The Panentheism and It's Ethical Implications in Spinoza and Guru Grant Sahib

(1)

هدکشناد یناسنا مولع و تایبدا

یشزومآ هوگر هفسلف و نفاعر ،نایدا

همان نایاپ دشرا یسانشراک هجرد تفایرد یارب

یملاسا نافرع هتشر

رد نآ زا جتنم یقلاخا مزاول و دوجو تدحو و ازونیپسا

بحاص تنرگوروگ

:رگشهوژپ

ییایض نیدیآ

امنهار داتسا :

یرافغ یلع رتکد

رواشم داتسا :

هسمخ یتداعس لیعامسا رتکد

هام دادرم 1399

(2)

18 ... جتنم یقلاخا مزاول و دوجو تدحو

ناونع و مان روآدیدپ : بحاص تنرگوروگ و ازونیپسا رد نآ زا جتنم یقلاخا مزاول و دوجو تدحو -

ییایض نیدیآ

ناداتسا امنهار : رتکد یلع یرافغ

ناداتسا رواشم : رتکد لیعامسا یتداعس هسمخ

خیرات عافد :

دادعت تاحفص : 196

هرامش نایاپ همان : اپ هرامش / هورگ مان ی

نا همان

:هدیکچ :فده هک ییاجنآ زا

« دوجو تدحو »

و ییبرغ نایدا و هفسلاف یارآ رد مه و یملاسا نافرع رد مه

تیستن ، یخا رویط هب ،رضاح شهوژپ زا فده اذل ؛تسا هدیدرگ هئارا یتوافتم فیراعت اب یقرش هفسلف رد هیرظن نیا یسررب ی

نتم و ازونیپسا بحاص تنرگ وروگ

ییقلاخا مزاول جاتنتسا ،سپس ؛

جتنم فویسلیف کی ماقم رد ازونیپسا هفسلف رد هیرظن نیا لباقت و لماعت هوجو تیاهن رد و ؛نآ زا

لقع شیتب رد دریذیپ درویم ِینید سدقم نتم کی و ؛یرگنشور رصع ِیارگ یاهرویشک زا ییایه

.تسا اقیرفآ و اکیرمآ ،اداناک ،ناتسلگنا ،ناتسودنه شور :شهوژپ یسانش یفیصوت دور هب رضاح شهوژپ

- لحت هتفرگ تروص یفیک دربهار اب و یلی

.تسا ی هتفا اه ایمو ل هین و یتیسیوتنناپ یاینعم رد یدویجو تدیحو زا ناویتب دیایش ،،مایست یکدنا اب :

و ازونیپسا رد یتسیوتناپ بحاص تنرگوروگ

تفگ نتس هی بار هاگدیید ود نییا رد دلایخا ایب هک

دراد یمیقتسم .

هجیتن :یریگ هزومآ هار زا هچ دوجو تدحو ایهوروگ نانتیس زا جتینم یاه

ی هار زا هیچ و ییهکیس

یاریب یرییسفت و تدحو دوهش یارب لوقعم ییانبم ،دیآ تسد هب ییازونیپسا لقع موادم ششوک یم تسد هب ناهج و اهناسنا ،دنوادخ اب نایمدآ راتفر یگنوگچ ریکف زریط هیک توایفت نییا ایب دهد

.تسا دب و کین یوسارف دلاخا هزوح رد ازونیپسا ن رد

هیرظ ی و ازونیپسا دوجو تدحو تنرگوروگ

بحاص ریظن زا هییرظن نییا ور نییا زا ؛تساراد ار هاگیاج نیرتلااب ،دنوادخ یلجت فیط رد ناسنا ،

یم ناسنا هب یعیفر هاگیاج یقلاخا یمن یربارب نآ اب یبتکم چیه هک دشتب

.دنک

هژاو :یدیلک یاه ا

،دوجو تدحو ،دلاخا ،بحاص تنرگ وروگ ،ازونیپس .نافرع

(3)

تایلک 19

1 فده و همدقم -

1-1 همدقم

رد ،تحاریص اب هن و ینمض روط هب راب نیتستن یارب ملاسا ناهج رد هک

یحم ،هتسجرب و ریهش فراع یارآ نبا نیدلا

( یبرع 1165 رد و دییدرگ ری م )م نافویسلیف ریکفت

( ازونیپسا دروم رد همه زا شیب ، ین یبرغ 1632

یم راک هب )م لکیش ِیادیتبا نامه زا ،دور

ِیرییگ

ریبم فویسلیف نیتیستن ماقم رد ،)م.د مشش نرق مود همین( سلات نامز زا ینعی ،یفسلف رکفت فت ناماگشیپ ناونع هب یئاولا و ینویا هفسلاف یارب اریز ؛تسا هدوب ر م ،نیمز هراومه ،یفسلف رک

ِتخانش

« ترثک یارو رد یتدحو »

، ریغ هفیسلف خیرایت رد و تیسا هدیش یقاو رظن ناعما دروم

زا ثحب نامرهق

( سدینمراپ ار 540

یم )م.د توایفتم ِتانایب ِکرتشم هجو .دنناد

لا صا زا

:تیسا ییلک لیصا ود ،نادیب نیلئاق نیب رد

« یارو رد هیکنآ تیستن

و سدیقت عوین کیی زا هک تسا یرما ،ریگارف دحاو هکنآ رگید و دراد دوجو ریگارف یتدحو ،تارثک تسا رادروخرب تیهولا »

،ییاکاک(

1393 : 62 .)

نآ ،دوجو تدحو هیرظن رد ،نیاربانب

« دحاو » ای

« دحا » ییمرب نادب تارثک همه هک دیندرگ

یم وسحم یسدق یرما و تسا رادروخرب تیهولا یعون زا وش

اینبم نییمه ریب سیتسا .)نامه( د

،تسا دقتعم

« هشیدنا هچرگا ؛تسا ینافرع روصت کی ،دوجو تدحو ییم اریگدرخ ار دویخ هک یرو

دشاب هدرک ر م ار نآ ضحم یق نم نیهارب اب دناد »

هشیدنا ،سیتسا هدیقع اب قبا م ،ور نیا زا

،سیتسا( تسا هدش هفسلف دراو نافرع زا دوجو تدحو 1375

: 28 ا هک ) ییم سیتیسا نتیس نی

هیفرا نییئآ ریرییت تیحت تدش هب دوخ ،نایئاولا و ینویا هفسلاف اریز ؛دشاب ،یحص دناوت ؛دیندوب یا

ینید هک ینیئآ -

ییبرغ نایدا دریذپ دروم ،هفسلف و نافرع زا یادج دوجو تدحو اما .دوب ینافرع

تسا ین توافتم فیراعت اب هتبلا )ینیمز نایدا( یقرش نایدا و )ینامسآ(

،ینیمز نایدا نایم زا هک

نهک ماقم رد ،ودنه نایدا هدنیاپ و نیرت

هتیشاد هژییو تییانع نآ هب ،یقرش هورگ زا نید نیرت .دینا

بحاص تنرگ وروگ نآ دراگن هک یهکیس نیئآ سدقم اتک ،

لاس هب نجرا وروگ نامز رد 1604

م

لاس رد و دش دییات و لماک امسر 1708

م مهد یوروگ نیشناج ناونع هب ؛دش هدی گرب

هیعومجم

(4)

نییا زا هیک تیسا ناملسم ...اایلوا و اهوروگ ریاس و کنانوروگ یباجنپ و یدنه ،یسراف راعشا زا یا هژیو هجوت نافرع زا هبنج نیا هب ،یدیحوت ههجو تهج هب و هدوبن ینثتسم هدعاق .تسا هتشاد یا

1-2 . ب ی نا هلأسم

نامه لا یصا دش نایب همدقم رد هک روط

« تدیحو دویجو » هفیسلاف و ایفرع یارآ رد ار

هفیسلاف نییب زا هیک میتسه دهاش یتوافتم فیراعت اب یقرش و یبرغ نایدا ؛ناملسمریغ و ناملسم ریظن هب وس کی زا هک یئاجنآ زا اما تسا ترهش بحاص هنیمز نیا رد ازونیپسا همه زا شیب رغ یم ثحب و لمیت یاج مه زونه ازونیپپسا د ن رد دوجو تدحو دسر رگید یوس زا و دراد یسررب و

یم ار دوجو تدحو ین یهکیس نیئآ سدقم اتک رد تدیحو یاینعم رد ریییبت اب ین و ؛دید ناوت

نییا هیب خیساپ ریضاح شهوژیپ اذل ؛درک دهاوخ رییبت ین نآ زا جتنم یقلاخا مزاول ری گان ،دوجو یم ار شسرپ نتم و ازونیپسا یارآ رد دوجو تدحو هک دیوج

تنرگ وروگ بحاص

؟تسانعم هچ هب

؟تسیچ کی ره زا جتنم یقلاخا مزاول و

1-3 . تلااؤس شهوژپ

1 هدرک ثحب هنیمز نیا رد یناسک هچ و تسیچ دوجو تدحو زا روظنم . ؟دنا

2 ؟تسیچ نآ ینابم و تسانعم هچ هب ازونیپسا دوجو تدحو .

3 دوجو تدحو . تنرگ وروگ

؟تسیچ نآ ینابم و تسانعم هچ هب بحاص

4 .

؟دنمادک روکذم هاگدید ود دوجو تدحو زا جتنم یقلاخا مزاول 5 یم ایآ و تسیچ هاگدید ود نیا لباقت و لماعت هوجو . دایجیا دزایس ود نییا ناییم ناوت

؟درک

(5)

تایلک 21

1-4 . تایضرف شهوژپ

1 یتوافتم ریباعت ینیمز و ینامسآ نایدا هب نیلئاق و هفسلاف ،افرع طسوت دوجو تدحو زا .

ریگارف یتدحو ،تارثک یارو رد هکنیا زا تسا ترابع تستن اهنآ کرتشم هجو هک تسا هدش هئارا .تسا رادروخرب تیهولا و سدقت عون کی زا هک تسا یرما ،ریگارف دحاو هکنآ رگید و دراد دوجو

2 ب . تدیحو هیب لیئاق ازونیپیسا هیک تسا نآ ازونیپسا دوجو تدحو زا یرثکادح تشادر

تعیبط دوجو زا یلاخ ازونیپسا دوجو تدحو زا تشادرب نیا هک تسا نیا رب ام ضرف اما ؛تسا ارگ

ناحرایش و فویسلیف دویخ رایرآ یاینبم ریب هیک ددرگ نشور دیاب ثحب للاخ رد و تسین لاکشا یپسا دوجو تدحو ،وا هتسجرب .تسا هتفر راک هب انعم مادک رد ازون

3 هک اجنآ زا . بحاص تنرگ وروگ

هعومجم اتک نیا و تسا یهکیس نیئآ سدقم اتک یا

هیهجو هیک تیسا ناملیسم ...ااییلوا و ایهوروگ ریاس و کنانوروگ یباجنپ و یدنه ،یسراف راعشا زا یم نامگ ،تسا بلاغ نآ یدیحوت و تدحو هب نتم نیا رد دوجو تدحو دور

یملایسا یافرع دوج

.دشاب کید ن 4 دویجو تدحو ،ازونیپسا دوجو تدحو هک ددرگ تابرا ام یارب قیقحت للاخ رد هچنانچ .

تعیبط ییم نآ نی گیایج یفیصوت دلاخا و هتفر رانک یروتسد دلاخا ،ازونیپسا رد ،تسا هنایارگ

دوجو تدحو رد اما ؛ددرگ تنرگ وروگ

بحاص یخ یفیصوت و یروتسد دلاخا دهاش رد ؛دویب میهاو

.دوب میهاوخ هجاوم یفیصوت و یروتسد دلاخا اب ،ود ره رد تروص نیا ریغ 5 دویجو تدیحو ،ازونیپیسا دویجو تدیحو هیک ددرگ تابرا ام یارب شهوژپ یط رد رگا .

تعیبط نامه ،تسا هنایارگ هیجو ناویتب تیمحز هیب ترویص نیا رد ،دندقتعم نادب یخرب هک روط

یپسا دوجو تدحو نیب یکرتشم و ازون

بحاص تنرگ وروگ تعیبط ِدوجو تدحو رگا اما ؛درک ادیپ

یم نتس دحاو تقیقح کی زا هیرظن ود نیا ،دوش در ازونیپسا ندوب ارگ و هعوضوم لوصا و دنیوگ

.تسا توافتم رگیدکی اب ظفل رد طقف اهنآ هفراعتم

(6)

1-5 . فادها شهوژپ

هک ییاجنآ زا

نافرع رد مه و یبرغ نایدا و هفسلاف یارآ رد مه و یملاسا

تیستن ، یخا رویط هب ،رضاح شهوژپ زا فده اذل ؛تسا هدیدرگ هئارا یتوافتم فیراعت اب یقرش هفسلف رد هیرظن نیا یسررب ی

نتم و ازونیپسا بحاص تنرگ وروگ

ییقلاخا مزاول جاتنتسا ،سپس ؛

رظن نیا لباقت و لماعت هوجو تیاهن رد و ؛نآ زا جتنم فویسلیف کی ماقم رد ازونیپسا هفسلف رد هی

لقع شیتب رد دریذیپ درویم ِینید سدقم نتم کی و ؛یرگنشور رصع ِیارگ یاهرویشک زا ییایه

.تسا اقیرفآ و اکیرمآ ،اداناک ،ناتسلگنا ،ناتسودنه

1-6 . ترورض و تیمها شهوژپ

تعیبط تدحو ،ازونیپسا هب بستنم دوجو تدحو هک ییاجنآ زا یک تسا هنایارگ

ریظن هیب ه

یم هشیدنا ور اب نیا دسر ی

فلاخ و هدوب نیابت رد ازونیپسا اذیل ،تسا ازونیپسا رارآ و تارظن ِدمآ

ورقم نییبت و ناهذا ریونت تهج ن

اینتجا شهوژیپ نییا مو ل ،ازونیپسا زا تیعقاو هب ییم ریذیپان

ا رظن دروم دلاخا و ازونیپسا یدوجو تدحو هک تشاد رود رظن زا دیابن .دومن میه ایب تیبارق رد و

نیا زا و هدوب لصفم نیا ندرک نشور و ،ضاو یپ رد رضاح شهوژپ ور

هیک ی ییچ ایما .تیسا دینب

ههجو لابند هب شهوژپ نیا ات تسا هدش ثعاب ی

بتکم و اتک اب تقبا م بحایص تینرگ

،دیشاب

شهوژیپ نییا ایت دوب روکذم اتک بلا م و ازونیپسا رظن دروم تایقلاخا رد کرتشم دراوم نتفای هبنج لوبقم یا .دریگب دوخ هب رت

1-7 . هنیشیپ شهوژپ

هرابرد کادناریا همان نایاپ تاعلاطا یوجتسج ،قیقحت هنیشیپ هرابرد

« و دووجو تدحو

یپسا رد نآ زا جتنم یقلاخا مزاول بحاص تنرگوروگ و ازون

هنییشیپ» ایما ؛دادین نایشن ار یا

:تسا یباتتنا عوضوم هب کید ن لیذ کرادم - ( ،مساق ،ییاکاک 1393

نبا تیاور هب دوجو تدحو ،) تراهکا رتسیام و یبرع

:نارهت ،

.سمره

(7)

تایلک 23

هیب سپیس و نآ نوگاینوگ ریبایعت و دویجو تدیحو هب تستن اتک نیا رد ییاکاک یاقآ جو تدحو هسیاقم نبا رظنم زا دو

تراهکا رتسیام و یبرع -

ی سو نورق یحیسم فراع -

هیتخادرپ

یم ناشن و تسا یلع هاگدید ود نیا نیب دهد

دویجو هیجوت نایایش یتبارق ،یرهاظ تافلاتخا مغر

.دراد - ( ،ربیصا ییلع ،یبلح ،زانهم ،درداوه ییافص 1391

،)

« هراوبرد یویییبت یوشهوژپ

پسا و یولوم هاگدید زا دوجو تدحو ازونی

» ، شهوژپ تفرعم یاه ییاپ ،تمکح دافآ ،یتخانش

91 هرود ، 1 هرامش ، 3 : 139 - 109 .

و یویلوم هاگدیید زا دویجو تدیحو ییقیب ت ییسررب هب روکذم هلاقم رد یبلح و ییافص هتخادرپ ازونیپسا هتشاد یعس و دنا

.دنهد ناشن ار ود نیا تبارق هوجو دنا

- ارهز ،یسوط یربکا دماح ( ،

1391

،)

« رو نم زا دووجو تدوحو یویییبت یوسررب

ازونیپسا و اردصلام

» ، .)س( ءاره لا هاگشناد ،دشرا یسانشراک همان نایاپ

راییسب لکیش هب اردصلام و ازونیپسا رظنم زا دوجو تدحو قیب ت هب روکذم همان نایاپ رد .تسا هدش هتخادرپ قان و یح س

- ( ،ییضترم دیس ،یدورهاش ینیسح 1387

،)

« ب زا دووجو تدوحو یویییبت یوسرر

نبا هاگدید ازونیپسا و یبرع

» ، هزومآ هلجم ییایپ ،یملاسا هفسلف یاه

1387 :هرامیش ، 7

لایس ،

.متشه یدویجو تدیحو ماهتا زا ار ازونیپسا ،دوجو تدحو ماسقا هئارا اب روکذم هلاقم ناگدنسیون

تعیبط یم ناشن و هتخاس یّربم ارگ ازونیپسا هاگدید نیب هک دنهد

نیبا و قییمع یکارتیشا ییبرع

.دراد دوجو

1-8 . شور یارجا شهوژپ

یفیصوت دور هب رضاح شهوژپ -

یاریب هک تسا هتفرگ تروص یفیک دربهار اب و یلیلحت

هناتباتک بانم زا نآ ماجنا هاگیاپ و یا

نیب و یلم یتاعلاطا یاه .تیسا هدیش هیتفرگ یرایی ییللملا

تیستن ،دویصقم نیدب لوصو یارب ایتک

ایتک ایصوصتم و ازونیپیسا یایه دلایخا

ایتک و وا

(8)

بحاص تنرگوروگ شیف و هعلا م

بیتکم و ازونیپسا ناحراش هعلا م هب سپس ؛تسا هدش یرادرب

شیف تیاهن رد و هدش هتخادرپ مسیویهکیس درویم هناگادج روط هب شتب ره یارب یتاقیقحت یاه

.تسا هتفرگ رارق لیلحت

(9)

(10)

2 - قیقحت هنیشیپ و ینابم

مهم :زا دنتسه ترابع رضاح شهوژپ یرظن ینابم نیرت

2-1 . تدحو

زا

« تدحو » مولع رد ریه و تیسا هدیش ریکذ یددیعتم فیراعت یللادتسا و یبرجت زا معا

هیتخادرپ صاخ هبنج کی زا تدحو نییبت هب اهنآ زا مادک هیبنج زا ییخرب لایثم ناوینع هیب ،دینا

هدع ،یتفرعم ثیح زا یضعب ،یتخانشدوجو تخانیش رویظنم هیب رگید یخرب و یوهام رظنم زا یا

هتخادرپ نادب تعیبط نیب رد کرتشم یئأدبم هیمه زا شییب ایم یسررب ،رضاح قیقحت رد هک دنا

یتسه هبنج زا تدحو .تسا نآ یتخانش

2-2 . تدحو و ریباعت توافتم زا نآ

میلس ناسنا ره هک دنتسه یهیدب میهافم هلمج زا ترثک و تدحو نآ وضو هب یلقعلا

ایه

یمرد ار ی تاجرد یاراد هک ماسقنا لباق ریغ تسا یرما تدحو .دبا تدیحو ،ریگید ترابع هب ؛تسا

هدویبن نایسکی روط هب ددارفا رب نآ ددص هک یموهفم ینعی ،تسا ککشم یلک میهافم هلمج زا قیدایصم یاراد تدیحو نیارباینب ؛تیسا رخییت و مدیقت و ،تیلّوا و تیولوا ،فعض و تدش هب هکلب زا تسا ترابع انعم تهج زا اما تسا ددعتم

« یمن میسقت هچنآ هج نآ زا دریذپ

میسقت هک ت یمن

دریذپ .»

نیا زا ؛تسا تشت و دوجو موهفم اب یواسم تدحو ریب میه و نیکمم دویجوم رب مه ور

.تسا دداص بجاو دوجوم

(11)

ه یساو هیب تدیحو هیب فاصتا رد هک هچنآ ،یقیقحریغ ای و تسا یقیقح ای تدحو رد یا

صتم هتاذل و دشاب وا دوخ لاح فصو تدحو ینعی ،دشاب هتشادن جایتحا ضورع دویش تدحو هب ف

هب هنوگ ریگا اما .تسا یقیقح تدحو ،دشابن نآ قلعتم لاح هب هجوت اب تدحو هب نآ فاصتا هک یا

یم دحاو ار نسح و یلع یتقو لاثم ،دشاب نآ قلعتم لاح هب هجوت اب تدحو رد هیب هیجوت اب میمان

ینعی اهنآ قلعتم نتفرگ رظن

« ناسنا » ییم دحاو ار اهنآ هک تسا و نییا ،میماین

ییقیقحریغ تدیح

یم تدحو هب فصتم هتاذل یقیقح دحاو ،رگید ترابع هب .تسا رد ه یساو ی ییچ هکنآ نودب دوش

یمن تدحو هب فصتم هتاذل یقیقحریغ دحاو و ؛دحاو ناسنا دننام دشاب نآ رب تدحو ضورع دویش

دحتم ناویح رد هک ریش و ناسنا دننام دراد ضورع رد ه ساو هب زاین فاصتا نیا رد هکلب .دنتیسه

هیک تیسا ییتاذ ایی تیسا تدیحو نییع هک تسا یتاذ ای اریز ؛تسا مسق ود رب ین یقیقح دحاو ار لوا مسق .تسا تدحو هب فصتم

« قح تدحو »

یم یجرایخ و یینیع تدیحو اب دحاو هک دنمان

تریثک تیسا ییش تاذ نییع تدیحو ،مسق نیا رد نوچ و درادن نآ اب یتریابم چیه و تسا یکی تسا لاحم نآ یارب تسا دحاو رب دئاز نآ رد تدحو هک مود مسق و

« قح ریغ دحاو »

ییم هدیمان

ییصوصخ دیحاو .تسا یمومع دحاو ای یصوصخ دحاو ای قح ریغ تدحو .دحاو ناسنا دننام دوش یم هک تسا یددع دحاو نامه یمن مزلا یلاحم نآ رارکت زا و دوش رارکت دناوت

رریکت ریرا رد و دیآ

یم هتخاس ددع نآ حاو .دوش

کیی هچرگا هک ناویح دحاو سنج و ناسنا دحاو عون دننام یمومع د

یم رارق دوخ ششوپ تحت ار یددعتم ایشا و دارفا اما تسا یچ :کن( دهد

،یلیبدرا 1392 : 279 -

276

؛ ییابطابط ،

1386 : 532 - 519 .)

2-3 . یانعم یوغل و یحلابصا تدحو

دوجو

ییسیلگنا هیملک ود لداعم ار دوجو تدحو ناققحم امومع

Pantheism

و )ییادیخ هیمه(

Panantheism

هتسناد )ییادخ رد همه(

رد ،ییایکاک میساق هنومن ناونع هب ؛دنا هیب دویجو تدیحو

نبا تیاور تراهکا رتسیام و یبرع

( 1393 مهم زا یکی هک ) هزوح رد رارآ نیرت

ی هیب دویجو تدحو

،تسا یسراف نابز لا صا ود

Panantheism

و

Pantheism

زا ایجره و هیتفرگ رگیدکی فدارتم ار

یم تبحص دوجو تدحو لا صا زا دوجو تدحو یاج هب دنک

Pantheism

ییم هدافتسا هیب .دینک

یم رظن توایفتم رگیدکی اب اما دنراد دوجو تدحو هب هراشا هملک ود ره هچرگا دسر یایمت و هدویب

.دراد دوجو اهنآ نیب یفیرظ

Pantheism

م اعدا ی هک دنک

« تیسا ادیخ ییچ همه

» Pantheism،

یی ا

(12)

نتسناد یکی زا تسا ترابع ییادخ همه ،بهذم نیا ناوریپ ؛ناهج و دنوادخ

هدرک نامگ هیک دینا

اییما تییسا دیینوادخ یییچ هییمه

Panantheism

.تییسا ناییهج زا رییتگر ب دیینوادخ ،تییسا دییقتعم

Panantheism

انعم رد ی

« ادخ رد یچ همه »

ا هب هراشا ی قع ن ی دینوادخ رد یچ همه هک تسا هد

یم درتسگ نامز و اضف زا رتارف دنوادخ و تسا ی

ی یخرب رد ؛دیبا ی

ِریبایعت زا

Panantheism

نایهج

چ ی ی لجت ج ی رد .تسین دنوادخ

Panantheism

امت ی تسه ی تخانش ی ب ی تایقولتم و دنوادخ ن

؛تسا ظوفحم ریتارف تایقولتم زا لایح نیع رد اما تسه اج همه رد هک تسا ناهج ور دنوادخ

هتیییسناد میییسیوتناپ و میییسیوت زا ی تنیییس ار میییسیوتنناپ ،ییییخرب ور نییییا زا ؛تیییسا دییینا

(Levine,1994:2-12)

ود هیب یروابادیخ خیرایت لویط رد و هدوبن لکش کی هب ناروابادخ رظنم زا دنوادخ ،هکنیا ،یضوت شتم یادخ لکش یادیخ هیب نیلئایق هایگن رد دینوادخ .تیسا هدش هدید تشتمان یادخ و ت

هدنرادهگن و ظفاح ،مظان ،قلاخ تسا یدوجو ، تشتم ی

ناهج زا لاح نیع رد هک یتسه ناهج

هناگود اب یشرگن نینچ رد سیتسا ریبعت هب .تسا یلاعتم و یامتم یینعی ،میتیسه هیجاوم یراگنا

،سیتسا( تسا یناسکی نودب یناسکیان عون زا ناهج و دنوادخ طابترا 1384

: 226 )

یم یاج هتسد ود رد دوخ ، تشتم یادخ هب نیدقتعم ییصتشتم یادیخ هیب هک یدارفا :دنریگ

دخ .دنتسه دقتعم ناسنا هب هیبشریغ یصتشتم یادخ هب هک یناسک و ؛دنراد رواب ناسنا هیبش یا

ییب تافیص یاراد هک ینید فرع درگن رد تسا مسیوت یادخ نامه ،لوا هتسد دیننامه یرامیش

مهم و تسا ... و میحر ،نامحر ،یح ،رداق ،میلع ،ریصب هک تسا تسادق و تیهولا نآ یگژیو نیرت

یم رارق شتسرپ دروم یگژیو نیمه لیلد هب یدویجو یلایعت هیکنیا نییع رد مسیوت یادخ .دریگ

ا اما دراد نایسنا فایصوا دیقاف هک مود هورگ تشتم یادخ فلاخرب تسین قل م یلاعت نی هینوگ

.دراد یدوجو یلاعت و تسا یناسنا مهف یارو ،تسا چیه هک تسا یدوجو تدحو یادخ ، تشتمان یادخ ملایع و وا ناییم یتیوینر و تییریغ هینوگ

یم راک هب انعم ود رد ین دوجو تدحو .درادن دوجو و مسیوتناپ :دور

،سیتیسا روایب هیب .مسیوتنناپ

تیسا یکی تعیبط و دنوادخ دوجو نآ یانبم رب و تسا یناسکیان نودب ضحم یناسکی ،مسیوتناپ یلایعت ایما تیسا هدریک لویلح نایهج رد دینوادخ و تیسین ظوحلم نآ رد دنوادخ دوجو یلاعت و دراد تدحو تادوجوم اب دنوادخ هکنیا اب مسیوتنناپ رد .دراد یموهفم و یتفرعم نآ زا یلایعتم ایما

هرابرد هجیتنرد تسا ی

،نآ یم یبلس تروص هب مه و یباجیا تروص هب مه هیب و تفگ نتس ناوت

(13)

.تسا مسیوت و مسیوتناپ تنس مسیوتنناپ ،لکش نیا لا صا ،یخرب داقتعا هب

Panantheism

یناینوی لا یصا زا هیتفرگرب هک

πᾶν ἐν θεῷ pān en ،

یانعم ردtheṓ

« رد همه ادخ » ف طسوت ،تسا ی

نایملآ فوسل ی

لایس رد سواریک لرایک 1828

هیب

کفت روظنم ی

اقع ک ی ( لگه د 1870-1770 لش و )

ی ( گن 1775-1875 و دینوادخ هی بار درویم رد )

زا ملاع

Pantheism

« ییادخ همه »

ییکی نایهج و دینوادخ هیک اینعم نیدیب ،ازونیپسا هب وسنم

دویجو تدیحو یایمت لیلد هب سوارک یعادبا موهفم ،دنرواب نیا رب رگید یضعب .دش عادبا ،دنتسه شناج و ینوطلافاون هفسلف و ازونیپسا هب وسنم ی

برغ هفسلف رد نآ نان ی

هلا و ی هدویب سکدیترا تا

تدحو هک انعم نیدب ؛تسا میسیوتناپ ار ازونیپیسا دویجو تدیحو و ؛مسیوتنناپ ینوطلافاون دوجو

لا یصا ود یتخانشانعم توافت هب هجوت اب .تسا هتسناد

Panantheism

و

Pantheism

ییم ناویت

تروص لوق رد ار دوجو تدحو زا توافتم یاه :درک هصلاخ ریز یاه

یهج و تیسا رهویج و قیح ِدویجوم دنوادخ طقف هکنیا هب لوق ،تستن هیعومجم نا

زا ىا

دویجو رهویج زا یایمتم ىرهویج و درادن ىمئاد ىقیقح دوجو هک تسا رهوج تلااح و اهرادیدپ .تسا ازونیپسا رد ،دوجو تدحو نیا دادصم .تسین ناهج ىارب دنوادخ ناوینع هیب ى ییچ ،اییشا هعومجم ج و تسا قح دوجوم ،ناهج طقف هکنیا هب لوق ،مود

ادج دنوادخ ی

ن دوجو ایشا زا وردیید و دایبلوه هیب ار دویجو تدیحو زا هییرظن نییا دادصم .دراد

یم تبسن یم ىعیبط ای ىدام دوجو تدحو ار نآ لگه ناوریپ زا ىضعب .دنهد

.دنیوگ

ىم ار دوجو تدحو زا ریبعت نیموس نیا رب هک درک دلاطا ینارعاش زا یخرب هیرظن هب ناوت

ششک یدام ملاع رد هک دنتسه رواب ی

ا یو نم ىتایح هیب تیعیبط ِنایهج هب ،هبذاج نیمه و تس

هرهب هبذاج نیا بهاوم زا یتسیاب یمدآ و هدیشتب تایح ،لک ای هعومجم کی ناونع .دوش دنم

تروص زا ىکی ،لوق نیمراهچ رد دوجو تدحو رهوج کت هیرظن یاه

ی هیک تسا لولح و

،یعناص ،ابیلص( دراد رارق یروحمادخ و ىتسرپادخ ربارب رد 1366

: 664 .)

جو ،تارثک یارو رد هکنیا یکی :تسا یلک لصا ود دوجو تدحو زا دوف فیراعت کرتشم ه

رب .تسا رادروخرب تیهولا و سدقت یعون زا ریگارف دحاو نآ هکنآ مود و دراد دوجو ریگارف یتدحو هیرظن یخرب هک تسا یسدق رما نیمه یانبم ی

هیرظن کی ار دوجو تدحو ی

هن و ینافرع یفسلف

هتسناد و دنا یتسه یثحب دوجو تدحو ،دندقتعم هک یدارفا هب خساپ رد هیب لامایک و تسا هناسانش

(14)

هزوح ی یم طوبرم هفسلف دوش

؛ هیقبط هیب هک یماگنه و سرا اریز عویضوم ،تیخادرپ مویلع یدینب

ینعملاب تایهلا تسناد نآ ضراوع و دوجو زا ثحب ار معلأا

- یم ، یهاگدیید ،دویجو تدحو ،دنیوگ

تسا ینافرع لاماک نآ هایگیاج میینک ثیحب میه هفیسلف رد ار دویجو تدحو میهاوتب رگا یتح و

ینعملاب تایهلا ییهلا تافیص و تاذ هیب هک تسا تمسق نیا رد اریز ؛دوب دهاوخ ییو سرا ِ خلأا

یم هتخادرپ ،سیتسا( دوش

1388 : 214 )

یم هراب نیا رد سیتسا :دیوگ

« هشیدنا ای روصت ،ترابع یهاگ ی

راک هب ار ینافرع یم

رد هیک یموهفم ای یأر ینعی ،میرب

یم هدیمان روصت اجنیا هبرجت کی زا یریبعت لصا رد هک ،دوش

ی یفراع هب قلعتم و ینافرع ققحتم

هشیدنا خیرات یناگمه نایرج هب سپ نآ زا یلو تسا هدوب هیک مه یناسک و تسا هتسویپ رشب یاه

یب نآ ینافرع یشنم زا یم دنربخ

دنریذپب ار نآ دنناوت رویصت کیی ین دوجو تدحو ... دنرب راک هب و

هشیدنا هچرگا ؛تسا ینافرع یم ارگدرخ ار دوخ هک یرو

ری م ار نآ ضحم یق نم نیهارب اب دناد

دشاب هدرک »

:نامه(

28 ییم سیتسا نتس نیا هک ) و ینوییا هفیسلاف ارییز ؛دیشاب ،یحیص دیناوت

هفرا نیئآ ریریت تحت تدش هب دوخ ،نایئاولا ؛دندوب یا

ینید هک ینیئآ -

نییا ظایحل اب .دوب ینافرع

هبرجت لمکا عون هک میریذپب رگا ین و رما ی

یم انعم کی هب تسا یهلا یحو ،ینافرع ار نیید ناوت

هیرظن یشنم ین ی

دویجو تدیحو زا دیشاب رارق رگا سیتسا لوق هب نیاربانب .تسناد دوجو تدحو

دحاو نآ ،نادب نادقتعم رگا یتح دوشب ینید ریبعت هدیعاق قیبط ،دنشاب هدیمانن ادخ ار

ی

« هیمه

تسا یکی یچ »

یم هجیتن نیا هب اع ق ای و تسا دنوادخ یچ همه هک دنسر

تیسا یچ همه ادخ

؛تسادخ ی یچ ره و :نامه( وا تاذ یلجت زا یهجو ای تسادخ نیع ای ناهج

60 )

هلیسم ود دوجو تدحو ثحب رد یلک روط هب ی

هلیسم تستن تسا ر م هدمع ی

تریثک

هلیسم مود ؛دنتسه یکی ملاع یایشا ایآ هک انعم نیدب ،ایشا تدحو و ی

ه بار ی ،نایهج و دنوادخ

ه بار رد ایآ هک انعم نیا هب ی

یم رگیدکی اب ود نیا ریظن زا هیچرگا ؟تیفای ار تدیحو یعوین ناوت

ییم جتینم ملایع تادوجوم تدحو هب ملاع تادوجوم و دنوادخ تدحو یق نم نکییل ،دویش

ریظن

هلیسم هجوتم همه زا شیب دوجو تدحو هب نیلئاق ی

ه بار ینعی ،مود ی

و تیسا نایهج و دنوادخ

هرابرد اهنآ رظن هچرگا ی

دنراد رواب نآ هب یگمه هچنآ یلو تسین ناسکی طابترا نیا یگنوگچ نیا

یمن میسقت دولتم ِناهج و قلاخ ِدنوادخ شتب ود هب یتسه لک هک تسا تاداقتنا رثکا .دوش

ریب

ریب دایقتنا نییا یتسار هب ایآ هک مینادب دیاب انبم نیا رب .تسا هاگدید نیمه هب رظان دوجو تدحو

(15)

نامه ،تسا دراو ین ازونیپسا یسررب نآ زا دعب و ؛دنرواب نیا رب یبرغ ریغ و یبرغ ناققحم هک هنوگ

رد ایآ هک مینک بحاص تنرگ وروگ

ای میهاوخ تسد انعم نیا رد دوجو تدحو هب ین ؟هین ایی تیف

یم هک تسا بل م نیا وضو زا دعب جیایتن و ریکفت ود نییا نیب فلاتخا و کارتشا هوجو هب ناوت

.تفای تسد اهنآ یقلاخا

2-4 . تدحو دوجو رد نایدا ینامسآ ای یبرغ

ایب دایعم و تویبن ،دییحوت یساسا لصا هس رد ملاسا و تیحیسم ،تیدوهی ِیهلا نایدا کش نودب ا رگیدکی نییا توایفت لیماع هچنآ هکلب ،درادن دوجو اهنآ نیب ی یامت تهج نیا زا و هتشاد کارتش ریگا .دراد دویجو کیی ریه تعیریش و ایهنآ عورف رد هک تسا یتوافت ،تسا هدش ینامسآ نید هس

نامه و تسا رادروخرب یصاخ هبنج زا دیحوت ،روکذم لصا هس نیب زا هک میریذپب ناققحم هک روط

هلمج زا ینآرق یم یلمآ یداوج هملاع

،تاذ رد لایعتم دینوادخ هیک تیسانعم نیدب دیحوت ،دیوگ

،ییلمآ یداویج( درادین دوجو وا یارب یکیرش و تساتکی لاعفا و تافص 1393

ج ، 2 : 88 نییا رد )

دیهع و قییتع دیهع( یحییسم و یملاسا بانم .دراد تبارق دوجو تدحو هیرظن اب دیحوت ،تروص قیرط ود زا )دیدج

« تفرعم » و

« تبحم » دویس نآ ، س نیرتلااب رد دیحوت تمس هب ار نانمؤم

یم ماهلا رما نیمه .دنهد هیرظن رد ناملسم و یحیسم یافرع شتب

ی .تیسا هدویب دویجو تدحو

نوریق یایفرع دانتیسا درویم هینیمز نیا رد یدیحوت ِنایدا ِسدقم بتک زا یناوارف تایاور و تایآ تسا هتفرگ رارق ملاسا گر ب یافرع و ی سو یم هراشا اهنآ زا یخرب هب هنومن ناونع هب هک

.مینک

1 در و وا ییایتکی و دینوادخ یگنایگی رب دیکیت اب ،دنراد یدیحوت تفرعم رب تللاد هک تایآ یخرب .

راصحنا هب لوق یارب ار هار ،وا یارب یکیرش عون ره

« دوجو » یمزاب دنوادخ رد .دنیامن

نم ج یدنوادخ چیه و متسه للها نم انامه هیط ،میریک نآریق( تسین

14 هویهی نیم ؛)

ایعشا( تسین ییادخ نم زا ریغ و تسین یرگید و متسه 45:7

تیسین هیناگی یادخ ج ییادخ ؛)

دمحم ،میرک نآرق(

19 ،هینثت( تسین یرگید وا ریغ و تسا ادخ هوهی ؛) 4:35

دحا یادخ وا وگب ؛)

صلاخا ،میرک نآرق( تسا 1

ایتنرق( تسین یکی ج رگید ییادخ ؛) ،لوا ن

8:4 یدیحا نم یاوس ؛)

،ایعشا( تسین 45:6

فهک ،میرک نآرق( تسا دحاو یادخ امش یادخ انامه ؛) 110

ییایهنت هب وت ؛)

،ایمحن( .یتسه هوهی 9:6

)

(16)

2 رد تردیق راصحنا هب لوق یارب ار هار و هتشاد دنوادخ قل م تیلعاف رب دیکیت هک یتایآ .

یم زاب دنوادخ همه هک انعم نیدب ،دنیامن

ی هییحان زا نایسنا لعف یتح ،لاعفا ی

و تیسا دینوادخ

یم یحیسم بانم و میرک نآرق رد هنومن ناونع هب .تسین دنوادخ ج ناهج رد یررؤم لعاف چیه :میناوخ هرقب ،میرک نآرق( تسا دنوادخ نآ زا یتوق ره انامه 165

،رییما م( تسادخ نآ زا توق ؛)

12 : 67 ا( تسا یو د ن رد دوجو و توق ؛) ، وی

16 : 12 وا و تیسا ی ییچ ره قلاخ دنوادخ وگب ؛)

دعر ،میرک نآرق( تسا راهق دحاو 17

هدنروآدیدپ ؛) ی

هدننیرفآ و رون ی

و یتملایس نایص ،تیملظ

هدننیرفآ ی همه ناص هوهی نم ،یدب ی

،ایعیشا( متیسه اه یچ نیا 7

- 8 ، 45 و امیش دینوادخ و ؛)

تافاصلا ،میرک نآرق( درک قلخ ار ناتلامعا 96

یهاویخ نیییعت ایم یارب ار یتملاس دنوادخ یا ؛)

ییم لیمع هب ام یارب ین ار ام یاهراک یمامت هک اریز ؛درک ،ایعیشا( یروآ

12 : 26 هیک یمایگنه ؛)

ادخ هکلب یدرکن اترپ وت یدرک اترپ لافنا ،میرک نآرق( .درک اترپ دنو

17 )

3 یم دنوادخ نآ زا اهنت ار تیکلام هک یتایآ . ییم تیسین ار وا رییغ هلییسو نیدیب و دیناد

:هنومن ناونع هب ،دراگنا ناریمع لآ ،میرک نآرق( توکلم و کلم کلام یا ادنوادخ وگب 26

زا تیبیه و تن لیس ؛)

، ویا( تسوا نآ 1

: 25 تسا دنوادخ یارب ؛) نامسآ یهاشداپ

ناریمع لآ ،میرک نآرق( نیمز و اه

189 ،ریما م( تسا ناهج یمامت هاشداپ دنوادخ ؛) 7

: 47 راهق دحاو دنوادخ یارب یهاشداپ زورما ؛)

رفاغ ،میرک نآرق( تسا 6

یم هک دش قاو نامسآ رد دنلب یاهادص ) نآ زا نایهج تن لس ،دنتفگ

هفشاکم( تسوا ،یسم و ام دنوادخ ی

حوی ،ان 15 : 11 )

4 یم دنوادخ ار هدارا اب دوجوم اهنت هک یعبانم و تایآ . ریه سأر رد ار وا تیساوخ و دیناد

یم رارق یتساوخ :هنومن ناونع هب ،دهد

هنوگ هب وا رما انامه ییم سیپ ،دایب دیوگب و دنک هدارا ار ی یچ هک یماگنه هک تسا یا

سی ،میرک نآرق( دوش 82

ادخ زا نیمز لها یمامت ؛) ریما ؛دیش و تیفگ وا هیک ارییز ؛دنسرتب دنو

،ریما م( دیدرگ مئاق و دومرف 7

: 33 یمن لاؤس ؛) ییم لاؤس و تسا هداد ماجنا هچنآ زا دوش

زا دینک

هداد ماجنا هچنآ ایبنا ،میرک نآرق( دنا

24 یم هچ تفگ دناوت وا هب هک تسیک ؛) ، وییا( ؟یینک

13 :

9 یرای دنوادخ و ؛) وی ،میرک نآرق( تسا رگ

فیس 21 ،رییما م( تیسوا بیناج زا نیم هیناعا ) 73

:

(17)

119 فیسوی ،میرک نآرق( دننک لکوت وا رب دیاب نلاکوتم و ؛) 67

لیکوت دیبا هیب ایت دینوادخ ریب ؛)

،ایعشا( .دییامن 4

: 26 )

5 نییا هک ینعم نیدب ،تساج همه رد دنوادخ قل م روضح زا یکاح هک یتایاور و تایآ .

هدنهد ناشن تایآ ی

شیدنا یعون ه

ی

« تسوا همه »

:هنومن ناونع هب ،تسا

هروس ،میرک نآرق رد دیدحی

هیآ ، ی 4 یم :میناوخ

« امیش هیک ایجره تسا امش اب دنوادخ

دیشاب » یم قیتع دهع تایاور رد ار هیآ نیا ریظن ی

یم هک ییاج ؛میبا :دیامرف

« رد دینوادخ نامشچ

تسا اج همه »

،نامیلس لاثما(

3 : 15 یتیاور رد هکنیا ای ) ییم دینوادخ ریگید

:دییوگ

« ییسک اییآ

ییمن ویلمم ار نیمز و نامسآ نم رگم ،منیبن ار وا نم هک دومن دناوت یفتم ییاج رد ار نتشیوخ تسا نیا دنوادخ ملاک ؟مزاس »

،ایمرا(

23 - 24 : 23 هیآ ،میرک نآرق رد ای ) ی

هفیرش ی 116 هرویس

هرقبی یم :میناوخ

« یم ار للها هجو سپ دینک رظن اجک ره یا

دیب .»

یم ریما م زا یتیاور رد :تسا هدمآ هک میناوخ

« ایجک ویت رویضح زا و موریب اجک وت ور زا

ایجنآ ویت کینیا منارتیسگب رتیسب هییواه رد رگا ،یتسه اجنآ وت منک دوعص نامسآ هب رگا ؟م یرگب یتسه » ،ریما م(

7 - 8 : 139 هیآ ،میرک نآرق رد ) ی

هفیرش ی 85 هروس ی هیکرابم فریخز دینوادخ

عتم یم لا :دیامرف

« تسا هلا نیمز رد و تسا هلا نامسآ رد هک تسا یسک وا .»

نیمه رد روط هینثت

یم :میناوخ

« تسین یرگید و نیمز یور رب نییاپ و نامسآ رد لااب ،تسادخ هوهی »

،هینثت(

39 : 4 .)

هروس ،میرک نآرق رد لاعتم دنوادخ هدومرف هب ی

هکرابم رونی

هییآ ی هفیریش ی 35

« وین دینوادخ ر

تسا نیمز و اهنامسآ

» یم ین دیدج دهع رد ؛ :میناوخ

« هیطاحا اییشا ریب هیک متیسه یرون نآ نم

هع ق .تسا رضاح نم رد هتفرگ تیشن نم زا یچ همه متسه لک نم ؛دراد دینکیشب ار ویچ یا

تفای دیهاوخ اجنآ رد ارم دیرادرب نیمز زا ار گنس ؛متسه نایم نآ رد نم »

،ساموت(

1 - 2 : 77 )

6 ناوینع هیب تسا نطاب و رهاظ ،رخآ ،لوا لاعتم دنوادخ هک تسا نآ زا یکاح هک یتایآ .

:هنومن دیدح ،میرک نآرق( تسا نطاب و رهاظ و رخآ و لوا وا 4

؛)

« متیسه لوا نم متسه وا نم

متسه رخآ و »

،ایعشا(

13 : 48 هتیسناد لیطاب و ینایف دینوادخ زا رییغ ی یچ ره رگید ییاج رد ؛)

خ ،تسا هدش یم هنومن یارب تسا هدرک هراشا بل م نیا هب یددعتم تایآ رد لاعتم دنواد

دییامرف

(18)

همه صق ،میرک نآرق( وا تاذ رگم تسا یناف یچ 88

یم ای ) وا هیک تیسا ور نآ زا نییا :دییامرف

یم وا ریغ ار هچنآ و تسا قح جح،میرک نآرق( .لطاب دنناوخ

62 )

ور و تایآ رد دیحوت هب لوصو قیرط نیمود .تیسا قیشع و تیبحم هار ییهلا ناییدا تایا

هب ار دنوادخ یدیحوت نایدا هتیسناد کید ن ناسنا هب یردق

زا شییب ییکید ن نییا ییتح هیک دینا

یم ناشن ناسنا هب ار دنوادخ تبحم جوا نیا و تسا ددوخ هب ناسنا یکید ن هیک ییتبحم ؛دیهد

هنیمز ی یم مهارف یمدآ یارب ار تدحو رد هنومن ناونع هب دزاس

ییخرب ایب نایدا نیا سدقم بتک

یم هجاوم لیذ تایاور و تایآ ریظن تایاور و تایآ :میوش

کید ن وا هب ندرگ گر زا ام د ،میرک نآرق( میرت

16 یم هوهی ؛) کیید ن یادخ نم ،دیوگ

،ایمرا( ینورد یادخ و متسه 23

: 23 دینوادخ هیبیش ار وا ،دییرفآ ار نایسنا دینوادخ هیک یزور ؛)

شیادیپ( تخاس ،

1 : 5 ،شیادیپ( دیرفآ دوخ تروص هب ار مدآ دنوادخ ؛) 27

: 1 .)

دویخ نورد رد هیک یلصا ؛تسا شیوخ لصا ییوجزاب یارب دلات رد یمدآ لامک نیاربانب .دراد تیسود یچ همه زا رتشیب ار وا و هدیزرو قشع وا هب ،تفای تسد وا هب هک یماگنه و تسا وا

ن زا یکی ،میرک نآرق رد لاعتم دنوادخ هناش

هتیسناد دنوادخ هب تبسن وا دیدش قشع ار نمؤم یاه

هرقب ،میرک نآرق( .تسا 165

هدیش هتیسناد نمؤیم تایح لماع تبحم نیمه ین میدق دهع رد )

:تسا

« ینامب هدنز هتشاد تسود دوخ ناج یمامت و لد یمامت هب ار تیادخ ،هوهی ات »

،هیینثت(

6 :

3 ید لصا دنوادخ بح ین تایاور یخرب قبط ) ،ییایکاک زا لیقن هیب( .تسا هدش هتسناد ن

1393 :

134 هیلع یسیع ترضح تعیرش رد ) هدیش هتخانیش ییساسا لیصا ناوینع هب یچ ود ین ملاسلا

نیاربانب ،هیاسمه هب تبحم ؛دنوادخ هب تبحم :تسا

« تبحم لصا »

نیرتلاایب تیحییسم نیید رد

یم یتم لیجنا رد .تسا لصا :میناوخ

هیلع یسیع ترضح زا سلا

یم هدیسرپ ملا گر ب تعیرش مکح مادک ،دوش

ترضح ؟تسا رت

هیلع یسیع یم اوج رد ملاسلا

همه هب ار دوخ یادخ ،دنوادخ هکنیا :دنیامرف ی

سفن یمامت و لد

،یتم( مظعا و لوا مکح تسا نیا .ییامن تبحم دوخ رکف یمامت و 35

- 38 : 22 نویتم ریظنم زا .)

همزلا ،سدقم ی

و یگدنب ،دنوادخ تبحم تایبجوم هک تسا تعاطا و یگدنب نیا و تسوا تعاطا

یم مهارف ر د ن رد ار دبع تیبوبحم :تسا هدمآ سدقم نوتم رد هنیمز نیا رد .دزاس

(19)

Title and Author: The Panentheism and It's Ethical Implications in Spinoza and Guru Grant Sahib- Aydin Ziyaee

Supervisor: D.r. Ali Ghafari Graduation date:

Number of pages: 196 Abstract

Research Aim:Since the "unity of existence" is presented in Islamic mysticism as well as in the views of Western and Eastern philosophers and religions with different definitions; Therefore, the aim of the present study, in particular, is to first examine this theory in Spinoza's philosophy and the text of Guru Grant Sahib; Then, the conclusion of the ethical implications that result from it; And finally, the interaction of this theory in Spinoza's philosophy as a rationalist philosopher of the Enlightenment; And it is a sacred religious text accepted in parts of India, the United Kingdom, Canada, the United States, and Africa.

Research method:

Research Methodology: The present research has been done by descriptive- analytical method and with qualitative strategy.

Findings:With a little tolerance, we can perhaps speak of the Panentheism in the pan-communist sense and not necessarily the pantheistic one in Spinoza and Guru's Sahib, which is directly related to ethics in these two perspectives.

Conclusion: The Panentheism, whether through the teachings derived from the words of the Sike tombs or through the constant effort of the Spinoza's intellect, provides a reasonable basis for intuition of unity and interpretation of how human beings treat God, human beings, and the world. Spinoza's thought in the realm of morality is beyond good and evil. In the theory of the Panentheism of Spinoza and the possessor Gurogrent, man has the highest position in the spectrum of God's manifestation; Hence, this theory gives man a morally high position with which no school is equal.

Keywords:Spinoza,Guru Grant Sahib,Ethics,Panentheism,Mysticism.

(20)

University of Mohaghegh Ardabili Faculty of Literature and Humanities Department of Religions, Mysticism and Philosophy

Thesis submitted in partial fulfillment for the degree of M.A. in

Islamic mysticism

The Panentheism and It's Ethical Implications in Spinoza and Guru Grant

Sahib

By:

Aydin Ziyaee

Supervisor:

Dr.Ali Ghafari

Advisor:

Dr. Esmaeil Saadati Khamseh

2020