Iranian Journal of Soil and Water Research ISNN: 2423-7833 Homepage: http://ijswr.ut.ac.ir
Effect of Zinc application on Arsenic Dynamics in Contaminated Soil and Agronomic traits of Three Rice (Oryza sativa L.) Cultivars
Tayebeh Shoja1, Ali Ebadi2, Masoud Esfahani3, Shahram Mahmoudsoltani4
Mohaghegh Ardabili ,
Faculty of Agriculture and Natural Resources Department of Agriculture and Plant Breeding,
1.
[email protected] Email:
. University, Ardabil, Iran
2. Corresponding Author, Department of Agriculture and Plant Breeding, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran. Email: [email protected]
Email:
. University of Guilan, Rasht, Iran ,
ciences S eeding, Faculty of Agriculture 3. Department of Agriculture and Plant Br
. ganization (AREEO), Rasht, Iran 4. Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research, Education and Extension Or
Emai
Article Info ABSTRACT
Article type: Research Article
Article history:
Received: Apr. 19, 2022 Received: May. 27, 2022 Accepted: June. 6, 2022 Published online: July. 23, 2022
Keywords:
Micronutrients, Heavy Elements, Rice,
Yield and Yield Components
Arsenic as aheavy metal, is one of the most important pollutant in the environment that has a detrimental effect on the morphological, physiological and biochemical properties of rice. Zinc application is one of the way to reduce negative effects of arsenic. For this purpose, an outdoor experiment was performed in the form of three-factor factorial experiment based on complete randomized design with three replications at the Rice Research Institute of Iran (Rasht) during growing season in 2019. The proposed factors were zinc at three levels (0, 10 and 20 mgkg-1) as zinc sulfate, arsenic at three levels (0, 1 and 2 mg kg-1) as Arsenic oxide, and three rice cultivars (Hashemi, Gilaneh, Ghodsi). The results indicated that all factors had significant effect on the amount of zinc uptake in the soil, straw and grain, amount of arsenic in the soil, straw and grain, plant height, total and fertile tiller number, panicle length, 1000-seed weight, biomass and grain yield. The uppermost increase in plant height, total tiller number, fertile tillers, panicle length, 1000-seed weight and grain yield were recorded 1.5, 68.4, 85.05, 31.5, 6.6 and 58.5 percent, respectively due to soil application of 20 mg zinc per kg-1. In terms of zinc uptake by straw and grain, Hashemi cultivar> Ghodsi cultivar> Gilaneh cultivar showed the highest zinc content, respectively, which Hashemi and Ghodsi cultivars are more efficient in terms of zinc uptake and are more tolerant to arsenic. The highest amount of arsenic in straw and grain was observed in Gilaneh> Ghodsi> Hashemi cultivars, respectively. Therefore, due to the interaction of zinc with arsenic, the use of zinc and cultivars with high zinc uptake capacity might be a good way to reduce arsenic toxicity in rice plants.
Cite this article: Shoja, T., Ebadi, A., Esfahani, M., & Mahmoudsoltani, Sh. (2022) Effect of Zinc application on Arsenic Dynamics in Contaminated Soil and Agronomic traits of Three Rice (Oryza sativa L.) Cultivars. Iranian Journal of Soil and Water Research, 53 (5), 1145-1161.
© The Author(s). Publisher: University of Tehran Press.
DOI: http//doi.org/10.22059/ijswr.2022.341841.669248
Homepage: http://ijswr.ut.ac.ir
کاخ رد کینسرآ کیمانید رب یور فرصم رثا یگژیو و هدولآ یاه
یعارز یاه جنرب مقر هس
( Oryzasativa L.
)
عاجش هبیط یدابع یلع ،1
2
یناهفصا دوعسم ، یناطلس دومحم مارهش ،3
4
1 . و تعارز هورگ تاتابن حلاصا
یزرواشک هدکشناد ، و
یعیبط عبانم
، ،یلیبدرا ققحم هاگشناد لیبدرا
، ناریا . :لیمیا
2 . یعیبط عبانم و یزرواشک هدکشناد ،تاتابن حلاصا و تعارز هورگ ،لوئسم هدنسیون
، ناریا ،لیبدرا ،یلیبدرا ققحم هاگشناد .
یمیا :ل
[email protected] ebadi_ali2
3 . هدکشناد ،تاتابن حلاصا و تعارز هورگ مولع
:لیمیا ،ناریا ،تشر ،نلایگ هاگشناد ،یزرواشک [email protected]
4 . ناریا ،تشر ،یزرواشک جیورت و شزومآ ،تاقیقحت نامزاس ،روشک جنرب تاقیقحت هسسوم .
:لیمیا [email protected]
هلاقم تاعلاطا هدیکچ
:هلاقم عون یشهوژپ ةلاقم
رات ی خ رد ی تفا : 30 / 1 / 1401
رات ی خ یرگنزاب 6 : / 3 / 1401
رات ی خ ذپ ی شر : 16 / 3 / 1401
رات ی خ راشتنا : 1 / 5 / 1401
هژاو :یدیلک یاه
،جنرب ،درکلمع یازجا و درکلمع مک رصانع و فرصم
نیگنسرصانع
نایز ریثاث هک هدوب تسیز طیحم هدننک هدولآ نیگنس رصانع نیرتمهم زا یکی کینسرآ یگژیو رب یراب
یاه
دراد جنرب هایگ ییایمیشویب و کیژولویزیف ،کیژولوفروم هار زا یکی.
یاه شهاک رصنع زا هدافتسا کینسرآ ءوس رثا
یم یور روظنم نیا هب .دشاب شیامزآ
یفداصت ًلاماک حرط بلاق رد یلماع هس لیروتکاف تروص هب دازآ یاضف رد ینادلگ
لاس راهب رد رارکت هس اب 1398
رد دش ماجنا )تشر( روشک جنرب تاقیقحت هسسوم لماع .
رصنع لماش هعلاطم دروم یاه
،رفص( حطس هس رد یور 10
و 20 یلیم مرگولیک رب مرگ کاخ
یور تافلوس عبنم زا 22
،)دصرد هس رد کینسرآ رصنع
،رفص( حطس 1
و 2 یلیم ،یمشاه( لماش حطس هس رد جنرب ماقرا و)کینسرآ دیسکا عبنم زا کاخ مرگولیک رب مرگ
لماع یمامت هک داد ناشن جیاتن .دندوب )یسدق و هنلایگ صخاش زا یرایسب رب اه
تفص و اه هزادنا یاه ش یریگ دننام هد
کاخ رد یور یاوتحم
، رد یور یاوتحم هناد و شلکو هاک
، کاخ رد کینسرآ یاوتحم ،
هاک رد کینسرآ یاوتحم
ینعم ریثات هناد درکلمع و هنادرازه نزو ،هشوخ لوط ،روراب هجنپ دادعت ،لک هجنپ دادعت ،هتوب عافترا ،هناد و شلکو یراد
هتوب عافترا شیازفا رادقم نیرتشیب .دنتشاد لک هجنپ دادعت ،
، ه نزو ،هشوخ لوط ،روراب هجنپ درکلمع و هنادراز
هناد هب
بیترت 5 / 1 ، 4 / 68 ، 05 / 85 ، 5 / 31 ، 6 / 6 و ، 5 / 58 یکاخ فرصم زا یشان دصرد 20
یلیم نودب و یور مرگولیک رب مرگ
یمشاه مقر ،هناد و شلک و هاک رد یور یاوتحم رظن زا .دیسر تبث هب کینسرآ دربراک یسدق مقر>
لایگ مقر>
هب هن
ناشن ار یور نازیم نیرتلااب بیترت دنداد
یم بوسحم رتدمآراک یور بذج رظن زا یسدق و یمشاه مقر هک نوش
و د
لمحتم کینسرآ اب هلباقم یارب هنلایگ ماقرا رد بیترت هب هناد و شلکو هاک رد کینسرآ نازیم نیرتشیب و دنتسه رت
یسدق>
یمشاه>
دش هدهاشم .
نیاربانب م رثا هب هجوت اب رصنع زا هدافتسا ،کینسرآ اب یور لباقت
قرا و یور اب یما
یم لااب یور بذج ییاناوت کینسرآ تیمس شهاک یارب بسانم یشور دناوت
جنرب هایگ رد .دشاب
دانتسا : عاجش
، ط ی هب
؛ دابع ی
، لع ی
؛ ناهفصا ی
، دوعسم
؛ ناطلسدومحم ی
، ( مارهش 1401 ).
ور فرصم رثا ی
د رب ی مان ی ک نسرآ ی ک کاخ رد اه ی و و هدولآ ی گژ ی اه ی عارز ی مقر هس
( جنرب Oryzasativa L ).
ناریا کاخ و بآ تاقیقحت هلجم. ،
53 ( 5 ،) 1161 - 1145 .
DOI: http//doi.org/10.22059/ijswr.2022.341841.669248
.نارهت هاگشناد تاراشتنا هسسؤم :رشان .ناگدنسیون©
همدقم یم یگدنز هعسوت لاح رد یاهروشک رد رتشیب هک ار ناهج مدرم زا یمین یلصا یاذغ جنرب و هداد لیکشت ،دننک
70 و یژرنازا دصرد 50
جنرب قطانم نانکاس زاین دروم نیئتورپ زا دصرد یم نیمات ار اهروشک نیا رد زیخ
( دنک
FAO., 2020; Niazi et al., 2022
.) مومسم ی ت اب
نسرآ ی ک ی ک روهظون عوضوم هدوب
دم و ی ر ی ت نآ ی ک هدمع عوضوم یناهج حطس رد
تشادهب یم بوسحم یمومع .دوش
مومسم ی ت اب
نسرآ ی ک ور مه ی لولس اه ی گ ی ها ی لولس رب مه و اه
ی روناج ی نسرآ .دراد رضم رثا ی
ک ناونع هب ی
ک رصنع ناطرس از ی وق ی شرازگ هدش
م هک ی دناوت ثعاب داجیا رد ناطرس مادنا
اه ی دوش ناسنا ندب فلتخم (
Mawia et al., 2021
).
مهم زا یکی کینسرآ هدولآ نیگنس رصانع نیرت
نایز ریثاث هک هدوب تسیز طیحم هدننک یگژیو رب یراب
یاهبآ هک یطاقن رد هژیو هب ،جنرب ییایمیشویب و کیژولویزیف ،کیژولوفروم یاه
کینسرآ یهبانتعم رادقم یواح اهنآ ینیمزریز ( دراد ،تسا
Mawia et al., 2021; Khan et al., 2022 Rahman et al., 2006;
تبسن جنرب .)
هناد ریاس هب ( تسا رتشیب کینسرآ تظلغ ربارب هد دودح یواح ،ییاذغ میژر هدنهد لیکشت یلصا تلاغ یاه
Williams et al.,
2007;Moulick et al., 2021
.)
رف هب یگتسب جنرب هناد رد کینسرآ تظلغ لیسناتپ .دراد هایگ دشر طیارش و جنرب پیتونژ ،کاخ رد رصنع نیا یتسیز یمها
نویسادیسکا -
زا.درادکینسرآ یتسیز یمهارف رب سوکعم اما قیمع ریثأت جنرب کاخ رد )سکودر( ایحا م شور ود
ی ارب ناوت ی عمجت شهاک
کینسرآ مهارف شهاک :درک هدافتسا جنرب هناد رد ی
ز ی تس کینسرآ ی کاخ رد
یا شهاک لاقتنا/بذج کینسرآ
هناد هب (
Srivastava et al.,
2021; Hussain et al., 2021
).
ی مهم زا یک یگژیو نیرت
کاخ ییایمیشوئژویب یاه یب طیارش ندوب بلاغ ،یرازیلاش یاه
غ زا سپ یزاوه باقر
تانسرآ یایحا ثعاب هک تسا هعرزم ندرک
- (
43
)AsO
تینسرآ هب (
AsO2
) یم طیارش رد ،دوش لولحم رد کینسرآ بلاغ مرف تینسرآ ،یباقرغ
تسا یکاخ (
Stroud et al., 2011;Panaullah et al., 2009;Guo et al., 2008;Srivastava et al., 2021; Hussain et al., 2021; Khan
et al., 2022
ندعم کینسرآ .تسا رادروخرب یدایز تیمها زا جنرب هایگ هلیسو هب نآ بذج ،ور نیا زا و ) هدرتسگ فیط شیازفا ثعاب ی
زا یا
ناطرس یم ناسنا رد اه عیاش هک دوش
یم تسوپ و هیر ،هناثم ناطرس اهنآ نیرت رجنم زین کینسرآ یندعم عاونا اب ناسنا تدمزارد سامت .دنشاب
ناکدوک سردوز دلوت و تباید هب لاتبا ،نوخ راشف شیازفا دننام یتشادهب یفنم تارثا ریاس زا یعیسو فیط هب یم
( ددرگ
Srivastava et al.,
Mawia et al., 2021 2021; Hussain et al., 2021
بآ یگدولآ .) یارب اهبآ نیا زا هک ییایسآ یاهروشک یخرب رد کینسرآ اب ینیمزریز یاه
یم هدافتسا جنرب عرازم یرایبآ زا هجیتن رد و هدوب رتدیدش ،دننک
"
زوکینسرآ
"
یم جنر دراو تیاهن رد کینسرآ .دنرب و ناسنا ندب
هدشتاناویح
یراجنهان بجوم و یم ییاز ناطرس و فلتخم یاه
( دوش
Srivastava et al., 2021; Hussain et al., 2021;Khan et al., 2022
رد .)
کاخ (یعیبط حطس ربارب تفه ات کینسرآ حطس هدولآ قطانم یاه 4
ات 8 یلیم یم شیازفا زین ) مرگولیکرب مرگ ( دبای
Huq and Naidu,
Mawia et al., 2021 2003;
هشیر طسوت کینسرآ .) هقاس رد یبوچ یاهدنوآ رد لاقتنا قیرط زا سپس و بذج هایگ یاه
گرب و اه شابنا اه
هت
یم هناد رد تیاهن رد و دوش یم عمجت اه
دبای (
Sanchary and Huq, 2017
.)
،کاخ رد کینسرآ تیمس یلااب دح 10
یلیم مرگ ولیک رب مرگ
جنرب هایگ یارب ( تسا
Das et al., 2008; Hussain et al., 2021
.) یم کینسرآ اب تیمومسم راچد مدرم زا یرایسب ،ناهج حطس رد .دنوش
( تانسرآ ضرعم رد جنرب مقر هدزاود نتفرگ رارق هک تسا هدش شرازگ تانسرآ یاهدیتپپویب دیلوت ،دشر رد ریخات ثعاب )AsV
- و نیتلاک
یتنآ تیلاعف رییغت نادیسکا
رمه اه ( تابروکسآ یاوتحم شیازفا اب ها )AsA
- ( نویتاتولگ هب( )GSH
( دش )یتظفاحم لماوع ناونع
Majumder
et al., 2022
.) هب لاعف لاقتنا رثا رب تینسرآ هک دش شرازگ و هدش ماجنا جنرب هایگ هلیسوب کینسرآ بذج راکوزاس فشک یارب یتاشیامزآ
یم لقتنم ناهایگ ییامسلاپ یاشغ رظن هب .دوش
یم تینسرآ تابیکرت تروص هب کینسرآ هک دسر -
نسرآ سکلپمکریظن( لویت تی
- :نیتلاکوتیف
PC3
- ш ( As )
یم هتشابنا و سبح لولس لئوکاو رد ) ( دوش
Abedin et al., 2002; Meharg and Jardine., 2003; Zhao et al., 2009;
Hussain et al., 2021
.)
( یور
Zn+2
دشر یارب یذغمزیر رصنع کی ) زا هک اهناسنا و تاناویح ،ناهایگ یعیبط
ناهایگ قیرط یم بذج ارنآ
دننک . رد یور
میزنآ تیلاعف ،اشغ یگچراپکی نژ نایب و میظنت ،اه
تاردیهوبرک مسیلوباتم ،اه نیئتورپ زتنس ،هشیر سفنت ،اه
چراپکی ،اه مزوبیر راتخاس یگ
،اه
مس لاکیدار ییادز نومروهوتیف تیلاعف ،دازآ یاه
و اه یرامیب ربارب رد تمواقم ( دراد شقن اه
Kim et al., 2002
زا یدادعت رد یور رصنع .)
تخوس یاهدنیآرف و هایگ دشر کیژولویزیف یاهدنیارف دودح یزاس لاعف هلمج زا نآ زاسو
300 نیئتورپ زتنس ،میزنآ شنکاو ،اه
ریگرد یاه
تاردیهوبرک مسیلوباتم رد یبرچ ،اه
لکون یاهدیسا و نیسکا ،اه هناد لیکشت( یروراب میظنت و کیئ
دراد تلاخد )هدرگ یاه
Gao et al., 2011)
) .
میزنآ یم لاعف یور طسوت هک یهایگ یاه میظنت ،نیئتورپ زتنس ،یلولس یاشغ راتخاس یگچراپکی ظفح ،اهدنق مسیلوباتم رد َاتدمع دنوش
لیخد هدرگ هناد لیکشت و نیسکا نومروه زتنس ( دنتسه
Alloway, 2008; Ma et al., 2020;Mousavi, 2012
.)
لاس رد شور هتشذگ یاه ،یندعم رصانع اب کاخ یزاسروراب لماش هک جنرب هایگ رد کینسرآ عمجت شهاک یارب یعارز فلتخم یاه
بآ تیریدم ش و
ی هو اه ی بآ ی را ی
، ژتارتسا ی ز ی تس لااپ ( تسا هدش هتفرگ راک هبیی
Mawia et al., 2021
.) ای تانسرآ اب لدابت لیلد هب تافسف
یم جنرب هایگ یارب سرتسد لباق کینسرآ شیازفا ثعاب ،هشیر حطس رد نهآ بوسر ای کاخ دماج تارذ یور هدش بذج تینسرآ ش
نیا ،دو
ریغ لاقتنا یاهریسم قیرط زا تینسرآ بذج و کاخ لولحم رد تینسرآ هب تانسرآ یایحا اب ریثأت ش ،جنرب هشیر هب یتافسف
د یم ت دریگ
(
Faizan et al., 2021 Deng et al., 2010; Wu et al., 2011;
یم راظتنا ،دنراد مه اب یتسینوگاتنآ هطبار رفسف و یور هک روطنامه و ) دور
( دوش ناهایگ و کاخ رد دوجوم کینسرآ تظلغ شهاک ثعاب یور هک
Sanchary and Huq, 2017
.) رد کینسرآ شهاک لیلاد زا یکی
ر یور روضح یم ا
( یور تانسرآ تروص هب کینسرآ تیبثت هب ناوت
arsenate -
[ داد تبسن )Zn arsenates
–
→ Zn Arsenate + ZnCl2
هک ]
(تسا سرتسد لباقریغ ناهایگ یارب ،مک کرحت لیلد هب
Craw and Chappell, 2000; ma et al., 2020
یور تارذونان زا هدافتسا رثا رد .)
سرآ شنت طیارش رد جنرب رذب رب هناوج تعرس شیازفا ثعاب یور دیسکا هرذ ونان تروص هب یور هک دش صخشم کین
( ینز 3 / 2 ات 9 / 9
( هقاس نزو ،)دصرد 2
/ 18 ات 4 / 42 ( هشیر نزو ،)دصرد 2
/ 5 ات 9 / 23 ( لیفورلک یاوتحم ،)دصرد 5
/ 3 ات 1 / 40 تیلاعف شیازفا و )دصرد
( زاتومسید دیسکارپوس 2
/ 2 ات 8 / 22 ولام یاوتحم شهاک ،)دصرد ن
ید ( دیهدلآ 5 / 17 ات 8 / 30 هقاس و هشیر رد کینسرآ عمجت و هدش )دصرد
بیترت هب 4 / 8 ات 3 / 72 و دصرد 2 / 10 ات 6 / 56 تیمس هب تبسن جنرب تمواقم رب یور یمهارف رگید ترابع هب .داد ناشن شهاک دصرد
هناوج شیازفا اب( کینسرآ تسیز دیلوت ،ینز
کینسرآ بذج شهاک و یور بذج و رتشیب هدوت ( تسا هدوب رثوم )
Wu et al., 2020
.)
اب هک قیقحت کی رد زرا فده
ی با ی لوا ی ه اوتحم زا ی ور ی هقطنم رد جنرب هناد رد ا
ی لااب حوطس اب ی
نسرآ ی ک ،تفرگ ماجنا جوبماک رد
بی ن نسرآ ی ک ور و هایگ رد ی گتسبمه جنرب
ی فنم ی نعم ی راد ودش شرازگ رتمک
ی ن م ی ناز ور ی دزن رد ی ک ی هاچ اه ی بآ ی را ی هب هدولآ نسرآ ی ک
دش هدهاشم اوتحم .
ی ور ی عرازم جنرب رد ی
هک اهنآ رد واگ دوک فرصم ی هب ،دندوب هدش
لباق روط هجوت ی بی رتش دوب (
Murphy., 2019
) رد.
( جنرب هشیر رد لک کینسرآ شهاک ،دش هتخادرپ جنرب هایگ رد یور نوی و یور دیسکا تارذونان هدافتسا هب هک یشیامزآ 5
/ 39 ات 3 / 83
د ( هقاس و )دصر 2
/ 60 ات 80 (دش شرازگ )دصرد
Ma et al., 2020
هک یهاگشیامزآ قیقحت کی رد .) سررب روظنم هب
رثا ی ور ی لآ داوم و ی
نسرآ کرحت رب ی
ک رد کاخ دش ماجنا تظلغ ، یاه نسرآ ی ک رفص ، 5 و 10 تظلغو یاه ور رفص ی ، 10 و 20 یلیم رظن رد مرگولیک رب مرگ
دندش هتفرگ هب هجوت اب.
ب شنکمهرب ی
ن ور ی نسرآ و ی
،ک هدهاشم هک دش یاوتحم ،یور یاهرامیت رد نسرآ
ی ک کاخ شهاک ی تفا . نیا اتن ی ج
یم ناشن دهد ور هک ی نسرآ تظلغ شهاک رد ی
ک هجوت لباق رثا کاخ ی
.دراد مس ی ت نسرآ ی ک ور تافلوس زا هدافتسا اب تسا نکمم ی
، نهآ
لآ و موینیمو شهاک کاخ رد ی
دبا نچ . ی ن شهاک ی لغ رد تظ کینسرآ لد هب تسا نکمم ی
ل بوکرس رثا گدننک
ی ور ی رجنم هک دشاب هب
بثت/بوسر ی
ت نسرآ ی ک هب ور تانسرآ ناونع و هدشی
ار نآ زا گ سرتسد ی
ناها یم جراخ ( دنک
Das et al., 2005 and 2008
).
هب یتاشیامزآ
نازیم هک تسا هداد ناشن ،تسا هدش ماجنا جنرب هایگ رد کینسرآ لاقتنا رب یلآ داوم و یور ،کینسرآ یواح یرایبآ بآ رثا یبایزرا روظنم شهاک نیا رادقم و هتفای شهاک ،یور فرصم اب بذج لباق کینسرآ هب هتسب
ریداقم یور اب .دوب توافتم فرصم
یلآ داوم حم زین یاوت
آ داد ناشن شهاک کاخ کینسر .
یم ،کینسرآ و یور نیب یتسینوگاتنآ هطبار هب هجوت اب هب یور فرصم زا ناوت
یارب یراکهار ناونع شهاک
کاخ رد کینسرآ تیمس درک هدافتسا هدولآ یاه
(
Sanchary and Huq., 2017
).
ادنچ کینسرآ رب یور رصنع یشخب رثا هب طوبرم تاشیامزآ جیاتن هکیئاجنآ زا ات زا ینادنچ تاعلاطم نینچمه و هتشادن تیعطق ن
ریث
رصنع دربراک ریثات یسررب روظنم هب یشیامزآ روظنم نیدب ،تسا هدشن ماجنا روشک هدش حلاصا و یلحم ماقرا رب یور و کینسرآ لباقتم هارمه هب یور لااب یور بذج ییاناوت اب یماقرا زا هدافتسا
د کینسرآ تیمس یفنم تارثا شهاک یارب دش ارجا و یحارط جنرب هایگ و کاخ ر
.
شور و داوم اه
شیامزآ نیا هب
لاس راهب رد دازآ یاوه رد ینادلگ تروص 1398
.دش ماجنا تشر ،روشک جنرب تاقیقحت هسسوم یشهوژپ هعرزم رد لحم
ییایفارغج ضرع یاراد شیامزآ 37
و هجرد 27 ییایفارغج لوط و یلامش هقیقد 49
و هجرد 37 زا رتم تفه یفنم عافترا و یقرش هقیقد
.دوب ایرد حطس لودج رد شهوژپ دروم کاخ ییایمیش و یکیزیف تایصوصخ
1 هدش هئارا .تسا
لودج 1 . یگژیو یخرب رد هدافتسا دروم کاخ ییایمیش و یکیزیف یاه
شیامزآ
نیا لیروتکاف تروص هب یلماع هس شیامزآ دش ماجنارارکت هس اب یفداصتً لاماک حرط بلاقرد
لماع . یور رصنع لماش شیامزآ یاه
،رفص( حطس هس رد 10
و 20 یلیم حطس هس رد کینسرآ رصنع ،)کاخ مرگولیک رب مرگ ،رفص(
1 و 2 یلیم مرگولیک رب مرگ کاخ
) ماقرا و
حطس هس رد هنلایگ ،یمشاه( لماش
و دندوب )یسدق .
زا جنرب ماقرا رذب لودج( دندش تفایرد روشک جنرب تاقیقحت هسسوم
2 )
لودج 2 . یگژیو یاه پیتونژ یاه جنرب یاه دروم یبایزرا
جنرب ماقرا یردپ دلاو
یردام دلاو ءاشنم
یمشاه یلحم مقر
ناریا
هنلایگ یجوب یجبآ
یجوب یجبآ حلاص
ناریا
یسدق یلحم مراط تناتوم
ناریا
ود کلا زا روبع زا سپ و هدش درُخ ،کشخ اوه هعرزم کاخ رادقم هب یرتم یلیم
20 نادلگ رد مرگولیک مجح اب یکیتسلاپ یاه
30
نادلگ دادعت .دش هتخیر رتیل رارکت ره رد اه
27 شور قبط .دوب ددع نادلگ هیلکرد روشک جنرب تاقیقحت هسسوم طسوت هدش هیصوت یاه
ه ا
لداعم میساتپدوک ،ناسکی تروص هب 100
( میساتپ دیسکا مرگولیک
2O
تافلوس عبنم زا راتکه رد )K
میساتپ ( 50 یلیم مرگ مرگولیکرب کاخ
) و
لداعم زین رفسف دوک 45
رفسفدیسکااتنپ راتکه رد مرگولیک (
O5
P2
) تافسفرپوس عبنم زا لپیرت
( 5 / 22 یلیم مرگ مرگولیکرب کاخ
) زا شیپ
هب یراکاشن نادلگ کاخ
هدوزفااه زین نژورتیندوک .دندیدرگ طولخم یبوخ هب و لداعم
60 هروا عبنم زا راتکه رد نژورتین مرگولیک (
30 یلیم مرگ
مرگولیکرب کاخ
) نادلگ هیلک کاخ هب هناگود یگتسجرب هلحرم رد و نیجو هلحرم رد ،یراکاشن زا شیپ هلحرم هس رد و ش هدوزفا اه
دوک .د
ص( حطس هس رد یور
،رف 10 ، 20 یلیم یور تافلوس عبنم زا )کاخ مرگولیک رب مرگ 22
،رفص( رادقم هبدصرد 200
و 400 یلیم بسحرب مرگ
،رفص( حطس هس رد کینسرآ رصنع و)نادلگ ره رد دروم 1
و 2 یلیم (کینسرآ دیسکا عبنم زا )مرگولیک رب مرگ
O3
AS2
،رفص( رادقم هب ) 20
و 40 یلیم رب یراکاشن زا شیپ )مرگ نادلگ هب،دروم بسح
و ندومن باقرغ زا سپ .دندش هدوزفا اه ندرک)طولخم(بارخلِگ
کاخ لگ یاه ناد اه
یتناس جنپ عافترا هب بآ ندادرارق و هچهایگ هسدادعت هب نادلگ ره رد یراکاشن ،کاخ حطس زا رتم
.دش ماجنا جنرب مقر هس ره یاربهپکرد
:زا دندوب ترابع شیامزآ یاهرامیت
V1
مشاه مقر(
،)ی
V2
)هنلایگ مقر(
V3
،)یسدق مقر(
Z0
،)یور دوک فرصم نودب(
Z1
( 10 یلیم ره رد مرگ
،)نادلگ کاخ مرگولیک
Z2
( 20 یلیم ،)نادلگ کاخ مرگولیک ره رد مرگ
A0
،)کینسرآ فرصم نودب(
A1
( کی یلیم کاخ مرگولیک ره رد مرگ
،)نادلگ
A2
( ود یلیم تشاد تایلمع هیلک .)نادلگ کاخ مرگولیک ره رد مرگ یرامیب ،تافآ اب هزرابم دننام
شور قبط یرایبآ و نیجو ،اه ه
یا
نادلگ هیلک رد روشک جنرب تاقیقحت هسسوم طسوت هدش هیصوت رد .دش لامعا ناسکی تروص هب اه
روم تایصوصخ ،تشادرب ماگنه یکیژولوف
اس رد کشیر باستحا نودب یلصا هشوخ یاهتنا ات کاخ حطس نیب هلصاف( هتوب عافترا دننام حرم رد نادلگ ره رد هتوب جنپ ،)یلصا هق
هل
طخ زا هدافتسا اب و باختنا یفداصت روط هب هایگ یکیژولویزیف یگدیسر یتناس دحاو بسح رب ،شک
هزادنا رتم ت ،)دندش یریگ و لک هجنپ دادع
هجنپ دادعت ،کیژولویزیف یگدیسر نامز رد تافص نیا نییعت یارب( روراب هجنپ( رثوم و لک یاه
ییاه د ریثات ییاهن درکلمع رد هک رد )دنرا
هجنپ دادعت نیگنایم و شرامش نادلگ ره لک هجنپ هب روراب هجنپ دادعت میسقت اب (هجنپ یروراب دصرد ،)دندش هبساحم رثوم و لک یاه
یم نایب دصرد بسح رب و هبساحم .)دوش
هشوخ لوط هشوخ ندرگ هرگ نیب هلصاف ،تشادرب زا شیپ هناد یگدیسر هلحرم رد(
ن ات نیرنلااب کو
هشوخ رد کشیر نتفرگ رظن رد نودب هشوخ یور هناد هزادنا هشوخ جنپ رد یلصا هقاس هب طوبرم یاه
نآ نیگنایم و دش یریگ ب اه
هیزجت یار
تبوطر اب مرگ( هناد رازه نزو ،)دش هدافتسا یرامآ 13
یگدیسر نامز رد لوصحم تشادرب زا لبق ،هناد رازه نزو نییعت یارب .دصرد لماک
نادلگ ره زا 10
هناد نیب زا و باختنا یفداصت روط هب هشوخ هزادنا رظن دروم تافص ملاس یاه
،)دش یریگ درکلمع
ب نادلگ ره رد مرگ(هناد ا
تبوطر 14 نمرخ ،لوصحم مامت نادلگ ره زا ،هناد درکلمع نییعت یارب لوصحم ندیسر زا سپ .دصرد رد و دش یراجوب سپس و یبوک
تفاب کاخ سر تلیس نش لباق کینسرآ
بذج لباق یور
بذج لباق میساتپ
بذج لباق رفسف
بذج نژورتین
نبرک یلآ لک هتیدیسا
عابشا pH تیاده تیلباق
یکیرتکلا
دصرد یلیم
مرگولیک رب مرگ دصرد
یسد رتم رب سنمیز
یسر 54 28 18 0
6 / 2 198
10 13
/ 0 4 / 1 11 / 7 45
/ 0
وطر اب تیاهن تب
14 )دیدرگ هبساحم و نیزوت هناگادج روط هب نادلگ ره رد هناد رادقم دصرد .
مادنا و کاخ رد بذج لباق یور و کینسرآ نازیم کیرلکرپدیسا و کیرتین دیسا اب مضه شور هب)هناد و شلک و هاک( ییاوه یاه
هراصع (یریگ
Williams et al., 2005; Li et al., 2009;Xu et al., 2008
وتحم و ) هنومن رد یور و کینسرآ یا اب هناد و هاک ،کاخ یاه
یرون راشتنا یرتمورتکپسا هاگتسد
ICP-OES
(
Inductively- coupled plasma- Optical Emission Spectroscopy
تشادهب هدکشناد رد )
( .دش تئارق نلایگ هاگشناد ییاقلا هدش تفج یامسلاپ یرشن یرتمورتکپسا
(ICP-OES)
مهم زا یکی نیرت
شور زیلانآ یهاگتسد یاه
تسا یرصنع
، نورتکلا یگتخیگنارب شور نیا ساسا ینورتکلا شیاسآ تلاح زا دعب رون رشن و امسلاپ مان هب یطیحم رد فلتخم رصانع یاه
قیبطت لیلد هب و تسا یم ،یریذپرارکت و یریذپ
دروآ تسد هب لااب تحص و تقد اب یجیاتن ناوت هزادنا زا سپ .)
یروآدرگ و یریگ د
هدا اه
هداد ندوب لامرن زا نانیمطا یارب فونوریمسا فرگوملوک یرامآ نومزآ زا ادتبا سنایراو هیزجت لماش یرامآ یاه هیزجت هیلک .دش هدافتسا اه
یاهرازفا مرن زا هدافتسا اب یکوت شور هب نیگنایم هسیاقم و
SAS 9.2
دش ماجنا .
ثحب و جیاتن
عافترا هتوب
هیزجت زا لصاح جیاتن هداد سنایراو
ر هداس تارثا ریثات تحت طقف هتوب عافترا هک داد ناشن اه و یور ،مق
رارق کینسرآ تفرگ
( 01 / 0
<
،p
لودج 3 ) هداس تارثا نیگنایم هسیاقم جیاتن . تفص نیا رب مقر
هک داد ناشن هتوب عافترانیرتشیب
رد ( یمشاه مقر 8
/ 142 یتناس رتم هک هدوب )
( هنلایگ مقر هب تبسن 8
/ 109 اس یتن ،)رتم 1 / 30 لودج(داد ناشن ار شیازفا دصرد 4
تسا نآ زا یکاح زین یور دوک ریثات یسررب نینچمه .)
درک ادیپ شیازفا عافترا نازیم یور حوطس شیازفا اب هک
فرصم و 20
یلیم کاخ مرگولیک رد یور مرگ (
132 یتناس )رتم مدع هب تبسن
یور فرصم (
1 / 130 یتناس رتم ) شیازفا ثعاب 5
/ 1 تفای شهاک هتوب عافترا نازیم کینسرآ حوطس شیازفا اب .دش هتوب عافترا رد یدصرد
کینسرآ فرصم مدع رد هتوب عافترا نازیم هکیروطب (
7 / 130 یتناس رتم ) یلیم ود فرصم هب تبسن کینسرآ مرگولیک رب مرگ
( 3 / 128
یتناس ،)رتم 9 / 1 ( داد ناشن تفص نیا رد ار شیازفا دصرد لودج
4 .)
(
Shivay et al., 2008
یدیسا طیارش داجیا اب یور تافلوس هک دنتشاد دیکات هتکن نیا رب ) یم هایگ رد یور رتهب بذج بجوم ،رت
ش دو
یم جنرب هایگ یومن و دشر طیارش دوبهب هب رجنم هجیتن رد و میسقت شیازفا هجیتن رد هایگ عافترا شیازفا هک دنتشاد راهظا ناققحم .دنوش
ط و لیو یم یور دربراک رثا رد لولس یگدش زاتتنیس نافوتپیرت میزنآ تیلاعف رد راذگریثات مهم یاهروتکافزا یکی ،یور نآ رب هولاع ،دشاب
یم یم لمع نیسکا دیلوت هدام شیپ ناونع هب نافوتپیرت هنیمآ دیسا هکنیا هب هجوت اب و دشاب یسکا دیلوت شیازفا اب اذل ،دنک
،ن یگریچ دیدشت
یسار هراسخاش و هقاس یلوط دشر شیازفا نآ بقاعتم و ( دوب دهاوخن راظتنا زا رود اه
Mahmoudsoltani, 2018
.) (
Yan et al 2021
)
مادناردار کینسرآ تظلغو شیازفا ار جنرب هچهایگ زتنسوتف و دشر ،یوردیسکا هرذونان لکش هب یور ندوزفا هک دنداد ناشن یاه
و ییاوه
هب( هشیر بیترت 7 / 40 و 6 / 31 داد شهاک )دهاش هب تبسن دصرد .
لودج 3 . کینسرآ و یور یاهرامیت رد کاخ و هایگ کینسرآ و یور یاوتحم ،جنرب ماقرا هناد درکلمع ،کیژولوفروم تافص سنایراو هیزجت جیاتن
نیگنایم م تاعبر
تارییغت عبانم هجرد
یدازآ هتوب عافترا
لک دادعت هجنپ هجنپ دادعت
روراب دصرد
هجنپ یروراب لوط
هشوخ نزو
هنادرازه هناد درکلمع
جنرب ماقرا 2
**
02 / 8563
**
16 / 471
**
27 /
** 254 63 / 67
**
28 / 145
**
28 /
** 0 29 / 5224
یور 2
**
76 / 89
**
90 / 1
**
087 /
** 29 45 / 793
**
99 / 13
**
61 /
** 12 45 / 90
کینسرآ 2
**
97 / 9
**
35 / 17
**
3 /
** 3 18 / 75
**
07 / 2
**
10 /
** 1 14 / 925
ماقرا یور
4 006ns
/ 3
**
17 / 0
**
15 /
** 0 62 / 12
**
39 / 0
* 11 /
** 0 97 / 23
یور کینسرآ
4 031ns
/ 0 001ns
/ 0 02ns
/ 0 49ns
/ 0
**
11 / 0
**
23 /
** 0 20 / 13
ماقرا کینسرآ
4 29ns
/ 0
**
40 / 1 03ns
/
** 0 44 / 27
**
13 / 0
* 11 /
** 0 63 / 23
ماقرا یور
کینسرآ
8 13ns
/ 0 002ns
/ 0 01ns
/ 0 69ns
/ 0
**
14 / 0 08ns
/
** 0 28 / 21
شیامزآ یاطخ 54
19 / 1 003
/ 0 02
/ 0 82
/ 0 01
/ 0 04
/ 0 28
/ 1
)%( تارییغت بیرض 83
/ 0 38
/ 2 17
/ 1 14
/ 1 4
/ 0 89
/ 0 18
/ 1
،ns و*
هب**
بیترت ریغ ینعم راد و ینعم طس رد راد و لامتحا ح کی و جنپ
دصرد
لودج همادا 3
. هناد درکلمع ،کیژولوفروم تافص سنایراو هیزجت جیاتن و یور یاهرامیت رد کاخ و هایگ کینسرآ و یور یاوتحم ،جنرب ماقرا
کینسرآ تاعبرم نیگنایم
تارییغت عبانم هجرد
یدازآ یاوتحم
رد یور کاخ یور یاوتحم
شلک و هاک رد یور یاوتحم
هناد رد کینسرآ یاوتحم
کاخ رد کینسرآ یاوتحم
شلک و هاک رد یاوتحم
هناد رد کینسرآ
ماقرا جنرب
** 2 89 /
** 85
3
10-
14 / 0
3ns
10-
03 / 0
3ns
10-
001 / 0
3ns
10-
017 / 0
3ns
10-
38 / 0
یور
** 2 02 / 11256
**
3
10-
69 /
** 7
3
10-
46 /
** 8
3
10-
08 /
** 0
3
10-
21 /
** 0
3
10-
001 / 0
کینسرآ
** 2 45 /
** 741
3
10-
56 /
** 0
3
10-
16 /
** 0
3
10-
40 /
** 10
3
10-
94 /
** 4
3
10-
004 / 0
ماقرا یور
** 4 15 / 29
3ns
10-
01 / 0
3ns
10-
004 / 0
3ns
10-
00 / 0
3ns
10-
006 /
* 0
3
10-
03 / 0
یور کینسرآ
** 4 04 /
** 260
3
10-
05 /
** 0
3
10-
05 /
** 0
3
10-
012 /
* 0
3
10-
048 /
** 0
3
10-
001 / 0
ماقرا کینسرآ
4 10ns
/ 8
3ns
10-
002 / 0
3ns
10-
001 / 0
3ns
10-
001 / 0
3ns
10-
01 / 0
3ns
10-
035 / 0
ماقرا یور
کینسرآ
8 41ns
/ 11
3ns
10-
005 / 0
3ns
10-
002 / 0
3ns
10-
00 / 0
3ns
10-
004 / 0
3ns
10-
029 / 0
شیامزآ یاطخ 54
30 /
3 7 10-
019 /
3 0 10-
01 /
3 0 10-
005 /
3 0 10-
012 /
3 0 10-
001 / 0
)%( تارییغت بیرض 44
/ 13 21
/ 12 30
/ 19 32
/ 10 40
/ 25 22
/ 6
،ns و*
هب**
بیترت ریغ ینعم راد و ینعم طس رد راد و ح لامتحا کی و جنپ دصرد
لودج 4 . کینسرآ و یور یاهرامیت رد جنرب ماقرا شلک و هاک یور یاوتحم و کیژولوفروم تافص نیگنایم هسیاقم
هتوب عافترا )رتم یتناس(
هجنب دادعت روراب هتوب رد شلک و هاک رد یور یاوتحم
( یلیم مرگولیک رب مرگ )
یمشاه 8a
/ 142
3a 10-
5 / 23
ماقرا جنرب هنلایگ
8c / 109
3b 10-
5 / 18
یسدق 8b
/ 137
3ab 10-
4 / 20
رفص 1b
/ 130
یور 10
2ab / 130
( یلیم کاخ مرگولیک رب مرگ )
20 132a
رفص 7a
/ 130 9a
/ 12
کینسرآ 1
5b / 129 6b
/ 12
( یلیم کاخ مرگولیک رب مرگ )
2 3c
/ 128 2c
/ 12
نیگنایم فورح اب یاه ینعم توافت نوتس ره رد هباشم
.دنرادن راد
هجنپ دادعت هتوب رد لک
هداد سنایراو هیزجت جیاتن ینعمرب هولاع داد ناشن اه
هداس تارثا یراد مقر شنکمهرب ،کینسرآ و یور ،مقر
( یور
01 / 0
<
شنکمهرب و )p
مقر ( کینسرآ
01 / 0
<
لک هجنپ دادعت رب )p
ینعم ریثات هتوب رد تشاد یراد
لودج(
3 مقرشنکمهرب نیگنایم هسیاقم .) داد ناشن کینسرآ
شیازفا نازیم نیرتشیب هک هجنپ
رد مقر نودب هنلایگ فرصم
( کینسرآ 5
/ 21 هب تبسن هک هدوب )ددع مقر
اب یمشاه ود فرصم
یلیم مرگ
( کینسرآ مرگولیک رب 1
/ 12 )ددع
، 05 / 77 ناشن لک هجنپ دادعت رد ار شیازفا دصرد داد
لودج(
5 یم هسیاقم.) مقر شنکمهرب نیگنا
یور
شیازفا نازیم نیرتشیب هک داد ناشن هجنپ دادعت
رد مقر فرصم اب هنلایگ 20
یلیم رد یور مرگ مرگولیک
کاخ هب تبسن هک هدوب مقر
یمشاه
نودب فرصم یور 4 / 68 شیازفا دصرد تشاد
لودج(
6 .) هجنپ تیفرظ مهم زا یکی ینز
درکلمع شیازفا یارب درکلمع یازجا نیرت هب هناد
یم رامش ( دیآ
Yoshida, 1983; Mahmoudsoltani and Allagholipour., 2021
اب جنرب رد هجنپ دادعت هک دش شرازگ شیامزآ کی رد .)
یم رتشیب کاخ رد یور رصنع شیازفا
(
دوشMahmoudsoltani et al., 2017
)
تاقیقحت جیاتن . نازیم هب یور دربراک هک تسا هداد ناشن15 رد مرگولیک هب راتکه
ینعم شیازفا بجوم یور تافلوس لکش حلاصا و یلحم ماقرا رد هجنپ دادعت راد
هدش دش جنرب (
Mahmoudsoltaniet
al., 2016 and 2017
.) تافلوس ،دوش لک هجنپ دادعت شیازفا هب رجنم تسا هتسناوت یرثوم روط هب یور فرصم شهوژپ نیا جیاتن ساسا رب
و رتشیب تیللاح تلع هب یور یدیسا طیحم دیلوت
یم جنرب یدرکلمع و یکیژولوفروم تایصوصخ دوبهب ثعاب رت ع اریز ،دوش
اب یور رصن
