HIEU QUA SAN XUAT • KINH DOANH

(1)

•Xcjhien cuu - Drao da/' 45

HIEU QUA SAN XUAT • KINH DOANH CUA CAC DOANH NGHIEP NHA NU(3C

SAU c o PHAN HOA

Doan Ngoc Phiic¹

A /fao. du qua t r i n h co phan hoa /i/mCPH.) d ntitic t a co lich sd v_/ v

f/gan

20 nam nhung tien trinh CPH doanh nghiep nha ntitic (DNNN) dang tiep tuc dtiqc day manh tren pham v i ca ntidc va da dat dtiqc nhdng thanh ttiu to ldn, dong thdi dat ra nhieu van de can giai quyet. Mot trong nhdng van de ndi len hang dau l a l a m the nao de thtic hien thanh cong muc tieu CPH, nang cao hieu qua san xuat - k i n h doanh cua cac doanh nghiep sau cd phan.

Day khong chi la v a n de cua ban than moi doanh nghiep ma no con tac dong to ldn den tien do CPH D N N N va r a t nhieu mat cua ddi song k i n h te - xa hoi d ntidc ta. Do hieu qua san xuat - k i n h doanh co vai tro va y nghia het sdc to ldn nen hau het cac chinh sach cua N h a ntidc deu nham muc dich khuyen khich va tao moi

' Ths.Kinh te, Hoc vien Chinh tri-Hanh chinh khu vUc I I , Hoc vien CT-HCQG Ho Chi Minh

trtidng thuan l q i de nang cao hieu qua san xuat k i n h doanh cho cac doanh nghiep, t t i do nang cao hieu qua chung cho nen k i n h te. Tren cti sd t i m hieu thtic trang ve t i n h h i n h hoat dong cung nhti nhting han che, t r d ltic ngan can hoat dong cua cac cong ty cd phan (CTCP) sau CPH, bai viet nay tap trung phan tich cac nguyen nhan chu yeu cua nhting thanh ttiu, h a n che do; t d do l a m cti sd cho cac cti quan quan l y nha ntidc, cac nha hoach dinh chinh sach de xuat giai phap va dtia r a nhting k i e n nghi chinh sach nham nang cao hon ntia hieu qua hoat dong cua CTCP sau k h i CPH D N N N d ntidc ta trong thdi gian tdi.

1. T h a n h tu*u d a t duWc

Sau gan 20 nam tien hanh CPH DNNN, t i n h den het quy I nam 2009, ca ntidc da CPH dtiqc 3.849 doanh nghiep va bo phan doanh nghiep, binh quan m d i nam CPH dtiqc khoang 240 doanh nghiep (chiem khoang 70,85% trong tdng sd doanh nghiep da sap xep). Trong tdng sd

K h o a h o c C h i n h tri - So 03/2011

(2)

46 • D{gAien cat/ - Jrao Si

doanh nghiep va bo phan doanh nghiep da CPH t h i doanh nghiep thuoc dia phtiong chiem 58%, doanh nghiep thuoc bo chiem 32%; doanh nghiep thuoc tap doan, tdng cong t y (TCT) 91 chiem 10%, vdi tdng gia t r i thtic te phan von nha ntitic t a i cac doanh nghiep da duqc CPH khoang 95.000 t y ddng.

Trong gan 20 nam qua, vdi sti no ltic phan dau cua cac doanh nghiep sau CPH va cac co quan nha ntitic hdu quan cung nhti sti ddi mdi, hoan thien cti che chinh sach ve CPH, qua t r i n h CPH D N N N d ntitic ta da dat dtiqc nhdng ket qua dang ke. Cac CTCP sau CPH da gop phan giai phong nang ltic san xuat cua mot bd phan D N N N d ntidc ta.

Ket qua dieu t r a 422 D N N N sau CPH (nam 2002) cua Vien Nghien cdu quan ly k i n h te trung titing cho thay:

khoang 9 0 % doanh nghiep dtiqc hdi cho rang ket qua hoat ddng cua D N N N sau CPH tot htin, khoang 3 % cho rang hoat dong san xuat - k i n h doanh xau htin so vdi trtidc k h i CPH. Cac doanh nghiep sau CPH da co nhdng btitic tien bo dang ke trong viec dau tti md rong san xuat, md rong t h i trtidng. Cac chi tieu quan trong nhti doanh thu, t a i san va xuat khau cua D N N N sau CPH deu cd tdc do tang trtidng hang nam ttiting dng la 19,6%, 19,0% va 30,6%. Ket qua dieu tra nay cho thay, t y suat lqi nhuan co tdc do tang trtidng hang nam khoang 1,4%.⁽¹⁾ Mac du, tdc do tang trtidng lqi nhuan khong cao nhting cung dii de khang dinh rang: ket qua hoat dong san xuat - k i n h doanh cua cac D N N N sau

m Xem: Le Van Tam, Co phan hoa vd quan ly doanh nghiep nhd nUdc sau co phan hoa, Nxb CTQG, HN. 2002, tr.55

(2> Xem: Vu Trong Dung, Co phan hoa DNNN quy mo ldn, Bao cao tdng quan de tai nghien cqu khoa hoc, Van phong Chinh phu, tr. 24-25

CPH tot hon so vdi trtidc k h i CPH.

Ket qua dieu t r a 25 D N N N co quy mo ldn sau CPH (nam 2009) cua Ban chi dao Ddi mdi va Phat t r i e n doanh nghiep cho thay: cac chi tieu cti ban phan anh ket qua va hieu qua k i n h doanh nho doanh thu, l q i nhuan, nop ngan sach, ty suat l q i nhuan/doanh thu, l q i nhuan/vdn chu sd htiu... deu tot htin trtidc.

Ve doanh thu: sau CPH, doanh thu tang binh quan gan 6 4 % so vdi trtidc khi CPH. Ca biet cd nhdng doanh nghiep co mtic tang cao nhti CTCP Dtiqc Hau Giang tang 5 lan; CTCP Khoan dau k h i tang 2,77 lan; CTCP Xuat nhap khau va Xay dting Viet Nam tang 2,53 lan; CTCP Cao su Thong N h a t tang 2,44 lan; CTCP Bao ve thtic vat A n Giang tang 2,14 lan; CTCP Dau t t i va Xay dting Ddng Nai tang 2,05 lan.

Ve l q i nhuan: l q i nhuan trtidc thue va l q i nhuan sau thue cua cac CTCP cung tang cao hon r a t nhieu so vdi trtidc khi CPH. B i n h quan, l q i nhuan trtidc thue bang 1 8 9 % va lqi nhuan sau thue bang 2 1 4 % so vdi trtidc k h i CPH. Bien hinh la Cong t y K i m k h i Ha N d i trtidc k h i CPH thua Id gan 10 t y ddng nhting sau CPH da lai 10 t y ddng; CTCP Than Cao Son co mtic l q i nhuan tang gap 9 lan; Cong ty K i m k h i Tp. Hd Chi M i n h l q i nhuan trtidc thue tang htin 9 lan, l q i nhuan sau thue tang gan 13 lan; CTCP Khoan dich vu dau k h i l q i nhuan trtitic thue tang hon 6 lan, l q i nhuan sau thue tang gan 8 lan'²¹.

6 Tp. Hd Chi M i n h - dia phtiOng dau tien trong ca ntidc thtic hien t h i diem va t r i e n khai thtic hien chu trtiting CPH DNNN, theo khao sat 176 doanh nghiep hoat dong vdi tti each phap nhan la CTCP theo luat doanh nghiep cua Ban B d i mdi quan l y doanh nghiep t h a n h phd, cac chi tieu nhti von dieu le, doanh thu, t y suat lqi nhuan... tang cao so vdi trtitic k h i CPH.

(3)

• %yfi/en cdu - Jrao orf/ 17

Phan l d n cac doanh nghiep deu phat trien: von dieu le binh quan tang 42%;

doanh t h u binh quan tang 42,75%; l q i nhuan sau thue tang binh quan la 62%;

nop ngan sach tang binh quan 27,57%;

thu nhap cua ngtidi lao dong binh quan tang 29,59% so vdi trtidc k h i CPH (thu nhap ngtidi lao dong binh quan dat 3,85 trieu dong/thang). Nhieu doanh nghiep co mdc thu nhap cua ngtitii lao dong tang rat cao nhti Cong t y stin Bach Tuyet gan 5 trieu ddng/thang/ngtitii, CTCP Toyota Bong Sai Gdn htin 6 trieu ddng/ngtitii/

thang. Viec CPH D N N N cung da giai quyet nguon lao dong tang them 1 1 % ; cd tdc dat binh quan 12,23%/nam. Nhieu doanh nghiep chia cd tdc cao va on dinh nhti CTCP Bau t t i phat t r i e n khu cong nghiep Tay Bac Cu C h i l a 29%/nam;

CTCP Bau t t i - Xay dting Binh Chanh la 31%/nam⁽¹⁾.

Khao sat d thanh phd Ba Nang cho thay, da sd D N N N sau k h i chuyen sang CTCP deu dat dtitic hieu qua san xuat - kinh doanh tot htin so vtii thdi diem trtitic khi CPH. K e t qua khao sat 44 doanh nghiep da CPH t d 1 nam t r d len cho thay, tdng doanh thu binh quan cua cac doanh nghiep sau k h i CPH tang 26,96% so vdi trtidc k h i CPH. Tren 7 0 % doanh nghiep

( 1 ) Xem: Bao cao t i n h h i n h thqc h i e n N g h i

quyet H o i nghi l a n thti ba v a l a n thti chin B C H TU" khoa I X v a N g h i quyet D a i hoi X ciia Dang ve "tiep tuc sap xep, doi mdi, phat trien v a nang cao hieu qua D N N N " cua Tp.

Ho C h i M i n h

121 Huynh Nam, Tdng cudng quan tri cong ty:

giai phap nang cao hieu qua va phat triin ben vilng doanh nghiep sau CPH, Nxb D a Nang, 2006, tr. 40-41

131 N g u y l n T h a n h Cong, Gidi phap thuc hien hieu qua the che kinh te thi trudng dinh hudng XHCN d Hd Npi giai doan 2010-2020, Nxb C T Q G , HN. 2010, tr. 98

khao sat cd doanh t h u tang ( 3 0 % doanh nghiep con l a i cd doanh t h u khong tang hoac giam), trong do co nhieu cong t y tang rat cao nhti CTCP Xay lap thuy san Viet Nam tang 141,6%; CTCP Phtiting Nam tang 183,5%; CTCP T i n hoc dien t d tang 248%. Hau het cac CTCP deu co mdc tang trtidng ve l q i nhuan cao htin so vdi trtidc k h i CPH. Trong 44 doanh nghiep dtitic khao sat: trtidc CPH tdng l q i nhuan la 19.178 t y ddng, sau CPH tdng lqi nhuan la 53.262 t y ddng. Sau k h i CPH, mac du dtitic mien giam thue t h u nhap doanh nghiep, mien tien thue dat trong nhting nam dau hoat ddng nhting nop ngan sach van tang so vtii trtitic CPH, tdc do tang binh quan hang n a m la 48,98%⁽²⁾...

O Ha Noi, k e t qua hoat dong cua cac D N N N sau CPH cung dat dtitic nhting btitic tien dang khich le. Hau h e t cac doanh nghiep deu on dinh va phat trien:

doanh thu tang binh quan la 22,28%, l q i nhuan tang 353%; nop ngan sach tang 266,98%⁽³⁾; viec l a m va t h u nhap binh quan cua ngtidi lao ddng deu tang so vdi trtidc k h i CPH. Ngoai ra, ngtidi lao dong trong cac CTCP dtitic mua cd phieu vtii gia tiu dai. Nhting ngtidi lao dong doi dti trong qua t r i n h CPH cung yen t a m htin vi quyen l q i dtitic bao dam. N h i n chung, sau k h i chuyen ddi md hinh, cac doanh nghiep deu hoat dong cd l a i , k h a nang canh tranh cung nhti h d i nhap k i n h te qudc te ngay cang dtitic khang dinh.

2. H a n che, t o n t a i

Ben canh nhting thanh ttiu da dat dtiqc, cac CTCP sau CPH con ton tai nhitng han che:

Thu nhat, mot sd doanh nghiep sau CPH hoat dong kem hieu qua so vdi trtidc khi chuyen ddi. Chang h a n nhti TCT cd phan Det may H a Noi: sau CPH doanh thu chi bang 76%, l q i nhuan sau thue chi bdng 9 3 % so vtii trtitic k h i CPH; CTCP

(4)

48 j{y£/en cuu - Urao cfoi

Thuy dien Srok Phu Mieng Idico: doanh thu bang 76,4%, l o i nhuan trtidc thue chi bang 6 7 % va l q i nhuan sau thue chi bang 5 0 % so vdi trtitic k h i CPH; CTCP Thuy dien Can Bern: doanh t h u tuy tang 2 2 % nhting lqi nhuan trtitic thue va sau thue chi gan bang so vdi trtidc k h i CPH (99,5%

va 99,3%); TCT Bia - Rtitiu -Ntidc Giai khat Ha Noi (Habeco) tuy doanh thu tang 7 5 % nhting lqi nhuan trtitic thue va sau thue deu giam so v d i trtidc k h i CPH (ttiting ting la 84,1% va 82,3%)^{( 1 )}.

6 Tp. Ho Chi Minh, qua khao sat ciia Ban Bdi mdi quan l y doanh nghiep Tp. Hd Chi M i n h d 69 CTCP sau CPH cho thay, co 13 doanh nghiep doanh thu giam so vdi trtidc k h i CPH, chiem 18,84%.

Co nhdng doanh nghiep doanh thu giam xudng hang chuc t y ddng so vdi trtidc k h i CPH nhti CTCP Xuat nhap khau Thien Nam (doanh t h u giam so vdi trtitic k h i CPH 45,7 t y ddng), CTCP Thtiting m a i Hoc Mon (doanh t h u giam 24,8 t y ddng), CTCP Phu Thanh (doanh thu giam 932 trieu ddng).

Thu hai, hau het doanh nghiep sau CPH dong gop vao ngan sach nha ntidc giam so vdi trtidc k h i CPH. M o t sd i t doanh nghiep mdc nop ngan sach cd tang nhting khong cao so vtii trtidc k h i CPH.

Ngay ca ddi vdi cac TCT, tap doan k i n h te cua nha ntitic da CPH mtic nop ngan sach chi tang 2 % (co mot phan nguyen nhan do cac doanh nghiep sau k h i CPH dtitic mien giam thue t h u nhap doanh nghiep k h i CPH va k h i niem yet cd phieu tren t h i trtidng chdng khoan).

Thu ba, thieu sti on dinh trong k i n h doanh, nhat la ddi vdi sd doanh nghiep cd phan con nhieu von nha ntitic. O Ba Nang, theo ket qua khao sat doi vdi 44

Vu Trong Dung, Sdd, tr.25 Huynh Nam, Sdd, tr.43

doanh nghiep, co 9 doanh nghiep co t y le chia cd tdc dtidi 6%/nam; 14 doanh nghiep co t y le chia cd tdc t t i 6 - 10%/nam va 21 doanh nghiep cd t y le chia co tdc tren 10%/nam. K e t qua khao sat cung cho thay, co 73,4% sd cd ddng dtitic hoi thda nhan cd tdc qua cac n a m cd tang len, dieu do phu hop vdi viec the hien t r e n ket qua k i n h doanh qua cac n a m cua doanh nghiep sau CPH. Tuy nhien, van con den 26,6%

cd dong phan anh mdc cd tdc khong on dinh'^{2 1}. Co the t y le chia cd tdc chtia du de danh gia hieu qua hoat ddng cua doanh nghiep, v i con phu thuoc vao viec danh cho tich luy de dau t t i hoac trich lap dq phong rdi ro va de tao niem t i n ban dau ddi vdi cd dong nen mot sd doanh nghiep hy sinh q u y l n l q i trtidc mat, chia het phan lqi nhuan sau thue cho cd dong.

3. Nhu"ng nguyen nhan chu yeu - Nguyen nhan cua nhitng thanh txiu

+ Nguyen nhan khdeh quan

Mot la, sau k h i CPH, doanh nghiep xac lap dtitic chu sd hdu ro rang. CPH D N N N la qua t r i n h chuyen t t i che do sd htiu nha ntitic vdi cti che dai dien dtiqc phan cap qua nhieu cti quan sang sd hdu trtic tiep cda cac cd dong cong ty. Do vay, ngtidi lao ddng da thtic sti l a m chu doanh nghiep theo sd von gop nen co dong ltic va trach nhiem vdi chinh cong viec minh dang lam. N h i n chung, D N N N sau khi dtitic tien hanh CPH da cd quyen tti chu va t i n h t h a n trach n h i e m cua ngtidi lao dong trong doanh nghiep dtitic tang len.

Hai la, cac doanh nghiep sau CPH dtitic htidng cac tiu dai ve khuyen khich dau t t i ma khong can l a m t h u tuc cap giay chdng nhan tiu dai trong dau t t i (nhu¹ ddi vdi cac doanh nghiep t h a n h lap mdi theo quy dinh cua phap luat). Trtidng hop doanh nghiep CPH thtic hien niem yet tren t h i trtidng chdng khoan t h i ngoai

K h o a h o c C h i n h trj - So 03/2011

(5)

# fKcjfuen cifu - Zfrao cfoi 49

nhufng tiu dai t r e n con dtitic htidng them cac tiu dai theo quy dinh cua phap luat ve chdng khoan va t h i trtidng chdng khoan.

Ben canh dd, cac doanh nghiep sau CPH con dtiqc mien le phi trtidc ba ddi vdi viec chuyen nhting t a i san thuoc quyen quan ly va sd dung cua doanh nghiep CPH thanh sd hdu cua CTCP; dtitic m i l n le p h i cap giay chdng nhan dang k y k i n h doanh khi chuyen tti D N N N thanh CTCP; dtitic duy t r i cac hqp ddng thue nha cda, v a t kien true cua co quan nha ntitic (hoac dtitic uu tien mua l a i theo gia t h i trtidng t a i thdi diem CPH) de on dinh san xuat - kinh doanh; dtitic htidng cac quyen sd dung dat theo quy dinh cua Luat Dat dai trong trtidng hqp gia t r i doanh nghiep CPH da bao gdm gia t r i quyen sd dung dat; dtitic tiep tuc vay von t a i ngan hang thtiOng mai, cong ty t a i chinh, cac td chtic tin dung khac cua Nha ntitic theo cti che nhti ddi vdi cong ty nha ntidc.

Ben canh do, Nha ntidc tao con dieu kien cho cac doanh nghiep sau CPH on dinh san xuat - k i n h doanh trong nhting nam dau thong qua mot sd chinh sach tiu dai ve tai chinh. Dac biet, vtii chinh sach uu dai nhat dinh ve thue sau CPH, cac doanh nghiep da co them nguon ltic t a i chinh va dong ltic tao stic bat de vtitit qua giai doan kho khan ban dau, nhanh chong di vao on dinh san xuat - k i n h doanh.

Nhdng chinh sach nay da gop phan giup cac doanh nghiep giam thieu kho khan, rui ro de co the thich nghi dan vdi thach thdc canh tranh cua t h i trtidng, mang l a i nhdng tac dong tich ctic, gop phan l a m cho tinh hinh san xuat - k i n h doanh cua cac doanh nghiep dtiqc cai thien, dap dng dtiqc muc tieu cua CPH.

Ba la, ddi vdi doanh nghiep sau CPH, neu do nhu cau t d chtic l a i hoat

111 Tap chi Tai chinh sd 7/2010, tr.25

Khoa hoc Chinh tri - So 03/2011

dong k i n h doanh, thay ddi cong nghe dan den ngtidi lao dong m a t viec l a m ke t t i k h i CTCP dtiqc cap giay chting nhan dang ky k i n h doanh t h i dtitic quy hd trti lao dong doi dti hd t r q theo cac nghi dinh do Chinh phu ban hanh (cac ddi ttiting lao dong mat viec, thdi viec con l a i t h i dtiqc htiting trti cap m a t viec, thoi viec theo quy dinh cua phap luat hien hanh va dtiqc ho t r q t t i tien thu cua N h a ntidc do CPH cong t y nha ntitic. Neu sau 4 nam tiep theo, ngtidi lao dong bi thoi viec, mat viec t h i CTCP co trach nhiem thanh toan 5 0 % tdng mtic t r q cap theo quy dinh cua Luat Lao dong, sd con l a i dtitic thanh toan t t i tien thu cua N h a ntidc do CPH cong t y nha ntidc). Bieu nay tao dieu kien cho cac CTCP manh dan sap xep l a i cti cau bo may t d chdc theo htidng gon nhe, l i n h hoat va tien hanh ddi m d i cong nghe v i giam dtitic nhting khoan cap thanh toan cho ngtidi lao dong.

Bon la, mot trong nhting l q i the cua nhieu D N N N k h i thtic hien CPH la nhting ton t a i ve t a i chinh keo dai nhieu nam nhti no phai t h u khd doi, hang hoa ton kho kem, mat pham chat, nhting t a i san khong can dung... dtiqc x d ly kha triet de trong qua t r i n h xac dinh gia t r i doanh nghiep. No xau giam thong qua viec khong t i n h vao gia t r i doanh nghiep cac khoan no khong co kha nang thu hdi; t a i san khong dung chd thanh ly hoac cac khoan dau t t i t a i chinh ma doanh nghiep CPH khong ke thda... da l a m cho t i n h h i n h t a i chinh cua doanh nghiep sau CPH lanh manh hon. Ngoai ra, ddi vdi cac khoan no phai tra, doanh nghiep CPH dtiqc hd trti x d ly thong qua viec xoa nq ngan sach, xoa nq l a i vay ngan hang hoac danh gia l a i cac khoan nq khong cd bao dam. T d k h i Nghi dinh 187/2004/ND-CP dtiqc ban hanh den nay, so t a i san loai ra khdi qua t r i n h CPH da dtiqc giao cho

(6)

50 • DCjAiin cdu - Urao cfoi

Cong t y Mua ban no" va t a i san t o n dong tai doanh nghiep x d ly. Tdng gia t r i nq va t a i san loai t r d khong t i n h vao gia t r i doanh nghiep theo sd sach ma Cong t y Mua ban no" va t a i san ton dong t a i doanh nghiep da tiep nhan den ngay 31/12/2008 la 2.802 t y ddng (trong dd t a i san la 1.564 ty ddng, no la 1.238 t y ddng)'¹'.

+ Nguyen nhan chu quan

Thd nhat, doanh nghiep sau k h i chuyen ddi co quyen t q chu hon trong san xuat - k i n h doanh va dau t t i . Do khong con la DNNN, doanh nghiep bat bupc phai vutin len nang dong, sang tao trong hoat dong san xuat - k i n h doanh de co the t o n t a i va ddng vdng t r e n thuong trudng. Nhieu doanh nghiep sau CPH da chu dong ap dung cong nghe, gidi thieu san pham m d i r a t h i trudng cung n h u t i m kiem cac t h i trudng mdi.

Thd hai, k h i D N N N chuyen sang CTCP da xoa bd duqc sti l a n Ion gida muc tieu k i n h doanh va muc tieu xa hoi, thay vao do doanh nghiep sau CPH phai xac dinh ro muc tieu hoat dong san xuat - k i n h doanh l a v i l q i nhuan. L a n h dao cua doanh nghiep sau CPH phai chiu trach nhiem ve k e t qua cua cac hoat dong san xuat k i n h - doanh trtidc h o i ddng quan t r i va cd dong cua doanh nghiep nen ho co y thdc r a t cao trong viec nang cao chat ltiting san pham, tang nang ltic san xuat, t i m kiem t h i trtidng mdi. Ca can bo quan l y va ngtidi lao dong deu y thtic dtitic rang, sti t o n t a i , phat t r i e n doanh nghiep lien quan trtic tiep den quyen l q i cua ho, v i vay toan the can bo, cong nhan vien se co t i n h t h a n trach nhiem cao trong viec t h a m gia vao hoat dong san xuat - k i n h doanh, quan ly doanh nghiep.

1 1 T a p chi T a i chinh s d 7/2010, tr. 25

Thd ba, d cac D N N N trtidc k h i CPH, von cua cac D N N N kho dtiqc bao toan, vi hieu qua sti dung von r a t thap do chu yeu dtiqc cap phat t t i ngan sach nha ntidc.

Sau k h i CPH, viec huy dong von cua cac doanh nghiep dien r a m a n h me tren thi trtidng chdng khoan, t h u h u t nhieu nha dau tti trong va ngoai ntitic. Viec chuyen ddi t t i D N N N sang CTCP tao ra nhieu hinh thdc huy dong v o n da dang. Cac CTCP da chuan b i cho m i n h ltiqng von can thiet, nhanh chdng de thtic hien cac dti an san xuat - k i n h doanh cua minh mot each het sdc chu ddng.

T h d t t i , cac CTCP da xay dting nhting quy che ve quan l y t a i chinh va cac quy che khac co l i e n quan den viec quan l y nti va k i e m soat chi phi ciia doanh nghiep. Ddng thdi, hoat dong giam sat cua ban k i e m soat va cd dong da gop phan dam bao sti on dinh va an toan ve cac chi tieu t a i chinh. Cac bao cao t a i chinh h a n g n a m cua nhieu CTCP dtitic thtic h i e n b d i cong t y kiem toan doc lap de thong qua t a i dai hdi cd dong thtiting n i e n gop phan the hien tinh cong khai, m i n h bach va h a n che nhdng khoan chi tieu vtitit quy che t a i chinh cua doanh nghiep.

T h d nam, do phai chiu ap ltic canh tranh cao t r e n t h i trtidng nen de phuc vu tot htin nhu cau ngtidi tieu dung, doanh nghiep da m a n h dan dau tti, md rong quy mo san xuat va h i e n dai hoa thiet bi, phtiting t i e n l a m viec... de cai tien mau ma, chat ltiqng san pham, tao ra nhieu san pham mtii dap ting nhu cau da dang cua t h i trtidng.

- Nguyen nhan cua nhitng han che + Nguyen nhan khdeh quan Mpt la, trtidc k h i CPH, doanh nghiep dtitic htiting rat nhieu tiu dai cua N h a ntidc nhti khong phai gop von de k i n h doanh, khong phai chiu trach nhiem ve r d i ro

(7)

Ccj/iien culi - Jrao do.

trong k i n h doanh, khong phai the chap tai san k h i vay von ngan hang, dtipc phep khoanh no, gian no", xoa no k h i gap r u i ro... Sau k h i CPH, doanh nghiep khong con dope hudng cac Uu dai nay nUa. Hp gap nhieu kho khan trong vay vd'n ngan hang (khong dupe vay von theo h i n h thdc tin chap nhti trtitic day). Ngoai ra, doanh nghiep con gap kho khan ve sd dung dat dai (chang han, k h i doanh nghiep mudn ban bdt mat bang de dau tti, ngoai viec phai thong qua h p i ddng dinh gia nha

Bang: Mot so chi tieu ciia Cong ty Xi mang Ha Tien 1 tru&c va sau khi CPH'"

C h i tieu TrUdc C P H Sau C P H

C h i tieu 2005 2006 2007 2008

Led nhuan trUdc thue (tydong) 60 66 100 70 Von chii sd hufu (ty dong) 345 345 880 880 Loi nhuan/vd'n chu sd hdu (%) 17,39 19,13 11,36 7,95

xuting de dinh gia k h d i diem dau gia, con phai hoan nop ngan sach khoan chenh lech tang gia t r i nha xtidng do bao gdm ca gia t r i quyen sd dung dat, neu doanh nghiep mudn sd dung tien nay phai t r i n h duyet ke hoach dau t t i xin vay lai!).

Hai la, viec dieu chinh tang gia t r i doanh nghiep (so sach) da l a m giam hieu qua kinh doanh cua doanh nghiep v i lam gia thanh tang do tang khau hao (tai san huti hinh danh gia l a i cao htin, t a i san da het khau hao nhting t i n h khau hao tiep va tinh khau hao tren phan t a i san vo hinh). Hieu qua san xuat - k i n h doanh giam da anh htidng den kha nang chi t r a cd tdc cho cd dong.

Bang tren cho thay, mac du l q i nhuan sau thue tang gan 5 2 % so vtii nam trtidc, nhting do von dieu le ldn (do danh

Vu T r o n g Dung, Sdd, tr.40

gia lai t a i san va dieu chinh sd sach) l a m cho t y suat l q i nhuan/vdn chu sd hdu giam gan 8 % ( t d 1 9 % trtidc k h i CPH xud'ng con 1 1 % trong nam dau sau k h i CPH). Nhti vay, gia t r i doanh nghiep k h i danh gia l a i da tao ra sti khong cong bang, v i cung la doanh nghiep do, neu khong CPH t h i khong phai ganh chiu chi phi tang them nhti gia t r i t a i san vo hinh, tang khau hao t a i san... Do phai phan anh mdc von dieu le theo gia t r i von nha ntidc dtiqc danh gia l a i (so vdi gia t r i tren

sd sach) nen t r e n thtic te mtic von dieu le ciia CTCP khong phai la mtic von thtic co cua doanh

nghiep. Viec danh gia lai gia t r i t a i san khong lam tang dong tien that cho doanh nghiep. Cac doanh nghiep sau CPH tuy co mdc von dieu le cao nhting chi la do danh gia l a i va ghi tang gia t r i tren sd sach nen vda chiu ap ltic ve von dieu le ldn, ddng thdi, l a i chiu ap ltic v i thieu tien mat de k i n h doanh.

Ba la, chtia thtic hien dau du cac yeu cau de ra cua viec tien hanh CPH la da dang hoa sd hdu vd'n t a i doanh nghiep, de ngtidi lao dong t a i doanh nghiep co v i the mdi, co quyen tham gia vao viec quyet dinh doi vdi doanh nghiep. T i n h trang ty trong von nha ntidc con qua ldn, trong k h i t y trong von cd dong ben ngoai qua nhd hoac khong co cd dong chien ltitic, tham chi t i n h t r a n g mpt sd i t ca nhan mua vet co phan cua ngtidi lao dong, nham thau torn quyen ltic cong ty da han che sti tham gia quan l y doanh nghiep cua ngtidi lao ddng.

Bon la, t h i trtidng chdng khoan phat trien cham, cac t d chtic t a i chinh trung gian chtia phat trien, cac to chdc kiem toan dpc lap, cac cong t y chdng

(8)

52 * D&Aien cdu - Jrao doi

khoan, cac td chute t t i van t a i chinh chua du manh de co the ho t r q cac doanh nghiep trong nhdng van de lien quan den hoat dong quan t r i cong ty, cung nhu" chtia co nhdng td chdc chuyen nghiep ve danh gia t i n nhiem ddi vdi CTCP.

+ Nguyen nhan chu quan

Thd nhat, thieu doan k e t n o i bo trong doanh nghiep sau CPH do co sq thay ddi cp cau bo may t d chdc; doanh nghiep sau CPH chtia phat huy dtitic nhting tiu the cua mo h i n h CTCP; can bo lanh dao chtia de r a chien ltitic k i n h doanh phu htip, doanh nghiep chtia thich ting vdi moi trtidng k i n h doanh mdi. Cac CTCP trtidc day chiu sti dieu chinh cua Luat D N N N nhting sau k h i CPH hoat dong theo Luat Doanh nghiep n e n con rat lung tdng. Ben canh do, t r i n h dp cong nghe lac hau, t r i n h do quan l y con yeu kem nen chtia phat huy dtitic hieu qua san xuat - k i n h doanh.

Hai la, ltic ltiting lao dong i t dtiqc thay ddi, hau het cong nhan la ltic ltiting lao dong t t i D N N N chuyen qua. Cong nhan lanh nghe, k y sti gidi, k y sti dau dan r a t i t , lao dong chtia qua dao tao, lao dong l d n tudi nhieu, nhting l a i khong mudn nghi viec. Phong each cua ngtidi lao dong chtia thay ddi, v a n mang t t i ttiting la ngtidi nha ntidc; t r i n h do hieu biet cua cd dong va ngtidi lao dong ve CPH, CTCP, ve phap luat, ve quyen lqi va nghia vu cua m i n h con thap; bd may lanh dao co kha nang k i n h doanh nhting t r i n h do hieu biet ve phap luat, t a i chinh va t h i trtidng con r a t h a n che do chtia dtiqc dao tao, bdi dtidng.

Ba la, khd k h a n trong viec duy t r i du nguon von ltiu dong. Hau h e t cac CTCP sau CPH do cong nghe sd dung nhieu lao dong la chu yeu nen gia t r i t a i san cong ty kho co the dap dng yeu cau ve the chap cua ngan hang de vay von.

Viec khong dtitic tiep can v d i khoan t i n dung dai han da gay ra kho k h a n trong tao nguon von dau tti. Sau CPH, de co von hoat dong, cac doanh nghiep chu yeu khai thac nguon von vay t d cac to chdc t i n dung. Do nhieu CTCP chtia khang dinh dtitic uy t i n cua m i n h ddi vdi cac td chtic t i n dung nen khong tiep can dtitic vdi nguon von nay. Do vay, k h i co nhu cau, doanh nghiep thtidng huy dong von noi bo nhting nguon von nay r a t han che, khong the dap dng dtiqc yeu cau san xuat - k i n h doanh cua doanh nghiep.

Bon l a , chtia quan t a m dung mdc den viec thtic h i e n cac quy che dan chu cti sd, cac nguyen tac m i n h bach, cong khai thong t i n , chtia tao dieu k i e n thuan lqi cho hoat ddng k i e m t r a giam sat;

chtia phat huy v a i t r o l a m chu cua cd dong va ngtidi lao dong; cti che t r a luting, mdc thu lao cho cac t h a n h vien hoi ddng quan t r i , giam doc, ban k i e m soat hien nay van chtia htip ly, chtia t i n h den ket qua hoat dong k i n h doanh cua doanh nghiep, chtia co tac dung kich thich sq nd ltic cao cua ban l a n h dao CTCP va ngtidi lao dong trong doanh nghiep.

4. K e t l u a n

Mac du con co nhieu h a n che can khac phuc, song n h i n chung hoat dong cua CTCP da dat dtitic nhdng ket qua khich le, the h i e n t i n h tiu viet cua mo h i n h k i n h te cd phan. Day la mot minh chting h e t stic thuyet phuc khang dinh CPH doanh nghiep 1 0 0 % von nha ntidc la mpt chu trticfng h e t stic dung dan va da co tac dong den hieu qua hoat dong san xuat - k i n h doanh cua nhting doanh nghiep nay. Ngoai hieu qua ve san xuat - k i n h doanh dat dtitic sau CPH, viec CPH cac D N N N da gop phan to ldn vao ket qua chung cua cong cupc doi mdi k i n h te cua dat ntitic t r o n g t h d i gian qua.Q