarerletak di antar a la lapisan dalam apisan dalam dan lapisan ldan lapisan luaruar yang

yang dikenali sebagai lemdikenali sebagai lemak pak p erineralerineral..

44 .. TT erlerletak di setiap sisetak di setiap sisi koli kolum um vevertebrrtebr a, a, berwarna kemberwarna kemerahan dan berberahan dan berb entuk sepentuk sep ertierti bb ijiji kacang hijau.i kacang hijau.

55 .. BB erukuran 10erukuran 10 -12-12 cm cm panjang, panjang, 55 -7cm -7cm lelebar dan 2bar dan 2 ..5cm tebal 5cm tebal dan seberat kira-kidan seberat kira-kirara 11 4040 gram gram bagi orang dewasbagi orang dewasaa

66 .. SS emempadpad an lan luarnya berbuarnya berb entuk cementuk cembung dan mbung dan memempunypuny ai ai pp emembukaan di tengahnyabukaan di tengahnya yang d

yang d isebut sebisebut seb agai hiagai hilumlum..

77 .. HH ililum mum merupakan erupakan pintu pintu mmasuk dan asuk dan kelkeluar puar p emembuluh-pembuluh ginjbuluh-pembuluh ginjalal.. 88 .. GG injinjal kaal kanan adalah lnan adalah lebih pebih p endek dendek d an lean lebih tbih t ebal daripadebal daripad a ginja ginjal al kirikiri..

SS yst em yste m ururiinarnary uret ery ur eter



 JJ uga dipuga dip anggil anggil sebagai salsebagai salur ginjur ginjalal..



 UU reter mereter merupakrupak an tiub yang kelan tiub yang keluar dari suar dari setiap ginjetiap ginjalal..



 TT ugas ureter adalugas ureter adalah mah memembawa uribawa urin ke pundi kencin ke pundi kencing.ng.



 TT erdiri erdiri daripaddaripad a tia tiub bub b eroterot ot ot dan mdan memempunypuny ai ai panjang kipanjang kira-kira-kira 25cm ra 25cm panjang.panjang.



 DD u a b a h au a b a h ag ig ia n u r ea n u r et e r :t e r :

11 .. CC or ong /o rong / pe lvpe lvis gis gininjjalal. . BB ah aahagigian ata s ya nan atas ya ng k emg kemba ng b entu k se per ti mb ang ben tuk s epe rti man gkuk daa ngku k d ann dinamakan kaliks.

dinamakan kaliks.

22 .. SS alalur buah pur buah p inggang. inggang. MM emempunypuny ai ai panjang lpanjang lebih kurang 25ebih kurang 25 ..4cm. 4cm. Ia bermIa bermula ula daridari hadap

hadap an otan ot ot bot b elelakang abdakang abd omen omen terus ke ruang pelterus ke ruang pelvivis benar dan berakhir s benar dan berakhir didi permukaan belaka

permukaan belakang png p undi kencing.undi kencing.



 TT iisu- tisu- tisu yasu yang ter dapa t p an g t erdap at pa da uret er adald a u reter ada lah:ah: aa)) TT isisu be rfib er – lapiu be rfib er – la pisa n bah asan b ahagigian lan lua ruar

bb )) TT isu isu otot ot ot bebbeb as – las – lapisan tengah, apisan tengah, gerakan peristalgerakan peristalsis sis bertbert anggungjanggungjawabawab mengal

mengalirkan urin dari girkan urin dari g injinjal ke pual ke pu ndnd i kencing.i kencing.

cc)) TT isu epitelisu epitelium ium peraliperalihan – lapisan dalahan – lapisan dalam ureter bm ureter b erfungsi untuk erfungsi untuk mmelelindungiindunginyanya daripad

daripad a asia asid urik.d urik.

SS ystem ystem uriurinary pundi nary pundi kencikencingng



 OO r g ar g an y an y an g b en g b er o t o t d a n b e r o n gr o t o t d a n b e r o n gg a .g a .



 BB erfungsi erfungsi untuk muntuk menakung enakung air air kencikencing.ng.



 Ianya berbent uk bulat apabIanya berbentuk bulat apab ilila penuh dan berba penuh dan berb entuk leentuk lepp er berlier berlipat-lipat apabpat-lipat apab ililaa ko song .

ko son g.



 MM emempunypuny ai ai apeks, apeks, dasar dan tiga dasar dan tiga dinding.dinding.



 RR uang daluang dalam am pundpund i kenci kencing berbenting berbent uk segi tiuk segi tiga dan disebut sebga dan disebut seb agai agai trigon.trigon.



 DD asar segi asar segi tiga mtiga menghala enghala ke atas, mke atas, manakala bahagian punanakala bahagian pun caknycakny a ma menghala enghala keke bawah.

bawah.



 TT ririgo n m egon memmpu nyai ba nya k h ujp unya i b any ak hujun g s arau ng sar af f de ria dan s ande ria dan sa nga t pgat p ek a t erha dapeka te rhad ap perub

perub ahan isi ahan isi padu padu urin dalaurin dalam pundi kencing.m pundi kencing.



 OO tot tot pu ndi ke ncipun di ke ncing t erd iri ng te rdir i da ridar ipa dpad a ota ot ot o t llicicin d an be rsiin d an ber sifat fat tid ak vtidak voluolunta rin tari..



 LL apisan dapisan d alalamnya adalah kaliamnya adalah kalis air, s air, terbterb ina daripaina daripa da memda membrbr an man mukus jenis ukus jenis epitepit elieliumum peralihan.

peralihan.



 UU rin akan disirin akan disimpan untmpan unt uk semuk sementara waktu sahaja sehientara waktu sahaja sehingga ia dikelngga ia dikeluarkuark an man melalelaluiui uretra.

uretra.





 KK eadaan leadaan luar biasa boleh muar biasa boleh menakung 3 lienakung 3 liter urin.ter urin.



 KK eadaan noeadaan no rmrmalal, , apabila mapabila menakung 6enakung 6 -1-1 0 0 lliter uriiter urin, n, perasaan hendak kencing akanperasaan hendak kencing akan timbul.

timbul.

SS yst em yste m ururiinarnary uret ry uret raa



 BB erfungsi untuk merfungsi untuk memembawa kelbawa keluar urin dari uar urin dari punpun di kencidi kencing png p ada waktu yang sesuai.ada waktu yang sesuai.



 UU kuran panjang kuran panjang uretra wauretra wanita adalnita adalah 4cm ah 4cm panjang.panjang.



 UU re tra wr etr a wan ianita tta t id ak midak memempu nyai p ros tat dpu nya i pro stat d an b aha gian b aha gian s pon gios aan s pong iosa..



 PP anjanjang uretra lelang uretra lelaki pula berukuran 2aki pula berukuran 2 0cm panjang.0cm panjang.



B

B aha giahag ian u retran ure tra le la lelakiaki



 BB ahagiahagian proan pro stat – stat – mmengelengelililingi ingi uretra, uretra, otot ot ot pp encerut uretrencerut uretr a ja juga terletak di siuga terletak di sinini;;



 BB ahagiahagian man memembranus – uretra yang berlbranus – uretra yang berlanjutan daripada proanjutan daripada pro stat; danstat; dan



TT UU LL A N G B EA N G B E LL A K A N GA K A N G 11 .. TT ululang be lang belaka ng akan g (v(vert ebra e)erte brae)

22 .. ber fber f ungsungsi i mmenyangga benyangga b erat tuerat tu buh.buh.

33 .. TT ululang bang b elakang melakang memungkemungkinkan minkan manusianusia mela melakukan bakukan b erberb agai magai macam posisacam posisi dani dan gerakan, mi

gerakan, misalsalnya nya bb erdirierdiri, duduk , duduk ataata u bu b erlerlariari.. 44 .. TT ululang belang belakang terdiakang terdiri ri dari dari bebbeb erapa baerapa ba hagihagianan

N E U R O N N E U R O N

•

• SS iistem stem saraf terdiri saraf terdiri daripada daripada jjutaan sel sutaan sel saraf (neuron).araf (neuron). •

• SS etiap neuron terdiri etiap neuron terdiri dari dari satu badsatu bad an sel an sel yang di dalamyang di dalamnya terdnya terd apaapa t sit sitoptop llasmasmaa

da

da n nukleusn nukleus..

•

• DD ari badan sel kelari badan sel keluar dua uar dua mmacam acam serabut saraf, iserabut saraf, iaitu dendaitu dend ririt dan t dan akson (neuriakson (neurit).t). •

• DD endend ririt : t : mengimengiririmkmkan iman impuls puls ke bke b adad an sel san sel saraf.araf. •

SS IISS TT EE M EM E N DN D OO K RK R IINN K E

K E LL EE N JN J A R A R EE N DN D OO K RK R IINN O