3. Pintaskan kedua-dua kuar dan laraskan pelaras ohm pada 0 Ω 4. Buka pintasan kuar dan ukur perintang 5. Dapatkan bacaan nilai perintang

(1)

A. PENA UJIAN

Kegunaan :

i. Mengesan kehadiran elektrik ii. Mengesan kebocoran arus elektrik / wayar hidup

iii. Mengesan voltan antara julat 50V hingga 500V

Pengujian :

1. Pengujian kehadiran Arus Ulang-Alik (A.U)

Kedudukan Suis soket alir keluar (SAK)

Pemerhatian Lampu Pena Ujian Hidup(L) Neutral(N) Bumi(E)

ON √ X X

OFF X X X

SOKET ALIR KELUAR (SAK)

B.

METER PELBAGAI

Kegunaan :

Mengukur nilai perintang, arus dan voltan Pengujian :

1. Mengukur nilai perintang tetap 2. Mengukur nilai voltan DC (bateri) 3. Mengukur nilai arus DC (bateri)

4.

Mengukur nilai voltan AC (pengubah/

transformer)

Penggunaan Meter Pelbagai (Mengukur Rintangan) 1. Sambungkan :

kuar merah – terminal +ve kuar hitam – terminal –ve

2. Setkan suis pemilih julat pada julat ohm (Ω)

3.

Pintaskan kedua-dua kuar dan laraskan pelaras ohm pada 0 Ω 4. Buka pintasan kuar dan ukur

perintang

5.

Dapatkan bacaan nilai perintang Penggunaan Meter Pelbagai (Mengukur Voltan / Arus – DC & AC)

1. Sambungkan :

kuar merah – terminal +ve kuar hitam – terminal –ve

2.

Setkan suis pemilih julat pada julat

voltan / arus (DC/AC)

3. Sambungkan kedua-dua kuar pada tempat pengujian

4. Dapatkan bacaan nilai voltan / arus C. PENGUJI TEBATAN

Kegunaan :

Menguji ketebatan peralatan / pendawaian elektrik Penggunaan :

1. Sambungkan :

kuar merah – terminal +ve kuar hitam – terminal –ve 2. Sambungkan :

Kuar penguji – L / N / Badan Alat Kuar berklip – Bumi (E)

3. Setkan suis kuasa pada 500V / 1000V 4. Pastikan jarum penunjuk pada nilai ∝ pada skala MΩ

5. Uji antara E & L, E & N, E & Badan alat

•

Penebatan peralatan elektrik : Bacaan rintangan >0.5MΩ - ∞

• Penebatan pendawaian elektrik : Bacaan rintangan >1MΩ - ∞

M E N S E R V I S P E R A L A T A N E L E K T R I K D O M E S T I K M O D U L 1 : P E R A L A T A N U J I A N

E

N L

SKALA

PELARAS SIFAR RINTANGAN

KUAR MERAH

KUAR HITAM SUIS PEMILIH JULAT

PENUNJUK

SKREW PELARAS SIFAR PENUNJUK

JULAT

-  BLOG PN. JURINA  -

(2)

A. PERINTANG

a) Fungsi – Mengawal/menghadkan aliran arus

dalam litar

- menghasilkan haba dan susut voltan dlm litar

b) Unit perintang – ohm (Ω) c) Komponen perintang

Simbol

2. Perintang boleh laras

Simbol

Potentiometer Preset

d) Pemilihan perintang - Kadar kuasa - Had terima

- Jenis perintang (perintang tetap/boleh ubah) e) Kerosakan perintang

i. Perintang tetap

Pesongan jarum Keadaan perintang

R = ∞ Terbuka

R = lebih tinggi drp nilai sebenar

Bertambah nilai R ≈ nilai perintang Baik

ii. Perintang boleh ubah

- lapisan karbon > haus, kotor / point sesentuh tombol boleh laras tidak bersentuh dgn permukaan karbon

f) Kod warna perintang

 HAJI PAK MAT ORANG KAYA HENDAK BELI UBI KAYU PUTIH 

Contoh kiraan:

B. KAPASITOR

(PEMUAT / KONDENSOR) Fungsi kapasitor – Mengumpul cas

/ penapis, komponen dlm litar bg voltan rendah DC – radio, TV Fungsi kondensor – membelah fasa (arus & voltan), julat voltan tinggi AC – mesin basuh, kipas b) Unit ukuran – Farad (F)

c) Jenis kapasitor i. Berkutub ii. Tidak berkutub

d) Perbezaan kapasitor b’kutub & x b’kutub

Berkutub Tidak Berkutub

i. 2 kaki berlainan kutub kaki panjang – (+ve)/anod kaki pendek – (-ve)/katod

i. 2 kaki sama panjang

ii. Sambungan – ikut kutub ii. Sambungan – mana2 kaki

iii. Simbol : iii. Simbol :

iv. Komponen

Contoh : elektrolitik/tantalum

iv. Komponen

Contoh : seramik / mika e) Kerosakan kapasitor

Ukuran – julat rintangan tinggi

M E N S E R V I S P E R A L A T A N E L E K T R I K D O M E S T I K M O D U L 2 : K O M P O N E N A S A S E L E K T R I K

(3)

C. PENGUBAH / TRANSFORMER

a)

Fungsi – meninggi / menurunkan nilai voltan / arus di antara 2 litar pada frekuensi yang sama b) Binaan asas pengubah

c) Jenis teras & simbol pengubah

d) Perbezaan :

Aktiviti Pengujian

1. Menguji voltan keluaran 12V - D & E 2. Menguji voltan masukan 240V - A & B 3. Menguji voltan keluaran 24V - E & F 4. Menguji litar pintas - A & C 5. Menguji voltan keluaran - D & F

D. FIUS

a)

Fungsi – peranti yang melindungi litar pintas

b)

Terdpt dawai pengalir (elektrod fius) yg mempunyai takat lebur yg rendah

c) Apb arus mengalir lebih drp kadar yg

ditentukan, elektrod fius - putus d) Simbol fius :

e) Pengujian fius R = 0 ohm (Fius OK) R = ∞ (Fius Rosak)

E. DIOD SEPARUH PENGALIR

a)

Fungsi – Mengalirkan arus dalam 1 arah sahaja (anod ke katod)

b) Binaan & simbol diod

c)

d) Jenis diod & kegunaannya

e) Bentuk fizikal diod

f) Pengujian diod Pincang

depan Pincang

Balikan Keadaan diod R = Nilai

tinggi

R = Nilai tinggi

Terbuka

R = 0 R = 0 Terpintas

R = Nilai tetap R = ∞ Baik

Pincang depan Pincang balikan Pengubah Kuasa

Perendah Pengubah Kuasa Peninggi 1. Voltan sekunder lebih

rendah drp voltan primer

1. Voltan sekunder lebih tinggi drp voltan primer 2. Bilangan belitan primer

lebih banyak drp sekunder

2. Bilangan belitan sekunder lebih banyak drp primer

3. 3.

Bekalan sekunder, Vs Bekalan

primer, Vp

(4)

F. TRANSISTOR

a)

Fungsi

–

meninggikan arus voltan & kuasa, sebagai suis & penguat

b)

Jenis transistor – NPN & PNP c) Binaan transistor :

i. Pemungut / Collector (C) ii. Tapak / Base (B) iii. Pemencar / Emitter (E) d) Binaan & Simbol transistor :

Transistor NPN

(anak panah keluar – No Parking)

Transistor PNP (anak panah

msk) e) PENGUJIAN TRANSISTOR Menentukan kaki

tapak/base (B) Menentukan kaki

collector (C) &

emitter (E)

a. GEGANTI / RELAY

a) Geganti / relay – suis yg dikawal secara elektronik & dikendalikan menggunakan prinsip

keelektromagnetan.

b) Simbol geganti / relay

c) Pengujian geganti

Julat – x10R

Tukar kuar (H M) pada Base (B)

(5)

* Geganti/relay yg baik – bunyi ’klik’

apabila tamatan gelung disambung ke bateri

A) BEKALAN KUASA AC

1. Voltan bekalan 3 fasa (empat dawai)

- 415V

- Tiga punca hidup, 1 neutral Punca hidup (merah,biru,kuning) Punca neutral (hitam)

- Kawasan luas

(sekolah/kilang/industri berat)

2.

Voltan bekalan 1 fasa (dua dawai)

- 240V

- 1 punca hidup, 1 neutral

Punca hidup (merah@biru@kuning) - Kawasan kecil

(Rumah)

3. Panel bekalan kuasa

4. Kord Penyambung

1.

Fungsi -

membolehkan lebih banyak keluaran bg kegunaan tambahan soket alir keluar 2. Penyambungan : Plug 3 pin :

Warna kabel : Live – Merah / coklat Neutral – Hitam / Biru

M E N S E R V I S P E R A L A T A N E L E K T R I K D O M E S T I K M O D U L 3 : L I T A R B E K A L A N K U A S A

(6)

Earth – Hijau / Hijau Kuning

3. Penyambungan projek Kord Penyambung Tambahan Berkembar

B) BEKALAN KUASA DC

1.

Sel kering – sumber bekalan kuasa arus terus (DC)

2. Binaan sel kering :

3.

Sambungan Meter Volt & Meter Arus

Meter Volt – Sambungan Selari

Meter Arus – Sambungan Sesiri

4. Projek Litar Bekalan Kuasa DC

Litar Bekalan Kuasa Pengatur Voltan Kefungsian projek :

i. Masukan Pengubah – 240V (AC)

ii.

Keluaran Pengubah - 24V (AC)

iii.

Keluaran Litar / Pengatur – 24V (DC)

V

A

(7)

A) SISTEM KAWALAN MANUAL i. Kawalan Suis Satu Hala

- Mengawal lampu / beban lain pd satu kedudukan

- Boleh mengawal beberapa lampu drp 1 punca bekalan dgn syarat

ketahanan kadar arus suis lebih drp arus beban

ii. Kawalan Suis Dua Hala

- Mengawal satu lampu / lebih drp 2 kedudukan yg berlainan

- Kegunaan biasa – bilik tidur / tangga / dewan / koridor

iii. LITAR KAWALAN MANUAL

a) Satu lampu dikawal oleh satu suis sehala (SPST)

b) Dua lampu dikawal oleh satu suis sehala (SPST)

c) Satu lampu dikawal oleh dua suis jenis dua hala

(SPD T)

M E N S E R V I S P E R A L A T A N E L E K T R I K D O M E S T I K M O D U L 4 : S I S T E M K A W A L A N

C L1

N L E

C

L1 240VAC

Pemegang lampu

2 Suis Dua Hala L2

C

L1 L2

N L E

C L1 240VAC

Pemegang lampu

Suis Sehala

(8)

B) SISTEM KAWALAN AUTOMATIK i. Suis yang dikawal oleh punca2 tenaga persekitaran (bukan tenaga manusia) Contoh – cahaya, haba, tekanan, pergerakan & masa ii. Komponen kawalan automatik : a) Fototransistor

- Peranti simpang PN, 3 tamatan (Pemungut, Pemancar & Tapak) - Fungsi : Berfungsi apb cahaya dipancarkan padanya

Simbol

b) Fotoperintang (LDR)

- Apabila cahaya dikenakan pada LDR, nilai rintangan kurang & arus boleh mengalir melaluinya dgn mudah.

- Tiada cahaya > nilai rintangan LDR tinggi & arus tidak dpt mengalir

- Contoh : Litar lampu jalan, pengesan asap

Simbol

c) Thermostat

- Peranti pengawal haba / suhu. Kendalian

bergantung pada kadar suhu

iv. Litar Sistem Kawalan Automatik

KEFUNGSIAN PROJEK:

Bekalan 9V > LED akan menyala >

sambungkan mentol

 LDR kena cahaya – mentol padam

 LDR ditutup – mentol menyala Litar ini biasa digunakan pada lampu jalan.

Apabila hari siang > lampu jalan padam Apabila hari gelap > lampu jalan menyala secara automatik...

Pelajar :

- Sila kenalpasti komponen, simbol & penyambungan litar drp litar skematik – litar bergambar

Contoh soalan :

Lakar semula litar di bawah dalam

bentuk litar bergambar dengan menyambung komponen di bawah.

Litar skematik

(9)

Litar bergambar

A) PEMANAS ELEKTRIK

Sebahagian drp komponen yg terdpt dlm alat elektrik domestik spt : cerek elektrik, periuk nasi, seterika, ketuhar, dapur elektrik, pembakar roti & lain2 i. Periuk nasi elektrik

– 4 bahagian utama bekalan kuasa, suis, termostat & plat pemanas

ii. Cerek elektrik

- 4 bahagian utama punca bekalan, suis, termostat & elemen pemanas

iii. Seterika elektrik

- 3 bahagian utama punca bekalan, elemen pemanas & laras suhu / thermostat

B) MOTOR ELEKTRIK

Motor Universal

Motor Aruhan Pemula Pemuat C) TRANSDUSER

i. Fungsi – Menukar tenaga elektrik kepada tenaga bunyi & sebaliknya

ii. Contoh : Pembesar suara / mikrofon / buzzer D) INJAP SOLENOID

i. Injap solenoid - satu injap kawalan

menggunakanelektromekanikal berfungsi bagi

Motor AC Motor DC

i. 2 jenis

- 1 fasa (240V) - 3 fasa

i. Saiz lebih kecil

ii. Motor 1 fasa

a) Motor aruhan (kipas) b) Motor tolakan &

aruhan tolakan

c) Motor universal / siri (blender/vacum cleaner) d) Motor segerak tanpa ujian

ii. Kegunaan :

Pemain pita kaset, kereta mainan, kipas angin kecil

iii. Kadar kuasa – 8kW iii. 6V, 9V, 12V

M E N S E R V I S P E R A L A T A N E L E K T R I K D O M E S T I K M O D U L 5 : B E B A N

(10)

mengalirkan satu-satu pengalir seperti gas atau cecair.

ii. Fungsi ON / OFF menggunakan kuasa bekalan elektrik yang disambungkan pada

bahagian solenoid.

Binaan solenoid

Bentuk fizikal injap solenoid

E) LAMPU i. Jenis mentol

a) Mentol Pijar

- Mentol berfilamen (bergas nitrógeno/argon)

- Mentol berfilamen tungsten - Mentol berfilamen karbon

- Mentol berfilamen arka b) Mentol / Lampu Nyahcas

- Lampu pendarflour wap merkuri bertekanan rendah

- Lampu wap merkuri bertekanan tinggi - Lampu wap natrium bertekanan rendah - Lampu neon ii. Bahagian Mentol / Lampu

Lampu Pijar

Lampu pendaflour

Gambarajah Terburai Lampu Pendaflourfilamen