ALLE BANKSAKE

steeds

word hy

in homsell gedrewe, nooit

word hy

van dié straí onthewe, want hy's verdeel, verdeel!

geskei van die geheel, met die

maat

verloor,

dieritme verstoor . . . (Die SeemeeuII)

Die ryper en

humaner

lewensgevoel,

waarvan

hierbo sprake is,

kom

'n

mens

veral teë in 'n aantal ballade-agtige gedigte wat

nog

baieduidelik diespore dravan hulle Franse inspirasie: Ballade van Monsieur Lapeyre, Romanza, en veral in die gedig Keuse, wat van later

datum

is,

maar

waarin 'n

mens

m.i. dié invloed

nog

in nawerking kan be- speur. Hierdie speelse poësie vir diebitteruurtjie bereik nog nie dié volmaaktheid en presisie van

vorm

en klank en dié ligte aonslag wat 'n

mens

vir dié soort welhaas onontbeerlik moet beskou nie

—

Krige is te dikwels geneig

om

lukraak te

skrywe en bloot op die ingewing van die oomblik te ver- trou, 'n

werkwyse

wat

hom soms

in erbarmlike retorika ver- strik

—

-

maar

vir hulle menslike lewensgevoel kan die vol-

gende

reëls gerus naas sy pragtige kortverhaal Die Doodkis gelêword:

Hier op die veld het ek vir buur en vriend:

my

knetterende vuur, die rietbokrib wat smoor so sag, albruinerbraai, reeds op

my

wag, Patrys,

my

brak, bont soos 'n viagl Laat

maar

die

mense

lag ^. . .

Die opmerklikste

nuwe

elemente in hierdie bundel ^{is ten} eerste Krige se strewe in die lang gedigte Die Rivier, Die

Swerwers

en Die Sterre

om

'n poësie te skrywe wat alleen

van

die verbeelding is, en ten tweede,

by wy.e

van teen- stelling, 'n tweetal gedigte wat duidelik op politieke oor- tuigings geïnspireer ^is: Die Rit van Jan Lahas Malherbe en Lied van die Fascistiese Bomwerpers.

Genoemde

lang gedigte, met hulle breë swier, swaar deinende klank en oor- spronklike beelding, het egter één groot gebrek: 'n

mens

mis in hulle dié kern van besinning, dié spanning tussen verstand en verbeelding, waarsonder geen gedigte van hulle

lengte ooit werklik tot die skoonheid kan ingaan nie.

Om

dié rede bly hulle eerder 'n skitterende aonloop tot die poësie as die lewende, oortuigende werklikheid selí. Die twee ,,politieke" ballades behoort daarenteë seker tot Krige se

mees

geslaagde werk: in Jan Latras Malherbe

word

'n

mens

orals getref deur fyn plastiese sieninge, die lewendige verteltrant en die stuwende, jagende vaart von die verse,

maar

daarnaas, ongelukkig, ook deur onvergeeflike banali-

teite; indie Fascistiese

Bomwerpers

isditveral die volgehoue toon van juigende, ekstatiese ironie en die grootse beelde

wat

'n

mens

indie geheue blyhang:

....dan, van 'n hoogte van twee myl, lê ons ons eiers

in die

goue

nes van Spanje

....

Want

ons is die rosekrans

van die biskoppe en die hoépriesters.

Ons

glip deurhul

gebenedyde

vingers.

Geduldig ryg hulle ons uit, tel hulle ons at,

en

langsaam

die een

na

die ander

deur die blou kalmte van die

dag

val ons swart krale at

na

die aarde op die stede en die dorpe en die plase ....

Is dieval

van bomme op

'n weerlose burgerbevolking

—

daardie skrikbeeld

van

ons twintigste eeuse beskawing

—

en terselfdertyd die tweeslagtige posisievandie R. K. Kerk in die huidige wêreldstryd, al ooit skerper geformuleer as in hierdie verse? Hier kan ook

nog genoem word

die fyn en mooi vertelde volksballade van Maria en die tuinman

:

Die Blinde se Geloot.

Die verstegniese dualisme van Kentering, nl. die digter se aorseling tussen die neiging

om hom

uit te skrywe in onreëlmatige, vrye verse en sy behoefte

aan

^'n strenger.

gebonde

en ewewigtige vorm, is in hierdie bundel

nog

nie

opgelos nie. Krige wissel aanvanklik die twee so skerp teen- cor

mekaar

gestelde moontlikhede taamlik gelykop af, en

d:^ is eers teen die einde van die bundel, in

sommige

vin die ballades, dat 'n

mens

voel dat hy 'n vergelyk probeer

tref.

Hy

slaag hierin reeds ten dele,

maar

sy vers behou

v*r

my

gevoel tog altydiets vandie stromende beweeglikheid

wat

blykbaar vir

hom

die natuurlikste en spontaansío uiting is.

Samevattend kan 'n

mens

sêdat hierdiebundel 'n lewexi- de en wesenlike bydrae tot die Afrikaanse poësie op hierdie stadium van sy ontwikkeling is,

maar

dat Krige se vers nog nie dié spankrag en vlekkelose suiwerheid bereik het waar- deur dit 'n onverganklike plek in ons literêre tradisie sal

kan

inneem nie.

Byna

'n jaar nadat die eerste gedeelte van die gedig

Raka

deur N. P.

van Wyk Louw

in die versameling Tussen die Engtes gepubliseer is, het die voltooide werk in die laaste

week

vanJulie verskyn. Die verwagtingewat daardie fragment destyds

opgewek

het, sal nie teleurgestel

word

nie; volgens

my mening

^is die verskyning van hierdie boek een

van

die belangrikste gebeurtenisse in ons Afrikaanse poësie.

Die begeerte

om

'n lang gedig te skrywe,

kom

seker

op

een of ander tyd

by

elke waaragtige ^{digter op,} en ^is te verklaar uit die behoefte

om

sy skeppingsdrif vrye teuel te gee,

om hom

in één volgehoue en ingespanne arbeid ten volle te kan ontplooi.

Van

die standpunt van die digter gee die kort liriese gedig op 'n keer slegs één klein brokkie

van

sy emosionele of geestelike belewing. Dit verskaf miskien 'n tydelike bevrediging,

maar

dit is te klein van

omvang

en te beperk van reikwydte

om

'n volle ontlading

van

die

opgegaarde

en verkropte

gemoedslewe

te gee: die slapende

demoon

stamp

hom

orals teen die

mure

van die gevangenis os

hy hom

^{wil uitrek.}

Dit is eers die groot gedig wat lang periodes van skep-

pende werksaamheid

^{verg en wat die gees}

dwing om hom

met noulettende voorsorg rekenskap te gee van daardie elemente

van vorm

en

bou

^wat onontbeerlik is vir die hoër eenheid

van

die geheel, wat in staat is

om

die digter se

LEER OM TUIS TE DANS -

vír

10^6