Liga Państw Arabskich (Liga Arabska, LPA) – międzynarodowa organizacja międzyrządowa, skupiająca kraje arabskie, dysponująca uniwersalnymi kompetencjami. Założona została 22 marca 1945 r. podczas konferencji państwa arabskich w Kairze, przez szefów siedmiu rządów państw powiązanych językiem, historią, kulturą i religią.
Dzisiaj, skupia 22 państwa oraz Organizację Wyzwolenia Palestyny. Jej siedzibą jest Kair (w latach 1979-1990, przejściowo, był nią Tunis). Członkami założycielskimi były: Arabia Saudyjska, Egipt, Irak, Jemen, Jordania, Liban i Syria. W kolejnych latach, do Ligi Państw Arabskich przystąpiły: Algieria, Bahrajn, Dżibuti, Katar, Komory, Kuwejt, Libia, Maroko, Mauretania, Oman, Palestyna (reprezentowana przez OWP), Somalia, Sudan, Tunezja, Zjednoczone Emiraty Arabskie.
LPA ukształtowała się pod wpływem panarabizmu, który skupiał się na kwestiach jedności arabskiej i popieraniu arabskich dążeń niepodległościowych oraz sprzeciwianiu się emigracji Żydów do Palestyny (uważanej za ziemię arabską). Celem, jaki wytyczyła sobie Liga jest zacieśnienie współpracy państw członkowskich, zarówno w sprawach czysto politycznych (zwłaszcza koordynacja polityki zagranicznej), gospodarczych i finansowych (wymiana handlowa, współpraca w przemyśle itp.), a także społecznych, obywatelskich czy intelektualnych.
Najwyższym organem Ligi Państw Arabskich jest Rada Ligi. Składa się z przedstawicieli wszystkich państw członkowskich, zbiera się na szczeblu szefów państw, szefów rządów lub ministrów spraw zagranicznych. Kraje członkowskie mają po jednym głosie, a zatem współpracują na zasadzie równości. Obraduje dwa razy do roku na zamkniętych posiedzeniach. To Rada zatwierdza budżet i składki członkowskie. Rada Gospodarcza, złożona z ministrów od spraw gospodarczych państw członkowskich zajmuje się koordynacją wspólnych działań w zakresie gospodarki. Wewnątrz LPA istnieje też Rada Wspólnej Obrony, w skład której wchodzą ministrowie spraw zagranicznych i obrony narodowej. Bieżącą działalnością LPA kieruje Sekretariat Generalny, będący głównym organem administracyjnym i finansowym Ligi, kierującym jej bieżącą działalnością. LPA korzysta również z pomocy Stałego Komitetu Wojskowego, składającego się z przedstawicieli sztabów generalnych armii państw członkowskich. W jej ramach funkcjonuje też 8 komitetów i agencje specjalne. Statutem, na mocy którego działa Liga Państw Arabskich jest Pakt LPA. Nie wolno jest stosować siły do załatwiania swoich spraw na forum LPA. W wypadku zagrożenia, w trybie natychmiastowym zwołuje się Radę Ligi.
Dotychczasowa działalność Ligi Państw Arabskich koncentrowała się wokół konfliktów na Bliskim Wschodzie, konfliktu arabsko-izraelskiego czy problemu palestyńskiego (np. gdy Egipt podpisał separatystyczne układy z Izraelem – został zawieszony w prawach członka LPA, a siedzibę z Kairu przeniesiono do Tunisu). Kwestią sporną była wojna iracko-irańska (1980–1988), a potem też wojna w Zatoce Perskiej ( 1990–1991). LPA wspierała też dążenia niepodległościowe krajów chcących uniezależnić się od Francji.
http://wypracowania24.pl/wos/2617/liga-panstw-arabskich-lpa
http://stosunki-miedzynarodowe.pl/organizacje-miedzynarodowe/854-liga-panstw-arabskich
Panarabizm - od tej doktryny politycznej należy wyjść aby zrozumieć ruch jednoczenia się państw arabskich. Jej początki wiążą się z rozwojem arabskiego nacjonalizmu w XIX wieku. Dzięki panarabizmowi w 1945 roku powstała Liga Państw Arabskich.
Państwa arabskie chciały wyzwolić się spod zależności kolonialnej od Francji i Wielkiej Brytanii, a także panowania tureckiego. Aby wzmocnić siłę arabskiego ruchu narodowowyzwoleńczego oraz wykazać wspólnotę interesów, elity przywódcze i intelektualne głosiły ideę jedności świata arabskiego.
Już w 1904 roku Negiba Azuri - pisarz arabski mieszkający we Francji -d utworzył w Paryżu Ligę Arabskiej Ojczyzny,gdzie pojawiły się hasła niepodległościowe. Ważne funkcje integracyjne spełnił I Kongres Panarabski, który odbył się w Paryżu w 1913 roku. Zmianę sytuacji na obszarach zamieszkanych przez ludność arabską przyniosły kongresy muzułmańskie w Kairze, Mekce (oba w 1926 roku) oraz w Jerozolimie (1931). Ważne także były powstania w Syrii i Libanie. W 1942 roku w Kairze powstało stowarzyszenie Unia Arabska. Stowarzyszenie to głosiło hasła o pełnej suwerenności. Istotną rolę w procesie integracji i suwerenności państw arabskich odegrał rząd brytyjski. Po ocenie sytuacji politycznej w tym regionie Brytyjczycy poparli inicjatywy Arabów, przy tym zachowali dla siebie rolę patrona integracji świata arabskiego. Podjęto decyzję, że powstanie organizacja skupiająca suwerenne państwa.
Utworzenie Ligi Państw Arabskich było tematem wystąpienia w parlamencie egipskiego premiera i jednocześnie ministra spraw zagranicznych Egiptu Mustafy en-Nahas Paszy oraz ministra sprawiedliwości Sabri Abu Alam Paszy. Dokładne warunki powołania organizacji państw arabskich określono na przełomie lipca i sierpnia 1943 roku w Iraku (tzw. plan Iraku). Przez rok miały miejsce liczne dyskusje, wizyty, spotkania przywódców arabskich. Największą aktywność wykazał Egipt. Wreszcie w dniach 25 września - 5 października 1944 roku w Aleksandrii odbyła się konferencja przygotowawcza mająca na celu powołanie panarabskiej organizacji regionalnej. W konferencji tej udział wzięły Arabia Saudyjska, Egipt, Irak, Jemen, Liban, Syria, Transjordania. Konferencji przewodniczył premier Egiptu. Podczas obrad wyłoniły się liczne różnice w poglądach przywódców tych państw odnośnie koncepcji przyszłego związku. Dzięki sprawnej i skutecznej dyplomacji brytyjskiej osiągnięto porozumienie. Konferencja zakończyła się komunikatem końcowym, którego znamy pod nazwą Protokół Aleksandryjski. Zawiera on cele i zasady działalności jednoczących się państw oraz ich stosunek do najważniejszych kwestii międzynarodowych1.
22 marca 1945 roku w Kairze podpisano Pakt ustanawiający Ligę Państw Arabskich. Pakt ten zawiera trzy ważne aneksy dotyczące:
współpracy z narodami, które jeszcze nie wywalczyły sobie państw, powołanie sekretarza generalnego Ligi Państw Arabskich,
wsparcie Palestyny - dopóki kraj ten jeszcze nie jest niepodległy, do Rady Ligi będzie wyznaczony arabski przedstawiciel Palestyny2.
2. Członkowie i cele
Celem LPA jest zapewnienie współpracy państw członkowskich w sprawach:
gospodarczych i finansowych - wymiana handlowa, zagadnienia celne, monetarne, przemysłowe i rolnicze,
komunikacyjnych - kolejnictwo, drogi, poczty, telegrafy, lotnictwo, żegluga, intelektualnych,
Każde państwo członkowskie posiada 1 głos, więc obowiązuje zasada równości. Zakazano stosowania siły do załatwiania sporów oraz postanowiono, że w razie zagrożenia natychmiast zwołuje się zebranie Rady Ligi.
Siedzibą Ligi Państw Arabskich jest Kair3.
Liga Państw Arabskich to organizacja regionalna (dostępna dla państw arabskich powiązanych ze sobą wspólnotą języka, historii, kultury i religii) oraz wszechstronna (ogólna, uniwersalna), mająca rozległe kompetencje przedmiotowe4.
Członkiem Ligi Państw Arabskich może być każde niepodległe państwo arabskie, które podpisze Pakt. Państwo kandydujące musi złożyć podanie w Sekretariacie Generalnym, które następnie trafia pod obrady Rady na najbliższej sesji. Skład Ligi Państw Arabskich: 1. Arabia Saudyjska - od 22 marca 1945 roku,
2. Egipt - od 22 marca 1945 roku (zawieszony w latach 1979 - 1989), 3. Irak - od 22 marca 1945 roku,
4. Jordania - od 22 marca 1945 roku - wówczas jeszcze jako Transjordania, 5. Liban - od 22 marca 1945 roku,
6. Syria - od 22 marca 1945 roku, 7. Jemen - od 5 maja 1945 roku,
8. Libia - od 28 marca 1953 roku (wycofała się w październiku 2002 roku), 9. Sudan - od 19 stycznia 1956 roku,
10. Maroko - od 1 października 1958 roku, 11. Tunezja - od 1 października 1958 roku, 12. Kuwejt - od 20 lipca 1961 roku,
13. Algieria - od 16 sierpnia 1962 roku,
14. Zjednoczone Emiraty Arabskie - od 6 czerwca 1971 roku, 15. Bahrajn - od 11 września 1971 roku,
16. Katar - od 11 września 1971 roku, 17. Oman - od 29 września 1971 roku, 18. Mauretania - od 26 listopada 1973 roku, 19. Somalia - od 14 lutego 1974 roku,
20. Palestyna reprezentowana przez Organizację Wyzwolenia Palestyny - od 9 września 1976 roku,
21. Dżibuti - od 4 września 1977 roku, 22. Komory - od 20 listopada 1993 roku.
Obserwatorzy:
1. Erytrea - od 2003 roku, 2. Brazylia - od 2003 roku, 3. Wenezuela - od 2006 roku, 4. Indie - od 2007 roku.
3. Organy
Organami Ligi Państw Arabskich są: 1. Rada Ligi:
o naczelny organ;
o w skład wchodzą przedstawiciele państw członkowskich;
o zbiera się na szczeblu szefów państw / szefów rządów / ministrów spraw zagranicznych;
o każde państwo ma 1 głos;
spełnieniu wymogu quasi-jednomyślności (np. w głosowaniu nad wykluczeniem z Ligi państwa członkowskiego);
o zbiera się dwa razy w roku - marzec i wrzesień;
o ma 16 Komitetów Wyspecjalizowanych (m.in. polityczny - najważniejszy organ Rady, kulturalny, prawny, komunikacji, zdrowia, administracyjno - finansowy);
o zatwierdza projekt budżetu i składki członkowskie. 2. Rada Gospodarcza: (istniejąca od 1959 roku)
o ministrowie lub ich przedstawiciele są odpowiedzialni za sprawy gospodarcze;
o stymuluje międzynarodową współpracę gospodarczą. 3. Rada Wspólnej Obrony:
o stara się eliminować błędy popełnione przez kraje arabskie w zakresie współdziałania militarnego w wojnie z Izraelem w 1948 roku;
o w jej skład wchodzą ministrowie spraw zagranicznych oraz ministrowie obrony;
o podlega jej Stały Komitet Wojskowy, na który składają się przedstawiciele sztabów armii;
o decyzje podejmowane są większością 2/3 głosów. 4. Sekretariat Generalny:
o główny organ administracyjny i finansowy Ligi;
o kieruje bieżącą działalnością Ligi;
o do 1979 roku jego siedzibą był Kair, jednak została ona przeniesiona do Tunisu na 11 lat; od 1990 roku siedzibą znowu jest Kair5;
o personel - ok. 460 osób;
o w strukturę sekretariatu wchodzi kilkanaście departamentów;
o zajmuje się budżetem oraz składkami. 5. Komitet Kontroli:
o w skład wchodzą osobiści przedstawiciele królów i szefów państw;
o sporządza miesięczne raporty z wykonania zadań i realizacji decyzji przyjętych na szczycie6.
4. Działalność
uznać arbitraż Egiptu i Arabii Saudyjskiej w sporze libańsko - syryjskim (1949 rok) oraz mediacje w sporze iracko - kuwejckim (1961 rok).
Współpraca gospodarczo - społeczna i kulturalna na rzecz integracji państw arabskich w ramach Ligi Państw Arabskich ma istotne znaczenie. Już w 1953 roku podczas konferencji ministrów gospodarki i finansów w Bejrucie powołano Arabską Radę Ekonomiczną. W 1964 roku powstała Arabska Rada Wspólnoty Gospodarczej, a w 1965 roku powołano Wspólny Rynek Arabski. W ramach LPA odnoszono lepsze efekty w organizowaniu współpracy kulturalnej i społecznej, w mniejszym stopniu gospodarczej. W 1945 roku przyjęto konwencję o ujednoliceniu systemów i programów nauczania. Dzięki współpracy państw arabskich islam odnosił sukcesy w Afryce.
Na przełomie XX i XXI wieku działalność Ligi Państw Arabskich skupiała się na problemie pokoju na Bliskim Wschodzie, sprawie powstania państwa palestyńskiego oraz interwencji Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników w Iraku w 2003 roku. Z biegiem czasu nastąpiła normalizacja stosunków z Izraelem. Jeśli chodzi o Irak to można zauważyć zmianę stosunku Ligi to swego członka w zależności od sytuacji:
potępienie próby aneksji Kuwejtu (1990 rok), potępienie aktów międzynarodowego terroryzmu,
solidarność z Irakiem podczas akcji militarnej Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników (2003 rok).
Liga Państw Arabskich jako organizacja regionalna o charakterze ogólnym nie jest tak ważna jak być powinna. Organizacja ta jest krytykowana przez znawców w dziedzinie stosunków międzynarodowych. Jest nieskuteczna i nie może znacząco wpływać na wydarzenia w tym regionie9.
1T. Łoś - Nowak, Organizacje w stosunkach międzynarodowych: istota - mechanizmy działania - zasięg, Wrocław 2009, s. 196-198.
2R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2005, s. 99 oraz 333.
3T. Łoś - Nowak, Organizacje... s. 198-199.
4I. Popiuk - Rysińska, Instytucje międzynarodowe, [w:] E. Haliżak, R. Kuźniar (red.), Stosunki międzynarodowe. Geneza, struktura, dynamika, Warszawa 2006, s. 359. 5Zmiana siedziby Sekretariatu Generalnego Ligi Państw Arabskich była następstwem zawieszenia praw członka Egiptu w organizacji, ponieważ w 1979 roku zawarł separatystyczny pokój z Izraelem w Camp David. Pełnię praw członkowskich Egipt odzyskał w 1989 roku.
6T. Łoś - Nowak, Organizacje... s. 200 - 201.
7Do Paktu Bagdadzkiego, utworzonego pod auspicjami Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, przystąpił tylko Irak (wystąpił w 1959 roku).
8Podczas kryzysu sueskiego w 1956 roku LPA przyjęło rezolucję wyrażającą całkowite poparcie dla rządu egipskiego, który postanowił znacjonalizować Międzynarodowe Towarzystwo Kanału Sueskiego. LPA potępiła interwencję angielsko - francusko - izraelską. 9T. Łoś - Nowak, Organizacje... s. 202 - 211.
Liga Państw Arabskich, Liga Arabska,
ang.
League of Arab States,
arab.
Dżamiat
ad-Duwal al-Arabijja,
czł.: Algieria, Arabia Saudyjska, Bahrajn, Dżibuti, Egipt, Irak, Jemen, Jordania, Katar,
Kuwejt, Liban, Libia, Mauretania, Maroko, Oman, Palestyna (uznawana przez czł. Ligi za
niepodległe państwo), Somalia, Sudan, Syria, Tunezja i Zjednoczone Emiraty Arab.; Liga
Państw Arabskich została uznana przez ONZ za organizację regionalną; ma stałą misję
przy ONZ w Nowym Jorku; gł. celem jest zacieśnienie współpracy polit., gosp., kult.
państw członkowskich; działalność tę hamują w dużym stopniu różnice w kwestiach
polit.-społ. w poszczególnych krajach arab.; liczne wyspecjalizowane agendy i instytucje
(np. Arab. Fundusz Rozwoju Gosp. i Socjal.; Arab. Organizacja ds. Oświaty, Kultury
i Nauki oraz wiele innych).
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Liga-Panstw-Arabskich;3932507.html
Liga Arabska (Liga Państw Arabskich) została utworzona w 1945 r. w Kairze przez następujące państwa: Egipt, Irak, Liban, Arabia Saudyjska, Transjordania (Jordania o 1949 r.) i Jemen. Później dołączyły: Algieria (1962), Bahrajn (1971), Komory (1993), Dżibuti (1977), Kuwejt (1961), Libia (1953), Mauretania (1973), Maroko (1958), Oman (1971), Katar (1971), Somalia (1974), Południowy Jemen (1967), Sudan (1956), Tunezja (1958) i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Organizacja Wyzwolenia Palestyny, pomimo że nie podpisała statutu, została przyjęta do Ligi w 1976 r i uzyskała te same prawa co pozostałe państwa członkowskie.
Jej priorytetowymi celami są: zacieśnienie więzi krajów członkowskich, koordynacja ich polityk i promowanie wspólnych interesów.
Organizacja ta pod względem politycznym jest podobna do Organizacji Państw Amerykańskich, Rady Europy bądź Organizacji Jedności Afrykańskiej (obecnie Unia Afrykańska). Wszystkie te organizacje mogą być w pewnym uproszczeniu regionalnymi wersjami Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Liga Arabska stosunkowo różni się od takich organizacji jak Unia Europejska ponieważ nie osiągnęła takiego stopnia regionalnej integracji i nie posiada uregulowanych kwestii np. dotyczących bezpośrednich relacji z obywatelami państw członkowskich. Jednakże statut Ligi zakłada koordynację działań związanych z gospodarką, włączając w to wymianę handlową, komunikację, a także sprawy kulturalne, narodowość, paszporty, wizy, kwestie związane z polityką społeczną i zdrowotną. Statut Ligi Państw Arabskich zabrania także uciekania się do użycia siły między państwami członkowskimi w razie zaistnienia jakichkolwiek konfliktów. Pod wpływem porozumień traktatowych regulujących i koordynujących część ww. kwestii
powstały: Arabska Unia Telekomunikacyjna (1953), Arabska Unia Pocztowa (1954), Arabski Bank Rozwoju (później znany jako Arabska Organizacja Finansowa). Arabski Wspólny Rynek został ustanowiony w 1965 r. i jest otwarty dla wszystkich krajów członkowskich. Porozumienie to zakłada zniesienie stawek celnych na artykuły rolnicze i surowce naturalne, wolny przepływ siły roboczej i kapitału w ramach Ligi, a także koordynację rozwoju ekonomicznego.
W skład Ligi wchodzi: Rada Ligi (organ plenarny; pewną słabością tego organu jest fakt, że przyjęte uchwały obowiązują tylko te kraje, które głosowały za daną uchwałą), Rada Wspólnej Obrony (założona w 1950r., po zawarciu umowy o Wspólnej Obronie i Współpracy
Gospodarczej), Rada Gospodarcza (założona w 1950 r., po zawarciu umowy o Wspólnej Obronie i Współpracy Gospodarczej) i Sekretariat Główny (z sekretarzem generalnym na czele,
wybieranym na 5-letnią kadencję z możliwością reelekcji; obecnie od 2001 r. jest nim Egipcjanin Amr Moussa).
W 1945 r. Liga była po stronie Libanu i Syrii w ich sporze z Francją, a także domagała się niezależnej Libii. Z kolei w 1961 r. poparła Tunezję w konflikcie z Francją. Od samego początku Liga sprzeciwiała się powstaniu państwa żydowskiego na terenie Palestyny, która miała być w całości niezależna i zamieszkana w zdecydowanej większości przez Arabów. Po powstaniu państwa Izrael w 1948 r. państwa członkowskie wspólnie zaatakowały państwo żydowskie, jednakże Izrael odparł atak. W kolejnych latach Liga bojkotowała Izrael i przedsiębiorstwa prowadzące z nim wymianę handlową.
okazały się nieskuteczne we wspólnym planie obalenia Izraela i wyzwolenia Palestyny. Egipt był zawieszony w prawach członkowskich Ligi w l. 1979-1989 ponieważ podpisał traktat pokojowy z Izraelem. Tym samym siedziba organizacji została przeniesiona z Kairu do Tunisu. W 1998 liga zaakceptowała plan wynegocjowania ugody z Izraelem wysunięty przez OWP. Kair stał się ponownie siedzibą organizacji w 1991 r. W trakcie wojny między Irakiem a Iranem (1980-88) Liga popierała Irak, natomiast była podzielona jeśli chodzi o zaatakowanie Kuwejtu przez Irak w 1991 r. W 1993 r. organizacja ta wydała oświadczenie potępiające wszelkie formy terroryzmu. W 2002 r. Liga po raz pierwszy zaproponowała Izraelowi normalizację stosunków z państwami arabskimi pod warunkiem wypełnienia określonych warunków, jednakże wiele z nich było nie do zaakceptowania dla Izraela.
Przez wiele lat sama organizacja nie stanowiła monolitu. W trakcie zimnej wojny część państw członkowskich Ligi optowała za Związkiem Radzieckim, a część była po stronie Stanów
Zjednoczonych. Ostatnio podziały przebiegały na linii między bojowymi i fundamentalistycznymi państwami muzułmańskimi i tymi z bardziej umiarkowanym podejściem do islamu.
Decyzje podjęte przez Ligę wiążą tylko te kraje, które za nimi głosowały, tym samym powoduje to wysoką nieskuteczność organizacji. W niektórych kwestiach decyzje są jednomyślne, np. pełne poparcie dla Palestyńczyków pod okupacją izraelską, chociaż często nie wynika z tego nic poza deklaracjami. Jednym z nielicznych wyjątków był ekonomiczny bojkot Izraela w l. 1944-1993. Jednakże Liga była o wiele bardziej skuteczna w innych obszarach działalności, jak np. ustalenia dotyczące programu nauczania w arabskich szkołach, zachowanie cennych manuskryptów czy tłumaczenie nowoczesnych terminów technologicznych na użytek krajów członkowskich. Liga była również skuteczna w decyzjach dotyczących telekomunikacji i bezprzewodowej komunikacji.
http://www.psz.pl/168-archiwum/liga-arabska
Źródła:
The Columbia Encyclopedia, Columbia University Press,2005
www.wikipedia.org
