Ελληνική Τυπογραφία - Καθημερινή - 7.4.1996

A KYPIAKH 7 AΠPIΛIOY 1996. 2-31 AΦIEPΩMA.  Tα πρώτα βήματα. H συμβολή της Eλληνικής Tυπογραφίας κατά την Aναγέννηση.  Tυπογραφεία της Διασποράς. Συγκροτήθηκαν στη Bενετία, Mοσχπολη, Bιέννη, στις Παρίστριες Hγεμονίες και αφύπνισαν τον Eλληνισμ.  Στην Tουρκοκρατούμενη Eλλάδα. Oι πρώτες αππειρες εγκατάστασης τυπογραφείων πριν απ την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους.  H τυπογραφία στα Iεροσλυμα. Oι εκδοτικές και τυπογραφικές δραστηριτητες του εκεί Oρθδοξου Πατριαρχείου.  H τυπογραφία επί Oθωνος. Oι πρώτοι Aθηναίοι τυπογράφοι και τα εργαστήριά τους απ το 1833 έως το 1880.  Eλληνικά τυπογραφικά στοιχεία. Aπ τους καλαίσθητους χαρακτήρες του N. Kαλλιέργη στην ηλεκτρονική τυπογραφία.  Tυπογραφικά προβλήματα.  Aπ την ξυλογραφία στην τσιγκογραφία. Bιοτέχνες χαράκτες που συνέβαλαν στην εικονογράφηση εντύπων.  Παλιά τυπογραφεία της Aθήνας. Mια αναδρομή και πρώτη αππειρα καταγραφής στα τελευταία εκατ χρνια.  Eφαρμογές της χαρακτικής. Γνωστοί ζωγράφοι και χαράκτες επιμελήθηκαν την εικονογράφηση και εκτύπωση βιβλίων.  Γραφιστική και νέα τεχνολογία. Aπ τα στοιχεία της κάσας στα πελάγη της ψηφιακής τυπογραφίας.  Tυπογραφία και εφημερίδες. Aπ τις προεπαναστατικές «Eφημερίδες» στο σύγχρονο Eλληνικ Tύπο.  Eκδτες με σεβασμ στην παράδοση. H σύγχρονη τυπογραφία μπορεί και οφείλει να είναι εξέλιξη της παραδοσιακής.  Bιβλιολογία: H επιστήμη μιας τέχνης.  O τυπογράφος Φίλιππος Bλάχος.  Mια τυπογραφική θητεία. O τυπογράφος και υπεύθυνος των Eκδσεων «Στιγμή», Aιμίλιος Kαλλιακάτσος μιλάει για την τυπογραφία.  Aδκητοι αυτοχειριασμοί. Θερμή συνηγορία για την παραδοσιακή τυπογραφία και τους παλαιούς τυπογράφους.  O γνωστς ως... Δαίμων. Tα τυπογραφικά σφάλματα ή αλλιώς παροράματα ακολουθούν την τυπογραφία απ τα πρώτα βήματα.. Yπεύθυνος «Eπτά Hμερών»:. BHΣ. ΣTAYPAKAΣ Eξώφυλλο: Kάσα με κεφαλαία στοιχεία, Mποντνι ή Iταλικά και εξώφυλλο του φιλολογικού περιοδικού «Eρμής ο Λγιος», Bιέννη 1811-1821.. 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 7 AΠPIΛIOY 1996. ΦIEPΩMA. Eλληνική Tυπογραφία H τυπογραφία έχει τη γλώσσα για υλικ της. H γλώσσα μως, πωσδήποτε αρχειοθετήθηκε χωρίς ποτέ να αξιοποιηθεί. Kοινώς τυπωμένη ή λαλουμένη, έχει πατρίδα και βάζει φραγμούς που δεν και κυνικώς εθάφτηκε. Eχουμε επίσης υπψη μας πως παλιοί καταργούνται τσο εύκολα, πως λ.χ. τα οικονομικά σύνορα. στοιχειοθέτες που προσφέρθηκαν για μαθήματα τυπογραφίας σε Στους οικουμενικούς της τεχνολογίας, παραμένει ξένη έως αδιάσχολές των TEI, τους έκοψαν τα φτερά. Γιατί; Γιατί σύμφωνα με φορη η παράδοση της ελληνικής τυπογραφίας. Tο ίδιο και η το νμο δεν διαθέτουν, λέει, πτυχίο AEI ή μεταπτυχιακ. Δηλαδή, γλώσσα, θεωρείται περιθωριακή. Eίναι λοιπν προσωπικ μας πεντακσια χρνια πεταμένα και το μάθημα τυπογραφίας στη θέμα. Aποκλειστικά ζήτημα κατάκτησης και γνώσης των δυνατοΣχολή Kαλών Tεχνών καταργημένο. Kάποια στιγμή στο μέλλον, τήτων της τεχνολογίας, τσο σε τυποτεχνική αισθητική σο και σε φεύγοντας και οι τελευταίοι τυπογράφοι, δεν θα υπάρχει ούτε σχεδιασμ τυπογραφικών χαρακτήρων. Σ’ αυτούς ακριβώς τους άνθρωπος ικανς, με πείρα και γνώση, να διευθετήσει σωστά το τομείς, συνήθως αντιγράφουμε τους ξένους, ή στην καλύτερη πεχώρο παλιού τυπογραφείου. Διλου απίθανο οι ττε μουσειολρίπτωση, φερμαστε ως μαθητευμενοι μάγοι να μην ξεχωρίζουν την τυπογραφική γοι με αντάξια αποτελέσματα. πρέσα απ τη βιβλιοδετική. Eίναι αυτονηEπιμέλεια αφιερώματος: Λογικά το αίτημα μπαίνει ως εξής: Πώς η το πως ένα αφιέρωμα αυτής της μορφής αK·ΣTHΣ ΛIONTHΣ ελληνική τυπογραφία, προσαρμοσμένη στη δυνατεί να καλύψει λους τους τομείς της νέα τεχνολογία, θα ανελιχθεί σε σύγχρονη έτυπογραφίας. Tα στενά του ρια δεν μας εχοντας βάση το παρελθν. Mε άλλα λγια, να φανεί ως φυσική πέτρεψαν αναφορές σε περιοχές, πως M. Aσία, Aίγυπτος, ελλησυνέχεια με καταβολές και σεβασμ, λ.χ. στους κομψοτέχνες τυνικές παροικίες του εξωτερικού, επαρχιακές πλεις ή που αλλού πογράφους της Bενετίας. Mπορείς βέβαια την παράδοση και να συναντάμε την τυπογραφία. Aν απαιτητικς αναγνώστης ήθελε την αγνοήσεις, ξεκινώντας με νέα αρχή. Oμως κάποτε ξεκινάς. περισστερες πληροφορίες και λεπτομέρειες γύρω απ το θέμα, Aν καθηλωμένος, επικαλείσαι και διαρκώς εκθειάζεις την παράθα του συστήναμε τα εξής βιβλία βάσης: Tο τρίτομο «Xρονικ της δοση, καταντάει προγονοπληξία και το ίδιο το γεγονς μαρτυράEλληνικής Tυπογραφίας» του τυπογράφου και ερευνητή Nίκου ει παρακμή. Iσως σ’ αυτ το στάδιο να βρισκμαστε σήμερα· εΣκιαδά, (Eκδ. «Γκούτεμπεργκ»), τη «Xάρτα της Eλληνικής Tυξάλλου, χρνια τώρα συνηθίσαμε να ζούμε αναμοχλεύοντας το απογραφίας» του K. Σπ. Στάικου, (1989), και «Tο ελληνικ βιβλίο: θάνατον κλέος. Aπαισιδοξες διαπιστώσεις, δεν αποκλείεται και 1476-1830» των Aικατερίνης Kουμαριανού, Λουκίας Δρούλια και λαθεμένες, αλλά έτσι ή αλλιώς καταντάνε πολυτέλεια σε μια πολιE. Layton, (Eθνική Tράπεζα της Eλλάδος, 1986). τεία που ποτέ δεν μερίμνησε, ούτε καν για ίδρυση Mουσείου Aκμη, στοιχεία, άμεσα ή έμμεσα, υπάρχουν σε αφιερώματα Eλληνικής Tυπογραφίας, έστω σε ερασιτεχνική βάση. Kαι οι ευτων «Eπτά Hμερών» που αφορούν θέματα ή περιοχές του Eλληκαιρίες παρουσιάστηκαν. νισμού, πως η Bιέννη, η Bενετία, η Γεννάδειος Bιβλιοθήκη, η ΣύEχουμε υπψη μας σχετική εισήγηση της «Eταιρείας Συγγραρος, η Eλληνική Xαρακτική, Kντογλου κ.λπ. Λειτουργούν συφέων» (επί προεδρίας Παύλου Zάννα) προς τος YΠ.ΠO.), που ομπληρωματικά και πλουτίζουν τις εδώ πληροφορίες.. Tα πρώτα βήματα H συμβολή της Eλληνικής Tυπογραφίας κατά την Aναγέννηση Tου Kων. Σπ. Στάικου Iστορικού του Bιβλίου. MIA απ τις πιο σημαντικές σελίδες της ιστορίας του ελληνικού πνεύματος γράφτηκε στην περίοδο που το Γένος δοκιμαζ ταν σο ποτέ άλλοτε, δηλαδή, τις πρώτες δεκαετίες που ακολούθησαν την Πτώση της Kωνσταντινουπ λεως και την ολοκληρωτική υποδούλωση του ελληνικού χώρου. Πρ κειται για την ελληνική συμβολή στην Iταλική Aναγέννηση και πιο συγκεκριμένα στη διάδοση των ελληνικών γραμμάτων στη Δύση, που οδήγησαν κατευθείαν στη διαμ ρφωση επιστημονικής σκέψης σε λα τα επίπεδα του επιστητού. H επιστροφή στον κλασικισμ που χαρακτηρίζει τα επιτεύγματα της Aναγέννησης, αναφορικά με τις καλές τέχνες και την αρχιτεκτονική, δεν αντιμετώπισαν διδακτικά προβλήματα για την ευρύτερη διάδοσή τους, καθώς στην Iταλία δεν έλειψαν τα σπουδαία δείγματα του ελληνο-ρωμαϊκού πολιτισμού. Στον τομέα των γραμμάτων μως και ειδικ τερα της ελληνικής γραμματείας, λα έδειχναν τι ήταν αναγκαία μια νέα αρχή. H ελληνική γλώσσα είχε λησμονηθεί εδώ και αι-. Aριστερά: οι γοτθικοί χαρακτήρες του Γουτεμβέργιου. Xρησιμοποιούνται πάντα ως πρτυπα και οι παραλλαγές τους φτάνουν τις 290. Tο 1465, με την καθοδήγηση του εφευρέτη της τυπογραφίας, οι δύο βοηθοί του, Φουστ και Σέφερ τύπωσαν τα «Παράδοξα» του Kικέρωνα. Στα διάφορα κεφάλαια του βιβλίου υπήρχε η ελληνική επιγραφή: «μνον το καλν αγαθν». Aναγκάστηκαν ττε να χύσουν και ελληνικούς χαρακτήρες. Aν και άκομψα, εκείνα τα στοιχεία είναι τα πρώτα ελληνικά τυπογραφικά στοιχεία που χύθηκαν στον κσμο. 11 χρνια αργτερα, στο Mιλάνο, τυπώνεται το πρώτο ελληνικ βιβλίο, η «Γραμματική» του Λάσκαρη με στοιχεία που χάραξε ο Aντώνης Δαμιλάς. Δεξιά, ο Γουτεμβέργιος σε χαρακτικ, δημοσιευμένο σε γαλλικ βιβλίο, το 1584, πολλά χρνια μετά το θάνατ του..

ώνες ακ μη και στην ιταλική χερσ νησο, ελληνικά χειρ γραφα δεν υπήρχαν διαθέσιμα στη Δύση και η κλασική παράδοση περιοριζ ταν στις σχολαστικές διασκευές του αριστοτελικού έργου που είχαν μεταφρασθεί απ τους θεολ γους του Mεσαίωνα. Eτσι, το ρ λο του βιβλιαφ ρου της ελληνικής γραμματείας απ την Aνατολή στη Δύση, κλήθηκε να τον παίξει κατά τον 15ο αιώνα η τυπογραφία. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του πνεύματος δεν παρατηρήθηκε το φαιν μενο λίγες δεκάδες λ γιοι να κατορθώσουν να μεταλαμπαδεύσουν μια εθνική γραμματειακή παράδοση σε ένα ανθρωπιστικ κίνημα που σφράγισε και σφυρηλάτησε ανεξίτηλα τη σκέψη εν ς ολ κληρου κ σμου παρά κατά τη σταδιακή έξοδο της βυζαντινής λογιοσύνης που παρατηρήθηκε απ τις αρχές του 14ου και κορυφώθηκε μετά το 1453. Oλα άρχισαν το 1396, ταν ο μεγάλος βυζαντιν ς λ γιος και διπλωμάτης ο Mανουήλ Xρυσολωράς κλήθηκε να διδάξει συστηματικά την ελληνική γλώσσα στο STUDIUM της Φλωρεντίας. Aπ τ τε άρχισαν να συνηδειτοποιούν στην Iταλία, πως και οι εκφραστές του αναγεννησιακού πνεύματος στο Bορρά, τι χωρίς την καταν ηση των ελληνικών γραμμάτων και την ευρύτερη διαδοσή τους κάθε δρ μος προς την αναγέννηση οδηγούσε σε αδιέξοδο. Aκ μη και η σχολαστική παράδοση του Aριστοτέλη έμοιαζε στείρα πλέον μπροστά στις νέες ερμηνείες των βυζαντινών λογίων και η αποκατάσταση των έργων του σταγειρίτη φιλ σοφου ήταν πλέον επιβεβλημένη. Tο κ στος μως των χειρογράφων καθώς και η σπανι τητα των κειμένων αυτών δεν επέτρεπε τη διάδοση της γνώσης αυτής σε ευρύτερα στρώματα της καλλιεργημένης κοινωνίας και στο μεγάλο σπουδαστικ κύκλο. Aπ το 1469 μως, οπ τε η τυπογραφία έκανε την εμφάνισή της αρχικά απ το χώρο του Λάτιου οι προϋποθέσεις άλλαξαν.. H πρώτη έκδοση του Oμήρου, «Aπαντα» Φλωρεντία, (Δημήτριος Δαμιλάς), 1488. Xαρακτηριστική διακσμηση στα αντίτυπα της οικογένειας των Mεδίκων.. Eλληνική γραμματεία στα λατινικά H συστηματική μετάφραση των έργων της κλασικής γραμματείας και των Πατέρων της Eκκλησίας που άρχισε με πρωτοβουλία του πάπα Nικ λαου E΄, το 1450 αποτέλεσε το πρώτο Corpus εκδ σεων που κυκλοφ ρησαν στη Pώμη με τα πρώτα βήματα της τυπογραφίας. Στον ακαδημαϊκ κύκλο μάλιστα που πλαισίωσε το πρώτο ουμανιστικ τυπογραφείο των Γερμανών C. Seynheim και A. Pannartz πρωτοστάτησαν και σπουδαίοι Eλληνες λ γιοι, ανάμεσα στους οποίους ο καρδινάλιος Bησσαρίων, ο Aνδρ νικος Kάλλιστος και ο Θε δωρος Γαζής. Tα πρώτα βιβλία που κυκλοφ ρησαν απ την ακαδημία αυτή ήταν: H γεωγραφία, του Στράβωνα, μια μελέτη του Bησσαρίωνα πάνω στον Πλάτωνα, η ιστορία του Πολύβιου και άλλα. Aπ την άλλη μεριά, η ανάγκη που δημιουργήθηκε στα πανεπιστημιακά κέντρα για τη γνώση της ελληνικής γλώσσας, υπαγ ρευσε και την συγγραφή και έκδοση των πρώτων ελληνικών βιβλίων που αντιπροσωπεύο-. νταν απ δίγλωσσες γραμματικές και ελληνολατινικά λεξικά, πως: τα Eρωτήματα του M. Xρυσολυρά, την Eπιτομή των οκτώ του λγου μερών, του K. Λάσκαρη, τη Γραμματική του Θ. Γαζή και τα λεξικά του Iταλού ελληνιστή Urbano Bolzanio.. Tα πρώτα ελληνικά βιβλία Oι Eλληνες που εξάσκησαν την τέχνη της τυπογραφίας με εξαιρετική επιδεξι τητα καθ λη την περίοδο της τουρκοκρατίας, αμέσως αντιλήφθηκαν τι, το ελληνικ έντυπο θα μπορούσε να παίξει διτ ρ λο, χι μ νο στη διάδοση της ουμανιστικής ιδέας, αλλά και στη διατήρηση της ελληνικής ταυτ τητας στο διάσπαρτο Γένος. Eτσι, άλλοτε πλαισιώνοντας ιταλικά τυπογραφεία και άλλοτε επιχειρώντας να ιδρύσουν δικά τους, κατ ρθωσαν να αναγάγουν την τυπογραφική τέχνη σε μια «εθνική» διπλωματία και να διατηρήσουν για δεκαετίες το πρωτείο των αξι πι-. στων εκδ σεων της ελληνικής γραμματείας. O αγώνας τους αυτ ς βρήκε την ιδανική έκφραση στο πρ σωπο εν ς άσημου έως τ τε δασκάλου της Pώμης: του Aλδου Mανούτιου. O Aλδος που με καύχημα έφερε το προσωνύμιο φιλέλλην, συγκρ τησε ένα τυπογραφείο στη Bενετία με ελληνοκεντρικ χαρακτήρα, στο οποίο χι μ νο «φοίτησαν» οι διασημ τεροι εκπρ σωποι του ιταλικού πνεύματος, αλλά και του Bορρά ακ μη και ο ίδιος ο Eρασμος. Πλαισιωμένο με σπουδαίους Kρητικούς λογίους, πως τον Mάρκο Mουσούρη, τον Δημήτριο Δούκα και τον Iωάννη Γρηγορ πουλο, αποσκοπούσε να εκδώσει τα σημαντικ τερα έργα της κλασικής γραμματείας δίνοντας μεγάλο βάρος στην αξιοπιστία των κειμένων. Tις πρώτες εκδ σεις του Mουσούρου (Tα καθ’ Hρώ και Λέανδρον), του Θεοκρίτου (Eιδύλλια), τις ακολούθησε η μνημειώδης πρώτη έκδοση ολ κληρου του έργου του Aριστοτέλη (1495 - 1498), οι Kωμωδίες του Aριστοφάνη (1498) και πολλές άλλες.. Aλλά για να κατανοήσουμε τη δίψα για την ελληνική γνώση στο πρωτ τυπο, κατά την εποχή εκείνη, αρκεί να αναφέρουμε τι η μικρ σχημη έκδοση (τσέπης) των τραγωδιών του Σοφοκλή, που τυπώθηκε το 1502, κυκλοφ ρησε σε τουλάχιστον 2.000 αντίτυπα, πως και λες σχεδ ν οι μεταγενέστερες ελληνικές εκδ σεις του Aλδου Mανούτιου. Tο παράδειγμα του Aλδου το ζήλεψαν απ τις πρώτες δεκαετίες του 16ου αιώνα, λα τα πνευματικά κέντρα της Δύσης. Aλλωστε, τα ελληνικά βιβλία του Aλδου κυκλοφορούσαν σε λα τα πανεπιστημιακά κέντρα, απ το Παρίσι έως την Πράγα και απ την Aλκαλά, έως την Oξφ ρδη και είναι αυτά που αποτέλεσαν το εκδοτικ πρ τυπο για τα τυπογραφεία της κεντρικής Eυρώπης συντελώντας έτσι τα μέγιστα σε μια σειρά αναγεννήσεων που παρατηρήθηκαν σε λες τις μεγάλες π λεις της Δύσης και αντικαθιστώντας το ρ λο Eλληνα λογίου με το ελληνικ βιβλίο και τη διαιώνιση της τέχνης της ελληνικής τυπογραφίας. KYPIAKH 24 MAPTIOY 1996 - H KAΘHMEPINH. 3.