(JCdif. difng. phdfi. ludi
86 9(318)-2018
CAC YEU TO BAO DAM HIEU (UA CUA HiNH PHAT
• TS. v6 KHANH LINH *
Tdm tdt: Bdi viit tap trung phdn tich khdi niem cdc yiu to bdo ddm hieu qud cua hinh phgt vd mgt so yeu to bdo ddm hieu qud cua hinh phgt.
Abstract: This article focuses on analyzing the term of factors ensuring effect of criminal penalty and some factors ensuring effect of criminal penalty.
H
inh phat tac dgng tdi ddi sd'ng xa hdi la mpt qua trinh nhieu khau phiic tap. Trong qua trinh do, hinh phat ludn chiu sU tac ddng, chi phd'i bcii cac yS'u to xa hpi. Nhflng tac dpng cua cac yS'u to' nay, mpt mat cd the Iam anh hu^ng den hieu qua cua cac loai hinh phat, mat khac, cd the Iam gia tang, bao dam nhiing dieu kien thu§n lpi cho viec dat dildc nhiing muc dich xa hgi ma hinh phat de ra.1. Khai niem cac yeu to bao dam hieu qua cua hinh phat
Cach tiep can he tho'ng trong nghien cifu hieu qua ciia hinh phat cho thay cd nhieu yeu to' khac nhau cd the bao dam viec phat huy tinh hieu qua trong qua trinh si( dung hinh phat. Ne'u nhin it goc dd ITnh viic, cac yS'u to' nay dUdc bidu hi^n nhu sau^:
Thi? nhat, cac y$'u to bao dam ve chinh sack hinh phat: Chinh sach hinh phat la ty tiling chl dao cho viec xay dyng cac quy dinh, thiJc tien ap dung, thi hanh chS' tai hinh sU nay^.
Thi^ hai, cac yeu tobao dam ve mat phap
d Ddn chCi & Phdp ludt
ly: Viec sii dung hinh phat trong thUc tiin khdng chi tren cd scl cua Bfl lulit Hinh sU, ma cdn dya vao cac quy dinh cua Bp luat To tung hinh sU va Luat Thi hanh an hinh sU. Do do, chat lUdng cua cac dao luat nay la mpt trong nhiSng yeu to' bao dam cho viec s i dung hinh phat cd hieu qua.
Thtt ba, cic yeu to bao dam ve thiet che:
Hinh phat dUdc ap dung vao thilc tiln thong qua hoat dpng cua cac chu thd c6 thdm quy^n, cua cac cd quan bao vd phap luSt. Vi tri, vai trd, mdi lien hd giiia cac chu thi, cd quan nay gop phan khong nho trong vide phat huy toi da hieu qua cua hinh phat.
ThiJt tit, cac yeu tobao dam ve to chUc thtic hien: Hidu qua khdng chi dijfng lai cl chat liidng quy dinh phap luat hinh sii ve hinh phat ma cdn bao gom tinh hieu qua cua qua trinh ap dung, thi hanh hinh phat.
Thvtnam, cac yeu to bao dam vicon ngddi:
Con ngUcfi chinh la chu the xay diing, ap dung, thi hanh va chiu sii tac dgng triic tiep cua hinh phat. Mfli con ngUdi cd nhiing dac diem xa hpi khac nhau, do dd, khi tham gia 5 nhiing vai tro
* Hoc vi0n Thanh thiiu nien Vi^t Nam
(^fdg diing pMp^ UiM
86 9(318)-2018
khac nhau trong qua trinh hinh phat se cdnhiing ddng gdp tich cUc hay tieu cilc khac nhau trong viec bao dam hieu qua cua hinh phat.
Thd sau, y thvtc va van hoa phap luat cua ngUdi din: Y thitc va van hda phap luat khdng chi dinh hinh phat cho hoat dpng tuan thu phap lu&t hinh sU, thu hiit sU quan tam cua ngUdi dan vao viec xiy diing dao lu^t hinh sU, phdng ngtfa tgi pham, phan bien xa hpi... hay tham chi la y thitc tii giao due, tii cai tao cua ngudi cha'p hanh an.
2. He thong cac yeu to bao dam hieu qua cua hinh phat
2.1. Cac yeu tobao dam trong qua trinh xay dytng binh pbat
Xay diing phap luat la mpt hoat dpng thiet ke xa hpi, ma 6 dd, trang thai va cac nhu elu xa hfli quyd't dinh sii tim kiem va dUa ra cac phUdng an dieu chinh dUdi dang cac quy pham phap ludt^. Nhy vay, hoat dpng nay ddi hdi viec thu thap mpt liidng Idn thdng tin xa hgi cd lien quan, phuc vu qua trinh thiet ke cac dieu luat cua nha soan thao. Cac thong tin nay cung cap cho nha soan thao nhiing hieu biet ve mite dp hieu qua hien cd cua hinh phat, nhiing dli bao, vien canh tUdng lai cd kha nang quyet dinh cac xu hUdng phat trien cua ch§' tai hinh sii nay.
Phan tich cac thdng tin xa hdi giiip nha soan thao lam sang to cac nguyen nhan cua sii kem hieu qua cua he thd'ng hinh phat hien cd.
Viec lam sang to cac nguyen nhan nay la dieu kien tien quye't de nha soan thao tim kiem va thiet ke cac giai phap can cd de hoan thien chiing.
Du bao nhulng vien canh trong tUdng lai cd kha nang tac dpng tdi hinh phat la mpt ddi hoi quan trpng doi vdi nha soan thao. Dieu nay bat bugc nha scan thao phai phan tich, danh gia cac dieu kien xa hdi ham chila kha nang bien chuyen trong tim nhin dai han, trung han va cd nguy cd anh hUcing tdi cac xu hudng phat trien cua tinh hinh tpi pham, lam thay doi cac ldi ich, nhu ciu cua xa hdi. Bcii le, "cac nha soan thao cd nhieu kha nang trong viec dii bao ve tUdng lai bao nhieu thi dao luat do hg thdng qua se cd hieu liic lau dai va hieu qua cao bay nhieu"'*.
Nhin chung, bUdc dau cd thfl chi ra mdt so' yeu to' cd ban bao dam chat lUdng cua hoat dpng xay dung hinh phat nhu sau:
Mot la, sU quan tim va dong gop y kien cua nhin din: Su quan tam cua ngudi dan vl qua trinh xay diing hinh phgt trong dao lu^t hinh sii cang Idn se huy ddng mpt lUdng 16n ddng gdp cac y kien phan Men ve nhiing phUdng an thiet ke'hinh phat trong du thao dao luat^.
Hai la, trinh do lap phip cua cic nha scan thao: Nha soan thao khdng chi la cac dai bieu Quo'c hpi, ma cdn la cac cd quan Chinh phu dUdc giao nhiem vu ddng gdp y kien cac phUdng an thie't ke hinh phat^.
Ba la, cic bUdc, qua trinh thong qua dao luit: Cac quy trinh nghiem ngat nay de bao dam cac phUdng an thiet ke hinh phat dUdc kiem duyet mpt each sat sao''.
Bon la, sU on dinh vi mo cda ddi song xa hgi: Day la dieu kien thuan ldi cho viec ap dung va thi hanh hinh phat trong cugc song cd tinh on dinh cao, tU dd lam tien de quan trpng cho viec thie't ke ndi dung hinh phat trong dao
%dg. diing phdp. ludi
86 9(318)-2018
ludt hinh sU.
2.2. Cac yeu tobao dam trong qua trinh ap dung hinb phat
Cd rat nhieu yeu to quye't dinh d^n hieu qua cua qua trinh ap dung phap lu^t, do dd, dl^n lUdt minh, hieu qua cua qua trinh ap dung hinh phat dUdc quyet dinh bcii nhiing yeu to' sau^:
(i) Nang liic, thai do nghe nghiep va thiXc tiin hoat dgng cua dgi ngU can bg thugc cac cd quan bao ve phap lui^. Dpi ngu can bg tham gia boat ddng bao ve phap ludt phai co nang liic, dUdc dao tao bai ban, cd pham chli't dao ditc - nghe nghi§p chuan mUc, gioi ve nghiep vu, tinh thin trach nhiflm cao trong thiic hidn nhiem vu, tinh can trpng trong xet xii cac vu an hinh sU. Hoat dgng cua mfli chu the nay tao nen chinh the hoat dpng ap dung hinh phat trong thiic ti§n xet XLE, den lUdt minh, hieu qua cua boat dpng ap dung hinh phat diidc quye't dinh b6i chd't lUdng thiic tidn hoat dpng cua cac chil the neu tren.
(ii) Cac dieu kien xa hgi cu the trong qui trinh ip dung binh phat. Yeu to' nay ddi hoi viec xem xet ky luSng cac dieu kien xa hpi trong phan tich, danh gia va tim ki^m cac can cit ve nhan than ngUdi pham tpi, cac tinh tiet giam nhe va tang nang trach nhiem hinh sU hdp ly lam can cU cho quyet dinh hinh phat tUdng xiing v6i mUc dp nguy hiem cho xa hpi cua tdi pham.
(iii) Co che tim ly - xa hgi cua tham phan trong viec dita ra quyet dinh hinh phat Hoat dpng xet xif ciia tham phan luon n^m trong trang thai bi tac dpng bcii cac yeu to' nhu moi quan he cdng tac trong nganh, mfl'i quan he
giiia cac ben tham gia to" tung vu an hinh su, mdi quan he vdi tU each la mot dang vien„ tit dd cd anh hUcing khdng nho tdi chat ludng ciia hoat dflng nay
(iv) Chi't l\X6ng cua cac quy dinh phap luat hinh sU, phap luat to tung hinh siX va che dinh hinh phat cUng la mot tieu chi can dWc xem xet di hao dam hieu qua cua boat dgng ap dijng hinh phat. ThUc tidn cho thay, nd lUc cua dpi ngu can bp bao ve phap luat se la chUa du ne'u hp thieu thfl'n nhiing quy pham phap ludt hinh sii, to' tung hinh sii, ch§' dinh hinh phat c6 chat lUdng tot.
2.3. Cac yeu tobao dam trong qua trinh tbi hanh hinb phat
Thi hanh cac loai hinh phat khac nhau co nhiing y^u to'bao dam hiflu qua khac nhau, do dd, cin phan tich mang tinh khu biet hoa ve cac yeu to' bao dam hidu qua trong qua trinh thi hanh hinh phat tii va cac hinh phat khdng tudc tu do.
Dd'i vdi hinh phat tii, che do giam giii la yeu to' quan trgng quye't dinh hieu qua thi hanh, bao gom cac yeu to' sau:
Thi^nhat, che do lao dgng cua pham nhan:
Che dp lao dgng phai can cii, diia tren cac yeu tfl': (i) Nang lUc lao dgng cua pham nhan; (ii) Cho phep pham nhan thu hu6ng thanh qua lao dflng; (iii) Lao dgng la bifln phap giao due, cai tao trong thi hanh hinh phat tu.
TbiJt bai, che do hgc tip, hgc nghe: Che do hpc tap, hpc nghe nhiim hudng tdi cac muc dich:
(i) Bii ddp sU gian doan hpc tdp, lam viec, lao dgng do chap hanh an; (ii) Trang bi tri thifc, kiSii thifc, tay nghe; (iii) Bao dam kha nang tai hda nhap cdng dong sau khi chap hanh an.
I Ddn chCi & Phdp ludt
%dg, dung phap, ludt
86 9 (318)-2018
Tbii ha, chd'dg sinh boat cua pham nhin:
Che dp sinh hoat nhiim duy tri toi thilu nhiing dieu kien sinh hoat cd ban cho pham nhan nhU: Che dfl an, cl; mac va tU trang; boat dpng the due, the thao, sinh hoat vdn hda, van nghfl;
gap than nhan, nhan qua; lien lac; cham sdc y tg'io.
Tbvt tii, trich nhi§m cua quan giao, giam tbi trai giam: Thai dp, cU xif cua quan giao, giam thi trai giam cd nhflng tac dpng quan trpng tdi qua trinh giao due, cai tao cua pham nhan. Su hien dien cua hp cd vai trd duy tri trat tu ky ludt trong trai giam nham bao dam cac pham nhan triet de tuan thu; giam sat, theo ddi qua trinh tien bg ciia mdi pham nhan de cd each tac dpng, cU xif phii hdp...
Thi^ nam, trach nhiSm cua than nhin ngiidi pham tgi: Than nhan ddng vai trd la ddng lUc tinh than (iing hg, tha thii, tin tucing, ddn chd...) di pham nhan tu giao due, tU cai tao nhdm sdm tr6 ve gia (finh.
Thvt sau, moi trudng trai giam: Mdi trUdng trai giam cd nhflng mat tich ciic va tieu ciic ridng ciia nd. Neu trai giam dUdc tfl' chflc va quan ly nghiem ngat, cac cd che lao dpng, hpc tap, day nghe, sinh hoat dfldc trien khai cd hieu qua se thie't lap nen mpt mdi trfldng lanh manh, ddng vai trd tich cflc cho pham nhan yen tam va cd diflu kien tfl cai tao. Mat khac, neu khdng dap flng nhflng ydu tfl' cd ban neu
tren, trai giam se trci thanh mdt xa hpi phflc tap "thu nho" gay anh hfldng khong nhd tdi qua trinh tfl giao due, cai tao cua pham nhani*^.
Ddi vdi cac hinh phat khdng tUdc tfl do^2^
nhflng yeu to' cd y nghia bao dam hieu qua cua viec thi hanh nhflng hinh phat nay bao gom: (i) Vai trd chii dpng va trach nhiem cua cd quan thi hanh an va cd quan quan ly nha nfldc^^; (ii) Chinh sach, thie't che, cd che phap ly cua hoat dgng thi hanh an hinh sfl^'*; (iii) Sfl tham gia cua toan thfl xa hpi trong giam sat, tao dieu kidn thuan ldi trong thi hanh hinh phat cai tao khdng giam gifl, quan che.
Nghien cflu cac van de' ly luan can ban ve yeu tfl' bao dam hieu qua ciia hinh phat cd y nghTa trong viec dinh hinh mpt so' hfldng nghien cflu. Cac hfldng nghien cflu cd the tig'p can cac yeu to bao dam hieu qua cua tflng loai hinh phat, cac yeu td' bao dam hieu qua cua tflng loai hinh phat dd'i vdi tflng loai tpi pham, cac yeu to' bao dam hieu qua theo qua trinh hinh phat, cac yeu to' ddc ldp bao dam hieu qua cua hinh phat... Hien nay, Bg ludt Hinh sU hien hanh da thiet ke he thflng hinh phat ap dung ddi vdi phap nhan thfldng mai pham tpi. Thiet nghi viec nghien cflu cac y^w to' bao dam hiflu qua cua cac loai hinh phat ap dung doi vdi loai chii the tpi pham nay se sdm thu hut dfldc sU quan tam cua cac nha khoa hpc phap ly •
/. Cdc yeu to dugc nhdn diin a day tren ca sdphdn tich cdc diiu kiin chung vi kinh ti, chinh tri, tu tudng. xd hgi vd dieu lain phdp ly (sir hodn thien ciia he thong phdp lugt thifC dinh, s\e hodn thien ciia ca chi thuc hien vd dp dung phdp lugt, y thuc phdp ludt, vdn hoa phdp ly irong xa hgi). Xem thim- Nguyen Minh Doan (2012), Hieu qud cua phdp lugt - nhimg vdn di ly lugn vd thuc tien, Nxb. Chinh tri quoc gia, tr 69 - 99.
%djg d/Onjg phdp. ludt 86 9 (318)-2018
2. Co the ki din nhiem vg cdi cdch tu phdp vi hodn thi?n chinh sdch, phdp lugt hinh six, phdp lugt ddn su vd thu tiic td tung tu phdp duac ghi nhdn trong Nghi quyet s6 49-NQ/TW ngdy 02/6/2005 ciia Bg Chinh tri ve Chien luge cdi cdch tuphdp den ndm 2020 da chi ro: "... di cao hi$u qud phong ngua vd tinh hudng thi?n trong viecxu ly nguai phgm tgi. Gidm hinh phgt tii, md rgng dp dung hinh phgt tien, hinh phgt cdi tgo khong giam giu ddi vai mot so logi tgi phgm. Hgn chi dp dung hinh phgt td hinh theo hu&ng chi dp dung doi vdi mgt so it logi tgi phgm dgc biet nghiim trgng. Gidm bat khung hinh phgt toi da qud cao trong mgt so logi tgi phgm ". Tu tudng chi dgo cua Bg Chinh trj Id ca sd xdy dung chinh sdch hinh phgt a nudc ta tivng thai gian qua, ddc biet Id tivng boi cdnh xdy dung vd thuc thi Bo lugt Hinh su mai.
3. Vo Khdnh Vinh (2012). Xa hgi hoc phdp lugt - nhimg vdn di ca hdn, Nxb. Khoa hgc xd hoi. Hd Noi. tr. 261 - 266.
4. Vd Khdnh Vinh (2012), Xa hoi hgc phdp ludt - nhimg vdn de ca bdn. Nxb. Khoa hgc xd hgi. Hd Ngi, ti: 263.
5. Trong qud trinh xdy dimg Bg ludt Hinh su ndm 2015, Bg Tu phdp da nhdn dirge 119 bdo cdo ket qud Idy y kiin nhdn ddn, udc tinh co khodng 07 triiu lugty kiin cua nhdn ddn tham gia gop y cho du thdo.
6. Ban sogn thdo Bg ludt Hinh su ndm 2015 do Bg trudng Bg Tuphdp Idm Trudng ban, thdnh phan gom lanh dgo cua 16 bg, ca quan ngang bo, lanh dgo Toa dn nhdn ddn toi cao, Vien kiem sdt nhdn ddn toi cao, Liy ban Trung uang Mat trdn To quoc Viet Nam, Hgi Lugt gia Viet Nam, Liin dodn Ludt su Viit Nam theo Nghi quyet so 433/NQ- UBTVQH13 ngdy 30/12/20n.
7. Sukien Bo lugt Hinh su ndm 2015 phdi liii thai diem co hieu l\rc Id mgt minh chung cu the cho thdy tdm quan trgng ciia quy trinh ban hdnh mot dgo lugt. JJy han Thudng vu Quoc hgi da thira nhdn sai sot trong Bg lugt Hinh SV vd thdng thdn chi ra mgt trong nhimg nguyen nhdn Id quy trinh kiem duyet dgo ludt ndy co mot sd diim hgn che.
8. Trong cuon Xd hgi hgc phdp lugt - nhimg vdn de ca bdn, tdc gid Vd Khdnh Vinh da chi ra mot so nhdn to xa hgi vd phdp iy CO dnh hudng Ion den hoat dgng dp dung phdp ludt: (1) dgi ngd cdn bg dp dung phdp ludt; (2) cdc dieu kien lich su - xa hgi cu the cita dp dgng phdp lugt; (3) ca che tdm ly - xd hgi cua viec thong qua quyit dinh;
(4) hogt dgng thifc ti cua nhung ngudi dp dung phdp lugt; (5) chdt lugng ciia vdn bdn dp dung quy phgm phap ludt Xem: Vo Khdnh Vinh (2012), Xd hgi hgc phdp ludt - nhung vdn di ca bdn, Nxb. Khoa hgc xd hgi. Hd Ngi. tr 299.
9 Cdc ca quan bdo vephdp lugt bao gom cdc ca quan thugc hi thong Tda dn, he thong Vien kiim sdt, to chuc hdnh nghe ludt su. Trong trudng hgp ndy, tdc gid bdi viet chi de cgp din dgi ngU cdn bg Id thdm phdn, kiem sdt viin, diiu tra vien • nhimg nguai tham gia sdu sdt vdo qud trinh dp dung hinh phgt tivng cdc vu dn hinh su.
10. Vo Khdnh Vinh, Cao Thi Oanh (dong chu bien, 2013), Ludt Thi hdnh dn hinh sv. Nxb. Khoa hgc xa hgi.
tr.l09-U7.
11. Dil khong the phu nhgn nhung hieu qud hien hiru trudc mdt cua hinh phgt tU trong vi^c cdch ly tgi phgm de nhdm on djnh xa hgi, nhung cdn nhin nhgn khdch quan rang, trgi giam Id moi trudng xa hgi vo ciing phuc tgp khi CO su tap trung cua cdc pham nhdn Id nhimg ngudi phgm tgi. Thuc tien hien nay co su tin tgi cua tinh hinh tQi phgm trong trgi giam vd su diin biin cua nd rat kho luang.
12 Tdc gid chi de cap den cdc hinh phgt khong tuac tu do dp dung doi vdi nguai phgm tgi
13. Cdc hinh phgt khong tuac tu do ddt trgng tdm vdo su ran de, gido due han la cdi tgo. bai le vi khong tuac tu do di chu dgng cdi tgo, nen vai tro chu dong. trdch nhiem cua cdc ca quan hiru quan Id vo ciing cdn thiet.
14. Hogt dgng thi hdnh dn hinh su cdn bdo ddm sif phoi hgp giiia cdc Toa dn nhdn ddn cdc cdp, ca quan qudn ly thi hdnh dn hinh su vd ca quan thi hdnh dn hinh su cua Bg Cong an, Bg Quoc phong. Cong an cdc cdp theo dia phuang. he thong trai giam, trgi tam giam. Uy ban nhdn ddn cdp xd... Hiin nay. mo hinh thi hdnh dn hinh su d Viet Nam duac the hien ro net trong Lugt Thi hdnh dn hinh su ndm 2010.
1 3 Ddn chCi & Phdp ludt
