A. De fi ni si Ra ngsa nga n Fi si k da la m Psi kol ogi Li ng kunga n
A.1. Penca ha yaa n
Penca ha ya a n rua ng a n sec ara a la mi dap a t kit a pero le h dar i s inar mat a har i, s e hingg a k it a me mpero le h keu nt ung a n dar i had ir nya s inar mat a har i s e la in juga s e bag a i pe mba nt u pe mbu at an vit a min D. D iba lik s e mua it u ada pe ng aru h po s it if d a n negat if ya ng la in, mis a ln ya de nga n s inar mat a har i k it a d a pat d iba nt u u nt uk me lihat t et ap i da mp ak negat if juga dap at t er jad i mis a ln ya k it a t er la lu la ma berada d i baw a h s inar mat a har i d i s ia ng har i aka n me mbuat k it a sak it ke pa la d a n ha l it u aka n me n jad ik a n k it a t idak nya ma n.
Da la m ha l pe mbu at a n ru ma h t ingga l asp ek ca ha ya mat a har i sa ng at d iper luk a n mis a ln ya se ba ik nya t iap ka mar dapat d is inar i o le h s inar mat ahar i, kar e na s ina r mat ahar i da p at me mba nt u pert umbu ha n da n me mba s mi bakt er i sert a me ng ha lau ke le mba ba n.
Peng he mat a n list r ik d apat d ilak uka n de nga n mera nc a ng at au me milih ru ma h ya ng se sua i de ng a n ik lim t ro pis. M is a ln ya d e nga n me nd is a in ru ma h ya ng me mu ngk inka n s inar mat a har i d a n udar a segar be bas ke lu ar ma suk. De nga n d isa in t ers e but k it a d apat me min ima lk a n pe nggu na a n la mp u d is ia ng har i d a n pe nd ing in ud ara sepa n ja ng har i.
Pera n s inar mat a har i da la m me ng ha la u k e le mba ba n ak a n le b ih se mpur na jik a d iba nt u o le h pera n a ng in, ang in a da la h ud ara ya ng bergerak ya ng perge ra ka nnya se ja jar de ng a n per muka a n bu mi.
A.2. Peng ha waa n A.2.1. Suhu
Suhu ru a ng ak a n me mp e ngaru h i per ilaku ses eo rang, ap a bila su hu it u t er la lu re nda h ma ka aka n me mb uat o rang mer as a g e lis a h, sus a h bergerak, ba hk a n p ingsa n se da ngk a n su hu ya ng t er la lu t ingg i ma ka aka n me nimbu lka n p erada nga n hin gga lu ka se cara per la ha n (Sarwo no , 1992). Ba ik su hu ya ng t er la lu t ingg i d a n su hu ya ng t erla lu re nda h aka n me bu at o rang t idak nya ma n, mer as a t erga nggu sa mp a i dap at me nimbu lka n perd e bat a n ya ng d ik are nak a n ra sa ya ng t id ak nya ma n, se hingga a da nya peru ba ha n su hu ya ng drast is ak a n me n imbu lk a n pe ng aru h ya ng ser iu s pu la.
A.2.2. Ang i n
Angin adalah gerakan udara yang bergerak sejajar dengan permukaan bumi (Veitch,Arkkelin, 1995). Untuk merasakan angin dengan bantuan input sensor manusia. Tetapi untuk melihatnya dapat kita ketahui dari gerakan benda – benda sekitar, ada tiga aspek yaitu dorongan, intensitas dan frekuensi.
Terdapat pengaruh positif dan negatif dari angin terhadap perilaku adalah orang dapat menyesuaikan aktivitas sehari – hari dengan angin. Misalnya bila angin bertiup dengan lembut atau sepoi – sepoi ini akan menguntungkan dimana angin dapat membantu proses pengeringan pakaian, kita dapat beraktivitas olah raga dan lain – lain. Tetapi ada juga pengaruh negative dari bertiupnya angin yang kencang, misalnya dapat mengganggu orang untuk berjalan, mengganggu pekerjaan, perasaan tidak nyaman dalam menyelesaikan tugas, sehingga angin dapat mempengaruhi kondisi afektif dan kinerja.
Terdapat factor yang juga berhubungan dengan angin yaitu suhu, tekanan atmosfer, kelembaban relative dan konsentrasi ion (Veitch,Arkkelin, 1995). Bangunan tinggi di pusat kota memperburuk pengaruh angin alami, karena angin
yang menabrak bangunan tinggi akan berbelok arah kebawah dan apabila ada gedung yang mempunyai lorong akan menimbulkan terowongan angin. Hal ini akan menimbulkan daerah yang mempunyai kecepatan angin yang tinggi yang dikarenakan kesalahan desain arsitektural (Veitch,Arkkelin, 1995).
A.3. Kebis ingan
Se la in ind era p e ng lihat a n a da jug a ind era pe nd e ngara n ya ng berhu bu ng a n de nga n at mo s fer lingku ng a n. Me la lu i p e nde ngara n ya it u s uara, k it a dapat me mpero le h in fo rma s i seg a la ha l. Tet ap i da mpak negat if ya ng d it imbu lk a n d ar i su ara in i a da la h ke bis ing a n, ya it u su ara ya ng t idak d iing in k a n a t au ba hk a n s uara ya ng me ngga nggu. Kare na k e bis inga n ada la h suara apa sa ja ya ng t id ak d iing inka n se pert i suara a ir kra n ya ng me net es at au lag u ro ck ya ng d ira sa ka n se seo ra ng s e bag a i k e bis inga n. Ha l k e bis inga n it u t er jad i buk a n k are na su ara it u se nd ir i m e la ink a n per sep s i s i pe nde ng ar. Ke bis inga n in i d apat me nimbu lka n d a mpa k ne gat ive pada se seo rang mis a l ket ega ng a n o t ot, ge lisa h, muda h mar a h, t ida k ko nse nt ras i, mu ngk in juga me n jad i c e ma s.
A.3. Hubung a n Li ng kung a n da n P eri la ku
D id a la m ilmu k e ma s yara kat a n , lingku ng a n a da la h a la m sek it ar, t er ma suk o ra ng – o rang ya ng hid up d id a la mn ya d e ng a n pergau la n ya ng me mp e ngaru h i ma nu sia s e baga i a nggo t a mas ya rakat da la m ke hid upa n d a n ke bud a ya a n (Supt andar,95).
Lingku nga n da la m su at u ke lo mpo k ma s yar akat me liput i :
a. Phis ik : udara, a ir, t ana h, t ana ma n, ba ngu na n b. So sia l : keg iat an a ga ma
c. Eko no mi : keg iat an d ib id a ng u sa ha d. Buda ya : pengat uran hid up ma s yarak at
Lingku nga n merup aka n suat u bag ia n ya n g ber hu bu nga n erat de nga n t ing ka h lak u ma nu sia. Ling k ung a n ak a n me ne nt uka n perbuat a n da n me nduk u ng fu ngsi rua ng be sert a per le ngk apa n, se hing ga p ara pe la ku aka n me n ye su a ika n d ir i d a la m lingku ng a nnya at au meru ba hnya u nt uk me la kuka n a pa ya ng bis a d ila kuka n. T ingk a h la ku da n lingk u nga n s e la lu berke s ina mb ung a n sat u t erha dap ya ng la in sec ara ba ik at au juga t idak mu lu s , st abil – beru ba h u ba h, beru la ng – u la ng ba hka n t idak me ne nt u (Supt andar,95).
C it a ra sa ma nu s ia t er hada p lingku nga n d ip e ng aru hi s ecar a la ngs u ng o le h fakt o r – fa kt o r sepert i s uara, ik lim, p e nca ha ya a n, ruang da n pera lat a n. Ba ga ima na de ng a n penyu su na n pera bo t ann ya agar prakt is, rap id a n t id ak t erga nggu o le h ke bis inga n, p e ngat ura n t emperat ure da n ke bers iha n udara pe nca ha ya a n ya ng t idak me n yilau ka n da n la in – la in, aka n me ne nt uka n ke nya ma na n ru ma h hu n i d e nga n be nt uk / desa in int er io r nya.
B . Rumah Huni
Ru ma h a da la h su at u lingku nga n so s ia l ya ng berga nt u ng t epat wakt u at au kesa n dar i w akt u da n d iwak ili o le h s uat u ya ng d ise lar as ka n de nga n lingku nga n p his ik, s epert i su at u unt uk t ingg a l (G ibbs,2007).
C. De fi ni si Se hat
Parad ig ma s e hat ya ng d ide ngu ngka n be lu m me ng akar d is et iap keg iat a n pe mba ngu na n lint a s sect o r, sehing ga ya ng t er jad i ada la h be berap a k e bijak a n d a n keg iat a nnya ya ng berda mpa k negat ive t erhadap k es e hat a n mas yarak at .
Me nc er mat i ha l t erse but , jik a k it a k e n a li pa da t eo ri Blum, dera jat kese hat an ind iv idu/ ma syar akat dip e ngaru hi o le h 4 (e mpat ) fa ct o r det er mina n ya it u fact o r per ilaku /ga ya hidup ( life st yle), fa ct o r lingk u nga n (so c ia l, e ko no mi, fis ik d a n po lit ik), fak t o r pe la ya na n ke se hat a n ( je nis, c akupa n da n ku a lit a s nya) d a n fakt o r ge net ic. Kee mp at fak t o r ya ng me mpe ngaru hi dera jat kese hat a n t ersebut , per ila ku ma nu s ia ada la h fa k to r ya ng pa ling be s ar, ke mud ia n d is u su l de nga n fak t o r lingk u ng a n. Per ila ku le bih do mina n dar ipada lingku ng a n k are na ling ku ng a n hidup ma nu s ia jug a meru paka n da mpa k at au u la h/per ila ku ma nus ia ( Mu nin ja ya,2004), kare na n ya per ila ku hidup d a n fak t o r ling kunga n bu ka nla h mas a la h sect o r kese hat an s a ja, t et ap i uru sa n s e mu a e le me n ma s yarak at ba ik ind iv idu, ke lo mpo k, lint as pro gra m sert a lint as sect o r.
C.1. Ruma h H uni ya ng Se hat
Per ila ku s e hat merup aka n sa la h sat u p ilar ke bijak a n I ndo ne s ia se hat 2010 se la in ling ku ng a n s e hat da n pe la ya na n k es e hat a n ya ng ber mut u, ad il d a n merat a. Unt uk it u me la lu i Kep me nke s RI No mo r 1193/M e nke s/S K/ X/2004, t e la h d it et apka n vis i pro gra m pro mo s i kesehatan “Perilaku Hidup Bersih dan Sehat tahun 2010”. Keput usa n in i d it ind ak la njut i de ng a n d ike lu arka nn ya Pedo ma n Pe lak sa na a n Pro mo s i Ke se hat a n d i D aera h d e nga n Keput us a n Me nt er i Kes e hat a n RI no mo r 1114/Me nk e s/S K/VIII/2005.
Per ila ku H id up B ers ih d a n Se hat (PHBS) merup aka n upa ya me mber ika n p e nga la ma n be la jar da n me nc ipt aka n s uat u ko nd is i bag i pero ranga n / ind iv id u, ke lu arga, ke lo mpo k sert a ma s yarak at , denga n cara me mbuka ja lur ko mu nka si, me mber ik a n in fo r ma s i da n me la kuk a n edu kas i u nt uk me n ingkat ka n pe nge t a hua n, s ikap d a n per ila ku me la lu i pe ndekat a n p imp in a n, bina su asa na d a n
pe mberda yaa n ma s yar akat , se hingga p ada ak hir nya ma s yar akat ma mp u me nge na li d a n me nget a hu i ma s a la h k es e hat a nnya se nd ir i t erut a ma p ada t at ana n ru ma h t ang ga, ag ar dapat me nera pka n cara – cara hidup ber s ih da n se hat . (Depkes,2005 )
Ma na je me n pe ning kat a n Per ila ku H idu p Bers ih da n S e hat d iu pa ya ka n mu la i dar i t at a na n t erkec il yak ni ru ma h t a ngg a d e nga n sa sara n ind iv id u da n ke lu arga ke mud ia n aka n berke mba ng k eara h desa /ka lura ha n, ke ca mat a n/p u ske sma s d a n ka bup at en/ ko t a sehat hing ga pad a a k hir nya secar a nas io na l aka n t erwu jud s e luru h ma s yar akat Indo nes ia ya ng berp er ilaku hidup bers ih d a n se hat .
Pro gram Per ila ku H idup B esih d a n se hat ya ng t e la h d ica na ngka n o le h pe mer int a h se ja k t a hun 1996 t e la h me lak uka n be berpa ka li up a ya p er ba ik a n pa da sis i ind ic at o r maupu n met o de pe lak sa naa nnya. Mu la i t ahu n 2006, pe ma nt aua n Per ilak u H idu p Bers ih d a n Se hat (PHBS) k hus us n ya pa da t at ana n ru ma h t angg a ya ng t erd ir i dar i fact o r perila ku / ga ya hid up (pers a lina n o le h t enaga ke se hat an, p e mber ia n a s i e ksk lu s if, t idak me ro ko k da la m ru ma h, akt ifit as fis ik, mak a n sa yur d a n bua h st iap har i) da n fact o r ling ku nga n (t erse d ia nya ja mba n, ke se su a ia n la nt a i ru ma h de nga n pe ng hu ni da n la nt a i buk a n d ar i t a na h) d ila kuka n de nga n met o de cepat (rap id sur ve y).
Ket ika aka n me mba ngu n ru ma h, s e mua o rang t ent u nya me ng hara pka n jika ru ma h ya ng d iba ng un t erse but na nt inya bis a me me nu hi d a n d is e but se baga i ru ma h ya ng ind a h, se hat da n nya ma n . Ru ma h ya ng se hat it u me me nu hi be be rapa kr it er ia, d ia nt ara n ya: s ir ku la s i udara ya ng ba ik, rua ng a n ya ng me nd apat cuk up c a ha ya a la mi d ar i mat a har i, t at a let ak rua ng a n ya ng me mud a hka n pergerak a n pe ng hu ni u nt uk berakt ifit as, t ersed ia nya la ha n t erbu ka unt uk me na na m t ana ma n, dsb ( http://a rchi tecta ria.com).
C.2. Kateg ori R u ma h Se hat me nur ut WHO
Ru ma h se hat me nurut Bada n Ke se hat an D unia ( WHO) ada la h
1. harus da pat t erlind u ng i dar i hu ja n, p a nas, d ing in, da n ber fu ngs i se ba ga i t e mp at ist ira hat ,
2. me mp u nya i t e mpat -t empat unt uk t idur, ma sak, ma nd i, me ncuc i, ka kus, da n ka mar m a nd i,
3. dapat me lind u ng i p e ng hu n in ya dar i ba ha ya ke b is ing a n da n be ba s dar i pe nc e mara n,
4) be bas dar i ba ha n ba ngu na n ya ng ber ba ha ya,
5) t erbuat dar i ba ha n ba ngu na n ya ng ko ko h da n da pat me lindu ng i pe ng hu nin ya dar i g e mpa, keru nt u ha n, d a n pe nyak it me nu lar, sert a
6) me mber i ra sa a ma n da n lingk u nga n t et angg a ya ng sera s i.
Berda sark a n lapo ra n Ame r ica n Pu blic Hea lt h As so c iat io n (1959), sat u ru ma h d ipa nda ng ses ua i de nga n pr ins ip k es e hat a n apa bila me me nu h i 4 p ersyar at an po ko k.
1. Ma mpu me me nu hi k e but uha n fis io lo g i d as ar pe ng hu ni.
2. Ma mpu me me nu hi k e but uha n ps iko lo g i da sar pe ng hu ni.
3. Ma mpu me lindu ng i p e ng hu n i d ar i ke mu ngk ina n t er ja ngk it nya pe nyak it me nu lar.
4. Ma mpu me lindu ng i p e ng hu ni t erhada p ke mu ngk ina n t imbu ln ya ba ha ya k ece la ka a n.
D. Psi kol ogi Wa r na
Wa r na mer upa ka n s esua t u y a ng dit i mbu l ka n a t a s pa nt ula n ca ha ya t er ha da p ob j ek2 denga n i nt ens it a s t er t ent u. S eb er ka s ca ha ya put i h s eb ena r nya t er dir i da r i b eb er a pa gel omba ng t a mpa k. G el omba ng t a mpa k a t a u ca ha ya t er dir i a t a s t i ga sp ect r u m, s ep er t i ga mba r .
www. R G B wor l d. c om. c ol or . ht ml
Sebe lu m a bad ke -15 para ilmua n me mperke na lk a n war na, Leo nardo Da V inc i t e la h me ne muk a n war na ut a ma fu nda me nt a l at au ps iko lo g is, ya it u mera h ku n ing, h ijau, biru, hit a m d a n put ih (Su la s mi, 2 002). Se ir ing perk e mba nga n bid a ng ps iko lo g i me mba wa war na me nja d i o bjek per hat ia n bag i para a hli p s iko lo g i. Para ilmu a n ya k in ba hwa pers eps i v isua l t erut a ma be rgant u ng p ada int erpret as i ot ak t erhad ap su at u rang sa ng a n ya ng d it erima o le h mat a.
D.1. Psi ko logi Wa rna da la m Inte ri o r Ru mah Huni
War na ba ngu na n da n int er io r n ya p ada sua t u ruma h meru paka n ung kap a n su as a na jiw a pe milik n ya, p e miliha n war na merup aka n fakt o r ekspres i ya ng p e nt ing. Ps iko lo g i war na da la m int er io r rua ng hu n i d apat jug a me mber i pe ngaru h ps ik is p ada o rang ya ng me lihat nya da n dap at me nc ipt aka n karakt e r suas a na pad a rua ng.
Da la m d esa in int er io r, war na sa n gat me mpe ngaru hi karakt er ist ik pad a des a in kare na war na ber fu ngs i me mbe r ika n get aran t ert ent u da la m sua t u de sa in ya ng ak a n me mber ika n e fe k ps iko lo g is pad a o rang ya ng me lihat nya. H a l in i war na aka n me mber i karakt er sua sa na p ada rua ng hu ni (Su la s mi,2002). Ru a ng ya ng k it a hu n i pada das ar nya me mpu nya i pe ng aru h ya ng kuat t erhad ap ko nd is i ps ik is k it a. Suat u rua ng ser ingka li me mbu at k it a mer as a nya ma n, se juk, da ma i at au ba hk a n se ba lik nya k it a dapat mera sak a n su nt uk, st res at au mara h. H a l in i d ise ba bk a n o le h t iap w ar na me ma nc arka n pa nja ng g e lo mba ng ca ha ya t ert ent u. Pancara n ge lo mba ng in i me ng ha s ilka n e nerg i ya ng aka n ber hu bung a n de ng a n sa la h sat u cakra d ar i t u ju h c akra ut a ma ya ng k it a milik i. War na - war na ya ng d it er ima t ubu h a ka n bek er ja me nye imba n gka n cakr a -cakra ya ng t ak
se imba ng. ( ht t p://pro pert i.ko mp as.co m)
Me la lu i pe miliha n war na da n ko mpo s is in ya, rua ng hu ni ba ik sec ara la ngs u ng at aupu n t ida k la ng s ung ak a n me mp e ng aru h i per ila ku pe ng hu nin ya (Sar i,2004). Pe nggu naa n war na u nt uk rua ng a n me me r luka n ber bag a i pert imba ng a n t er masuk s iap a pe nggu na da n akt ivit a s k e but u ha nnya. Se la in w ar na juga pe ng at uran t at a let ak ( la y out) fur nit ur, su hu rua ng / p e ng hawa a n, pe nca ha ya a n da n k e bis inga n aka n berp e ngaru h t erhadap ko nd isi p siko lo gis.
