QUAN HE VIET NAM - CHAU AU
Tiic DdNG cun cudc KHUNG HORNG NO CdNG CHAU flU DOI vdl THUONG MHI VA DAU TU CUfl VlfT NflM
Binh Cong Tuan Nguyen Trong Tai
Tom tat: Cwpc khung hodng ng cdng chdu Au da tde dpng mgnh me din hdu hit cdc nen kinh ti trin thi gi&i, trong do cd Viet Nam. Bdi viet nhdm ldm ro nhirng tdc dgng cua khung hodng ng cdng chdu Au din hai linh vuc thuang mgi vd ddu tu ciia Viet Nam.
Tir khoa: khiing hodng ng cdng, chdu Au, thuang mgi, ddu tu, xudt khdu, nhdp khdu
1. Tdc dgng toi hogt dgng thu-ung mai Vi?t Nam - EU
EU Id ddi tac try cgt quan trgng ciia Viet Nam tren cd khia canh thuang mgi vd dau tu ciing nhu chfnh tri. TLT ndm 2010 tra \h, tru6c, EU Id thi truang xuat khdu Idn thii 2 cua Vi?t Nam, vcri tdng kim ngach xudt khdu ndm 2010 Id II,3 ti USD, chidm 15,8% tdng kim nggch xudt khdu vd chi dung sau My vdi 14,2 ti USD, chiSm 19,7% tdng kim ngach xudt khau. Tuy nhien, den ndm 2012, EU da
tra thdnh thi trucmg xuat khdu Ian nhat cua Viet Nam, vai kim ngach xuat khau 20,3 ti USD, chiem 17,7% (trong khi kim ngach xudt khau sang My la 19,6 ti USD, chiem 17,2%). Muc tieu thu hdng hda san xudt tgi Viet Nam cua EU Id 7,7%, Icm ban ca Trung Qudc (Jean-Jacques Bouflet, 2013) (xem Bdng 1). Dieu nay da khien EU tro thanh ddi tac thuang mgi Idn cua Viet Nam trong nhihig nam qua.
'PGS.TS, Vifn Nghi£n cihi Chfiu Au
"TS, H^c vi^n Ngfin hing
76 NGHIEN CCTU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°9 (168).2014
Bdng 1: Tri gia xuat k h a u p h a n theo m o t so nird^c, khoi nird^c va vung lanh tho chu yeu cua Viet Nam
EU My ASEAN Nhat Ban Han Quoc Australia Trung Quoc An Do Ucraina Tong kim ngach XK
2010 Kim ngach (nghin USD) 11385477,96 14238131,50 9168106,19 7727659,55 2704003,54 7308800,25 7308800,25 991629,60 115728,63
72191879,2 Ti trong
(%)
15,8 19,7 12,7 10,7 3,7 10,1 10,1 1.4 0.2
100,0%
2011
Kim ngach (nghm USD) 16545277,47 16927762,86 13583279,29 10781145,44 4715447,17 2519098,31 11125034,08 1553921,23 194524,10
96905673,96 Ti trpng
(%)
17,1 17,5 14,0 11.1 4.9 2.6 11.5 1.6 0.2
100,0%
2012
Kim ngach (nghin USD) 20302819,97 19667940,12 17312112,37 13059810,61 5580436,37 3241145,77 12388226,96 1782216,88 220906,65
114572739,7 Ti trpng
(%)
17,7 17,2 15,1 11,4 4,9 2,S 10,8 1,6 0,2
100,0%
Nguon: Tong cue Thong ki.
Trong nhdm cac mat hang xudt khau chu Iyc cua Viet Nam, kim ngach xuat khau dien thoai va Iinh kien sang thi truang EU ludn chiem mdt ti trgng Ian. Sd lieu thdng ke ndm 2012 cho thay, dien thoai cac logi vd linh kien co kim ngach xudt khau lan nhdt, chiem 26,98% tdng kim ngach xuat khau sang thi truang EU,
chiem tai 4 3 , 0 7 % tdng gia tri xuat khau mat hang nay cua Viet N a m trong cimg nam. T u a n g t u n b u vgy, gia tri xuat khdu vao thi t r u a n g EU mat hdng gidy dep c^c loai chiSm 3 6 , 2 % , ca phe c h i l m 33,9%, det may chiSm 15,99% trong tdng kim ngach xuat khdu cdc Ioai hang boa nay cda Viet N a m (xem Bdng 2).
QaE^ag. euaeuS^ khuag. kodag. tuf edag.... 11
Bang 2: Gia tri xuat khau cac mat ban
Bi^n thogi cdc logi vd linh kien
Clay dep cdc logi Hdng d^t ttiay Mdy vl tinh vd Unh kien Cdphe
Hdl sdn Go vd sdn pham gd Mdy mdc thiet bi dtfng c(/
phu tiing khdc
Tui xdch, vi, va ll, mu & o dii Sdn pham tu chdt deo Hgt dieu
Gia tri xuat khau sang
EU (nghin
USD) 5477509 2632750 2412731 1519731 1247438 1087871 634565 577768 423254 403271 297248
e chii dao vao th Ti trQng timg Ioai hang hoa trong tong gia tri xuat khau sang EU (%)
26,98 12,97 11,88 7,49 614 5.36 3,13 2.85 2,08 1,99 1,46
tnroTlg EU nam 2012 Tong gia
tri xuat khau (nghin USD) 12716816
7262011 15092754 7838246 3672823 6092760 4665866 5536795 1518894 1595542 1470343
Ti trong gia tri xuat khau sang EU trong tong gia tri xuat
khau(%;
43,07 3625 15,99 19,39 33.96 17,86 13,60 10,44 27,87 25,27 20.22 Ngudn: Tong cue Thdng ke.
Vai vai trd quan trgng ciia thi truang EU, hau bet cac y kien cho rang nhimg khd khdn kinh te tgi kbu vyc Eurozone khi khimg hoang xay ra, keo theo suy gidm thu nhdp cua nguai ddn, gia tang ngn thdt nghiep, Iam phdt tdng cao khien nguai tieu dimg tgi khu vyc nay cd xu buong that chat chi tieu dan din muc cdu \e hang hda nhap khdu gidm mgnh; dieu nay khien cho kim ngach xuat khdu ciia Viet Nam sang thi truong EU se co chieu huang di xudng. Ben cgnh dd, cac nuoc EU tdng cuang chinh sach bao hg hang hda sdn xudt trong nuac. Do dd, cdc mdt hang xuat khdu cua Viet Nam phai ddi mdt vcri nhieu rdo cdn khi tilp can tbi truang ndy.
cung nhu vap phai sy cinh ti^anb cao ciia cac mdt hang xuat khau tu cdc nuoc khac. Tuy nhien trong thuc te, so lieu thdng ke tir Eurostat va Tdng eye Thdng ke Viet Nam deu cho thay kim ngach xudt khau ciia Viet Nam vdo thi trudfng EU chi gidm trong nam 2009 a muc -13,4% so vai kim ngach xudt khau ndm 2008, sau dd da tang tra lai vao nam 2010, dac biet Id tang khd nhanh trong 2 nam 2011 va 2012. Ngay tir ndm 2010, gia tn xudt khau ciia Viet Nam sang EU da hdi phuc va vugt so vai quy md xudt khau nam 2008. Tdc dp tang trudng gid tri xuat khau vdo thi trucmg EU ciia Viet Nam trong 2 ndm 2011 vd 2012 idn lugt la 453% va 22.7% da
78 NGHIEN CCrU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°9 (168).2014
cho thay mot str tang truong manh me. Dong thai, cung trong 2 nam nay, Viet Nam da dat quy mo thang du thuang mai doi voi thi tniong EU a miic chua timg thiy so vdi cac nam truoc khi khung hoang no cong a EU
xay ra. Thang du thuong mai ciia Viet Nam vcri EU quy sang gia tri tuong duang USD len tcri 11,5 ti USD nSm 2012, so vai mile gjn 5 ti USD nam 2010 (xem Bi8u d6 1 vi Bieu do 2).
BiSu id 1: Toe dp tang trirong xuat khau cua Vift Nam vao thi trirdng EU qua cac nam, (%)
50.00%
40.00%
30.00%
20.00%
10.00%
0.00%
-10.00%
-20.00%
1
2010 2011 2012Ngudn: Tong cue Thdng ke vd tinh todn cita tdc gid.
Bieu do 2: Can can thu-ong m^i EU - Viet Nam, giai do^n 2003 - 2012
20,000^
1B.000 16,000 WflOO 12.000 10.000 8,000 6,000 3 4.000 : 2,000 0 -2,000 -4,000 -6.000 -8.000 -10,000
•12.000 -14.000
2003 2004 2005 2006 200e 2009 2010 2011 2012
Nguon: Eurostat, 2013.
^de &Jd«g. eua eud^ khdag. koda^ a^ eSag^.. 79
Nhu vgy, co the thiy tdc ddng cua cudc khung hodng ng cong tgi EU ddn hogt ddng xuat nhgp khau Viet Nam ndi chung Id khdng Ion, mdt phdn do VND chua dugc ty do chuyen ddi, hang hda xudt nhdp khdu cua Viet Nam chu ydu thanh todn bdng USD;
mat khdc cdn do cdc mat hang xudt khdu chu luc cua Vi$t Nam vdo EU vdn Id cdc mat hdng ndng, ldm, thuy sdn, ddy dang Id nhdm mat hdng xuat khdu co miic tieu thy khd dn dinh.
2. Tdc dgng toi hoat dong dau tv cua EU vao Vi?t Nam
2.1. Tdc dpng t&i hogt dgng FDI cua EU vdo VietNam
Vdn FDI cua khu vuc EU vao Viet Nam chi chiem mdt ti I? nhd trong tdng ca cau
FDI hang nam cua Viet Nam, tuy nhien dd tang nhanh trong mdt vdi ndm trdr lgi ddy.
Tinh rieng trong ndm 2009, vdn FDI dang ky cap moi vd tang them tu EU vdo Viet Nam la 724,2 trieu USD, chilm 3,4% tdng vdn FDI vao Viet Nam trong cimg ndm. Tdng sd lugt dy dn cdp mdi ciia cdc nha dau tu tir khu vyc EU la 102 dy an. Tuy nhien, buac sang ndm 2011 da CO sy chuyen bien mgnh me trong quy mo von FDI tir EU vao Viet Nam vai tdng vdn cdp moi vd tang them Id 1,616 ti USD, tang hem 2 Idn so vai nam 2009. Sang nam 2012, con sd ndy mdc dii da cd sy gidm sut nhung vdn duy tri df muc tren 1 ti USD, cho thay xu hudng FDI tir khu vuc EU vdo Viet Nam van hua hen nhieu tiem nang phdt trien (xem Bang 3).
Bang 3: Hoat dgng FDI tir khu vuc EU vao Viet Nam (trieu USD)
NSm
2009 2011 2012 n thdng 2013
So dijr an cap moi
102 84 131 81
Von dang ky cap moi
357,8641 999 934 393
So lirgt du an tang von
21 19 31 21
Von dang ky tang them
366,3726 618 97 58
Von dang ky cap moi va tang them
724,2366 1.616 1.031 451 Nguon: Cye Xiic tien Ddu tu.
80 NGHIEN COU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°9 (168}.2014
Ben canh muc anh hudng khdng dang ke ciia cudc khimg hoang ng cdng ddi vdi hogt dgng xuat khdu va dau tu giira Viet Nam va EU, quan he thuang mai vd ddu tu song phuang thdm chi dang dugc thuc day mgnh me bang viec ndng cao quan he ddi tdc chat che vd thiic ddy hinh thdnh Hiep dinh Thuang mai tu do. Nam 2010, Viet Nam va EU da ky tdt Hiep djnh Ddi tac, Hgp tdc toan dien (PCA) va ddng thudn xem xet, nghien cuu dam phdn Hiep dinh Thuang mai tu do giira hai ben. Cdc chuyen gia nhdn dinh, viec dam phan vd ky ket FTA Viet Nam - EU se dugc hien thuc hod trong thai gian tai. Vai tinh chat Id mdt hiep dinh c6 miic do cam ket ma cira thi trudng mgnh vd sdu trong hau bet cdc ITnh vyc (thuang mai hang boa, dich vy, dau tu, sdf huu tri tue...), FTA Viet Nam - EU se tac ddng tich cue den nhieu nganh san xuat cua Viet Nam. Theo dy bdo cua MUTRAP III, ngu FTA Viet Nam - EU dugc ky ket, xudt khau ciia Viet Nam sang EU co the se tang trudng trung binh khoang 4%/nam (ddi vai cdc mat hang cd the mgnh nhu det may, da giay, do go..., tang trucmg CO the dgt 6%/nam); nhap khau ciia Viet Nam tir EU co the tang trudng 3,1%/ndm;
FDI tir EU vao Viet Nam ciing co thi gia tang nhdf cdc cam ket miic do tu do cao ban va chdt Iugng dau tu se dugc cai thien. Tdc dgng tdi cdc nganh kinh t% khdc ciia Viet Nam ciing nhu vcri gid cd trong nuac, miic
luang vd viec lam cho nguai lao ddng...
ciing se dugc cai thien.
2.2. Tdc dgng t&i vdn vi^n trff ODA cua EU ddnh cho VietNam
S6 lieu phdn tich cam ket tdi trg tir nam 2007 ddn nam 2013 cho thdy EU van ddm bdo thuc hien cac cam ket du bi dnh huang bai khung hoang kinh te toan cdu 2007-2008 vd khimg hodng ng cong EU 2009, tiep tuc ndm giii vai trd la doi tac tdi trg hdng ddu cho Viet Nam. Trong nam 2012 da cd 395 trieu EUR (tuong duang 513 trieu USD) dugc giai ngan cho Viet Nam va 743 trieu EUR (tuong duang 965 trieu USD) dugc cam ket tai trg trong ndm 2013. Cdc khoan vay va vien trg khdng hodn Igi cua EU cho Viet Nam phu hgp vdi cdc uu tien ve kinh tS - xa hgi dugc neu trong Chien lugc phdt trien kinh te - xa hdi vd gdp phan ho trg Chinh phu trong viec tai cau tnic nen kinh te, tien tdi phat trien trong dai ban va tao phiic Igi xa bgi. EU ciing phan bd nguon vdn bd trg phat trien trong cdc ITnh vyc Viet Nam dang tien bdnh cai each de tdi im hda su ddng thuan giiia chinh sach ciia Chinh phii va cac chuang trinh ho trg phdt trien, do dd, gop phan vdo myc tieu tang trudng bin vihig, gidm doi ngheo vd hdi nhap kinh tS quoc te cua Viet Nam.
Nhu vay, co thi thdy, trong boi canh khung hoang ng cdng keo ddi tai khu vuc EU
^de. itJAng. eda eude. hhuag. tufdag. net- eSag....
vd suy thoai kinh te tren pham vi toan cdu, moi quan he thuang mai vd ddu tu giiia Viet Nam vd EU, chii yeu Id xudt khdu ciia Viet Nam vdo thi truang EU, vd cdc ddng von dau tu tir EU vdo Viet Nam khdng nhiing it bj dnh hudng, ma dang c6 xu hudng dugc ciing cd vd tdng len. Vai trd ciia EU trong vi tri cua mgt ddi tdc thuang mgi va dau tu ddi voi Viet Nam khdng ngimg dugc tang cuang.
Ddc biet Id trong bdi cdnh Hiep dinh Thuong mai tu do Viet Nam - EU dang timg buac dugc xdy dyng, hiia hen viec gia tang ban niia mdi quan he chdt giua Viet Nam va cdc qudc gia trong khu vuc.
Tai li^u tham khao 1. Nguyin An Ha (2012), Khung hodng ng cdng & Liin minh Chdu Au vd tde dgng t&i Viet Nam. Tap cbi Nghien ciru Chdu Au, so 3 (138).
2. Dd Hodi Nam (chu bien) (2010), Khung hodng tai chinh todn cdu vd img phd chinh sdeh cua Viet Nam, mot ndm nhin lgi, NXB Khoa hgc xd hdi, Hd Ndi.
3. Nguyin Trgng Tdi (2013), Sir can thiit phdi tdng cu&ng qudn ly ng cdng. Tap chi Nhihig van di Kinh ti vd Chinh hi The gi<!ri, so 7 (207).
4. Nguyen Trgng Tdi (2014), Rui ro tiim dn ng cdng Vi$t Nam vd mgt sd vdn de
ddt ra, Tgp chl Ngbien ciiu Kinh te, sd 7 (434).
5. Nguy8n Trgng Tdi (2014), Ng cdng Viet Nam vd mpt sd vdn de dgt ra, Tgp chi Ngdn hang, sd 12.
6. Dmh Cdng Tudn (chii bien) (2011), Liin minh Chdu Au hai thgp niin ddu the ki XXI, Nha xudt ban Khoa bgc Xa bgi.
7. Dinh Cdng Tudn (2013), Nguyin nhdn vd thue trgng vi ng cong & mdt sd nu&c Chdu Au vd bdi hgc kinh nghiim cho Viit Nam, Tap chi Nghien ciru Chdu Au, sd 4 (151).
8. Dinh Cdng Tuan (2013), Dice ndng eao quyen lire trong cudc khung hodng ng cong, Tap chi Nghien ciiu Chdu Au, sd 5 (152).
9. Dinh Cdng Tuan (2013), Nghien cuu, khdo sdt khiing hodng ng cdng Chdu Au lai llalia vd CHLB Due, Tap chi Nghien cuu ChduAu, sd 8 (155).
10. Dinh Cdng Tudn (2012), Ng cdng Chdu Au, Tdy Ban Nha vd cdc gidi phdp khdc phuc, Tap chi Nghien ciiu Chdu Au, sd 4(140).
11. Dinh Cdng Tudn (2012), Chdu Au hdu bdu eie Hy Lgp vd nhiing gidi phdp khdc phuc khung hodng ng cdng Chdu Au tai Hoi
nghi Thugng dinh G20 thdng 6/2012, Tap chi Nghien ciru Chau Au, sd 7 (142).