T h y c n g mai hang hoa glCi'a Viet Nam
vo'i cac nu'O'c ASEAN: Thyc trang va v i n de
NCS. NGUYEN THI H 6 N G TAM*
De hien thuc hoa Cong dong Kinh te ASEAN vdo audi ndm 2015 (ASEAN Economic Community - AEC) Id mot trong ba lru cgt quan trong cua khdi kinh te khu vuc, cua cdc qudc gia thdnh vien ASEAN. Muc tieu de ra trong "Tdm nhin ASEAN 2020" Id hlnh thdnh mdt khu vuc kinh te ASEAN dn dinh, thjnh vugjtg vd co khd ndng cgnh tranh cao. trong do hdng hda, dich vu, ddu tu se dugc chu chuyen tu do. vd vdn duac liru chuyen lu do han. kinh te phdt trien dong deu, doi ngheo vd chenh lech kinh te - xa hdi dugc gidm bdt vdo ndm 2020
Ddi vdi Viet Nam, buac vdo AEC vdi vi the ndo, dang tra thdnh vdn de thu hut su quan tdm ciia cdc cdp. cdc ngdnh, cua cdc nhd qudn ly. Trong cdc ndi dung hoi nhdp AEC thi hogt dong thuang mgi hdng hoa ndi khdi Id mot trong nhiing yiu td dong vai trd quyet dinh. Bdi viet nay bdn ve mdt sd vdn de ve quan he ihuang mgi hdng hda giira Viet Nam vdi cdc nudc ASEAN vai muc dich neu len biic tranh tdng the. ddnh gid thdnh tuu, hgn che vd nhOng vdn de cdn quan tdm cda ndl dung ndy trudc them AEC.
Tir khda: Thuang mgi hdng hoa. xudt khdu nhdp khdu, Viet Nam, ASEAN
I. Thyc trang thu'ong mai hang hoa gi&a Viet Nam vdi cac nu-dc ASEAN
Viet Nam chinh thiic frd thanh thanh vien Hifip hdi cac quoc gia Ddng Nam A (ASEAN) til nam 1995. Tir dd dfin nay, Viet Nam da cd nhumg ddng gdp tich cue tren nhifiu ITnh vyc quan trpng, frong dd phai kfi dfin phat trien quan he thuong mai gifia Viet Nam va ASEAN. Trong ASEAN, Viet Nam vin duy tri vi tri thii 5 vfi kim ngach ngoai thuong va cd tdc dp tang xuat nhap khau cao hem rat nhifiu so vdi tdc dp tang chung ciia toan khdi.
Tuy bdi canh kinh tfi thfi gidi va trong nuoc cdn gap nhifiu khd khan, nhung xuat khau tiep tuc tang trudmg kha va la difim sang trong biic tranh kinh tfi ciia Viet Nam nam 2013. Theo sd lieu cua Tdng cue Thdng ke va an pham chuyfin
'Vi^n Kinh ti vk Chinh trj The gicVi
de "Cdng ddng ASEAN qua nhfing con sd nam 2014" (ACIF 2014), kim ngach xuit khiu hang hda cua Viet Nam nam 2013 dat 132 ty USD, tang 15,3% so vdi nam 2012. So vdi cac nuoc ASEAN, xuat khau cua Viet Nam nam 2013 tiep tuc duy tri miic tang trudmg tuong ddi on dinh va cao hon nhieu so vdi miic tSng chung cua khu vuc ASEAN.
ASEAN la mgt frong cac ddi tac thuang mai quan frpng va la ddng lyc giiip Viet Nam duy tri tdc do tang xuat khau cao trong nhieu nam qua.
Nam 2013, thucmg mai hai chieu ASEAN va Viet Nam dat 39,7 ty USD, tang 3,9% so voi nam 2012 va chifim khoang 15% tdng kim ngach xuat nhap khau ciia Viet Nam. Hien nay, Viet Nam la qudc gia dung thii 5 ve kim ngach xuit nhap khau vdi ASEAN, sau Singapore (206,7 ty USD); Malaysia (119,1 ty USD); Thai Lan (103,7 ty USD) va Indonesia (94,7 ty USD).
NhOng vin di KINH T^ VA CHINH TRj IHt Gidl So 12(224) 2014 -
-£3
Thuang mgi hang hda giiJ'a Viet Nam vdi cac nudc ASEAN.. Nguyen Thj Hong Tam
Hlnh 1: Toe do tang tnrdng xuit khiu cua cdc ntfofc ASEAN nam 2013 (%) 30.0
20.0 10.0 0.0 -10.0 -20.0
23,0 22,8 ' • ^ S > ' . A ' ^ - 3 , 9 i a i i . - 2 , 4 ^ W ' • ' • = ^ 0 , J ^ 0,3 .
-13,2
^# >" ^ # <f ^ J^ / </ ^ .^
Nguon: Tong cue Thong ke va ACIF 2014.
ASEAN luon la thi tnrong xuit khiu quan trpng ciia Vi?t Nam voi kim ngach xuat kliiu lien tyc tSng trong nhQng nam vua qua. Xuit khau ciia Viet Nam sang khu vuc ASEAN nam 2000 moi dat 2,6 ty USD thi nam 2005 dat tren 5,7 ty USD, nam 2010 dat 10,4 ty USD - tiic la Cli sau 5 nam lai tang gip doi - va nam 2013 dat 18,4 ty USD. Mot s6 mSt hang xuit khiu cua Viet Nam sang thi truimg ASEAN nam 2013 tang so v(M nam 2012 la: Dien thoai cac loai va linh kien tang hon 900 trieu USD; hang dien tit, mdy tinh va linh kien tSng gin 400 trieu USD;
sit th6p cac loai tSng 130 trieu USD; may moc thiSt hi dung cu phu tung tang 80 trieu USD;
hang det may tang 73 trieu USD. Tuy nhien, Viet Nam lai dang mat dan thi tnrong truydn thong
nay doi voi mot so loai hang hoa nhu gao (chiem ty trpng ldn nhat trong tong so cac nhom hang xuat khau cua Viet Nam sang thi tnrong ASEAN) giam 51,3%, ca phe giam 51%; xang dau giam 21%...
Mac du, xuit khiu cua Viet Nam sang ASEAN dat toe dp tang truong 5,7% trong nam 2013 nhimg hien nay kim ngach xuit khiu dang CO xu hu6ng tang chSm lai va thip hon kha nhiSu so vcri tSc dp tang 27,6%i cua nam 2012 va 31,7% cua nam 2011, Neu so sanh ty trgng kim ngach xuat khiu hang hoa trong npi bp ASEAN vcri tong kim ngach xuit khiu cua timg nuoc nam 2013 thi Viet Nam chl chiem 13,9%
trong khi do, Myanmar 49,2%, Lao 47,6%, Singapore 31,4%> (xem Hinh 2).
Hinh 2: Xuat khSu trong npi khii ASEAN so voi t6ng ldm ngach xuat khiu cua cac nu*: nam 2013 (%)
Ngudn: Tdng cue Thdng ke va ACIF 2014.
So lieu a Hinh 2 phan nao giup ta hinh dung, ASEAN vin dang la thi tnrong diy tidm nang d6i voi hang hoa xuat khiu cua Viet Nam. N6u
xet trong tang kim ngach xuit khiu hang hoa cua Vi$t Nam sang thi tnrcmg ASEAN nam 2013 thi Malaysia ti6p tuc la doi tac xuat khiu
44 -Nhimg vin ai KINH Jt VA CHiNH TRj THE GIOI S6 12(224) 2014
Nguyin Thi HSng Tam Thi/gng mai hang h6a gl&a Vi#t Nam viiri cje nu'dc ASEAN..
Ion nhit, voi kim ngach 4,9 ty USD, chilm Lan dat 3,1 ty USD, chiSm ty trpng 16,9%, tiep 26,7% trong tdng kim ngach xuit khiu cua Vift theo Campuehia dat 2,9 ty USD, chiSm 15,9%;
Nam voi ca kh6i ASEAN. Dung thir 2 Ii Thai Singapore 2,7 ty USD, chi6m 14,4% (Hinh 3).
Hlnh 3: Ty trpng kim ngach xuit khiu cua Viet Nam sang thj trudng ASEAN nam 2013
LSo,2,3
^Slgapore, 14,4, B i Camni i c h i a ^ ^ ^ ^ B f B
1 b ^ ^ ^ ^ ^ "
'~^^r^ ThSi 1 3n
l ^ j ^
Philippines
^^S^^^j^iki^
. Malaysia L 26,7
^ ^ M y a n m a r , 1,2 _Brunet, 0,1
Ngudn: Tdng cue Thdng ke.
Tinh tir dku nam 2014 d6n het thdng 9/2014, cac doanh nghiep Viet Nam da xu^t khdu hang hoa sang khu virc thi truang ASEAN dat tri gia 13,64 ty USD, tang nhe 0,3% va chidm 12,4%
kim ngach xuat khau cua ca nuac ra the gioi. 10 nhom hang dan dau ve kim ngach xuat khau ciia Viet Nam sang ASEAN trong 9 th^g dau n3m 2014 bao gom cac nhom hang sau: dau tho, sat
Hinh 4: Ty trong "Top 10" nhom hang xuat khau trong tong kim ngach xuat khau hang hoa cua Vi^t Nam sang ASEAN trong 9 thang dau nam 2014
thep, may moc thiet bj dung cy & phu tung, gao, hang det may va hang thuy san. Tuy nhien, mot so nhom hang bi suy giam manh so voi ciing ky nam truac nhu: nhom hang may vi tinh, san pham dien tir & Iinh kiSn, dien thoai cac Ioai & linh kien, xang dau cac loai, phuong tien van tai & phu tiing (xem Hinh 4).
Xans ddu cdc logi, 3,6 Ptiirerng tifin vfin tSi &
phu tiJng, 4,5
Hing dfit. may, 2.4
Hdng thdy sSn, 2.4
Sat thgp cdc loai, e,2
Ngudn: Tong cue Hdi quan.
Ci chieu nguac lai, cac doanh nghiep Viet Nam da nhap khau 16,99 ty USD h ^ g hoa c6 xuat xir tir cac nuac ASEAN, tang 7,4% va chi^m 15,8% tong kim ngach nhap khau cua ca nuac tiJ tat ca cac thi truong ASEAN. Trong do.
tang manh nhat la cac nhom hang: xang dau cac loai, go va san pham go, may moc thi^t hi dung cu va phu tung, san phim khac tir diu mo, chat dec nguyen lieu, hang rau qua, kim loai thucmg, dien thoai cac loai va linh kien (xem Hinh 5).
NhOng vin di KINH T^ VA CHJNH TRj TH6 Gidl So 12(224) 2014 -
"B
Thuang mgi hang hoa giu'a Vigt Nam v6i cac ntfo^c ASEAN... Nguyen Thj HSng Tam
Hinh 5: Ty trpng "Top 10" nhom h^ng nhap khiu trong t6ng kim ngach nh^p khau hang hoa ciia Viet Nam tif ASEAN trong 9 th^ng dau nam 2014
• S^n phdm khac tO diu m6:2
• Kim I09I UiirMig khic 2.1
• Hing rau q u i : 1,1 niCrc 3n gla sOc vll nguygn ll^u. 1,1 -
1 Mdy mAc, t h l ^ b!
cg, phg tdng khic
Ngudn: Tong cyc Hdi quan.
Trong s6 9 thi truong cua khoi ASEAN thi CO 5 thi truong Viet Nam xuat sieu gom Campuehia, Philippines, Indonesia, Myanmar va Brunei voi long mu'c xuat sieu
3,11 ty USD, tuy nhien khong bu dap dugc muc tham hut a 4 thi truang Singapore, Thai Lan, Lao va Malaysia {len den 6,46 ty USD).
Hinh ($;.Can can thvong mai hang hoa cua Viet Nam v ^ thi trvong cac niro'C ASEAN 9 thang dau nam 2014
Til^u r s D 2 000 I 000 u -1 000 -2 000 1 -3 000
1.403
puch
'-'
1.301
f =
s ^ 3 7
^
'M135
_
1Ngudn: Tdng cue Hdi quan.
So Heu thong ke cua Hai quan Viet Nam ghi nhan, trong ngi khoi ASEAN, Singapore la d6i tac thuang mai Ion nhat ciia Viet Nam trong 3 quy dau nam 2014. Cac doi tac thuang mai tiep theo (xep theo thu tu tir cao xuong thip) la Malaysia, Myanmar, Thai Lan, Campuehia, hidonesia, Lao, Philippines va cuoi cung la Bninei.
2. Danh gia thanh tmi va han chl cua thu-oTig mai hang hoa giira Viet Nam voi cac nu-ffc ASEAN
Khong chi nam 2013 va 2014 ma xet trong ca qua trinh, thuong mai hang hoa giiia Viet Nam voi cac nucrc ASEAN co mgt s6 thanh tim va han chg n6i bat nhu sau:
-NhOng vin di KINH T £ VA CHINH 1R\ THt Gidl S6 12(224) 2014
Nguyen Thj Hong Tam Thuang mai hang hoa giiJ'a Viet Nam vo'i cac nuo^c ASEAN..
2.1. Thdnh tvru
Cac nuac ASEAN la nhiing dfii tac quan trgng, dong vai tro thuc day lam thay d6i trao doi hang hoa giira Viet Nam vcri the gicri chuyen bien theo chieu huang tich cue;
- Thuong mai hang hoa giira Viet Nam voi cac nuoc ASEAN gop phin cai thien can can thucmg mai cua Viet Nam trong thcri gian qua;
Thirong rnai hang hoa Viet Nam' voi ASEAN thue day hop tac kinh xk Viet Nam vai ASEAN ngay cang thiSt thuc va hieu qua;
- Thucmg mai hang hoa giiia Viet Nam vcri cac nuac ASEAN noi chung la sir bo sung can thiet de nang cao sue canh tranh eua hang hoa Viet Nam ciing nhu hang hoa cua cac nuoc ASEAN tren thi truong the gicri.
2.2. Hgn che
- Thucmg mai hang hoa Viet Nam vcri eae nuoc ASEAN ehua tuong xung vai tiem nang ciia timg nuoc;
- Hoat dgng nay dang chii yeu xuat phat tir nhu eau "tir phat" ma cae nuae chua chu dgng thuc hien lien ket, phan cong, thuc hien mang san xuat;... de tang kha nang canh tranh ciia hang hoa;
- Cac nuac ASEAN chua that sir "gianh sir uu tien" doi voi hang hoa Viet Nam.
2.3. Nguyen nhdn ca bdn cita tlnh trgng tren Id.
- Giiia eac nuoe con nhieu diem tucmg dong ve nguon luc phat trien, ve nang lire san xuat (ve chung loai hang hoa), ve tap quan tieu dimg;... nen co liic, eo nai day Iai la nhirng doi thu canh tranh cua nhau;
- Chua CO nhieu rang buoc ve Igi ich kinh te trong thucmg mai qu6c te, ehua hinh thanh dugc
"tidng noi chung" trong mgt so mat hang ma cac nuac nay deu "co lgi the";
- Giiia cae nuoc con co su chenh leeh nhat dinh ve trinh do phat trien.
3. Mot so giai phap tang cirtmg thiroTig mai hang hoa giva Viet Nam voi cac niro'C ASEAN
Dk quan he thuong mai hang hoa giiia Viet Nam vcri cac nuac ASEAN phat trien ca chieu rgng lan chieu sau, thirc su co hieu qua va tro
thanh dgng lire phat trien cho cac ben (nhat la trong di6u kien cua Viet Nam), thi Viet Nam chu thuc hien dfing bfi mgt so van de mang tinh giai phap sau day:
3.1. Ve chinh sdch dinh hirdng mat hdng xuat khau
- Han ch6 xuit khAu tai nguyen khong tai tao nhu than da va dau tho, cac m5t hang khoang san nhu quSng sat, tinh quang sat, dfing, nhom, ehi 6 dang thoi.,.
- Tang ty le sii dung nguyen vat lieu trong nuac, day manh san xuat nguyen lieu, phu lieu, phu timg linh kien de huang tcri san pham eo gia tri gia tang cao.
- Dinh huong giup da de eac doanh nghiep nfii dia tham gia vao chufii gia tri toan cau.
- Day manh dau tu vao eong nghe. Theo ket qua phan tich, co cau xuat khau ciia Viet Nam sang ASEAN hien nay moi chi tan dung dugc lgi the so sanh tinh ve lao dgng va tai nguyen.
Xuat khau ehii yeu la nhirng nganh san pham tham dung Iao dfing gia tri gia tang thap nhu may mac, giay da, ehe bien thiiy san, nhiing mat hang nfing nghiep nhu ca phe, cao su va tai nguyen khoang san nhu dau tho, than da... Ty trgng cae mat hang sir dung cfing nghe hien dai con thap. Nha nuac can giiip cac doanh nghiep tang cucmg tiep can voi cac nguon tai ehinh de dau tu cho cfing nghe.
- Dau tu vao nhan lire. Lao dgng re ciia Viet Nam la mgt trong nhirng lgi the hap dan, tuy nhien lao dfing re mang lai gia tri gia tSng thip.
can khuyen khich chuyen dan sang san xuit nhiing mat hang sur dung yeu to lao dgng co trinh do cao hon.
3.2. Ve chinh sdch dinh hirdng mat hdng nhgp khdu
- Nhgp khdu nhom hdng tu lieu sdn xudt.
Nha nuoc can khuyen khich eae doanh nghiep dau tu doi mai may moc thiSt bi lac hau thfing qua nhap khiu tir cac nuoc phat tridn trong do CO khu vue ASEAN. Chinh phu cin phai dinh huong va eo nhirng ehinh saeh hfi trg doanh nghiep nhap khiu cong nghe ngufin tir cac quoc gia CO cfing nghe tien tidn thong qua edc bien phap nhu iru dai thud nhap khiu, hfi trg chi phi
NhQng vin di KINH i t VA CHiNH TRf IHt Gidl So 12(224) 2014 -
Thirgng mai hing hoa gi&a Vijt Nam v6i cac ntf^c ASEAN... Nguyin Th| Hong Tim nhap khiu... C3n co chinh sach khuyen khich va nam 2014 cho thay: C a cau san phdm xuSt nhap khiu cong nghe, may moc, thift bi hien dai nhap khau nhu hi?n nay la phan dnh diing thuc cho cac nganh san xuit ch8 biSn hang xuit khiu. trang nen kinh tS cdc nuoc v l trinh do pli4t - Nhap khdu nhom hang hoa trung gian tn™. '^i the so sanh ya nhu cau mua ban ciia Chinh phli m6t mat cin c6 nhung giai phap diy mo' n™<:- C a cau xuat khau cila Viet Nam da manh ngu6n cung cip hang hoa trung gian d u ^ ^ai thiSn dang ke khi giam dan ty IS nhom trong nuac. Mot mat van cin tao diSu kien hdng thS, sa che, chua c h i bien sau mac d i tj thuan loi trong viec nhap khiu hang hoa trung trong cac nhom hang ndy v i n chiim mpt phin gian dS san xuit phuc vu xuit khiu, gop phin kh6ng nho trong tong kim ngach xuit nhjp da d ^ g hoa mat hang xuit khiu. Ithiu cua Viet Nam. Viet Nam con xuit khiu 3J. Chinh sich nmg cao ning Im canh tranh t * ' ^ " ™ » ^ang khoang san nhu d i u tho, than
^ . . , . . , . _ u ' . u» - da, cac mat hdng nong thiiy san thuc phdm v4 - Cach thuc ca ban quan trong nhat ben vtme , . , , , r .. . . ^ ,"x „ nhit d i nang cao nang luc canh tranh la nang "^ T ^ ' ^ T "" ^ A ^^ ""^ * ' " • ^ " ^^
cao chit luong san phim.' nhap khau nhm chung duy t n a muc tuong doi
„ . • , , , . , . "9P ly. ty trong hang tieu dung trong nhap khdu v - " , ? ' T f t ™ ^ ° 8 ^ =™8 "^ri'Z khang cao. Xet v i t S n g thi, quan he thuong mai Viet Nam c6 loi the canh tranh so vm ASEAN ^dng hoa ViSt Nam - ASEAN da co rAihlg trong chren luac cong nghiep hoa. ^uoc tiin dang kS, dong gop mot phin kh6ng ' ^ ' t ' " 9 " nho trong sir dich chuyin c a ciu xuit khiu cua Thuc trang thuang mai hdng hoa Viet Nam - Viet Nam noi chung theo chiiu huong ngay ASEAN noi chung ma tieu biiu trong nam 2013 cdng t i t len*
Tai lieu tham khao:
1. Bill Truong Giang (2007): Viel Nam vcti liin Irinh hlnh thanh Cdng ddng Kinh ti ASEAN, Tjp chi Nghien ciiu Kinh ti, s6 6, tr. 3 - 1 7 .
2. Chuyen khao chinh sach (1999), NXB. Cong an nhan dan
3. Dean A. DeRosa (1995): Regionai Trading Arrangement Among Developing Countries: The ASEAN Example, International Food Policy Research Institute.
4. Bing Thi Thuy Linh (2010): Quan he Ihuang mai giUa Viel Nam va cdc qudc gia mil gia nhdp EU lie nam 2004 den nay, Tap chi NhSng vin de Kinh t i va Chinh tri the eioi so 3 (167), tr. 2 9 - 3 8 .
5. Ha Anh Tuan (2007): Tiin trinh xdy dtfng Cdng ddng ASEAN va vai Ird ciia Vift Nam. Tap chl Nghien ciiu Quoc te, so 4, tr. 47 - 55.
6. http://www.customs.gov.vn/
7. http://www.gso.gov.vn/
8. Nguyin Hoang Anh (2006): Anh hudng ctia van hod din liin trinh hdi nhap Viel Nam - ASEAN, Tap chi Kinh te Chau A - Thai Binh Duong, s6 23, tr. 14-18
9. Nguyin Quang Thuin (2006): Viel Nam trong ASEAN Nhin lgi va hudng Idi, Irong ,dch Quan he bU - ASEAN v4 vai tro ciia Viet Nam, NXB, Khoa hpc xa hai tr 209 - 225
10. Nguye^n Thu My, Le Phuang Hoa (2008): Viet Nam vd cdng cudc xdy dimg Cdng ddng ASEAN, TapchiNghienciiuDong Nam A,s6 7,h-.12-22
11. Nguyin Van Lan, Chuc Ba Tuyen (2008): Quan he Vlf I Nam - ASEAN: NhOng ddu mSc quan irong va vat Iro cua .Viel Nam, Tap chi Nghien ciiu Qu6c ti, s i 2 fr 29 - 38
12. Pham Due Thanh, Tran Khanh (2006): Viet Nam trong ASEAN: Nhin lai vd hudng tdi, NXB.
Khoa hgc xa hpi. *
" • I'tj^'"^ Thien (2005): BdV cdnh qudc li mdi vd nhiing vdn di lien kit kinh li Viil Nam •
^i£/(/V, Tap chl Nhiing van de Kinh te the gioi, so 10 tr 3 - 10
I r IT'^ JI^'^^PO»5): Lien kit kinh li Viel Nam - ASEAN trong bdi cdnh md. Tap ehi Ho,t oong khoa hpc, so 8, tr. 22 - 24.
48- -NhOng vin ai KINH T t vA CHiNH TRj THt Gidl S6 12(224) 2014
