Makna Denotatif Dan Konotatif Dalam Simpulan Bahasa

11  159  Download (0)

Teks penuh

(1)

Makna Denotatif dan Konotatif dalam Simpulan

Makna Denotatif dan Konotatif dalam Simpulan BahasaBahasa

Dalam bidang linguistik, semantik merupakan bidang yang mengkaji makna atau erti Dalam bidang linguistik, semantik merupakan bidang yang mengkaji makna atau erti dalam bidang bahasa. Semantik atau kajian makna adalah sesuatu bidang yang luas iaitu dalam bidang bahasa. Semantik atau kajian makna adalah sesuatu bidang yang luas iaitu mencak

mencakupi kebanyakaupi kebanyakan n daripadaripada da struktstruktur ur bidanbidang g yang luas yang luas iaitu mencakupiaitu mencakupi i kebankebanyakanyakan daripada struktur dan fungsi bahasa serta masalah dalam bidang psikologi, falsafah dan juga daripada struktur dan fungsi bahasa serta masalah dalam bidang psikologi, falsafah dan juga antropologi. Te

antropologi. Terdapat beberapa jenis rdapat beberapa jenis makna dalam bahasa makna dalam bahasa Melayu itu sendiri. Antaranya ialahMelayu itu sendiri. Antaranya ialah makna konseptual, makna konotatif, makna afektif, makna refleksi, makna kolokatif, makna makna konseptual, makna konotatif, makna afektif, makna refleksi, makna kolokatif, makna stilistik dan juga makna tematik. Semantik boleh ditafsirkan sebagai bidang kajian makna stilistik dan juga makna tematik. Semantik boleh ditafsirkan sebagai bidang kajian makna isti

istilahlah. . PerPerkatkataan aan semsemantantik ik ini ini berberasal asal dardaripaipada da perperkatkataan aan GreGreek ek iaitiaitu u semsemantantikoikos s yanyangg mem

membabaa a makmaksud sud erti erti yanyang g penpentinting g AbAbduldullah lah !as!assan san menmenjeljelaskaaskan n bahbahaa aa semsemantantik ik  mer

merupaupakan kan satsatu u istiistilah lah yanyang g mermerujuujuk k kepkepada ada bidbidang ang kajkajian ian makmakna. na. SemSemantantik ik menmenjadijadi sebahagian daripada bidang linguistik berikutan daripada makna yang merupakan sebahagian sebahagian daripada bidang linguistik berikutan daripada makna yang merupakan sebahagian daripada bahasa.

daripada bahasa.

"ajian makna kata dalam bahasa melayu menurut sistem penggolongan semantik  "ajian makna kata dalam bahasa melayu menurut sistem penggolongan semantik  merupakan salah satu cabang linguistik yang berfungsi untuk menneliti makna kata, asal#usul merupakan salah satu cabang linguistik yang berfungsi untuk menneliti makna kata, asal#usul  permulaannya

 permulaannya perkembangannya perkembangannya dan dan punca#punca punca#punca yang yang mendorong mendorong berlakunya berlakunya perubahanperubahan makna dalam sejarah bahasa. $idang semantik ini terhad kepada usaha meneliti dan mengkaji makna dalam sejarah bahasa. $idang semantik ini terhad kepada usaha meneliti dan mengkaji  proses

 proses transposisi transposisi makna makna kata kata dalam dalam penggunaan bahasa. penggunaan bahasa. Abdul %haer Abdul %haer menjelaskan menjelaskan bahaabahaa semantik merupakan satu bidang kajian linguistic yang memfokuskan kajiannya terhadap semantik merupakan satu bidang kajian linguistic yang memfokuskan kajiannya terhadap makna bahasa. Makna bahasa menjadi pelbagai jika ditinjau dari sudut pandangan yang makna bahasa. Makna bahasa menjadi pelbagai jika ditinjau dari sudut pandangan yang  berbe&a. Semantik telah dibahagikan kepada pelbagai jenis oleh pakar#pakar lin

 berbe&a. Semantik telah dibahagikan kepada pelbagai jenis oleh pakar#pakar linguistik,guistik,

Abdul %haer misalnya telah membahagikan jenis#jenis makna sebagai makna leksikal, Abdul %haer misalnya telah membahagikan jenis#jenis makna sebagai makna leksikal, gramatikal, kontekstual, asiosiatif,kata istilah, idiom serta makna peribahasa. Aspek denotatif  gramatikal, kontekstual, asiosiatif,kata istilah, idiom serta makna peribahasa. Aspek denotatif  dan konotatif merupakan bidang yang berada di baah ilmu semantik. 'leh itu, dalam kajian dan konotatif merupakan bidang yang berada di baah ilmu semantik. 'leh itu, dalam kajian yang dibuat tentang simpulan bahasa dari segi makna denotatif dan konotatif merupakan yang dibuat tentang simpulan bahasa dari segi makna denotatif dan konotatif merupakan kajian tentang bidang ilmu semantik yang menjurus kepada perkembangan bidang bahasa kajian tentang bidang ilmu semantik yang menjurus kepada perkembangan bidang bahasa Melayu.

(2)

Makna Denotatif, Konotatif dan Simpulan Bahasa Makna Denotatif 

Makna denotatif juga disebut sebagai makna deskriptif dan makna leksikal. Makna denotatif pada dasarnya mempunyai persamaan makna dengan makna referensial. !al ini adalah kerana makna denotatif ini la&imnya merujuk kepada penjelasan sebagai makna yyang sesuai dengan pemerhatian, penglihatan, pendengaran, perasaan atau juga melalui  pengalaman. Malahan makna denotasi menurut Abdullah !assan ( )**+ -+)  ialah benda

atau idea yang sebenarnya dirujuk oleh sesuatu perkataan. /a juga memberi maksud makna yang disebut di dalam kamus. Tanpa dipengaruhi oleh faktor emosi. !al ini jelas menunjukkan bahaa makna denotasi adalah makna yang bebas daripada sebarang konteks.

Selain itu, Abdullah 0usof di dalam buku semantik dan pragmatiknya mendefinisikan makna denotatif sebagai makna yang pada dasarnya sama dengan makna rujukan iaitu yang dijelaskna sebagai makna yang sesuai dengan hasil pemerhatian. 'leh itu, makna denotatif   juga disebut sebagai makna yang sebenar, makna asal dan juga makna mutlak. Pendapat ini

turut disokong oleh 1ik Safiah "arim yang telah mengaitkan makna denotatif dengan  penerangan mengenai fakta yang bersifat objektif dan disebut juga makna sebenar, makna asal, makna mutlak atau makna dasar. Dengan kata lain makna denotatif ialah makna asli atau makna sebenarnya yang dimiliki oleh sesuatu kata tersebut.

Denotasi merupakan proses yang timbul akibat daripada denotatif. Denotasi merupakan perkataan yang mempunyai makna teras atau makna asas dalam sistem bahasa yang bebas daripada konteks. Maksudnya, perkataan tersebut diterjemahkan mengikut maksud yang sebenar dan bukannya melalui konteks penggunaan yang dilihat.. kamus dean edisi keempat ( -22+ 33+ menjelaskan makna denotatif adalah ebrkaitan dengan denotasi iaitu makna eksplisit sesuatu perkataan.

4mpamanya simpulan bahasa kaki bangku bermakna denotatif yang bermaksud kaki kerusk bergerak. Makna inti perkataan kaki ialah anggota badan manusia atau binatang digunakan untuk bergerak. 1amun apabila berlaku perluasan makna perkataan kaki seperti kaki langit, kaki bukit, kaki kain dan lain#lain lagi maka masih mendapati bahaa makna denotasi masih lagi ujud

(3)

kaki langit5 bermakna bahagian baah lagit yang bertembung dengan bumi kaki kain5bahagian hujung kain.

Makna Konotatif 

 1ik Safiah karim ( -226  mendefinisikan makna konotatif sebagai makna yang ada kaitannya dengan nilai rasa, baik positif mahupun negatif. Menurutnya lagi, sekiranya nilai rasa itu tidak ujud maka sifat perkataan itu mungkin tidak memihak kepada mana#mana aspek. %ontohnya perkataan 7perempuan8 dan 7anita8 mempunyai makna denotatif yang sama tetapi kedua#dua perkataan ini mempunyai nilai rasa yang berbe&a. Perkataan 7perempuan8 mempunyai nilai rasa rendah manakala perkataan 7anita8 mempunyai nilai rasa tinggi. "onotasi merupakan makna lain daripada asalnya yang sering digunakan untuk  memberi makna kepada hasil karya kreatif memerlukan makdsud tersirat agar daya pemikiran  pendengar ataupun pembaca bebas memberi tafsiran terhadap maksud yang ingin

disampaikan oleh penyair.

Makna konotatif atau makna tambahan ini juga boleh berubah merujuk kepada faktor# faktor tertentu. Perkataan 7khalat8 contohnya membaa maksud mendekati Allah, duduk   bersendirian iaitu perbuatan mengasingkan diri atau memencilkan diri kerana menenangkan

fikiran, bertafakur pada asalnya kini telah berubah maksud menjadi perbuatan pengasingan diri berdua#duaan di tempat yang terpencil atau bersembunyi antara lelaki dan perempuan yang bukan muhrim dan bukan pula suami isteri sehingga boleh dianggap sebagai sesuatu  perbuatan yang sumbang. Makna konotatif ini boleh dilihat kepada beberapa aspek iaitu

makna konotatif yang tidak spesifik kepada aspek bahasa tetapi dikongsi bersam sistem komunikatif seperti seni 9isual dan mu&ik. %ontohnya barangan atau produk yang diiklankan di tele9isyen tidak sama dengan barang yang diilustrasikan.

Makna konotatif yang kedua ialah yang bersifat peripheral iaitu tidak stabil, ber9ariasi menurut budaya, tempoh masa dan pengalaman indi9idu. /ndi9idu yang terpelajar atau orang yang menimba ilmu dan berpengalaman menjadikannya berbe&a pendapat apabila melihat sesuatu dari sudut pandangan yang berbe&a. Makna konotatif sukar dipastikan dan bersifat arbitrer dan keterbukaan. Penggunaan kata#kata halus, sedap didengar tepat dan sesuai pada masanya telah digunakan secara meluas oleh masyarakat Melayu. %ontohnya perkataan

(4)

kudapan digunakan untuk menggantikan minum dan makan pagi dengan mengambil sedikit kuih#muih sahaja iaitu kudap5kudap sahaja dan sekadar mengalas perut.

S 1athesan ( -22)  menyatakan bahaa makna konotasi adalah tidak tepat dan sentiasa  berubah#ubah mengikut konteks peggunaan kata dan sosiobudaya dalam sesebuah

masyarakat pengguna. Selain itu, dalam "amus Dean :disi "eempat ( -22;  menyatakan  bahaa makna konotatif tadi yang berkait rapat dengan nilai rasa dari orang atau kelompok 

manusia yang menggunakan kata tersebut. Makna konotatif terbahagi kepada dua iaitu<

i "onotasi positif#merupakan kata yang memiliki makna yang dirasakan lebih  baik dan sopan

ii konotasi negatif#merupakan kata yang bermakna kasar atau tidak sopan.

%ontoh konotasi dalam simpulan bahasa seperti 7kaki bangku8 yang membaa maksud seseorang yang tidak pandai bermain bola sepak. %ontoh ayat ialah =ulkifli merupakan seorang kaki bangku kerana dia tidak pandai bermain bola sepak.

Simpulan Bahasa

Simpulan bahasa merupakan seni keindahan bahasa dan kha&anah turun te murun yang terdapat dalam bahasa Melayu. Simpulan bahasa juga merupakan salah satu cabang  peribahasa yang amat luas penggunaannya dan amat diminati oleh masyarakat melayu.  1amun terdapat perbe&aan pendapat antara pengkaji#pengkaji bahasa mengenai klasifikasi simpulan bahasa. Sesetengah pengkaji berpendapat bahaa simpulan bahasa hendaklah diasingkan daripada peribahasa da nada juga sesetengah pengkaji yang memasukkan simpulan bahasa sebagai salah satu cabang yang tergolong dalam peribahasa. Perbe&aan  pendapat ini sehingga hari ini belum ditetapkan kebenarannya.

Mohd 1ori&am >aminan ( -2)-  9ii  menjelaskan bahaa simpulan bahasa adalah kata#kata ringkas atau rangkaian perkataan yang dirumuskan dalam susunan tertentu yang membaa maksud tertent. Simpulan bahasa merupakan ungkapan yang telah mantap dan mempunyai maksud yang khusus. Maksud simpulan bahasa bukan terdapat daripada apa yang tersirat atau tersembunyi dan bukan sebaliknya. Secara umumnya, erti simpulan bahasa  berlainan daripada perkataan yang digunakan. Menurut Ainon Mohd. ? Abdullah !assan

(5)

yang biasanya terdiri daripada dua atau tiga makna asal perkataan#perkataan tersebut. Sebagai contohnya, buka mulut, jalan tengah, langkah kanan  dan sebagainya.

Menurut Mohd Tajuddin !j Abd ahman ( -22B  9i  istilah simpulan bahasa merujuk kepada kata#kata ringkas atau rangkaian perkataan yang dirumuskan dalam susunan tertentu yang membaa maksud tertentu. Pengarang menjelaskan bahaa simpulan bahasa mengandungi makna yang tersirat atau tersembunyi berdasarkan susunan yang telah dibuat. Makna yang tersirat atau tersembunyi itu kadangkala mempunyai makna dua lapis di mana tidak semua orang mampu untuk memahaminya dengan lengkap dalam konteks penggunaan simpulan bahasa tersebut. Secara ringkasnya, simpulan bahasa mempunyai makna yang  berbe&a daripada maksud asal. $eliau juga membahagikan simpulan bahasa kepada dua jenis iaitu simpulan bahasa yang mempunyai dua makna dan simpulan bahasa yang berlainan tetapi mempunyai makna yang sama.

Analisis makna simpulan bahasa dari aspek denotatif dan konotatif 

Dalam bahasa melayu terdapat pelbagai simpulan bahasa yang kaya dengan unsur# unsur nasihat dan mempunyai makna yang pelbagai. 'leh itu rujukan telah dilakukan terhadap kamus simpulan bahasa dan kamus peribahasa untuk mengenal pasti simpulan  bahasa yang mempunyai makna denotati9e dan makna konotatif yang memperlihatkan keunikan simpulan bahasa tersebut. contoh#contoh simpulan bahasa di baah merupakan  peribahasa yang mempunyai manka denotatif dan konotatif.<

) Cipas kudung

Makna Denotatif  Cipas yang tidak ada kaki. Makna "onotatif  cepat membuat kerja

%ontoh ayat  Pok lah ibarat lipas kudung dalam menyiapkan kerja yang tertangguh lamanya.

- Tangkai jering

Makna denotatif  tangkai yang terdapat pada buah jering. Makna "onotatif  orang yang kedekut

%ontoh ayat  Sikap tangkai jering Pak Abu menyebabkan beliau tidak mempunyai kaan.

3 $anyak Akal

Makna denotatif  Akal yang ada banyak  Makna "onotatif  $anyak helah

(6)

6 $anyak mulut

Makna Denotatif  mulut yang ada banyak  Makna "onotatif  'rang yang suka berleter.

%ontoh ayat  !alijah banyak mulut sehingga pening kepala saya mendengarnya. ; $atu api

Makna denotatif  batu yang panas ada api

Makna "onotatif  'rang yang suka menghasut.

%ontoh ayat  Akibat daripada sikap aminah yang menjadi batu api dalam hubungan amir dan siti menyebabkan hubungan mereka beretakan.

B abun Ayam

Makna denotatif  Seekor ayam berkaki dua yang kabur penglihatan Makna konotatif  mata yang rabun menjelang senja

%ontoh ayat  Ali tidak boleh memandu kereta pada aktu malam kerana dia mempunya rabun ayam.

+ $uta !uruf 

Makna Denotatif  tidak 1ampak huruf a,b,c Makna "onotatif  Tidak tahu membaca

%ontoh ayat  Ali mengalami masalah buta huruf dalam kelas. @ $uruk siku

Makna denotatif  siku yang luka atau cedera menjadi buruk  Makna konotatif  Meminta barang yang telah diberikan

%ontoh Ayat  Amir buruk siku kerana meminta semula pen yang diberikan kepada Abu.

* $uaya Darat

Makna denotatif  buaya yang tinggal di atas darat

Makna "onotatif  'rang yang suka mempermainkan perempuan

%ontoh Ayat  Perangai Pak 0a seperti buaya darat kerana sering bertukar#tukar  kekasih.

)2 $esar kepala

Makna Denotatif  kepala yang besar 

Makna "onotatif < Tidak mahu mendengar nasihat, degil

%ontoh ayat  Cijah menjadi besar kepala semenjak kematian ayahnya. )) $uta arna

Makna denotatif  tidak 1ampak arna

Makna "onotatif  Tidak dapat membe&akan arna

%ontoh ayat  Satu daripada syarat untuk menjadi seorang pegaai polis ialah tidak   boleh mempunyai masalah buta arna.

(7)

Makna denotatif  hati yang busuk 

Makna "onotatif  'rang yang berhati jahat.

%ontoh ayat  Dia busuk hati alaupun dengan kakaknya sendiri. )3 Mati "atak 

Makna Denotatif  seekor katak yang mati Makna "onotatif  Mati sia#sia

%ontoh ayat  Mat rempit yang mati terlanggar tiang lampu itu ibarat mati katak. )6 $uah tangan

Makna Denotatif buah yang dibaa dengan tangan Makna "onotatif  !adiah

%ontoh ayat  "ami membaa buah tangan semasa melaat &aini di !ospital.

); $aa Mulut

Makna denotatif  Perbuatan membaa mulut

Makna "onotatif  $ercerita tentang keburukan orang lain

%ontoh Ayat  !aris sering baa mulut tentang kelakuan bekas kekasihnya. )B $erat Cidah

Makna denotatif  Cidah yang berat

Makna "onotatif  Tidak dapat berkata#kata

%ontoh Ayat  $erat lidah >imah hendak menceritakan hal sebenar kepada ibunya. )+ %akar Ayam

Makna Denotatif  perbuatan Ayam yang sedang cakar di tanah Makna "onotatif  tulisan yang buruk 

%ontoh Ayat  Tulisaan kejol seperti cakar ayam sehinnga tidak mampu dibaca oleh gurunya.

)@ Pekak bedak

Makna Denotatif  badak yang tidak dengar  Makna "onotatif  "urang jelas pendengaran

%ontoh ayat  kejol mempunyai masalah pekak badak apabila bercakap dengannya. )* Telinga lintah

Makna Denotatif  telinga seekor lintah Makna "onotatif  tajam pendengaran

%ontoh ayat  /jat mempunyai pendengaran yang tajam seperti telinga lintah. -2 otak udang

Makna denotatif  otak seekor udang Makna "onotatif  bebal atau bodoh

%ontoh ayat  Guru memarahi ali yang otak udang sehingga tidak mampu nak  mengeja perkataan ayam.

(8)

-) "aki ayam

Makna denotatif  kaki kepada seekor ayam Makna "onotatif < tidak berkasut

%ontoh ayat  Ali berkaki ayam ketika bermain bola. -- "aki bangku

Makna denotatif  kaki kepada sebuah bangku Makna "onotatif  tidak pandai bermain bola

%ontoh ayat  !usin digelar kaki bangku oleh kaan#kaannya kerana tidak pandai  bermain bola.

-3 kepala batu

Makna denotatif  kepala yang keras seperti batu Makna "onotatif  degil dan tidak mendengar nasihat

%ontoh ayat  Sikap kepala batu Syakira menyebabkan beliau dimarahi ayahnya. -6 lintah darat

Makna denotatif  seekor binatang penghisap darah di atas darat

Makna "onotatif  ambil keuntungan berlebihan atas pinjaman yang diberikan. %ontoh ayat  Polis menasihatkan orang ramai supaya tidak meminjam duit dari lintah darat

-; Makan angin

Makna denotatif  perbuatan memakan angin masuk dalam perut. Makna konotatif  bersiar#siar untuk berehat.

%ontoh ayat  Pada hujung minggu ayah membaa kami sekeluarga jalan#jalan makan angin di kaasan pantai.

-B durian runtuh

Makna denotatif  durian yang telah masak jatuh ke baah

Makna "onotatif  keuntungan yang diperoleh dengan t idak disangka#sangka.

%ontoh ayat  Perniagaan Pak Samada hari ini ibarat durian runtuh apabila mendapat keuntungan yang berkali ganda tidak seperti sebelumnya.

-+ Mulut murai

Makna denotatif  mulut burung murai

Makna kontatif  suka bercakap dan berbuat bising

%ontoh ayat  Murni dikenali sebagai mulut murai sebab banyak bercakap dalam kelas.

-@ Mulut tempayan

Makna denotatif  mulut sebuah tempayan yang terbuka Makna "onotatif  tidak dapat menyimpan rahsia

%ontoh ayat  Perbuatan Aminah yang mulut tempayan menyebabkan segala rahsia rakannya terbongkar.

-* muka tembok 

(9)

Makna konotatif  tidak berasa malu.

%ontoh ayat  !alim seorang yang muka tembok 32 pisau cukur 

Makna denotatif  pisau yang tajam digunakan untuk mencukur  Makna konotatif  perempuan yang suka habiskan harta lelaki

%ontoh ayat  Disebabkan sikap ayu yang suka menggoda lelaki yang kaya menyebabkan dia digelar sebagai pisau cukur.

3) Mandi kerbau

Makna denotatif  perbuatan kerbau yang mandi Makna "onotatif  Mandi yang tidak bersih

%ontoh ayat Semasa mengikuti kursus pengakap, peserta terpaksa mandi kerbau kerana kekurangan air 

3- Mati akal

Makna denotatif  sudah tiada lagi akal Makna konotatif  buntu fikiran

%ontoh ayat  itri menjadi bingung dan mati akal untuk menyelesaikan masalah rumah tangga yang sedang dihadapinya.

Kesimpulan

$erdasarkan kepada analisis dalam kajian tentang makna simpulan bahasa dari aspek  makna denotatif dan konotif menunjukkan bahaa terdapat perbe&aan yang boleh dilihat antara kedua#dua aspek tersebut iaitu makna denotatif ini lebih bersifat positif dan memperlihatkan ciri sebenar perkataan tersebut seperti Emulut murai#anggota badan muraiF. Manakala makna konotatif pula, kadangkala mempunyai sifat negatif dan tidak  memperlihatkan ciri yang sebenar perkataan tersebut seperti E mulut murai#mempunyai maksud tersirat di sebaliknya E. .

(10)
(11)

Figur

Memperbarui...

Referensi

Memperbarui...