NAM BAI THO GIANG TAI DEN NGOC SON IL^
^C SON HA Npi
TRAN VAN DAT ' * '
G
idi thigu Din Nggc Scm cd tu xa xua, la vien nggc quy gifia thii do Ha Ndi ngay nay. Trong sdch Hodnh phi cdu doi, chit Hdn din Nggc San tdc gia Trin Vdn Dat dd djch, chu giai tren 91 hodnh phi, cau dii, dai ty. Tuy vgy den nay chua ai cdng bo nghien ciiu ve nhung bai tho gidng biit d day cd tft ndm 1903.Tren y mdn cua nip thft nhdt nha bdi dudng din Nggc Son hien nay cd 5 bdt tho giang biit. Bdi sd 1: Tho giang biit ve thdn Bgch Ma. Bai sd 2: Tho gidng but vl Thiin su Tu Dao Hgnh.
Bdi so 3: Tha gidng but vl Trdn Hung Dgo Dgi vuang. Bai sd 4: Tha gidng but vl Chu Vdn An. Bdi sd 5: Tho gidng biit vl di huan ciia Tam Thanh.
Npi dung nhftng bai tho giang but rat d$c sdc, cd le la Hdi Hudng thien muon thdng qua hinh thuc nay ma truyen bd nhihig tu tudng tien bp cua Phgt, Nho, Ldo, khoi day Idng yeu
nudc cua Thang Long Ha Ndi gifta luc hi thye ddn phdp chiem ddng (ddng cudi cdc bdi tho ghi: ngay tdt, miia ddng nam Quy Mao trieu vua Thanh Thai - 1903). Xin gidi thipu 5 bdi tho theo trinh ty: a) Anh chup bai tho. b) Dgng chft Han phdn the va phien am Han Vipt. c) Dich nghia. d) Djch tho. e) Chii giai.
Tdc gid rat cam an Giao su Trucmg Dinh Nguyen, da cd nhieu giiip d5 qu^
bdu. Ban qudn ly di tich tgo mgi dieu kien tilp can bdi tho, chj Nguyen Thi Dung da cd nhirng dnh chup tdt.
Bdi tho so 1 a) Anh chup bai tho
b. Chft Han phdn the [chft md, mit net, mat chfi de trong ngodc vudng chft do ngudi djch dgc].
•' GV. PTTH Ha Npi.
63
TAP CHi HAN «OM SO 3 (124) - 2014 TRANVANBAT
Bdl thcr gians but bO
j f e * ^ m t [ ^ ] [ i ] '
*> [^] #aSJig^3g °
^ E l ^ ^ ^ [ # ] i t t & '
iVam ffHoc Bach Md^ Bgi vwang ke thf Giang san hihi udc thu danh dd^, Thang tjch"* do lai hiiu y vd.
Nggc khuyit^ thien nien quan^ phdp gidi', Kim loan^ bach lugng^ do Iinh hd'".
Kiiu" khan cd qudc tu'^ dan'^ [chii]''', Dipu giai tan ham'^ chimg dgng'^ nho.
Tha nhat khd ndng [truyen] dgo ngft", Giang san hihi udc thu danh do.
c) Djch nghia
Cung kinh chip thff tien vi Bgch Md Bgi vicffng cua nmfc Nam 1. Giang son cd hpn udc vdi kinh do danh tieng nay (kmh thanh Thang Long).
2. Vj till ehiln thing (ciia Thdng Long) phai chang cd y do (cua thdn Bgch Ma).
3. Cung dipn (cua Thdng Long) tft ngdn ndm la nai ndi lien phap gidi.
4. Hdng ngan co xe ciia tidn, phgt, dl vuoi^ da vugt hd (Hoan Kilm) linh thidng.
5. Ngang nhin cd qudc noi da tung Idm chti.
6. Hieu thdu nhfing dieu mdi me;
chirng td su uyen tham ciia dgo Nho.
7. Den mgt ngay nao do se truyin bd dugc dgo ly.
8. Giang son cd hen vdi kinh dd danh tieng ndy.
d) Djch tha
Giang son cd hen vdi kinh dd.
The thang phai chdng sdn 3? do, Cung dien ngan nam thdng phap gi<M, Xe loan trdm chiec vugt linh hd.
Ngude nhin cd qudc timg cd chu, Hieu them dieu mdi, sdng dao Nho
NAM BAI THO GIANG BUT TAI €>EN NGOC SON HA NOI
Den ngdy nao dd truyin chan ly, Giang san cd hpn vdi kinh dd.
e) Chu giai
1. Nam qudc Bach Ma Dgi vuong i$jg%.i;:^i: Bgch Ma Dgi vuong cua nudc Nam. Than Long Dd hieu Id Quang Lpi Bgch Ma Dai vuong. Theo truyen thuyet vao ddi Dudng, Cao Bien ift^ xdy thanh Dgi La, chdn nhieu sdt ddng trdn yem, dem dd sdm set ndi len pha tan khdi sat ddng nay. Cao Bien biet do thin Bgch Ma la vi than thieng ciia nudc Nara lam ra nhu vdy ben cho lap den thd ngdi.
Tuong truyen khi Ly Thdi Td ddi do ve Thdng Long nhd than giiip mdi tu sfta dugc thdnh Dgi La nen vua phong than la Quang Lgi Bgch Ma Dai vuong va sai dan thd lam Thanh hoang.
2. Ke thi AL#: tha bdi (tho giang but). Hdn ngU dgi tir diin: Phep bdi cd xua vl dilu chua biet rd thudng ggi la phu k6 ^ iL. Ddt mgt que gd len ban cd trdi cdt, niem dilu mudn biet, than tien giang biit, que tu vgch tren cat bai phu ke. Vi thi "ke thi" cd thi djch Id tho
"gidng but".
3. Thu danh dd jtbvg ^ : danh dd noi tiing ndy (hic kinh dd Thdng Long Hd Ndi).
4. Thing tich # / $ : chiiu thing, vi thi chien thing.
5. Nggc khuyit i R ^ : cung dien cua thin tien vua chua d.
6. Quan M = ^ 1 : cd nghia chinh la ddng, gdn vdi, ddn xIp, ldm mdi gidi.
7. Phap gidi > i ^ : chu phgn Darma - dhdtu: Cd 2 nghia chinh; a) Tdt ca cdc Phap cila dgo Phgt ndi chung. b) Tdt cd cdc vdt, cac hipn tugng va tinh chat cua chiing. Theo Dai Thfta Chi Qudn: Phdp cd nghta la ty nhien, gidi la sy phan biet ve tinh, do cai tam the tu nhien ay cd diy du het cac phap nen gpi la phap gidi.
8. Kim loan ^ ^ : xe cua than tien hodc vua chua dimg.
9. Lugng ^ ^ ^ : cd xe 10. Linh hd g i ^ : hd thieng, day chi hd Hoan Kiem.
11. Kiiu ^ : ngdng len. Kieu khan
^ ^ : ngingnhin.
12. Tu-f: tu chit, Iai lich.
13. Dan .^ = i s = nai te le.
14. Chu i , chft nay chi cdn i mat net. Dan chu ^ i : chii khien, chii te.
Ngan ngft cd cau # - z : ^ ^ ^ o i ^
-/-ifc :^ ^ :^ i ^ t ^ i fS =^ iS i
Nha cd ngdn khdu, lam chu chi cd mdt ngudi. Cho nen than cd than chii, nha cd chii nhd, nudc cd chu nudc.
15. Tan ham ^Jf i^: ndi dung radi.
16. Dgng il^: cd hai nhdra nghia a) Hang ddng b) Thau triet, hieu ro. Ddng nho: Dao Nho, nha Nho. Chiing ddng nho: chung thuc sy uyen thara cua nhd Nho, dao Nho.
17. Dao ngfi it.i^: dao ly, chdn ly.
Bai tho' so 2 a) Anh chup bai tha b) Chft Han phdn the.
65
T^P CHI HAN NOM SO 3 (124) - 2014 TRAN VAN DAT
[ f ] - ^ i i : f £ * [ D ] F f f 1
;J^ i< - ^ ^f '^' # + ^ ^ I: ^± f i ^
^ # ^ il 4- # 3#
-(^ m ? y # *r ^
Phien am
Cung Ific Tit Thiin iw' ki thi Bao tga^ lien hoa dda [G] khai, Cdn tdng nhdt niem ddc tam trai''.
Tam thien thi gidi'' khdng khdng sic^
Thdp nhi lau dai* vang vang Iai.
Thien qua' dd tdng nhdn qua tich, Phiic cdn hoan ty thipn can bdi.
Ha tu^ su sy nhuong^ ky ddo'°.
NhEit trieu cat tudng mien hga tai.
c) Djch nghia
Cung kinh chep thff tien ve Thien sir Tir Beto Hgnh
1. Tren tda bdu hoa sen nd tCmg bdng 2. Cu mdt ldng tam ni§m at dat den canh gidi tdm thuan nhdt hu tinh .
3. Trai qua khdp the gidi hftu hinh va vd hinh cd ma khdng, khdng md cd.
4. Thudng qua lgi nhiing lau dai cua tien phgt, vua chua.
5. Ket qud tdt dep (thien qud) deu do Idng nhdn due tich luy dugc.
6. Cai gdc cfta hgnh phftc la do tinh thien vun trdng.
7. Can chi mgi vipc deu phdi ciing bdi cdu xin.
8. Hdng ngdy ddn tdt Idnh ve va loai tru tai hga.
d) Dich tho
Tda sen hoa bdu nd timg bdng.
Tam tdm niem nipm sdng cdi Idng.
Ba ngan the gidi khdng khdng sic Mdt ta Idu dai van ruli rong.
NAM BAI THO GIANG BUT T^I DEN NGQC SON HA N p i
Qua thipn deu do nhan due tich Gdc phuc Iai la thipn vun trdng.
Can chi mpi viec deu cau khdn, Tdt Idnh ddn nhdn, hga tai khdng.
e) Chu giai
1. Tu Thiin su # - # ^ : Thiin su Tft Dao Hanh # - i t ^ t (? - 1116). Ong hg Tft %, ten Ld 5S-, tu Dgo Hanh i^^t.
Nam sinh cd tdi lieu ghi 1072. Nam mdt theo Dgi Viet sir ky todn thu: Mua Hg, Hdi Tudng Dgi Khanh thu 6(1116), nha su Tu Dgo Hgnh trut xdc d chiia mii Thgch That (nay Id chua Thay xa Sai Scm huyin Qudc Oai thdnh phd Ha Ngi).
Cha la Tft Vinh ^^, ngudi lang Lang (nay thudc thdnh phd Ha Ndi). Tu Dgo Hanh dd dau khoa thi Tang dd nhung khdng ra lam quan, tu tgi chiia Thay.
Theo truyen thuyet, dng chu du nhieu noi, sang tan Tdy Tnic (An Dp) thu gido phap, diing phap thudt giet Dai Didn bao thii cho cha, sau dng ddu thai thdnh Ly Duong Hoan (vua Ly Thdn Tdng). Ong dugc tdn la td su cua ngdnh tudng cheo va mua rdi nudc.
2. Bdo tga ^M: ngdi bdu, ddi bau.
Ch5 thin phgt vua chua ngdi. Kinh Phdp Hoa. Phira Dugc Vuong Bd Tat bdn sy.
"...(Phdt) sinh gifia nhung bdng sen tren
^ M ddi bau khdng cdn chut dye vpng, philnnao..."
3. Tdm trai 'C**#: tdm hu tinh, tru bd hit tgp nipm dgt trang thai hu ttnh.
Theo Trang Tu. Nam Hoa kinh. Nhan gian the.
Nhan Tu hdi:
- Dam hdi " tam trai" la gi?
Khdng Tft dap:
- Tdm tri ngudi ta chuyen nhat, khdng dung tai nghe ma dung "tam" nghe, khdng dimg tam nghe ma dimg "khi"
nghe. Tai chi nghe dugc vgt d thd gidi ben ngodi, tdm chi cam iing sy vdt the gidi ben ngodi. Khi hu tinh mdi cd thd tiep nhdn dugc van vdt. Chl cd Dao mdi tu tap dugc tdm hu tinh thft hu tinh dy ggi la " tam trai".
4. Tam ngan the gidi ^ ^ # . 1 ^ : ggi tat ciia "Tara thien dgi the gjdi". Gdm tieu thien the gidi, lay niii Tu Di ldm trung tdm, xung quanh cd 7 mii 8 bien. Lgi cd niii Thiet Vi bao quanh ben ngodi. Ggp mdt ngan tieu thien the gidi thdnh trung thien the gidi. Gdp mdt ngan trung thien the gidi dugc mdt dai thien the gidi.
5. Khdng khdng sac ^ ^ £ , : sic la huu hinh, khdng Id vd hinh. Khdng khdng sac: sac la khdng, khdng Id sic.
Theo Bdt Nhd tdm kinh: "sic" tftc Id ididng, khdng tftc la sdc. Gidi thich nhu sau: "sac" chinh la the gidi chiing ta dang tiep xiic, bao gdm the gidi vgt chit cimg the gidi hien tugng vgt ly vd tdm Iy.
Cai gpi Id td hgp thdn tdm cua chiing ta va cdnh gidi nhgn thftc ggi Id sic.
"Khdng" chdng gi khdc la tudng khdng cua cdc phdp; khdng sinh, khdng dipt, md Bd Tdt chiing ngd. Trong tudng khdng cua cdc phdp thi ndm uan (Skandha: sac udn, thu udn, tudng uin, hdnh udn, thuc udn) diu bit kha die (khdng that), vi bit kha die cho ndn
67
T^P CH! HAN NOM SO 3 (124) - 2014 TRANVANBAT khdng thay, vi khdng thdy nen khdng
chip chude vgy.
Y Lan ciing cd mdt bai ke ve sdc vd khdng:
^ ^ £, & ^P ^
£, ^ fft T^ ' f
^ # ^ A ^
Sdc thi khdng, khdng tuc sac, Khdng thj sdc, sic tuc khdng . Sac khdng cau bit quan Phuong dac khe chan tdng Hoa Bang dich:
Sac la khdng, khdng tuc sac, Khdng la sac, sac tiic khdng.
Sac khdng deu chang qudn, Mdi khe hgp chdn tdng.
6. Thgp nhj lau dai + - ^ ^ i : 12 lau dai la noi than tien d. Theo sach Hdn
thu ^ # : thdi Hoang D I ^ - ^ cd Iam 5 thanh va 12 lau ddi dd ddn vi than ten la Nghinh Nidn i^ •^. Sau nay thgp nhi lau dai dung dd chi noi than tien o.
Trong bdi tho ve chua Trdn Quang tren mii Dai Ldm cua vua Tran Nhan Tdng cd cau:
Thdp nhj lau ddi khai hga true -h-^
Tam thien thd gidi nhgp thi mau ^ Khuong Hun Dyng djch:
"Ldu ddi chin coi bay tranh ve, Thd gidi ba ngan Igt mat tho".
7. Thien qua -$-^: kdt qua tdt Idnh do Iam nhieu vide thidn tich tu dugc.
8. Ha tu -HM'- CO sao, viec gi phdi.
9. Nhuang ^ : cung xua dudi ta ma.
10. Ky ddo: # # cau dao: cau xin thdn Iinh.
Bai thtf so 3 a) Anh chup bai tho
NAM BAI THO GIANG BUT TAI DEN NGOC SON HA N0]
b) Chft Han phon t h i
- ^ m ,t- 3^ -i- '^''
^ :^ ^ -^ # J£ ^ ° ,t- S t* t f- ^;fc ^ '
^"i-^mtM. it"
Phidn dm Cung Igc Trhn triiu Bgi vu-ffng Ae' Nhit phien cd trung^ vgn cd tdm'', Ciiu thien'* hiiu mdnh sdch dan lam^.
Trung than hudn nghidp thien thu qua, Hieu tft can trdng biln qud dm*.
Hdo bd anh khu huy y nhdt, Mgc tuy me lp thye tiin Idm.
Kinh khai que nguyet ducmg khdng chieu, Quit qudc'' hucmg luu vTnh thiiy thdm.
c) Djch nghTa:
Cung kinh chep thff tien ve Bgi vudng ddi Trdn Mgt tam Idng trung xuyen sudt
mudn ddi.
Theo m^nh trdi ban cho lam chu td Sy nghipp ve vang ciia mdt trung thin Id kit qua tich ty ty nam trudc.
Ngudi con can trudng hieu thao thye hipn cdng qud ciia am due.
Hdy dem tim than anh hdo thye thi hdng ngdy.
Dimg theo dudng md md ldm dieu vd ich gieo qua xau.
Nhu vang trang sang rgi tang khdng Nhu quat nudc Td gift huong vj lau dai nhd ngudn nudc sdu.
d) Dich tho
Mdt tam long tnmg ty ngdn ddi, Mdnh ldn da ghi tgi sdch trdi.
Tdi trung nghidp sang ngan nam tich.
Con hidu anh hdo dftc mudn noi.
Dera than hao kiet vi dan nudc, Rdi bd dudng me vide hdi oi.
Nhu vang que nguyet vang trang sang Nhu cdn vi qudt mai khdng thdi.
e) Ghi chii
1. Tran trieu Dai vuong R $ . | ^ : ^ i : Hung Dao Dai vuang ddi Tran (1232-
1300) nguyen ten la Tran Quoc Tuan. Ong la con ciia An Sinh vuong Tran Lieu, v5n vo toan tai. Anh hiing dan tpc, nha quan sir kipt xuat, mpt tam guang yeu nudc mau myc trong lich sii Vipt Nam. ThSng quan Nguyen lan thii nhat ong lam Tiet che. Thang quan Nguyen lan thft hai dng la Quic cong tilt chl. Dai thing quan Nguyen ldn thii ba ong dupc phong la Hung D£to dai vuang. Ong viet bp binh thu noi tieng cdn luu truyen la Binh thu yeu lirgc. Ong dupc ton vinh la Diic thanh hien dupc lap den thd d nhieu nai. Dac bi?t den Ngpc San co ban thd va hoanh phi cau doi ca ngoi ong.
2. Nhat philn co trung —>t3fi-^-: mpt tam long trung rieng cd.
3. Van cl tam ^ -i" -c;: tam long son sat ngan xua
4. Cuu thien y^:^: 9 tdng trdi.
TAP CHI HAN NOM SO 3 (124) - 2014 TRAN VAN D^T
5. Sach W[ = MM: phong cho ehftc tudc. Sdch ddn ldm M^^: phong cho ldm chu te.
6. Qud dm = Am qua 1^:^: cong qua cua dm due.
7. Quat quoc ^^ @: gidng qudt nudc Te.
Diin tich: "Vln Anh di su nudc Sd" thdi Xuan Thu.
Vua Sd hdi:
- Cd sao ngudi nudc Td sang day hay cd tinh an cap vdy?.
YlnAnh#4l-dap:
- Cdy quit trdng d Chuan Nam thi ngon nggt, trdng sang Chuan Bac bien thdnh quit chua dd la vi thuy thd khdc nhau ma thdi. Ngucri sdng d nudc Te vdn tdt, sang nudc Sd lai thanh trgm cdp ching phai vi thiiy thd khdc bidt dd sao!
Bai thor so 4 a) Anh chup bdi tha
b) Chfi Han phdn the
>^ uU i t r^ :'C # ^ 4 E te i t ;S- j=r / I B^ ^fi Ol 4 -^3 t f*1 i l ^ t ^ J5t *-a iR.
ra ^ -^ ^ 1^ ^ if
^ ii: ?£ r4 S 4 # Phien am
Ni Son^ dgo mgch hda truyin tdn, Ddng quan thd tri due hd tan.
Ddng Qudc nguyet phong vd Tdn NhT^
Minh Dd San Dau thieu Tieu Mdn . Tli nhan vTnh sat phi kinh do, Giang bai thanh hi tay nghien dan Dien Id [ mieu] da triem thanh trach, Hanh Dan hoa dnh van nidn xuan.
c) Dich nghTa
NAM BAI THO GIANG BUT TAI DEN NGQC SON HA NOI
Cung kinh chep thff tien ve bdc hien tdi hp Chu & Thanh Tri Ni Son truydn ba mai mai trdn thd
gian nay, Tudi thanh thieu nien sdng thdnh
thoi chang mang den danh Ipi.
Nui Tan vd sdng Nhj trang thanh gid mdt nhu Ddng Qudc, Nui Thdi Scm vd sao Bac Dau gdn
bd mat thiet vdi Tieu Man.
Khi gidng dgy van tim tdi xem xet nhijng ky bi cua kinh sdch, Cdng vide cua ngudi thay that Id cao
quy- Rugng gieo ma tdt Id dugc nhd dn
due cua thdnh than, Hgnh dan trd hoa anh xudn tran
ngap mai.
d) Djch tho
Dgo Khdng luu truydn den vd ngdn, Tudi tre rong choi lgi chang can.
Sdng Hdng - niii Tan ngang E)dng Qudc, Thai Son Bic Ddu ndi Tieu Mdn.
Thdnh thai xem xet thdng kinh sach, Giang dgy but nghidn riia bao ldn.
Rupng gieo ma tdt ngdi dftc thanh, Hanh Dan khdi sac mai mai xudn.
e) Chu giai
1. Thanh tri Chu tidn hidn i:'A:.^k.
^ : Bdc hiin tai d Thanh Tri tuc Chu Vdn An.
Chu Vdn An sinh ndm 1292 thdi vua Tran Minh Tdng, song vdo thdi vua Trdn Dy Tdng (1341 - 1369), rait 1370 thdi vua Trin Nghp Tdng (1370 - 1372) thg 78 tuii. Hipu Tieu An ^M, ten Linh
Tridt s^#., khi mit vua ban tdn thuy Van Trinh x ^ . Ong ngudi lang Van Thdn, xa Quang Lidt huyen Thanh Dam (nay Id huydn Thanh Tri thanh phd Ha Ndi).
Sau khi thi ddu Thdi hgc sinh, Chu Van An khdng ra lam quan, chi d nha day hgc. Hgc trd theo hpc rdt ddng, Pham Su Manh, Ld Bd Quat deu la hgc trd dng.
Nam Khai Thai ddi Tran Minh Tdng dng mdi nhan chuc Qudc tu giam Tu nghiep, day hgc cho thai tft. Ddi Tran Du Tdng, nhd vua mdi md choi bdi, bd be vide nudc, bpn quyen than thi long quyen, ha khac, thara nhiing, Chu Van An ben ddng sd xin chem ddu bdy tdn ninh than, nhung vua khdng nghe. Ong xin tu chuc, lui vd d an tgi mii Phugng Hodng, ldng Kiet Dac huyen Chi Linh. Ngodi Thdt Trdm sd, Chu Vdn An cdn sdng tdc tdp tha chft Han Tieu An thi tap nay chi cdn mdt sd bdi chep trong Todn Viet thi luc do Le Quy Ddn sim tap. Ngoai ra Chu van An cdn ciing vdi Han Thuyen vd Nguyen ST Cd Id nhihig ngudi dau tien dung chfi Ndm de sanh tac vdn chucmg, cd viet Quoc ngit thi tap nhung nay da that truyen.
2. Ni Son .^ Ji a) Nui Ni Id nai than sinh ciia Khdng Tu cdu ty sinh dugc dng. b) Ten ggi ciia Khdng Tft sau nay khi mudn tranh pham hiiy. Vd sau Id dung de ndi tdi Khdng Tu vdy.
3. Ddng qudc . ^ g mien ddng thudc Lac Duong, chi Trinh Di: Lgc Duong (nay thudc tinh Hd Nam) que huong cua Trinh Di U^. (1033 - 1107) nha Iy hgc, giao due hpc lap ra hgc phai. Theo Hdn Ngit dgi lir dien tr.2503.
71
TAP CHI HAN NOM SO 3 (124) - 2014 TRAN VAN DAT
4. Tdn #r: Nui Tan thudc huydn Ba ( ^ J:) (1130 - 1200) td tidn d Giang Vi thanh phd Ha Ndi hidn nay.
5. NhT s^: Sdng Hdng hidn nay.
6. Tieu Man ^ P*1: qud cua Trinh Di vd Chu Hy Kien Ducmg thudc tinh Phuc Kien noi Chu Hi timg d. Chu Hi
Bai thtf so 5 a) Anh chup
Nam. Nhd tha, nha van, Iy hgc, giao due hgc. "Lac Man" ggi chung hgc phai cua Trinh Di vd Chu Hi, hai nhd Nho kiet xudt cua Trung Qudc trudc Chu Vdn An.
b) Chfi Han phdn thi
^^
^ ^ AL # tli ^ f t # ^4l A 5^ - # '
•fJi -^ -^ Qf. #1^ -f #1 °
# t . ^ ^ i t J l ^ o
t # ^ ^ ;^ ^ ^ ' t .^ ^ t -^ t t °
# ^ :^ it ,t- -^ ^ ' Phidn am
Cung iuc Tam thdnh^ he tlii hudn du
Ca tdu quan thidn dd nhdt chuang, Tien am lieu lugng hda van tudng.
Thanh tam cam trieu thdng kim khuyit, Thien khi phi dang dgt thugng thuang.
Cdt didu tdn ldm thiem thuy sac, Ky duyen hanh hgi vinh nghe thudng.
Huu tai dai tao an vd lugng.
Kdt tyu dd thu van dao quang.
c) Dich nghTa
Cung kinh chep thff tien ve hudn du cua tam thdnh Dang len trdi cao mdt khuc ca, Tidng tidn lanh lanh hda quypn vdi
may bay lugn.
72
NAM BA! THO GIANG BUT T^f DEN NGQC SON HA NQI Tdm long thdnh kinh thdu tdi nai d
cua tidn thdnh, Khi tdt luong thien bay len tan trdi
xanh.
Dilu kJ' dieu nhilu Iai them khi tdt.
Hdt khuc nghd thudng ca nggi duyen may gap gd.
Tdt dpp thay, cdng cm ldn lao vd haiL Hdi tu vao ndn vdn hda rang rd hao
quang.
d) Dich tho
Ddng trdi chuang mpt khiic ll ca Tidng tien lanh lanh quydn may hda.
Tam thdnh vgng tdi nai tien thdnh, Ldng thipn thau cung trdi bao la.
Nhidm mau dd ddn, didm lanh tdi, Duyen may gdp go tieng vang xa.
Tdt dpp ldm sao an vd hgn, Ty vao sach vd, rgi sang Ida.
e) Chii giai
1. Tam thdnh ~.^: Din Nggc Scm thd Van Xuong Dl qudn. La Ddng Tan, Quan Van Trudng, sau nay thd Trin Hung Dao. Dgi didn cho Van (Van Xuong) Vd (Quan Cdng, Trin Hung Dao) Y (La Ddng Tdn).
Ldi binh
Vao nhfing ndm 1887 1903 cd nhieu dieu lua bjp cua thye dan Phdp vd chinh quydn bu nhin tay sai. Dgc bipt tgi Thdp Rua, ndm 1891 thuc ddn Phap cho dgt tugng "nft thdn ty do" bdng ddng cao trdn 2,5m gay mdt lan sdng phdn ddi manh me trong gidi sT phu vd nhdn dan Hd Ndi. Sau 5 ndm tugng bj chuydn vd Cfta Nam. Nam 1945 tugng bj lat do, cac thg due ddng ldng Ngu Xa mua vl ndu chdy due tugng Phdt. Cd le bdi tho cung ndi len sy phdn khdng cua Hdi Hudng thien trudc nhiing hipn tugng gia ddi ndy. Nhftng bdi tho gidng but tren the hien sy tin tudng ring du gi Thang Long Ha Ndi van nd hoa./.
73