H i r d N G T d i C O N G B O N G K I N H TE ASEAN 2015: D O N G T H A I CUA C A C Q U O C GIA THANH VIEN VA H A M Y C H O V I E T NAM
Bili Hdng Cir&ng*
TOMTAT
Ke tit khi y tu&ng thdnh lap Cgng ddng Kinh ti ASEAN (AEC) dugc Ihdng qua, tdt cd cdc qudc gia thdnh vien ASEAN da rdt tich cue chudn bi di AEC 2015 tr& thdnh hien thuc. Bdi viet phdn lich, ddnh gid ddng thdi ciia 9/10 qudc gia thdnh vien ASEAN ddi v&i qud trinh hdi nhgp AEC lir gdc dg VI md nhu cdng ldc tuyen truyen, rd sodt chinh sdch, cdi cdch the che... den qud trinh nhdn thirc vd chudn bi hdi nhgp cua cdc doanh nghiep. Qua do dua ra hdm y ddi v&i Viet Nam di hdi nhdp AEC thdnh cdng.
1. Dong thai cua cac quoc gia ASEAN hudng tdi su ra ddi cua AEC 201S
1.1. Tdm lirgc lich sir hinh thanh vd muc tieu cda AEC
Nam 1997, y tuang thanh lap Cpng d6ng Kinh ti ASEAN dugc dua ra, trong tAm nhin ASEAN 2020. Luc iy, ASEAN mu6n co mpt Idiu vuc phat trien on dinh, c6 tinh canh tranh cao, va hpi nhap vao Idiu vuc va toan cau. Vao 2003, ASEAN cMnh thiic hoa viec thanh lap AEC vao nam 2015. Vao nam 2007, ASEAN chinh thiic dua ra Ke hoach AEC 2007 (AEC Blueprint), trong do cu thS hda muc tieu va cac 16 trinh thuc AEC tdd nam 2015. Nhu vay, ngay 31/12/2015, sir ra doi ciia Cpng d6ng Kinh ti ASEAN (ASEAN Economic Community - AEC) se danh diu mpt buoc tien vugt bac vi hpi nhap kinh ti ciia toan kh6i Dong Nam A. AEC nhjm tao nen mgt thi truong don nhit, mgt khong gian san xuit chung voi 5 yeu t6 dugc luru ehuygn
Th?c sT, Truimg dai hpc Kinh t^, D?i hpc Qu6c gia Ha Npi
tu do, gom: hang hoa, dich vu, diu tu, von va lao dgng giila 10 nuoc. ThuS suit se cit giam dan ve 0% gan nhu vgi tit ca m^t hang. Dong thai, AEC nhim khai thac tdi da cac uu dai thuong m^i tit cac dfli tac ky kit Hiep dinh thucmg mai ttf do (FTA) vdi ASEAN va vdi mfli nuoc thanh vien nhu Trung Quflc, Nhat Ban, Han Quflc, Australia - New Zealand...
1.2. Ve qud Irinh chuan bj cho sir ra d&i cUa AEC cOa cdc ntt&c ASEAN
Ngay tir khi Ke hoach AEC 2007 (AEC Blueprint) duac cflng bfl, cac quflc gia ASEAN da khin trucmg chuin bi cho su ra dcri ciia Cpng dflng kinh te ASEAN (ASEAN Economic Commimity - AEC) 2015 - mflt budc ngoat danh diu su hfli nhap toan dien cac nen kinh te Dflng Nam A, tien tdi mfl hinh mpt cpng dflng kinh te-an ninh-xa hpi theo kieu Lien minh chau Au (EU). C4c nudc ASEAN da day manh cac nfl luc chuin bj cho AEC thflng qua vi^c gd bo cac rao can chinh ve thue quan, tu do hda linh vuc djch vy va ndi long cac quy djnh ve diu tu nudc
36. Tap chi nghiln ciru CHAD PHI & TRUNG B6NG S6 12(124) thang 12/2015
Hu'dng tdi Cong dong kinh te ASEAN.. Bui Hong Cu'dng
ngoai. Cac nudc ASEAN duong nhu rat t\r tin voi cac ki hoach duoc chuin bi sin sang H n n o cua thi tnrong va tham gia "san choi"
khuvirc.
- Thdi Lan:
Nhim tang cucmg nang Iuc canh tranh cho cac doanh nghiep nuoc nay khi hoi nhap cpng ddng kinh ti ASEAN vao nam 2015, Th^i Lan dang tien hanh cdc bi^n phap dong bp nham ho tra toan dien d miic cao nhat cho cac doanh nghiep cua minh. Theo do, cac doanh nghiep duac cung cap thong tin cu the va chi tiet cdc ITnh vuc xuat nhap khau cac nudc trong ASEAN, cac the manh va nhung diem chua khac phuc duoc cua cac doi tac ma doanh nghiep Thai Lan se ciling tien hdnh kinh doanh khi ASEAN ngay cdng trcr thdnh mpt thj tniong thong nhat. Bp Cong nghiep Thdi Lan cho biet, thoi gian vira qua dd tien hdnh tap huan va dao tao cho hon 7 nghin doanh nghiep kinh doanh cdc ITnh vyc npi that, may mac, thuc pham... ve cac kien thiic co ban trong canh tranh kinh doanh t?ii moi trudng ASEAN khi khdi nay hinh thdnh cOng d6ng kinh te ASEAN (AEC) vao nam 2015. Bp ndy cho bi^t, trong thai gian tai s6 tiep tuc tap huan, dao tao tiep cho khodng mpt nghin doanh nghiep c6 nhu ciu nhat, nhim dat muc ti^u h6 tra 8 nghin doanh nghiSp trong nam nay. Ke hoach nang cao ndng Ivrc canh tranh cho cac doanh nghi?p ciia Bo Cong nghidp Thai Lan nim trong 8 chiSn lirgrc md Thdi Lan dang theo duoi dupc chinh phu ciia Thii tuang Yingluck Shinawatra vach ra nham dua Thai Lan hpi nhdp todn di^n vao cpng dong ASEAN theo dy ki^n duoc hinh thdnh vdo ndm 2015.
Ben c^nh do, vai tro ciia chinh quyen trung uong vd dja phuang trong qud trinh
chuan bi cho su hpi nhap AEC Id rat quan trpng. Chinh phu Thai Lan co the coi la mot trucmg hop dien hinh cua no Iuc nam bat thcri ca ciia AEC. Chinh phu nuoc nay rat nghiSm tiic va ton trpng tiln trinh h6i nhap AEC.
Vao trung tuin thang II nam 2013, Thii tudng Yingluck Shinawatra da chii tri hpi nghi dac biet vai cac d^i sir Thai Lan cf cdc nudc ASEAN, tinh trudng cac tinh giap biSn gidi vdi Campuchia, Lao, Myanmar va dai dien cdc Bp Ngoai giao, Npi vu, Thuang mai va Cong nghiep... dS thdo Iudn ve chinh sdch khai thac cdc Igi the ma AEC mang Iai sau nam 2015 de thiic day thuang mai, dau tu va du Iich, dong thdi ngan ngira cdc Ioai t$i phgm xuyen bien gidi nhu buon l^u ma tiiy, budn ngudi, nhap cu bat hgp phdp... Mdi Io Idn nhat cua doanh nghiep Thai Lan khi AEC ra ddi Id tinh trang chay mau chat xam khi lao dpng Idnh nghe nudc nay sS di tim nhiing cdng vi§c cd thu nh^p cao hon d Singapore vd Malaysia khi AEC cho phep Iuan chuyen tu do Iao dpng trong khu vuc.
Viec chuan bi hgi nhap AEC mpt each toan dien con the hi?n d viec chlnh phu Thai Lan yeu cau cac can bd d cdc co quan cdng quySn phdi hpc hai thu tieng, tieng Anh vd mdt thli tilng trong ASEAN. Nhilu can bp chpn tilng Indonesia (cung Id tilng Malaysia), nhung cung nhieu cdn bd chpn tilng Vi?t hode tieng Campuchia. Cd the viec hpc ngogi ngii trong vai thang khdng Idm cdc can bd nhd nudc six dyng thdnh thao ngon ngG do ngay du^c, nhung dieu nay sS giiip hp phan nao hieu hem ve van hda, tap quan ciia cac nudc ay, du d miic so ding.
ThSm vao do. Thai Lan ciing thiic day cac phong trdo tim hieu ve cac nudc thdnh vien ASEAN trong cdng ddng ddn cu va nhdt la hgc sinh, sinh vien. Cac em hpc sinh d cac
Tgp chi nghiin cii'u CHAU PHI & TRUNG DONG SO 12(124) thang 12/2015
Bui Hong Cu'dng Hu'dng tdi Cgng dong kinh te ASEAN..
vung deu duac day them vl cac nudc thanh vien ASEAN. Nhd trudng treo cd ASEAN vd hpc sinh tilu hpc dugc hpc nhan bilt cac Id cd ciia cac nudc ASEAN. Nhung nd Iuc van dpng, tuySn truyln nang cao nhan thiic ciia can bd, nhan dan va doanh nghiep ve AEC d Thai Lan cd ve da mang Iai nhieu dau hieu tich cue. Cac doanh nghiep trong nudc chuan bi chu dao han cho thdi diem hdi nhap. Ddng thdi, nhung doanh nghiep ldn nhat da chii ddng tien sang cdc nudc thdnh vien khac de don thdi co.
- Malaysia
D I hudng tdi sir hinh thanh AEC 2015, Malaysia khing djnh se thuc hien phan Idn cdc bien phap theo ke hoach chi tiet AEC vdo ndm 2015. Tinh den thdi diem thang 3 ndm 2014, Malaysia da thuc hien gin 88%
cdc bien phdp theo ke hoach chi tiet ve AEC.
Trong khi ty le thuc hien trung binh ciia cdc nudc ASEAN doi vdi ke hoach ndy mdi chi d miic 72%. LTu tien ciia Malaysia la xda bo cac hang rao phi thue quan, di chuyen Iao d0ng Idnh ngh8, dich vu chuyen nghiep va thiic day dau tu trong ngi khdi ASEAN. Do dd, Malaysia can phai tao sir nhan thuc ve lpi ich cua AEC. Dau nam 2014, Malaysia dd to chiic mgt cudc ddi thoai khong chinh thiic giiia chinh phii va cac doanh nghiep vdi muc dich la nhim thu thdp nhirng phan hdi tii cac ben lien quan ve nhiing sang kiln hdi nhap kinh te khu vuc va sir phdt triln tilp theo ciia ASEAN sau nam 2015 va ciing nhim phuc v\i cho nam Chu tich ASEAN 2015 cua Malaysia. Cudc doi thoai ndy ciing Id diln dan giiia nhiing ngudi hoach dinh chinh sdch vd nhihig nha kinh doanh tren thuong trudng nhdm chia se nhiing thdng tin vd nhiing hieu bilt cin thilt nhim tang cudng vai trd Idnh dao cua Malaysia trong
dinh hudng hpi nhdp kinh tl ASEAN sau nam 2015. Tuy nhien trong thuc te, vdn cdn nhtrng khoang cdch giiia ke hoach ve mpt AEC va nhiing gi dang thuc hien tren thuc tl. v l khia canh don gidn hoa cac thii tuc, Malaysia cho ring cac thdnh vien ASEAN cin phai ddng vai trd tich cue hon niia trong viec gidi quydt nhimg rao cdn ve co che va quy dinh nhim dat dugrc mdt thi trudng ndng dpng duy nhat, vdi sir di chuyen tu do cua cac ddng hang hda, djch vu, ddu tu vd tu do Iuan chuyen cua cdc dong vdn va cdng nhan Idnh nghe.
- Indonesia:
Indonesia cho rang viec tang cudng hop tac xay dung co sd ha tang giiia cdc nudc ASEAN la yeu to tien quyet trudc khi hpi nhap. Tuyen dudng sat xuyen Ddng Nam A se dugfc hoan thanh vdo nam 2015, ndi liln Singapore- Malaysia- Thai Lan- Campuchia- Viet Nam- Trung Qudc (Cdn Minh) la vi du tieu bieu.
Phdt bieu tai cugc hpp bdo d thii dd Bandar Seri Begawan ciia Brunei nhan dip tham du Hdi nghi Cap cao Hiep hdi cdc quoc gia Ddng Nam A (ASEAN) lin thii 22 tai ddy, Tong thdng Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono da khdng dinh ring nudc nay sin sdng chao ddn Cong ddng Kinh tl ASEAN (AEC) vdo ndm 2015. Ddng thai hudng tdi AEC 2015 ciia Indonesia cdn thi hien d viec nudc nay thanh I$p mpt Uy ban de dam bdo su sdn sang ciia Indonesia cho AEC vao nam 2015, giao nhiem vu ndy cho Bp trudng Dieu phdi Kinh tl Hatta Rajasa. Uy ban s6 bao gdm cdc d£ii dien khac nhau, gdm chinh quyln trung uong va chinh quyln cac cdp CO sd, doanh nhan, nghiep dodn lao dgng va cdc chuyen gia. Ngodi nhOng nhiem vu khdc, Uy ban se xac dinh nhirng ngdnh cdng
Tgp chi nghiin ciru CHAU PHI &. TRUNC BONG SO 12(124) thang 12/2015
Hu'dng tdi Cong dong kinh te ASEAN... Bui Hong Cu'dng
nghiep vdn cdn cdn thilt duoc tang cudng trudc khi thuc hien AEC vao nam 2015. Ong Yudhoyono neu rd AEC sB cai thien nin kinh te trong khu vuc, bdi mot nen kinh te hdi nhdp cd the Iam tang tinh Iuan chuyen ciia cdc dong vdn, ngudn nhan Iuc, trao ddi hdng hda va dich vu trong khu vuc, vd Indonesia cd the hudng nhieu Igi ich tii mdt thj trudng chung nhu v$y khi Id nen kinh te ldn nhat va ddng dan nhat trong ASEAN.
- Singapore:
Singapore la thanh vien ASSEAN duy nhat hodn toan sdn sang hgi nhdp kinh te trong AEC vao nam 2015. Singapore Id nudc chudn bi tot nhat cho AEC bdi vi trong mgt khodng thdi gian ddi Singapore da Id mpt cang tu do chua bao gid phu thudc vdo thue quan.
Singapore nhan manh den viec md ciia thi trudng chung ASEAN cin t^p trung ket ndi tren 3 phuang dien: tren dat lien, tren bien va kit ndi khdng day (Internet). Viec ASEAN kit ndi thanh mgt khdi thdng nhit se tang cudng siic canh tranh ciia khu vuc khi dam phdn cac hiep dinh hang khdng vdi cac cudng qudc kinh tl Idn nhu Nhat Ban, Trung Qudc... hay cac khu vuc kinh tl thi gidi nhu EU, NAFTA...Ld qudc gia phdt triln nhdt tai khu vuc, Singapore se Id dau tdu cua ASEAN trong c ^ tranh todn ciu khi AEC 2015 hinh thdnh.
'Philippines:
Theo thdng tin tii Phdng Thuong mai va Dau tu Philippines, nudc nay da chudn bi san sang cho kl hoach md ciia. Tii nhilu nam nay, Philippines dd dam phdn giam bdt gdnh ndng thue quan tren hdu het cac mat hang va dich v\i vdi cdc nudc trong khdi ASEAN, tiln ddn tdi muc tieu thul quan 0% nam 2015.
Thli trudng Bd thuong mai Adrian S.
Cristobal Jr khdng dinh, ddi vdi Philippines viec thanh lap Cdng ddng kinh te ASEAN se tao ra nhieu co hdi thiic day tang trudng vd diu tu ndi khdi ASEAN, ddng thdi tang cudng kha nang canh tranh va sir md rdng hoat ddng kinh doanh ciia cdc cdng ty trong khuvirc.
Sir chuan bi cho AEC 2015 bdt dau tu nhieu nam trudc va mpt trong nhung phuong an Id tham gia cdc thi trudng ngodi Ddng Nam A. EEI, tap dodn xdy dung simg sd cua Philippines da chpn Trung Ddng de *'ren quan". EEI cd nhieu cdng trinh quy md Idn tai dia phuang, nhu san bay Iloilo, hay hgp tdc xdy dung nhd mdy vdi nhieu cdng ty hdng dau the gidi nhu Coca-Cola, Ford, Nestle, Intel... Kit qua Id t6ng gid trj hgp ddng chua hoan tit ciia EEI vdo thang 6.2013 vao khoang 600 trieu USD, vdi 45%
thupc vl cdc du dn ngi dia, 55% d nudc ngodi. Mdy nam nay EEI cd gang duy tri "ty le vdng" do. Roberto Jose Castillo, tdng gidm ddc kiem chii tjch ciia EEI, cho biet cdng ty Idm nhu vay de Hen tyc ddo tao nhdn Igc chdt Iugng cao theo tieu chuan nudc ngoai nhim chudn bj cho AEC 2015.
Hien tai, cdng ty dang cd hon 10.000 cdng nhdn Philippines de thuc hien cac du an d Saudi Arabia. Sau khi hoan thdnh cdng trinh, cdng nhan dupc Iudn chuyen ve Philippines de thuc hien cac du an trong nudc vd mdt nhdm mdi se dugc dao tao d nudc ngodi. Du an Idn nhat cua EEI d Trung Ddng Id xay dung nhd mdy Ipc diu cho Exxon Mobil d Yanbu vdi hon 6.000 cdng nhan ngudi chau Phi. Hien tai, EEI bat diu quay lai thi trudng ASEAN sau bao ndm ren luyen: hp dang dau thau va co nhieu khd ndng thing du an xdy dimg td hgp san xuat
Tgp chingltien curu CHAD PHI & TRUNG DONG SO 12(124) thang 12/2015 39
Biii Hong Cu'dng Hu'dng tdi Cong dong kinh te ASEAN...
hod chit d Malaysia, vdi gia tri hon 20 ti USD va tao ra 75.000 vi?c Idm. EEI cOng dang hoan tit phin du an he thdng khdng Iuu gifia Singapore vd Philippines tri gia gin IOO trieu USD. Cdng ty da bit diu dilu chinh ty Ie ddu tu vd quay lai vdi thj trudng khu vuc, nhim vao thi trudng Ldo, Campuchia va Myanmar, nhiing nudc thilu thdn ca sd vat chat. Da den luc EEI chinh phuc AEC.
AEC 2015 s6 tao ra mdi trudng xuit nhdp khdu phi thul quan, md ciia thi trudng trong nudc cho khu vuc. Cac doanh nghidp Philippines hieu rd dieu dd nen dii chinh chien d dau hp deu ra siic ciing cd thi trudng trong nudc. Chin thdng diu nam 2013, Philippines nh^p khiu 153.000 tin thit, tdng 12% so nam 2012. Dl giiip ngdnh sdn xudt gia siic trong nudc them canh tranh vd gidi quylt bdi toan xudt khdu, Bd Ndng nghiep Philippines tu nam 2012 den nay da cho xdy dgng 6 nhd mdy giet md tieu chuan qudc te tgi 5 tinh. Tdng gid tri dau tu cho cac nha mdy vdo khoang 70 trieu USD va chinh phu Philippines dang thuc hien cdng tac chuyen mdn hoa: nha mdy d Bamban chuyen xii ly gia cam vdi nang suat 3.500 con/gid; cdng tdc nha may d Tanauan xii Iy 250 con heo/ngdy. Truyen thdng ve AEC, chinh phii Philippines bdt dau tu nam 2010 bang mdt khdo sdt ty If doanh nghiep am hieu AEC.
Khi thiy ty Ie qua thip, khoang 15%, Phdng Thucmg mai vd Dau tu Philippines da thuc hien du an "phu sdng thdng tin" vl AEC.
Chi trong ndm 2013 da cd 140 hdi thao td chiic theo chu de "Ldm an trong khu vuc tu do mgu dich" vdi gin 13.000 doanh nghiep thamdu.
Ben canh dd, tdng cgng 15 hdi nghi quy md ldn dugc td chiic rieng cho tiing ngdnh, bao gdm dd nhga, dd dien gia dung, thuc
phim, thilt kl ndi thit, hode cac ngdnh dich vu nhu giao due, du lich, bdo hiem... Hon 23 chuong trinh huin luyen ddi han ciing dugc td chiic, bao gdm ca viec phd bien ve nhiing FTA khac vdi Nhat Ban, chau Au, hay Hdn Qudc. Ong Gregory L. Domingo, Tdng thu ky ciia Phdng Thuang mai vd Ddu tu Philippines cho bilt hien nay hdu hit doanh nghiep trong nudc deu biet vd it nhieu chudn bi cho AEC. Chinh phu cung cac doanh nghiep ddn dau cac nganh ban thuc hien 24 ban ke hoach phat trien ddi han nham xac djnh cdc khodng trdng trong quan tri, nhan Iuc va chat lugng sdn phim de nang kha nang canh tranh. Da cd 12 bdn ke hoach dugc trinh bdy cdng khai trudc cgng ddng de thu thdp y kien.Dieu quan trgng nhdt trong qud trinh chuan bi cua Philippines chinh la su tham gia chii ddng ciia chinh phu. Dii doanh nghiep cd cd gang den dau, neu thieu sir hd trg tir chinh phii thi cac nd Iuc do ciing khd ma dat hieu qua cao nhat.
- D6i vdi cdc nirdc CLM:
Mac dii, Campuchia la I trong 4 nudc CLMV cd su chuan bi hdi nhap AEC kem han so vdi Thai Lan, Singapore, Malaysia va Indonesia, nhung xet ve tdng the nhiing dgng thai chuan bj cho hgi nhap AEC 2015, Campuchia van vugt Ldo, Viet Nam va Myanmar. Campuchia tap trung phat trien chinh sach thuang mai md cua de thu hiit diu tu, ndi Idng ludt dau tu va lusit sd hiiu, ddng thdi tang cudng giao due ddo tao ngudn nhdn luc cd trinh do cao. Tuy nhien, Campuchia can ddy nhanh cai cdch hai quan vd diy manh qua trinh tu ddng hda dl giam chi phi thucmg mai, giam thilu tham nhiing vd sin sang cho viec trao ddi hdi quan mpt ciia vao ndm 2015.
Tgp chi nghiin ciru CHAU PHI & TRUNG DONG SO 12(124) thdng 12/2015
Huang tdi Cpng dong kinh te ASEAN.. Bili Hong Cu&ng
Lao dang thuc hien chii truang "Thu hep khoang each va phat tri6n theo hudng hfli nhap ASEAN (LPP)". De diy nhanh tien trinh chuan bi cho AEC cua cac doanh nghiep quoc doanh va tu doanh, chinh phu Lao da thong qua cac hoi thao de nang cao nhjn thilc ve ASEAN va tap trung vao nhi^g muc tieu quan trgng nhu cai thien cac quy che, phat trien ngufln nhan luc cung he thflng quan li tai chinh, nang cao tieu chuan va chit lu<;mg san xuat hang hoa. Kha nang canh tranh cua Lao vai cac nuac thuoe khu vuc ASEAN van con thap. Co sa ha ting, giao thong v|n tai va dich vu chua phat trien Cling h^ thflng ngan h ^ g con nhieu thieu sot CO the dat Lao vao the bit loi.
Myanmar da timg la mflt nen kinh te lan cua khu v\rc, sau mgt thai gian kha dai dong cua nay l^i trflf thanh mot thi trudng mai nfli, hip din cac nha dau tu. Tuy nhien, de nam bit nhQng ca hfli ma AEC mang lai thi chinh phu Myanmar cin phai tito hanh hanh triet de hang loat chinh sach nhim khic phuc tinh trfing CO so h£i ting yeu va thieu, mfli truong chinh tri chua thuc su fln dinh...
2. Viet Nam cin lam gi di t$n dung cff hOi tir AEC?
2.1. Sa luac vi qud trinh chuin bj h^i nhgp AEC cUa Vill Nam
Tren goc dg vi mfl, tai "Hfli thdo nang cao vj the cua Viet Nam huong vi cgng dflng kinh te ASEAN 2015 va sau 2015" mdi dugc tfl chiic tai Ha Nfli, flng Le Luang Minh - T6ng thu k^ ASEAN danh gia: Hien nay, ASEAN la mgt trong nhihig dfli tac quan trgng hang diu ve thuang mai va dau tu vai Viet Nam. ASEAN hien ik thi trucmg xuit khiu htag hfla ldn thii 3 cua cac doanh nghiep Vi?t Nam va 1^ dfli tac cung c3p
ngufln hang hoa Ion thii 2 cho cac doanh nghiflp Viet Nam. Kim ngach nhap khiu ciia Viet Nam vdi cac nudc ASEAN nam 2013 dat 40, Ity USD.
Theo danh gia tai AEM-46, Viet Nam da chu dgng cung cac nudc ASEAN thao luan cac bien phap nham thiic day uu tign cao nhat hien nay la xSy dung AEC 2015 va thiic diy hgp tac vdi cac nudc ngo£ii khfli. Cac nudc danh gia cao nfl luc ciia Viet Nam trong viflc hfli nh|p ASEAN. Mac dii la 1 trong 4 nudc gia nhap ASEAN sau nhung Viet Nam thuflc nhom mflt sfl it nudc cd ty le thuc hien cac bien phap xSy dung AEC d miic cao nhit. Cho den nay, ASEAN da thuc hien dugc 82,1% c4c bien phap uu tieu di ra nam 2013 theo Chuang trinh nghi su Phnflm Penh 2012 nhim xay dung AEC 2015.
Trong dfl, Viet Nam dugc danh gia la mflt trong hai nudc co miic do thuc hi?n cao nhit, dat 90%. Thuc hien Quyet dinh 48/2011/QD-TTg cua Thu tudng Chinh phii vi viec thi diim co che mgt cua quoc gia, ngay 26/2/2014, Viet Nam da chinh thiic khoi dgng he thong mgt ciia quflc gia vdi su tham gia ciia Bg Cflng Thuang, Bg Giao thflng-Van tai va Bg Tai chinh (Tflng cue Hai quan). Hien nay cac bg, nganh cd lien quan khac ciing dang chuan bi cac cflng vi^c phuc vu kit nfli giai doan 2 ciia Quyet dinh 48/2011/QD-TTg nflu tren. Viet Nam dang can nhic di tham gia du an tu chiing nh|ta xuit xil sfl 2 trong ASEAN.
Tuy nhifln tren goc dg vi mfl, nhan thilc ciia cac doanh nghiep ve co hgi, thach thilc ciia hfli nh^p AEC vin con rat nhieu han che.
Theo Vi|n Nghien curu Dflng Nam A cua Singapore (ISEAS) khi diiu tra vi nhSn thiic va su quan tam ciia doanh nghiep den AEC d cac quflc gia ASEAN, trong do cd cac doanh
Tap chl nghiin citu CHAU PHI & TRUNG BONG SO 12(124) thing 12/2015 Ui
Bili Hong Cu'dng Hu'dng tdi Cong dong kinh te /^EAN-
nghiep Viet Nam (ISEAS, 2013), thi phan ldn cac doanh nghiep Viet Nam cd hieu biet va nhdn thiic rit han chl vl AEC. Cy the: cd 76% sd doanh nghiep duac dieu tra khdng bilt vl AEC vd 94% doanh nghiep Ididng bi&t ve Bieu ddnh gid thuc hien AEC (AEC Scorecard). Cac doanh nghiep dugc hdi ciing khdng hieu ro nhiing ca hpi va thdch thiic ddi vdi Viet Nam ndi chung vd vdi cdc doanh nghi?p ndi rieng khi Viet Nam gia tham gia vdo AEC 2015. Cd din 63% doanh nghiep cho rang AEC khong cd dnh hudng hode anh hudng rat it den viec kinh doanh ciia minh. Day Id ty Ie ldn nhat trong sd cac qudc gia ASEAN. Nhiing nhdn thiic cdn han chl nhu vay se khiln doanh nghi$p gap khd khan trong viec tan dung duac cac uu dai va ca hdi din tir AEC (nhu uu ddi vl thul quan, vl thli tuc hdi quan, su cdng nhan lan nhau ddi vdi mpt sd nganh, cac nganh dupc uu tien trong ASEAN...). Dilu nay cdn din tdi vi?c doanh nghiep khdng nhdn thiic, khdn ludng trudc duac nhiing khd khan va siic ep canh tranh khi Vi?t Nam md ciia. Tir dd, khdng cd nhiing chudn bj can thiet vd kip thdi de it nhat giii viing dugrc vi the tren san nha. Cac doanh nghiep Viet Nam chu yeu nhin nhan AEC nhu co hdi tiep can thj trudng, gia tdng xudt khau, ma lpi ich ndy trong AEC la tuong ddi han che. Nhung muc tieu ciia AEC khdng chi Id tiep can thi trudng rieng Ie, sy ket ndi thanh mdt "thi trudng va co sd san xuat thdng nhdt" mdi la muc tieu chinh cua AEC. Day mdi chinh Id Igi ich ddi han md cdc doanh nghiep trong ASEAN can nhdm den.
Nhin bl ngoai thi cd ve nhu Viet Nam da tich cue thyc hien phan ldn cdc cam kit theo Ip trinh hinh thanh AEC. Tuy nhien, kit qud ciia nhiing hoat dgng dd chua thuc sy nhu
mong mudn. Cdng tac truyen thdng chua dugc tiln hanh bdi ban, khdng cd chieu sau, cdn mMig tinh hinh thiic ddn den cdc doanh nghiep chua bilt va chua nhdn thiic sau sic dugc nhiing ca hpi, thach thiic dang chd ddn khi nen kinh te khu vi^c hodn todn md ciia.
2.2. Mpt sd hdm y doi vdi Vift Nam di hpi nhgp cd hieu qua AEC
Thir nhdt, myc tieu ciia Cdng ddng Kinh tl ASEAN din ndm 2015 la tao ra mdt thi trudng chung duy nhdt vd co sd san xudt thdng nhit, cd su Iuu chuyen tu do ciia hang hda, dich vy ddu tu, vdn va Iao ddng cd tay nghe; tir dd nang cao siic canh tranh va thiic diy thinh vuong chung cho ca khu vuc, tao sy hip din ddu tu-kinh doanh tir ben ngoai.
Theo nguyen Phd Thii tudng Chinh phu, dng Vu Khoan: khi tham gia cpng ddng ASEAN, Viet Nam can dinh vj cdng ddng ASEAN nim d ddu, quan he hpi nhap nhu the ndo.
Ben canh dd, Viet Nam cin thilt kl mdt kl hoach tdng the hgi nhap de cam ket. Id trinh Iam sao cho hdi hda. Riit kinh nghiem tii viec tham gia WTO, Viet Nam can chuan bi ndi luc ky; ddng thdi, can ddi mdi the che de tan dung co hdi khi hdi nhap md ra vd ndng siic canh tranh ciia cdc doanh nghiep. R6 rdng, nhiing bdi hpc tii nhiing Idn hdi nhap sau rdng trong 20 nam gan day, da cho chung ta thiy cdng chudn bi tdt bao nhieu, thi qud trinh hdi nhap se mang lai nhieu co hdi thanh cdng bdy nhieu Xet ve ca hgi, thi su hdi nhdp ASEAN sdu rpng hem nira tit nhien se giup doanh nghiep Viet Nam cd nhieu co hpi ve thi trudng hon, vi chi phi luu chuyin cdc Ioai hdng hda, ca d dang nguydn lieu, chi phi trung gian cho tdi thanh phim diu ha xudng. AEC ciing se giiip cac cdng ddn Viet Nam cd nhilu ca hgi viec Idm hon, ddc biet vdi nhCing ngudi cd tay nghi, chuyen
42 Tgp chi nghien ciru CHAU PHI & TRUNG DONG SO 12(124) thang 12/2015
Hu'dng tdi Cgng dong kinh te ASEAN.., Bui Hong Cu'dng
mdn cao. Nhung ca hdi dugc trdng dgi nhdt, tir tit ca cdc nudc ASEAN chii khdng rieng gi Viet Nam, th\ic ra se den tu ben ngodi khdi ASEAN, dd Id sy diu tu va hgp tac din tir cdc nin kinh tl Idn, phdt triln. Bdi vi viec kit ndi vd xay dyng mdt ASEAN thdng nhdt, bdt chia cat hon, sg khiln cac nha dau tu ldn nhin ASEAN nhu mpt san choi chung, mdt cdng xudng chung, d dd cd khdi ngudn luc thdng nhat, ddc bi^t Id ngudn nhdn lyc cd ky nang vdi gia cdn tuang ddi re.
Thie hai, Viet Nam cin ddy manh tuyen truyen de doanh nghiep va ngudi Iao dpng tich cue hon trong viec chuan bi hdi nhap AEC. Nhu da neu tren, du kien ra ddi vdo ndm 2015, AEC sS tao nen mdt thi trudng dan nhdt vdi 5 yeu td dugc Iuu chuyen ty do (hdng hda, dich vu, dau tu, vdn vdo Iao dgng giiia 10 nudc). De cd the nam bat ca hdi Idm vi§c tgi cdc nudc ASEAN khac, ngudi lao dgng Viet Nam cin phdi chudn bi tdt dl dap ling mong dgi cua nha tuyen dung. Dd la ngoai viec hpc tdt chuang trinh ddo tgo d Vi^t Nam, ngudi lao ddng Vi^t Nam cin hgc them cdc bing cip qudc tl dugc cdng nhan rdng rai d khu vuc ASEAN va tren todn ciu.
Nhiing bdng cdp qudc te ndy Id hd chieu de ngudi lao ddng Vi^t Nam Iam viec d cac nudc ASEAN khac.
B6n canh dd, khi AEC ra ddi vao cudi nam 2015, cac nudc thanh vien phai thuc hien cam kit vl ty do luan chuyin lao dgng.
Vi^c nay mgt mat tao co hpi cho dich chuyin Iao d^ng cd chit lugng, song mat khac Iai dat ra nhiing thach thiic ldn cho Iao dpng thilu ky nang. Khi AEC ra ddi vdi quy md GDP 2.200 ty USD vd thu nhdp binh quan dau ngudi 3.100 USD/nam va vdi chenh lech rdt Idn, tu 1.000 USD/ngudi (Campuchia, Myanmar) din 40.000
USD/ngudi (Singapore) cd the la nguyen nhan thdc day di chuyen lao ddng trong khdi.
Trong khi dd, cdc nudc ASEAN mdi cho phep Iao dgng thudc 8 nganh (kilm todn, kiln tnic, ky su, nha sT, bdc sT, y ta, dilu tra vien va du lich) dugc quyen di chuyen tim viec Iam sau khi AEC hinh thanh thdng qua cac thda thuan cdng nhdn tay nghS tucmg duong. Day Id nhiing Iao ddng thugc nhdm Iao ddng cd chit Iugng, dugc dao tao chuyen mdn hode cd trinh dp tir dai hgc trd len, thdng thao ngoai ngii, ddc biet Id tieng Anh.
Hien nay, Viet Nam dang sd huu mgt ddi ngii Iao dpng cd chat Iugng, dd la nhung ngudi dang dam duong nhiing vi tri cao ciia nhirng doanh nghi?p da quoc gia, cd the lam CEO cho cac cdng ty nudc ngodi. Nhu vay, khi gia nhap AEC, chien lugc hoat dpng hay chinh sach dai ngd chinh la yeu td then chdt giiip gifl: chdn nhan su cd chat lugng.
Ddng thdi, mdt nguy co ddi vdi thj trudng Iao ddng Viet Nam khi AEC ra ddi, dd la: ty Ie that nghiep cd the tang Ien do cgnh tranh ve viec Idm se rat khdc liet khi Iao dpng giiia cdc nudc cd the di chuyen tu do. Thyc te cho thiy, diSm yeu ciia lao ddng Viet Nam Id thilu cac ky nang mdm, nhu lam viec nhdm, giao tilp, kha ndng ngoai ngu... Nlu ngudi lao dpng khdng nang cao k^ ndng thi hg cd thi mit vi?c ngay tai san nha. Do dd, de thich ling vdi hoan cdnh mdi, ngudi Iao dgng phdi hgc hdi, cap nhat ky ndng mdi.
Thir ba, ndng cao nang sudt Iao dgng ciing Id mdt yeu ciu can phai chuan bi de hdi nh£ip hieu qud AEC. Nang suit lao ddng Viet Nam cdn rdt thip, chi cao han Iao ddng tai Lao va Campuchia, trong khi thap hem cdc nudc cdn Iai trong khdi ASEAN. Cy thi, ndng suit trung binh cua ngudi Iao dgng Viet Nam bing 1/2 so vdi Philippines, bdng 1/4 Thdi
Tgp chi nghiin cdu CHAU PHI & TRDNG DONG SO 12(124) thang 12/2015 t43
Bui Hong Cu'dng Hu'dng tdi Cong dong kinh te ASEAN-
Lan, bdng 1/10 Malaysia. Nhu the chung ta cd thi hinh dung chdt Iugng ciia Iao ddng Viet Nam hien nay thip nhu the nao.
Thudng thi nang suit thap di liln vdi tiln lucmg thip, nen nhieu ngudi cho ring do la Igi thi ciia nudc di sau. Nhung thuc tl khdng don thudn nhu vdy. Tien luemg chi hap ddn khi nd thap hon nang sudt thuc (ddng nghla vdi viec ngudi chu khi tra lucmg se thu dugc Igi thi). Tuy nhien, miic sdng d Viet Nam ngdy cdng ddt dd nhu hien nay dd khien tien luong tdng nhanh han ndng suit, Iam xdi mdn Igi the Iao dgng gid re trong khu vuc.
Them vdo dd, nguy ca ciia nin kinh tl chi dua vdo Iao dgng gid re va ndng sudt thap la rit cao. Bdi vi lao ddng chat luong thdp ddng nghTa vdi tinh kem da dang cua cac loai ky ndng, kha nang sdng tgo ciing nhu hieu qud td chiic. Vdi nhirng dac diem ndy, Viet Nam sS khdng phai Id mgt diem den hap dan cho nhiing du an dau tu mang tinh tien phong ve cdng nghe hoac quy md. Va dieu ndy se Id nguyen nhan tach Viet Nam (va cac nudc di sau) ra ngdy cang xa cdc nudc da cd mdt nen tang tdt hem trong ASEAN (nhu Malaysia, Thai Lan hoac Indonesia). Nang suat Iao ddng thdp chi la mdt vi dy cho thdy nguy CO cd the lan at co hdi nhu the nao.
Trong khi dd, Viet Nam cdn rat nhieu diem ylu trong mdi trudng kinh doanh, he thdng phdp ly, chdt Iuong chinh quyen, cdu tnic kinh te, gido due day nghe...
Co hgi khi tham gia AEC ciing la thach thiic ddi vdi Viet Nam. Nhd viec giao luu hang hda trd nen thudn tien va re hon giiia cac nudc, cdc nhd dau tu cd thi can nhdc ddu tu phdt trien san xuit mdt each tap trung tai nhiing dja diem thudn Ipi nhit vl mdi trudng kinh doanh, tinh nhit quan ciia chinh sdch, kinh te vT md dn dinh, ddi ddo
ngudn vdn con ngudi va ngudn nguyen lieu, sau dd van chuyin san phdm den nhiing vung khdc nhau trong ASEAN. Tuy nhien, Viet Nam chua chic da la mgt lua chgn hap dan ddi vdi cac nhd diu tu bdi Viet Nam khdng bdc Id dugc chit Iugng vugt trpi. Sau nam 2015, Viet Nam cd nguy co trd thanh dja ban dk tieu thu hdng hda thay vi la nai dau tu phat trien sdn xudt.
Nhieu ngudi e ngai md ciia, doanh nghiep Viet Nam se phai canh tranh gay gdt vdi cac ddi thii trong khu vuc, trudc mat se Id nan chay mau chat xdm. Nhiing ngudi gidi se ra di, tim den nhiing doanh nghiep cd thu nhap va chinh sach xa hdi tdt hem. Nhung dd Id quy luat tat yeu va la ddng lyc de nhan cdng trong nudc nd lyre ndng cao tay nghe ciing nhu doanh nghiep cd chinh sach nhan sy tot hem. Hien nay, Lao, Campuchia, Myanmar, Viet Nam la bdn nudc chua cd khung nghe chudn qudc gia, trong dd Viet Nam s6 ggp khd khan gap bpi vi thieu chuan bi va co nhieu thli can trd. Bang cap cua Viet Nam thupc Ioai phiic tap nhdt the gidi, khdng dugc cac nudc cdng nhan, trii Lao va Campuchia. Khi hgi nhdp AEC, tilng Anh se Id ngdn ngii chung ciia ASEAN ngoai tieng me de. Ngudi Viet budc phai canh tranh vdi ngudi Myanmar, Philippines... va cd Campuchia ngay tai Viet Nam.
De nang cao vi the xudt khau cua Viet Nam ndi rieng ciing nhu cac hoat d$ng kinh tl khac hudng tdi AEC, trong thdi gian tdi cac doanh nghiep can tan dyng chuSi cung ling nguyen vgt Ii?u trong ASEAN, tang cudng cdng gdp xuit xii ASEAN. Trong do tap trung hinh thdnh cac chudi cung ciing nguySn vat lieu, phdt trien cdng nghifip phu trg phuc vy cho cdc ngdnh d?t may, da giay, Iinh kien di?n tii, phy tung... Ddng thdi, cdc
Tgp chi nghien ciru CHAU PHI & TRUNG DONG SO 12(124) thdng 12/2015
Hui6ng tdi Cgng dong kinh te ASEAN... Bui Hong Cuicfng
doanh nghiep ciing luu y td chiic sdn xuat theo hudng t|n dyng ngudn nguyen lieu tu ASEAN ciing nhu tang cudng xuit khdu sang ASEAN. Co hpi din tir quy md thj trudng nhung thach thiic cgnh tranh ciing din tii nhieu nudc khac. Vi vdy, cac doanh nghiep Cling can tan dyng cdc nen tang thuang mai dl md ra lien kdt, xiic tifin thuong mai vd ddu tu, cdi thifin ndng luc canh tranh thdng qua cac nd luc bin bi vl ndng cao chit Iugng, xay dyng thuang hieu...
Ket ludn
Dau mdc 2015 da den gan ddi vdi cdc nudc ASEAN, cdc cdng vific chuin bi cho viec hinh thdnh Cdng ddng kinh tl ASEAN dang dugc tifin hdnh khan trucmg. Tuy nhifin, miic dd sdn sdng ciia cac nudc la tuong ddi khdc nhau bdi trinh do phdt triln, su chii dpng tich cue vao cugc cua doanh nghifip va chinh phli...Bfin canh Singapore da di trudc va tich cue chii dgng nhifiu mat thi Thdi Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines la nhiing qudc gia cd nhiing chudn bi tdt hon cho hdi nhgp AEC so vdi cdc nudc cdn Iai. Su chuan bj ciia cac nudc dugc the hien qua nhilu hogt dgng nhu ban hanh cac chinh sach phii hgp, tgo hanh lang phap Iy thdng thodng, thuc hi?n cdng tdc truyfin thdng vd cdc difiu kien khdc dl sdn sang cho AEC chinh thiic hinh thanh. Nhiing hogt ddng nay chic chdn se tgo ra nhiing Igi thi dang kl khi ASEAN trd thdnh mpt thi trudng chung vdi syr di chuyin ty do ciia cdc yeu td san xuat.
Ddi vdi Vi^t Nam, de tao ra nhiing thugn Igi nhit khi tham gia AEC, thi cdn rit nhilu vi$c phdi ldm tii phia chinh phii ciing nhu cgng dong doanh nghifp. Theo khao sat cua Vifn Nghien cim Ddng Nam A (Singapore) vd th\rc te tim hilu tgi Vi?t Nam thi ty le
doanh nghiep hifiu biet ve AEC khd thip, dilu dd Cling cd thi hilu Id su chuin bi ciia Vi|t Nam la chua dgt kit qua nhu mong mudn. Kinh nghiem tir cac nudc trong khu vyc ciang nhu bai hgc tit sau 20 nam ddi mdi vd hpi nhap kinh tfi todn cau la nhd nudc va doanh nghifip phai cimg nd luc dl dgt dugc thanh cdng. Doanh nghiep can phdi cd ke hogch xay dyng, dieu chinh chifin lugc phii hgp vdi bdi canh, tinh hinh mdi khi AEC chinh thiic hinh thdnh. Ben cgnh do, vdi vai trd quan Iy vT md, chinh phii cung cdn cd nhCing hanh dgng cy thfi, quylt liet hem khi madiumdc3I/I2/2015 dd din rit gin.
Tai lifu tham khao 1. Bdo cao Cgp nhgt kinh te nam 2014 cua ADB
2. Bao cao ''Cgng ddng ASEAN 2015: Qudn ly hgi nhgp hudng tdi vi$c lam tot han va thinh vufmg chung" do T l chiic Lao dfng quIc tl (ILO) vil NgSn hdng Phat trien chSu A (ADB)
3. , Nguyin Diic Thdnh (2014). Vi?t Nam va AEC 2015, Thdi bao Kinh te Sdi Gon 5.9.
4. ASEAN Secretariat, ASEAN Economic Community Bulletin (http://www.asean.org /archive/5187-lO.pdf)
5. Intemationai Labor Organization (2014):
Improvement of competitiveness of Vietnam towards career and deep integration into ASEAN.
Overall report about Vietnam. Available at:
http://www.iIo.org/wcmsp5/groups/public/—asia/- -ro-bangkok/—ilo-
hanoi/documents/genericdocument/wcms_304632.
pdf (27.09.2014)
6. Nguyin Hong Son (2009), Cgng ddng Kinh ti ASEAN (AEC): ngi dung va lg trinh, Nxb.
KHXH.
7. Ha van Hfi (2014), t\r do hoa thucmg mgi hudng tdi Cgng ddng Kinh ti ASEAN 2015, T^p chi D6ng Nam A.
8. Phgm Thi Thanh Binh (2010), "TriSn vgng hinh thanh Cgng ddng ASEAN va vai tro cua Viit Nam", http://www.tapchiconpsan.org.vn.
Tgp chi nghien ciru CHAL PHI & TRUNG DONG SO 12(124) thang 12/2015
