برداشت صحیح از نمونه ها در ایده پردازی معماری*

8۱ ۹۰ - 8۱ تاحفص

*یرامعم یزادرپ هدیا رد اه هنومن زا حیحص تشادرب

4یمرک ا اضرملاغ ،³یدارم دمحم رغصا ،^۲یضیف نسحم ،^1**روپیلع لایل

.ناریا ،نارهت ،ناریا تعنص و ملع هاگشناد ،یزاسرهش و یرامعم هدکشناد ،یرامعم یارتکد یوجشناد ^۱ .ناریا ،نارهت ،ناریا تعنص و ملع هاگشناد ،یزاسرهش و یرامعم هدکشناد داتسا ^۲ .ناریا ،نارهت ،ناریا تعنص و ملع هاگشناد ،یزاسرهش و یرامعم هدکشناد داتسا ^۳ .ناریا ،نارهت ،نارهت هاگشناد ،ابیز یاهرنه سیدرپ ،یرامعم هدکشناد رایداتسا⁴

)۹۵/۹/۳ :ییاهن شریذپ خیرات ،۹۵/۳/8 :هلاقم تفایرد خیرات(

هدیکچ تــشادرب و یرادرب یپک زرم اما ،دراد جاور یراــمعم یــحارط رد نایوجــشناد طــسوت اــه هنومن زا هدافتــسا هدیا نیب هطبار ناوت یم هنوگچ و تــسیچ حیحص تــشادرب هک تسا نیا لاوــس .تــسین نــشور حیحص یراتخاس ادتبا ،حیحص تشادرب فیرعت فشک فده اب ،شهوژپ نیا رد ؟دومن یبایزرا هنومن اب ار یحارط ،ندیمهف ،ندروآداــی هــب زا هــشیدنا حوطــس یدنب هقبط ساــسا رــب راــثآ زا یرــیگ هرهب حوطــس ناوــنع هــب دوش یم لیلحت ،راتخاس نیا ساسا رب .دوش یم نیودت ندیرفآ ات ندرک یبایزرا ،ندرک لیلحت ،نتسبراک هب یبایزرا یاه شور هیلک یسررب اب .دنرادربرد ار حطس مادک تایبدا رد دوجوم حیحص تشادرب یاهوگلا هک بانتجا ،هدیا تیقلاخ ،تشادرب دنیآرف درکیور راهچ ساسا رب حیحص تشادرب زا فیرعت راهچ ،تشادرب و هدیا نیب هــطبار یبایزرا یارب یــشور فیرعت ره یارب و دوــش یم هــئارا یراتخاــس تــشادرب و ندزاــجرد زا ههجاوم حوطس ریاس زا نتفر رتارف ،حیحص تشادرب دهد یم ناشن شهوژپ جیاتن .دوش یم یفرعم هنومن یاه یگژیو ندشن رارکت ،هنومن اب یراتخاس تهابش نآ هجیتن هک تسا ندیرفآ حطس هب ندیسر و رثا اب عون و یحارط هدــیا تیفیک و تــعادب یبایزرا .تــسا یحارط هدــیا تــیفیک و تــعادب یاــقترا و بوــلطمان .دوش یم داهنشیپ یبایزرا شور ناونع هب هربخ نارواد طسوت هنومن و هدیا نیب تهابش

یدیلک یاه هژاو .یبایزرا ،یحارط دنیآرف ،هنومن ،یحارط هدیا ،حیحص تشادرب

قیداصم زا حیحص تــشادرب یاتــسار رد یرامعم نایوجــشناد یحارط ییاناوت یاقترا« ناونع اب لوا هدــنراگن یرتکد هلاــسر زا هــتفرگرب هــلاقم نــیا*

.تسا ماجنا لاح رد مراهچ هدنراگن هرواشم اب و موس و مود ناگدنراگن ییامنهار هب ناریا تعنص و ملع هاگشناد رد یرامعم هتشر رد هک تسا »یرامعم .E-mail: leilaalipour@arch.iust.ac.ir ،۰۲۱-77۲4۰468 :ربامن ،۰۹۱۲8۲۳۱۹4۰ :نفلت :لوئسم هدنسیون**

۱۳۹۵ زییاپ ۳ هرامش ۲۱ هرود یزاسرهش و یرامعم - ابیز یاهرنه هیرشن

همدقم

یریگدای تهج مــهم عبنم کی ناونع هب هراوــمه یرامعم راــثآ رد .دــنریگ یم رارــق هدافتــسا دروــم نایوجــشناد طــسوت یراــمعم رــشتنم ار یراــمعم دــیدج راــثآ رــیواصت یراــمعم تلاــجم هتــشذگ رارق نایوجشناد رایتخا رد ار ریواصت نیا تنرتنیا هزورما ،دندرک یم یفرعم ،یراــمعم شزوــمآ رد موــسرم یاه شور زا یــکی .دــهد یم یحارط تــیفیک ات تــسا حرــط رــه یادــتبا رد هباــشم یاــه هنومن نارگــشهوژپ .دبای اــقترا اــه هنومن ندــید هطــساو هــب نایوجــشناد یحارط رد هنومن زا هدافتسا اب طابترا رد دیتاــسا رظن دنداد ناــشن یرامعم دیتاسا زا یخرب و )۱۳۹۱ ،یرک اذ( تسا توافتم رگیدکی اب نایوجــشناد یحارط رد هباــشم یاه هنومن ندید هک دنراد داقتعا یحارط دــنیآرف زا یــفلتخم لــحارم رد اــه هنومن .دراد یــفنم رــیثات و هراوحرط هعــسوت ،ینیرفآ هدیا ،هیلوا تاعلاطا یروآ عــمج دــننام یاه شلاچ زا یــکی .دنریگ یم رارــق هدافتــسا دروم یحارط یــبایزرا یــنیرفآ هدیا هــلحرم رد نایوجــشناد هــب کــمک ،یراــمعم شزوــمآ هلحرم رد نایوجشناد دهد یم ناشن تاقیقحت ریاس جیاتن .تسا تعیرش و یمیدن( دنتــسه وربور یرتــشیب تلاکــشم اب ینیرفآ هدیا ،۱۳88 ،ناراکــمه و دــنزک اخ ؛46 ،۱۳۹۳ ،یــملاک ؛6 ،۱۳۹۱ ،دار ناققحم ریاس طسوت اه هنومن هب هعجارم زا ناحارط فادها .)۱۵4 رد رییغت لماــش ناحارط فادها دنا هتفایرد و تــسا هدــش هعلاطم نیب طابترا ،هــنیزه نیمخت ،یحارط دــنیآرف یزیر همانرب ،یــحارط و یحارط یاه هدیا تابثا ،دیدج یاه هدیا قلخ ،صاخ یاه هدیا نکمم نینچمه .)Eckert et al., 2005,6-10( تــسا هدیا یــبایزرا هلئسم لح ای هلئسم حیرشت ،هلئسم تخانش ،حارط فده تــسا تیمها هــب هــجوت اــب .)Christensen & Schunn, 2007, 29( دــشاب

هلحرم رد هــنومن زا هدافتــسا شهوژپ نیا رد ،ینیرفآ هدــیا هــلحرم .دریگ یم رارق یسررب دروم ینیرفآ هدیا کمک اب یــحارط دنداد ناــشن یبرجت تروص هــب نارگــشهوژپ رگید یوس زا و دراد ار هدیا تیفیک یاقترا ناکما وس کی زا هنومن ار هدیدپ نــیا هک دراد دوــجو بــسانمان یاــه یگژیو رارــکت ناکــما Jansson & Smith, 1991; Gold- (دــنمان یم هــنومن هــناگود رــیثات شــلاچ .)schmidt, 2011; Cai et al., 2010; Agogué al., 2014 تکرح ،هنومن هناگود ریثات هب هجوت اب هنومن کمک هب ینیرفآ هدــیا نیاربانب .تسا تیفیک اب هدیا هب ندیــسر تهج تسرد ریــسم رد حیحص تــشادرب زا عماج یفیرعت هب ندیــسر ،شهوژپ نیا فده نیا رد یلصا لاوس ود .دوــش لماش ار نآ فلتخم هوجو هک تــسا :تسا نیا شهوژپ ؟تسیچ هدیا قلخ هلحرم رد هنومن زا حیحص تشادرب -

؟درک یبایزرا ار هنومن زا تشادرب ندوب تسرد ناوت یم هنوگچ - شور زا تلااوــس نیا خــساپ نتفای تــهج رد ،شــهوژپ نــیا رد .دوش یم هدافتسا نییبت و لیلحت ،ریسفت ریبادت زا و یفیک قیقحت زا تــشادرب شور ناوــنع هــب هــک یــیاهوگلا و اــه شور عاوــنا ادــتبا فلتخم حوطس ساسا رب ،تــسا دوجوم عوضوم تایبدا رد هنومن یاــهدرکیور سپــس .دنوــش یم هــسیاقم و لــیلحت رــثا اــب هــهجاوم ساــسا رــب ،نآ یــبایزرا شور و حــیحص تــشادرب فــیرعت فــلتخم زا یعماج فیرعت و هدش لیلحت و ریسفت یلصا یاه هفلوم راتخاــس .دوش یم نییبت حیحص تشادرب

یرظن ینابم -1

هــب و درــیگ یم تروــص یــهوژپ یــحارط هزوــح رد شــهوژپ نــیا دنیآرف زا یزادرپ هدیا هلحرم رد ار هنومن زا هدافتــسا ،صاخ تروص یزادرپ هدیا مــهم عبانم زا یــکی .دنک یم یــسررب یرامعم یــحارط یا هفرح ناراــمعم .تــسا یرامعم یاه هنومن ریاــس ،یراــمعم رد Hey-( دنناد یم تیمها اب ار یزادرپ هدیا رد هنومن زا هدافتــسا زین زا هدافتــسا جاور دوــجو اــب .)lighen & Neuckermans, 2002, 15 زا ینــشور فیرعت یراــمعم دیتاــسا ،نایوجــشناد طــسوت اــه هنومن تروص تــشادرب تحص شجنــس یارب یــشور و حیحص تــشادرب نیا یلصا مــیهافم ادــتبا ،اتــسار نیا رد .دــنرادن راــیتخا رد هــتفرگ تلااوــس هــب نیریاــس یاه خــساپ سپــس ،هدــش حیرــشت شــهوژپ .دوش یم لیلحت شهوژپ قلاخ هدیا-1-1 کی اب ههجاوم رد هــک تــسا یباتزاب ،یحارط هدیا فــیرعت هب اــنب عــقاوم یرایــسب رد و هــتفرگ لکــش حارــط نــهذ رد یــحارط هلئــسم

ًلاوــمعم .)6 ،۱۳۹۱ ،دار تعیرــش و یــمیدن( تــسین راکــشآ و رــهاظ رد هدیا تــبثم یگژیو نــیرت مهم ار هدــیا تیقلاخ هــفلوم ،ناــققحم زا یکی .دراد دوجو هدیا تیقلاخ زا یددعتم فیراعت .دنریگ یم رــظن

۱ارگ او رکفت یاه نومزآ زا هدافتــسا ،هدیا تیقلاخ یبایزرا یاــه شور

۲هدیا یناور ،اه نومزآ نیا رد .)Goldschmidt & Tatsa, 2005( تسا

۳تــلاصا ،هدــیا یــهجوت لــباق دادــعت دــیلوت یــیاناوت یــنعم هــب

4یرــیذپ فاطعنا و ،عــیدب یاــه هدیا دــیلوت یــیاناوت یــنعم هــب هدــیا زا یــموهفم ددــعتم یاه هتــسد دــیلوت یــیاناوت یــنعم هــب ددعتم فیراعت کرتشم یگژیو .)Chiu, 2015, 6( دوش یم یریگ هزادنا هدیا ندوب شزرا اب هکلب ،ندوب عیدب اهنت هن هک تــسا نیا تیقلاخ یــبایزرا یارــب .)Sarkar & Chakrabarti, 2011, 349( تــسا رــظندم بــسانم ینعم هب ندوب دیفم هجو ،ندوب عیدب رب هولاــع ،تــیقلاخ Peeters et al., 2010, 2;( دوــش یم یرــیگ هزادنا هدیا ندوــب روــخرد و هــفلوم راــهچ رد هدــیا تــیقلاخ نــیاربانب .)Dean et al., 2006, 648 .دوش یم هصلاخ تیمک و عونت ،تعادب ،تیفیک

8۳

یرامعم یزادرپ هدیا رد اه هنومن زا حیحص تشادرب

ندزاجرد -۲-1 دوــش یم بجوم یــنیرفآ هدــیا رد هــنومن زا بوــلطمان هدافتــسا

۵یــحارط رد ندزاــجرد هــب و هدــنام هــنومن یاــه یگژیو رد حارــط رد هــشیر یــحارط رد ندزاــجرد موــهفم هــعلاطم .دوــش یــهتنم

7هلئــسم لــح یــسانش ناور رد ⁶یدرــکلمع ندزاــجرد موــهفم هک تسا لکشم رایسب دارفا یارب دهد یم ناشن هک یموهفم .دراد لومعمریغ هار کی رد ناوتب ار لومعم و موــسرم هدافتسا اب یئیــش رد .)Purcell & Gero, 1996, 4; Jansson & Smith, 1991( درب راکب ،تــسا هنومن یاه یگژیو ندرکرارکت یــنعم هب ندزاــجرد ،یــحارط Jans- (دشابن بسانم و عیدب هدش قلخ هدیا دوــش یم بجوم هک .)son & Smith, 1991; Cardoso & Badke-schaub, 2011a, 77 Youmans & Ar-( تسین قلاخ هدیا ندزاجرد هجیتن رد نیاربانب رد ندزاجرد اب طابترا رد هک یا هعلاطم نــیلوا .)ciszewski, 2014 Jans-( دومن یفرعم هــناهاگ آریغ ار هدیدپ نیا ،دــش ماجنا یــحارط هــناهاگ آریغ رــیثات رــب هولاــع هزورــما اــما .)son & Smith, 1991, 11 یقلت ندزاجرد زین هــنومن زا هناهاگ آ بولطمان هدافتــسا ،اــه هنومن Cardoso & Badke-schaub, 2011a, 77; Youmans &( دوــش یم هدیا ناــمز رد هــنومن ندــید نــیاربانب .)Arciszewski, 2014, 132 یاه یگژیو رد حارط ندزاجرد بجوم دناوت یم نآ زا لبق ای ینیرفآ یحارط رد ندزاجرد .)Howard et al., 2013, 139( دوش هنومن نآ .تسا هدیا تیقلاخ عنام یلصا لماوع زا یکی یراتخاس تشادرب -3-1

8فده کــی هــب عــبنم کــی زا تاــعلاطا لاــقتنا حــیحص هویــش

۹یراتخاــس تــشادرب یروــئت ناوــنع تــحت ،)حرــط هــب هــنومن زا(

دنک یم ناــیب یروــئت نــیا .)Gentner, 1983( تــسا هدــش یــفرعم یراتخاــس یاه یگژیو لاقتنا ،تاــعلاطا لاقتنا حــیحص هویــش هک لصاح عبنم یازــجا نیب طباور تخانــش قیرط زا هک تــسا عبنم عــبنم یازــجا نــیب هــطبار لاــقتنا ،یراتخاــس تــشادرب .دوــش یم دراد دوجو تشادرب عون هس ،یراتخاس تشادرب لباقم رد .تــسا .هدعاق یب تشادرب و یرادرب یپک ،یحطس تشادرب :زا دنترابع هک عبنم یازجا دوــخ یاه یگژیو لاــقتنا ینعم هب یحطــس تــشادرب لاقتنا تروص هب ^۱۰یرادرب یپک ،)Gentner & Markman, 1997, 48(

۱۱هدعاق یــب تــشادرب و یراتخاــس و یحطــس یاه یگژیو نامز مه هدــش فیرعت تاعلاطا حیحص لاقتنا رد تیقفوم مدــع ناونع هــب هــنومن زا تــشادرب رد ،نــیاربانب .)Gentner, 1983, 159( تــسا

،یحطــس ،یراتخاــس تــشادرب عون راهچ ناکما هدیا دیلوت تهج .دراد دوجو هدعاق یب و یرادرب یپک

یرظن بوچراچ -۲

هنومن زا تشادرب رد یلصا یاه هفلوم -1-۲ یدنیآرف هــچ زا و دــننک یم راک هــنوگچ ناــحارط هــک لاوــس نــیا دــیاب هــنوگچ ناــحارط هــکنیا داهنــشیپ نــینچمه ،دــنرب یم هرــهب ثــحب عوــضوم ،دــننک هدافتــسا دــیاب یدــنیآرف هــچ زا و دــننک راک Leitner et al., 2013,( تــسا یــهوژپ یــحارط مــلع هزوــح رد ناتــساد لک زا ،یــهوژپ یــحارط مــلع هــیلوا یاــه یروئت رد .)495 هــب و تــفرگ یم رارــق شاکــنک دروــم یــحارط دــنیآرف اــهنت یــحارط

۱۲نوــسولا اــما .)Cross, 2007, 3( دــش یمن هــجوت هوــجو ریاــس شــقن هــب و تــفگ نخــس لــح هار و هلئــسم ناــمزمه یریگ لکــش زا نینچمه .)۱۳88 ،نوــسولا( داد تــیمها یحارط دــنیارف رد حارــط هکلب درادن تیمها دــنیارف اهنت یحارط رد هــک دندرک نایب نیریاــس تــیمها یاراد حارــط و یــحارط هلئــسم دــننام رــگید یاــه هفلوم ،یــهوژپ یحارط تاــعلاطم رد نــیاربانب .)Dorst, 2008, 11( تــسا و یــحارط هلئــسم ،حارــط یاــه هفلوم یــحارط دــنیآرف رــب هولاــع یــحارط رد .تــفرگ رارــق هــجوت دروــم )هدــیا( یــحارط لوــصحم شــش و تــسا تــیمها یاراد هــنومن هــفلوم ،هــنومن رــب یــنتبم ،تــشادرب دــنیآرف ،هــنومن ،یــحارط هلئــسم ،حارــط یــلصا هــفلوم .^۱۳دریگ رارــق رظندم دیاب هدــیا و هنومن نیب تهابــش و یــحارط هدــیا ینتبم یحارط یاه هفلوم یدنب هتسد یارب رثوم یاه شور زا یکی Green et al., 2014,( تــسا یــجورخ -دــنیآرف-یدورو یوــگلا رــب ساــسا رــب هــنومن زا تــشادرب یــلصا یاــه هفلوم ،۱رــیوصت رد . )527 لیلحت تهج رد شهوژپ نیا رد .تسا هدــش یدنب هتــسد وگلا نیا زا ،تشادرب یبایزرا و حیحص تشادرب فیرعت رد فلتخم یاهدرکیور ،یحارط هلئسم هفلوم هس .دوش یم هدافتسا ۱ریوصت یموهفم لدم رد یــحارط دــنیآرف هــفلوم ،دنتــسه یدورو یازــجا ،هــنومن و حارــط ود – دنیآرف تلاوصحم یجورخ هلحرم رد ،دراد رارــق ینایم هــلحرم اب .دریگ یم رارــق -هدیا و هــنومن نیب تهابــش و یحارط هدــیا هــفلوم رد درکیور ره هک داد ناشن ناوت یم ،یلصا یاه هفلوم نیا تخانش .دراد رظن دم ار هفلوم مادک نآ یبایزرا و حیحص تشادرب فیرعت

.هنومن زا تشادرب رب ینتبم ینیرفآ هدیا دنیآرف رد یلصا یاه هفلوم -1ریوصت

هنومن اب ههجاوم فلتخم حوطس -۲-۲ اــب هــهجاوم فــلتخم حوطــس لــیلحت یارــب شــهوژپ نــیا رد .دوــش یم هدافتــسا ^۱4مولب یدنب هقبط رب ینتبم راتخاــس زا هــنومن یارــب )Bloom, 1956( موــلب طــسوت راــب نــیلوا یدــنب هقبط نــیا شــش لماــش هــک دــش هــئارا رــکفت یاــهدرکلمع فــلتخم حوطــس سپــس .دوب یبایزرا و بیکرت ،هــیزجت ،درــبراک ،مهف ،شــناد هــقبط هــک دــش هــئارا دــیدج یدــنب هقبط و تــفرگ رارــق رــظندیدجت دروــم ،نتــسب راک هــب ،ندــیمهف سپــس و دوــش یم زاــغآ ندروآداــی هــب زا Anderson et al.,( دوــش یم لماــش ار ^۱۵ندــیرفآ و یــبایزرا ،لــیلحت حطسره و دراد یفلتخم حوطس نتسناد ،هیرظن نیا قبط .)2001 یعازتنا ات یــعقاو زا یفیط یاراد و تــسا لبق هــلحرم زا رــت هدیچیپ یبایزرا تــهج یک لام ناوــنع هب لاومعم موــلب یدــنب هقبط .تــساً یدنب هتسد هب هجوت اب .دوش یم هدافتسا یــشزومآ سورد فادها رد یدنب هقبط نــیا زا ،ندرــک قــلخ ات ندرپــس رــطاخ هــب زا قــیقد رثا اب ههجاوم فــلتخم حوطــس بوچراچ داجیا یارب شــهوژپ نــیا یازجا زا رثا اب ههجاوم یدنب هقبط زا حطــس ره .دوش یم هدافتــسا رد و تــسا هدــش لیکــشت مولب یدنب هقبط رب قبطنم یرــت کچوک تاعلاطا ندروآ دای هب حطــس رد .تسا هدــش هداد ناــشن ۲ ریوصت هدرپس هظفاح هب ،دنوش یم رارکت ،دنوــش یم تسیل ،هدــش فیرعت حطــس .)Ibid, 215( دنوــش یم یبایزاب هــیلوا لکــش هب و دنوــش یم نیب دناوتب دــیاب وجــشناد و تــسا ینعم بــسک مزلتــسم ندیمهف حطــس نــیا .دــنک رارــقرب طاــبترا دوــخ یــلبق شــناد و هزاــت شــناد هــصلاخ ،ندرــک یدــنب هقبط ،ندروآ لاــثم ،ندرکریــسفت لماــش تــسا ندرــک نــییبت و ندرــک هــسیاقم ،ندرــک طابنتــسا ،ندرــک ارجا لماــش درــبراک اــی نتــسبراک هــب حطــس .)۱۳6 ،۱۳۹4 ،فیــس(

هب نداد ماــجنا و ندرک ارــجا .)نامه( تــسا نداد ماــجنا و ندرــک ندرک ارجا .دنوــش یم یفرعم تواــفتم یتخانــش دنیارف ود ناوــنع هک ینامز نداد ماــجنا و تــسا انــشآ نیرمت کی فیلکت هــک یــنامز .)Anderson et al., 2001, 215( تــسا انــشآان هلئــسم کی فیلکت ،)ازجا تخانــش( ندرکزیامتم لماــش ندرک لیلحت مراــهچ حطــس صخشم( نداد تبسن و )ازجا نیب طابترا تخانش( نداد نامزاس .)۱۳7 ،۱۳۹4 ،فیــس( تــسا )اه شزرا ،اه یریگوــس ،هاگدید ندرک

.)نامه( تسا ندرکدقن و ندرک یسراو لماش یبایزرا مجنپ حطس هــشیدنا فلتخم حوطــس نیب رد حطــس نیرتلااب هک مــشش حطــس دراد یددعتم فیراعت یــگدننیرفآ ای ندیرفآ .تــسا ندیرفآ ،تــسا و رصانع نتــشاذگ مه راــنک ار نآ ،مولب یروــئت نارــظن بحاص یــلو نیا .)نامه( دــنناد یم یدرکراک اــی مجــسنم لک کی ندروآ دــیدپ نتخاس و یحارط ،)ارگ او رکفت زا هدافتسا( ندرکدیلوت لماش حطس یدنب هقبط رب یــنتبم راتخاــس زا ،شهوژپ نیا رد .)نامه( تــسا هنومن اب ههجاوم فلتخم حوطــس لیلحت تهج رد )۲ریوصت( مولب .دوش یم هدافتسا هنومن زا یریگ هرهب یاه شور رد

تشادرب یاهوگلا و اه شور -3

یارــب یــیاه شور ،یراــمعم شزوــمآ فــلتخم یاــه هرود رد هرود زا لــبق ات .تفرگ یم رارــق هدافتــسا دروم اــه هنومن اــب هــهجاوم میــسرتزاب نایوجــشناد طــسوت اــهراب دوــجوم یاــه هنومن ،نردــم Akin,( دــش یم دــیک ات اــه هنومن ندرپــس رــطاخ هــب رــب و دــش یم یرتــشیب دیک ات اهنآ لیلحت و اه هنومن مهف هب هزورــما .)2002, 408 فیرعت یرامعم شزومآ رد نآ بتارم و راثآ مهف شور اما ،دوــش یم .درادن ینشور هزوــح رد ناــققحم ریاــس طــسوت ددــعتم یاــهوگلا و اــه شور هــک دنا هدــش هــئارا یــحارط رد ماــهلا عــبانم و اــه هنومن زا هدافتــسا راتخاــس ار هنومن رــب ینتبم یــنیرفآ هدیا ی هویــش دــنا هدومن شلاــت یحارط دنیآرف لدم کی ،نارگشهوژپ زا یهورگ هلمج زا .دنــشخب لیلحت ،هنومن باختنا هلحرم زا هک دنا هدومن هئارا یتــشگرب و تفر .)Eckert et al., 2000, 3( درــیگ یمربرد ار هدــیا هــب ندیــسر اــت نآ تــسا هدومن هئارا یا هخرچ یحارط دنیآرف لدم کی رــگید قــقحم Eilouti,( تسا یبایزرا و بیکرت ،هیزجت موسرم هخرچ رب ینتبم هک ار راثآ لاــعف هبرجت یــلمع یوــگلا ،)۱۳88( یــناجریم .)2009, 347 .تسا شزادرپ و هجوت یلصا هلحرم ود لماش هک تسا هدرک هئارا جارختــسا یوگلا ناونع هب یا هلحرم هــس ییوگلا ،)۱۳۹۱( یرــک اذ

.)مولب یدنب هقبط ساسا رب ناگدنراگن طسوت هدش میسرت( حطس نیرتلااب رد ندیرفآ ات حطس نیرت نییاپ رد ندروآدای هب حطس زا هنومن زا یریگ هرهب فلتخم حوطس -۲ریوصت ندیرفآ

: نتخاس ،یحارط ،ندرک دیلوت

ندرک یبایزرا :

ندرک دقن ،ندرک یسراو

ندرک لیلحت :

ندرک نوگرگد ،نداد نامزاس ،ندرک زیامتم

نتسب راک هب :

نداد رارق هدافتسا دروم ،ندرک ارجا

ندیمهف : هسیاقم ،ندرک یدنب هقبط ،ندروآ لاثم ،ندرک ریسفت

ندرک نییبت ،ندرک طابنتسا ،ندرک هصلاخ ،ندرک ندروآ دای هب :

یروآدای ،تخانش ،یبایزاب

ندیرفآ : نتخاس ،یحارط ،ندرک دیلوت

ندرک یبایزرا :

ندرک دقن ،ندرک یسراو

ندرک لیلحت :

ندرک نوگرگد ،نداد نامزاس ،ندرک زیامتم

نتسب راک هب :

نداد رارق هدافتسا دروم ،ندرک ارجا

ندیمهف : هسیاقم ،ندرک یدنب هقبط ،ندروآ لاثم ،ندرک ریسفت

ندرک نییبت ،ندرک طابنتسا ،ندرک هصلاخ ،ندرک ندروآ دای هب :

یروآدای ،تخانش ،یبایزاب

8۵

.تسا هدرک یفرعم اه هنومن زا شناد طــسوت هک تــسا ^۱6یرصب سایق شور ،اه شور ریاــس هــلمج زا رــب یــنتبم ^۱7یــنیرفآ هدــیا شور کــی ناوــنع هــب فــلتخم ناــققحم هدافتــسا هــک دــنداد ناــشن ناــققحم .تــسا هدــش یــفرعم هــنومن یــنتبم یراــمعم یــحارط رد نایوجــشناد هــب یرــصب ساــیق زا .)Casakin & Goldschmidt, 1999( دــنک یم کــمک هــنومن رــب شور نیا ،دوــش هدیچیپ یــحارط هلئــسم هــک یتروصرد نــینچمه .)Casakin, 2005, 2010( دــنک یم کمک زــین یا هفرح ناحارط هــب و ^۱8یبایزاب و تخانش لماش ار یرصب سایق لحارم ،ناققحم نیا ناشن و )Casakin, 2004, 254( دنا هدرک یفرعم ^۱۹لاقتنا و تــشاگن هصلاخ زا و هصلاخ هب هنومن زا هلحرم ود لماــش دنیآرف نیا دنداد نیا هــمادا رد .)Goldschmidt, 2001, 215( تــسا دــیدج هدــیا هــب هــلحرم ود ماــجنا ورــگ رد ار یرــصب ساــیق رد تــیقفوم ،ناــققحم دیدج حرط اب نداد قفو تهج رد ندوــمن نوگرگد و ندرــک هصلاخ کی ناونع هب شور نــیا .)Goldschmidt, 2011( دــنا هدرک یــفرعم Van Boeijen et al., 2013,( تــسا هدــش دــنم ماظن لمعلاروتــسد ساــسا رب همادا رد شخب نیا رد هدــش یفرعم یوــگلا تــفه .)113 .دوش یم لیلحت رثا اب ههجاوم حوطس

تشادرب یاهوگلا لیلحت -4

لیلحت دــننام یصاخ هــلحرم هــب هنومن زا تــشادرب یوــگلا رــه دیک ات رثا مهف ای نتسب راک هب ،ندرک نوگرگد ،ندرک هصلاخ ،ندرک دوجو اــهوگلا نیا رد هــک فــلتخم حوطــس صیخــشت تــهج .دراد )۲ ریوصت ( مولب یدنب هقبط رب ینتبم هدش فیرعت راتخاــس زا ،دراد ساــسا رــب وــگلا رــه لــیلحت جــیاتن ،۱ لودــج .دوــش یم هدافتــسا .دهد یم ناشن ار تسا هداد رارق دیک ات دروم هک یحطس لماــش ،)۱۳88 ،یــناجریم( راــثآ لاــعف هــبرجت یــلمع یوــگلا اــب ،هــجوت هــلحرم رد .تــسا شزادرــپ و هــجوت یــلصا هــلحرم ود

زا و دوــش یم لاــعف یــنهذ هراوــحرط ،رــثا اــب هنارگ شــسرپ هــهجاوم ،شزادرپ هلحرم رد .دوــش یم دیلوت هراگن تــسد رثا زا یــیاه شخب تاعلاطا و دوــش یم یــموهفم یراذگ ناــشن هدــش تشادرب رــیوصت تبــسن نهذ رد دوجوم هباــشم ریواصت هب هدــش تشادرب یریوصت .دوــش یم هــئارا نآ زا یدــیدج یاــه یدنب بیکرت و دوــش یم هداد .دریگ یم رارق شجنــس ک لام ریوصت ییامنزاب نازــیم ،وگلا نــیا رد ،یــبایزاب لماــش لوا حطــس یاــه شخب ماــمت وــگلا نــیا نــیاربانب حطــس زا ندروآ لاثم و ندرکریــسفت هارمه هب یروآداــی و تخانــش جارختــسا یوگلا .تــسا اراد ار مجنپ حطــس زا نداد تبــسن و مود یــلصا هــلحرم هــس یاراد ،)۱۳۹۱ ،یرــک اذ( اــه هنومن زا شــناد زا یدربراک شــناد جارختــسا و لیلحت ،هــنومن باــختنا و وجتــسج یدربراک شناد جارختــسا .تــسا شناد نیا زا یرــیگ هرهب و هــنومن ،یهد نامزاــس ،لــیوات و ریــسفت ،طاــبترا و ساــمت لــحارم لماــش یدوــمحم( تــسا یــیامنزاب و هــیارا ،یــسانش هنوگ و یدنب هتــسد مود حطــس زا یــیاه شخب ،وــگلا نــیا نــیاربانب .)۱۳۹۰ ،یرــک اذ و Eckert( یتــشگرب و تــفر یوــگلا .دوــش یم لماــش ار )ندــیمهف(

۲۰یبایزرا و لــیلحت ،هــنومن باــختنا ماگ جــنپ لماــش )et al., 2000 دــیدج حرــط یــبایزرا ،دــیدج حرــط اــب هــنومن نداد قــفو ،هــنومن نــیا .)Eckert et al., 2000, 3( تــسا هلئــسم هراــبود فــیرعت و یوــگلا .دراد رــبرد ار مــجنپ و مراــهچ حوطــس زا یــیاه شخب وــگلا لماــش یا هــخرچ ،)Eilouti, 2009( هــنومن زا شــناد جارختــسا ،ییامنزاب ،یدنب هقبط ،هیزجت ،ریسفت ،باختنا ،وجتــسج لحارم و هعسوت ،یبایزرا ،بیکرت ،یریگراکب ،قیبطت ،هیلوا هنومن تخاــس ره زا ار ییاه شخب وگلا نیا .)Eilouti, 2009, 347( تــسا ^۲۱طابترا یفلتخم فیراعت یرصب سایق دنیآرف .دوش یم لماش حطس شش و تــشاگن ،یــبایزاب ،تخانــش لماــش ار نآ هــک یــفیرعت رد .دراد هــب حطــس ود رــب تــللاد ،)Casakin, 2004, 254( دــناد یم لاــقتنا

لوا حطس ندروآ دای هب ندیمهف مود حطس

راک هبموس نتسب مراهچ حطس

ندرک لیلحت یبایزرامجنپ

ندرک مشش حطس

ندیرفآ

یبایزاب

تخانش

یروآدای

ندرک ریسفت

ندروآ لاثم

ندرک یدنب هقبط

ندرک هسیاقم

ندرک هصلاخ

ندرک طابنتسا

ندرک نییبت

ندرک ارجا

نداد رارق هدافتسا دروم

ندرک زیامتم

نداد نامزاس

ندرک نوگرگد

ندرک یسراو

ندرک دقن

ندرک دیلوت

یحارط

نتخاس

)Eckert et al., 2000(

Ö . . . . . . . . Ö . . . Ö . . Ö . . .

)Eilouti, 2009(

Ö . Ö .

Ö Ö Ö . Ö Ö .

Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö Ö

۱۳88 ،یناجریم Ö

Ö Ö Ö . Ö . . . . . . . Ö . . . . . .

۱۳۹۱ ،یرک اذ .

. Ö . Ö .

. Ö . . Ö . . . . . . . . .

)Casakin, 2004(

Ö Ö . . . . . . . . Ö . . . . . . . . .

)Goldschmidt, 2011(

Ö . . . . . Ö . . . . Ö . Ö . Ö . . . .

)Van Boeijen et al., 2013(

Ö Ö . Ö . Ö

Ö . . . . Ö . Ö . Ö . . . .

.هنومن زا یریگ هرهب فلتخم حوطس راتخاس ساسا رب حیحص تشادرب یاهوگلا لیلحت -1 لودج یرامعم یزادرپ هدیا رد اه هنومن زا حیحص تشادرب

،ندرک هــصلاخ رب هک رــگید فــیرعت .دراد نتــسبراک هــب و ندروآداــی ،)Goldschmidt, 2011( دراد دــیک ات نداد قــفو و ندرــک نوــگرگد ار ندرــک لیلحت و ندــیمهف ،ندروآداــی هــب حطــس زا یــیاه شخب یرصب ساــیق لحارم ،رــت قیقد لمعلاروتــسد رد .دوــش یم لماــش لابند هب وجتسج ،یحارط هلئــسم یدنب بوچراچ هلحرم هــس رد تسا هدش لح یزیمآ تیقفوم تروص هب هلئسم نیا هک یطیارــش ،اهدنیآرف و دوجوم یازجا نیب طباور یبایزاب لماش نتسبراک هب و و ندرــک نوــگرگد ،دوــجوم طــباور هرــهوج نــتفرگ و ندرــک هصلاخ هلئسم اب ندومن بــسانتم یارب هدــش هصلاخ طباور نداد لاقتنا نیا .)Van Boeijen et al., 2013, 113( تــسا هدــش یفرعم دیدج ندیمهف ،ندروآداــی هــب حوطــس زا یــیاه شخب زــین لمعلاروتــسد نیا زا لــصاح جیاتن ،۱ لودــج .دوــش یم لماــش ار ندرــک لیلحت و یــتولیا هدــش یــفرعم یوــگلا نــیاربانب .دــهد یم ناــشن ار لــیلحت فلتخم حوطــس شــشوپ رظن زا وــگلا نــیرت لماک ،)Eilouti, 2009(

.تسا رثا اب ههجاوم زا یصاخ هلحرم ،یرامعم شزومآ موسرم یاه نیرمت زا مادک ره اه هنومن زا نایوجشناد هک ینامز .دنرادربرد ار هدــش یفرعم راتخاس اــت دــننک هــیهت هباــشم یاــه یپک ،)اــهنآ رــیوصت و عــطاقم ،اــه نلاپ(

نیا لوا حطــس رب ،دنراپــسب رطاخ هب ًلاماک ار یراــمعم راثآ تاــیئزج زا دیتاــسا هک ییاه نیرمت رد .دراد تــللاد )ندروآ داــی هــب( راتخاــس اهنآ ،هدیــشک نوریب ار راثآ نورد تاــعلاطا دنهاوخ یم نایوجــشناد حطــس دراو ،دننک میــسرت مارگ اید و هدومن هصلاخ ،دــننک ریــسفت ار یمهم رایــسب شقن ندرک لیلحت هلحرم .دنا هدــش )ندیمهف( مود طباور و ازــجا تخانــش مزلتــسم ارــیز .دراد قــیداصم زا تــشادرب رد یــساسا لحارم زا راــمعم دــصق و فدــه تخانــش .تــسا ازجا نــیب جیار یاه شور زا یرایــسب رد هــلحرم نیا .تــسا هنومن اب هــهجاوم راثآ دــقن .تــسا هــتفرگ رارــق هــجوت دروــم رــتمک یراــمعم شزوــمآ رد تسا یرامعم نارظن بحاص و دیتاــسا هجوت دروم لاومعم یرامعمً حطس رب و دننک دقن ار راثآ ات دوش یم هتساوخ نایوجشناد زا یهاگ و ،هنومن زا تــشادرب زا فده اهتنا رد .دراد تللاد راتخاــس نیا مجنپ زا نیاربانب .تــسا هدــیا یگدننیرفآ یــنعی مــشش هلحرم هــب ندیــسر یاه شور یبایزرا یارب ناوت یم شهوژپ نیا رد هدش یفرعم راتخاس .دومن هدافتسا یرامعم شزومآ رد هنومن اب ههجاوم

تشادرب یبایزرا یاه شور -5

ناوــت یم هــنوگچ هــک تــسا نــیا شــهوژپ تلااوــس زا یــکی ای یتــسرد تواضق ؟درک یبایزرا ار هنومن زا تــشادرب ندوب تــسرد ینیرفآ هدیا شزومآ رد شلاچ نیرت مهم هنومن زا تشادرب یتسردان یارب یــیاه شور ناــققحم ریاــس طــسوت .تــسا هــنومن رــب یــنتبم و ندزاجرد ،قلاــخ هدیا رب ینتبم یاهدرکیور اــب تــشادرب یبایزرا .تسا هدش عادبا یراتخاس تشادرب قلاخ هدیا فیرعت ساسا رب یبایزرا -1-5 یلک هــفلوم کی تــیقلاخ هــک دــش ناــیب قلاــخ هدــیا فــیرعت رد و تــیمک ،تــعادب ،تــیفیک هــفلوم راــهچ رد ار نآ ناوــت یم و تــسا هب دیاب هدیا هک تــسا ینعم نیا هب هدیا تیفیک .درک هــصلاخ عوــنت

Dean( دــشاب یزاــس هدایپ لباق و رثوم خــساپ ،دیوگ خــساپ هلئــسم یبایزرا یارب ار یــیاه هفلوم ،فــلتخم ناــققحم .)et al., 2006, 649 نیا یبایزرا یاه صخاــش اما ،دنا هدرک یفرعم یحارط هدــیا تیفیک Ibid.,( دراد یگتسب یحارط هلئسم تیهام و هلئسم هزوح هب هفلوم Casakin, 2005;(دوش یم نییعت هربخ نارواد طسوت ً

لاومعم و )650 Casakin & Goldschmidt, 1999; Cheng et al., 2014; Gold- یاه هدیا تعــسو ینعم هــب^۲۲تیمک .)schmidt & Smolkov, 2006 تروص هــب هــک ،)Peeters et al., 2010, 2( تــسا درــف رــه هدــشدیلوت Moreno et( دوــش یم هبــساحم اه هدیا لک دادعت شرامــش اب هداــس شرامــش رد ندوب یرارکتریغ هب ناققحم زا یخرب .)al., 2014, 248 یریذپ فاطعنا ای عونت .)Linsey et al., 2010, 7( دنراد دیکات اه هدیا ییاناوت و فلتخم یاه هزوح نیب نهذ لاقتنا ییاناوت ینعم هب هدیا یارــب .)Gonçalves et al., 2013, 224( تــسا عوــنتم هدــیا دــیلوت ،هدــش دیلوت ی هدــیا یاه هتــسد دادــعت دــیاب اــه هدیا عوــنت یــبایزرا Cardoso & Badke-schaub, 2011b, 138; Chan,( دنوــش هدرمــش هــب هدــیا ^۲۳تــعادب .)et al., 2011; Gonçalves et al., 2013, 224 جیار ریغ و لومعمریغ ،باــیمک هدیا نازیم هچ هک تــسا نیا یــنعم هچره و دوش یم رتاتکی هدیا ،دوش رتشیب تعادب نازیم هچره .تسا Dean et al., 2006,( تــسا رــت جیار هدــیا ،دوــش رتمک تــعادب نازــیم هربخ نارواد زا هدافتــسا اب یفیک تروص هب دــناوت یم تــعادب .)650 یاــه شور زا نــینچمه .)Doboli et al., 2014, 90( دوــش یــبایزرا Tsenn et al., 2014,( دوش یم هدافتسا تعادب نییعت رد یــشرامش طسوت قلاخ هدیا هفلوم راهچ یبایزرا .)510; Agogué et al., 2014 دروم تــشادرب تحص یبایزرا تــهج یــشور ناونع هب نارگــشهوژپ .تسا هتفرگ رارق هدافتسا ندزاجرد فیرعت ساسا رب یبایزرا -۲-5 رد ندزاــجرد عوــقو هــک تــسا نــیا یــبایزرا یاــهدرکیور زا یــکی دننام ییاه صخاــش ،ندزاجرد فیرعت هب انب .دوــش یبایزرا یحارط ،)Youmans, 2011, 116( هــنومن یاــه یگژیو رد حارــط ندــنام Cardoso & Badke- Schaub, 2011a,( اه یگژیو زا ددجم هدافتــسا Cardoso &( هــنومن بولطمان یاه یگژیو زا ددــجم هدافتــسا و )77 Badke-schaub; 2011b, 136; Chrysikou & Weisberg, 2005, .دریگ رارق هدافتسا دروم ندزاجرد صخاش ناونع هب دناوت یم )142 دادــعت شرامــش ،ندزاــجرد هبــساحم یاــه شور زا یــکی نــیاربانب Chan, et al.,( تــسا یحارط هدیا رد هــنومن هدــش رارکت یاــه یگژیو یاه یگژیو مامت دــیاب صخاــش نیا هبــساحم یارب .)2011, 84-85 رد اــه یگژیو نــیا رارــکت سپــس ،دنوــش تــسیل هــنومن رد دوــجوم Chan, et al., 2011, 85; Car-( دنوش شرامش یزادرپ هدیا لوصحم هــب .)doso & Badke-schaub, 2011b, 136; Linsey et al., 2010, 7 درک شرامــش ار هدــش رارکت یفنم یاه یگژیو ناوــت یم شور نــیمه Chrysikou & Weisberg, 2005; Youmans, 2011, 123; How-(

،یرارکت یاه یگژیو یاج هب تــسا نکمم .)ard, et al., 2013, 143 دنوش هدرمــش ،تــسا هنومن هباــشم هک حارط ره زا ییاه هدیا دادعت .)Moreno et al., 2014, 249; Tsenn et al., 2014, 510(

87

یراتخاس تشادرب فیرعت ساسا رب یبایزرا -3-5 عون یبایزرا ک لاــم ار یراتخاــس ،تــشادرب یروئت نارگــشهوژپ ،^۲4یراتخاــس تهابــش عون راــهچ و دــنداد رارــق هــنومن زا تــشادرب طــسوت ار هنومن و هدــیا نیب هدــعاق یب و یرادرــب یــپک ،^۲۵یحطــس Ozkan & Dogan, 2013, 180;( دندومن کیکفت رــگیدکی زا نارواد نارواد ،شور نــیا رد .)Chrysikou & Weisberg, 2005, 137 یراتخاــس تهابــش ،یراتخاــس تــشادرب فیرعت هب هجوت اب هربخ .دنا هتفرگ رظن رد تشادرب تحص ناونع هب ار هدیا و هنومن نیب

یبایزرا یاه شور لیلحت -6

هب هجوت اب ناوــت یم ار تــشادرب یبایزرا رد هدــش رکذ شور هــس تواــفتم درــکیور ود رد ،درــیگ یم رارــق یــبایزرا دروــم هــک یا هــفلوم ییاهنت هب یحارط هدــیا هفلوم ،لوا درکیور رد .دوــمن یدنب هتــسد یبایزرا شور .دوش یمن هسیاقم هنومن اب و دریگ یم رارق هجوت دروم درکیور رد .دریگ یم رارق هتــسد نیا رد قلاخ هدیا فیرعت رب یــنتبم رب ینتبم یاه شور .دوــش یم هــسیاقم هنومن اب یحارط هدیا ،مود رارق مود درــکیور هتــسد رد یراتخاــس تــشادرب و ندزاجرد فیرعت ،۲ لودج .دراد رظندم ار هدیا و هنومن نیب هطبار هــفلوم و درــیگ یم .دهد یم ناشن ار تشادرب یبایزرا یاه شور یدنب هتسد یــبایزرا فــلتخم یاــه شور و اــهدرکیور عوــنت هــب هــجوت اــب و هدیا عونت و تــیمک دننام یبایزرا یاــه شور زا یــخرب ،تــشادرب دنتــسه هدافتــسا لباق یطیارــش رد اهنت یرارکت یاــه هدیا دادــعت رد .دننک دــیلوت ار نکمم یاــه هدیا مامت دــننک شلات ناــحارط هــک یحارط ار دودحم هنیزگ دنچ ای هدیا کی اهنت ناحارط هک یطیارش رد نــینچمه .دوــمن هدافتــسا ناوــت یمن اــه هفلوم نــیا زا ،دــننک تــسیل ار هنومن یاه یگژیو هیلک دیاب ناــققحم ،دراوم زا یرایــسب دیعب یرامعم رــثا کی یاه یگژیو یگدیچیپ هــب هجوت اب هک ،دــننک ار هنومن یاــه یگژیو هــیلک دناوتب قــقحم کی هک دــسر یم رــظن هــب یبایزرا یاــه شور زا یرایــسب بیترت نیا هب .درمــشزاب یتــسرد هب ینتبم یاه شور و تــسین هدافتــسا لباق یرامعم هزوــح رد یــمک نارــظن بحاص .دراد یرــتلااب تــیولوا ،هرــبخ نارواد یرواد رــب عوجر ،هبناج همه یرواد یارــب یفاک طرــش یرامعم رد دندقتعم زا رتارف یــبتارم یواــح یراــمعم یفیک یــبایزرا .تــسا ناگرــبخ هــب تــسارف اب طــقف بــتارم نآ رد یرواد و تــسا یــمک یاه شجنــس نیاربانب .)۱8 ،۱۳8۹ ،یــمیدن( دوــش یم ققحم هبرجت اــب ناگرــبخ ینتبم هنومن و هدــیا نیب تهابــش یمک رــیغ صخاــش هــس یبایزرا

رب هک ،هدــیا تیفیک و هدیا تــعادب ،یراتخاــس تــشادرب فیرعت رــب .تسا یرت بسانم شور ،دوش یم ماجنا ناگربخ یرواد یانبم

حیحص تشادرب فیرعت یدنب عمج -۷

شور و هــنومن زا تــشادرب رد فــلتخم یاــهدرکیور ساــسا رــب لــباق حــیحص تــشادرب زا فــلتخم فــیرعت راــهچ ،نآ یــبایزرا یــنتبم حــیحص تــشادرب ،لوا درــکیور رد )۱( .تــسا ییاــسانش ،ناــققحم ریاــس طــسوت .دوــش یم فــیرعت تــشادرب دــنیآرف رــب هک تــسا هدــش هئارا حیحص تــشادرب دنیآرف ناونع هــب یــیاهوگلا .دندــش لیلحت رــثا اب ههجاوم حوطــس ساــسا رــب شــهوژپ نــیا رد لکــشتم یدنیآرف حیحص تــشادرب هک دننک یم ناــیب اــهوگلا نــیا رد اب ،درــکیور نــیا رد حــیحص تــشادرب .تــسا صاــخ یاــه ماگ زا نینچ ناوــت یم ،رثا اــب ههجاوم راتخاــس حوطــس مامت نــتفرگ رــظن ،یبایزاب یاــه ماگ لماــش یدنیآرف حیحص تــشادرب :دومن فیرعت ،ندرک یدنب هقبط ،ندروآ لاثم ،ندرکریسفت ،یروآدای ،تخانش ،ندرــک نــیببت ،ندرــک طابنتــسا ،ندرــک هــصلاخ ،ندرک هــسیاقم ،نداد نامزاس ،ندرکزیامتم ،ندادرارق هدافتــسا دروم ،ندرک ارجا یحارط ،ندرــک دــیلوت ،ندرــک دــقن ،ندرــک یــسراو ،نداد تبــسن ،تــشادرب دــنیآرف یاــجب ،مود درــکیور رد )۲( .تــسا نتخاــس و رد تــفگ ناوــت یم .تــسا تــیمها یاراد یزادرــپ هدیا لوــصحم هناقلاخ هدیا هب هک تــسا یتــشادرب حیحص تــشادرب ،مود درکیور غراف ،دــماجنایب )عــیدب و تــیفیک اــب ،عوــنتم ،ناوارــف یاــه هدیا(

هب هــجوت ،موــس درــکیور رد )۳( .دوــش یــط یدــنیآرف هــچ هــکنیا زا یتــشادرب درکیور نیا رد .دراد تیمها یحارط رد ندزاجرد هدیدپ هب هــجوت اــب .دوــشن حارــط ندزاــجرد هــب رــجنم هــک تــسا حــیحص یتشادرب ناوت یم ار حیحص تــشادرب ،یحارط رد ندزاجرد فیرعت بولطمان رارکت اب هدش قلخ یحارط هدیا نآ هجیتن رد هک تسناد رب ینتبم مراــهچ درــکیور )4( .دــشابن هارــمه قادــصم یاــه یگژیو حیحص یتشادرب ،درکیور نیا رد .تسا یراتخاس تشادرب یروئت یرهاظ یاه تهابش حطس زا هنومن و هدیا نیب تهابش هک تسا .دشاب هارمه ازجا نیب تاطابترا لاقتنا اب و دور رتارف یرادرب یپک و هتــسباو حیحص تــشادرب فیرعت درکیور هب تــشادرب یبایزرا شور یاه هفلوم راتخاــس ساــسا رب درکیور ره دیک ات دروم هفلوم .تــسا هــک یــشور دــیاب ،لوا درــکیور رد .دوــش یم یــسررب ۱ رــیوصت یــلصا

درکیور عون یروئت

یبایزرا صخاش هفلوم

هنومن اب هسیاقم نودب هدیا یبایزرا قلاخ هدیا فیرعت

هدیا تیفیک اه هدیا تیمک

اه هدیا عونت هدیا تعادب یحارط هدیا

هنومن اب هسیاقم رد هدیا یبایزرا ندزاجرد فیرعت

اه یگژیو رارکت اه هدیا رارکت هنومن و هدیا نیب هطبار

یراتخاس تشادرب فیرعت تهابش عون

.تشادرب یبایزرا یاه شور یدنب هتسد -۲ لودج یرامعم یزادرپ هدیا رد اه هنومن زا حیحص تشادرب

هفلوم و ^۲6دریگ رارق هدافتــسا دروم دنک یم یبایزرا ار یحارط دنیآرف ،تعادب هجو راهچ ،مود درکیور رد .دراد تــیمها تــشادرب دنیآرف دوــش یم یبایزرا هنومن هب هجوت نودب هدیا عونت و تیمک ،تیفیک هوجو ،موــس درکیور رد .تــسا تیمها یاراد یحارط هدیا هفلوم و یبایزرا ک لام هــنومن یاه یگژیو بولطمان رارــکت دننام ندزاــجرد قادصم و یحارط هدیا نیب تهابش عون ،مراهچ درکیور رد و تسا هدیا نیب تهابش هفلوم رب مراهچ و موــس درکیور .دوــش یم یبایزرا .دنراد دیک ات هنومن و رــگیدکی راــنک رد هدــش یــفرعم درــکیور راــهچ ندــش لــماک اــب :تفرگ هــجیتن نینچ ار حــیحص تــشادرب عــماج فــیرعت ناوــت یم رتارف ندروآداــی هــب هلحرم زا حارــط ،حــیحص تــشادرب دــنیآرف یــط و ندرک لــیلحت ،نتــسبراک هب ،ندــیمهف لحارم زا رذــگ اــب و هــتفر

زا هــنومن اــب هدــیا تهابــش .دــسر یم ندــیرفآ حطــس هــب ،یــبایزرا رارکت ،دــسر یم یراتخاــس تهابــش هب و هتفر رتارف یرــهاظ حطــس رجنم قلاخ هدیا هــب اتیاهن و درادن ار هــنومن یاــه یگژیو بوــلطمانً تیفیک یبایزرا ناوــتب دــسر یم رظنب ،فیرعت نــیا هب اــنب .دوــش یم نیرت لماک ناوــنع هب ار هنومن اــب نآ تهابــش عون و هدــیا تــعادب و رب ینتبم یبایزرا شور نیا .داد داهنشیپ هدیا یبایزرا تهج شور یبایزرا یفیک یاه صخاش و تــسا حیحص تــشادرب عماج فیرعت حیحص تــشادرب فیرعت هک دهد یم ناــشن ،4 رــیوصت .درادرــبرد ار هدیا ،تــشادرب دنیارف هفلوم هــس ره ،شهوژپ نیا رد یداهنــشیپ .دریگ یم رظن رد نامزمه ار هنومن و هدیا تهابش و یحارط

.یلصا یاه هفلوم راتخاس ساسا رب حیحص تشادرب فیرعت -3 ریوصت

حــیحص مــسر و هار ییاــسانش ،شــهوژپ نــیا یــلصا هلئــسم لاوس ود نیا و تــسا یرامعم یزادرپ هدیا رد اه هنومن زا هدافتــسا تسیچ یزادرپ هدیا رد هنومن زا حیحص تــشادرب هک تــسا حرطم ،ادتبا رد .درک یــبایزرا ار تــشادرب ندوب تــسرد ناوت یم هنوگچ و هلئــسم ،حارــط لماــش هــنومن زا تــشادرب رد یــلصا یاــه هفلوم و هنومن هــطبار و یــحارط هدیا ،تــشادرب دــنیآرف ،هــنومن ،یــحارط حوطس رب ینتبم هنومن اب ههجاوم حوطس و دندــش ییاــسانش هدیا صخــشم شهوژپ یاه هتفای لیلحت اب .دــش نیودت رکفت فــلتخم ،قلاــخ هدــیا ،تــشادرب دــنیآرف رــب یــنتبم درــکیور راــهچ هــک دــش تــشادرب فــیرعت رد ندزاــجرد زا باــنتجا و یراتخاــس تــشادرب یتوافتم هفلوم ،درکیور ره .دراد دوجو عوضوم تایبدا رد حــیحص دروم ار هنومن و هدــیا هطبار و یــحارط هدیا ،یحارط دــنیآرف لماــش هجوت ،رگن عماج یدرکیور رب دیک ات اب نیاربانب .دهد یم رارــق هجوت ناوت یم رــکفت حوطــس لک شــشوپ و رــگیدکی راــنک رد اــه هفلوم هــب هب ،ندیمهف ،ندروآدای هب لحارم زا نتفر رتارف ار حیحص تــشادرب هک تسناد ندیرفآ حطــس هب ندیــسر و یبایزرا ،لیلحت ،نتــسبراک یراتخاس تهابش یاراد و تیفیک اب ،عیدب یحارط هدیا نآ هجیتن

هجیتن

و اهدرکیور ریاــس ،شــهوژپ نــیا جیاتن کــمک هب .تــسا هــنومن اــب لیلحت لباق هنومن زا تــشادرب هزوح رد هدــش ماجنا یاــه شهوژپ یاهوگلا و تــشادرب یاهوگلا زا یدادــعت شهوژپ نــیا رد و تــسا فیرعت هــب هجوت اــب .دــنتفرگ رارــق هــسیاقم و لــیلحت دروــم یــبایزرا و تــعادب یاه صخاــش یــفیک یــبایزرا ،حــیحص تــشادرب عــماج ،یراتخاس ،یحطــس( تهابــش عون و ینیرفآ هدیا لوصحم تیفیک بسانم شور ناونع هب هربخ رواد طسوت )طابترا یب و یرادرب یپک جیاتن .دوــش یم داهنــشیپ هنومن رب ینتبم یــحارط یبایزرا تــهج یــبایزرا تــهج یراــمعم ناــسردم طــسوت دــناوت یم قــیقحت نــیا ناسردم نینچمه و دریگ رارق هدافتسا دروم نایوجشناد یاه هدیا مدع ای هدافتــسا دروم رد یرــیگ میمصت یاــجب هــک دــیامن کــمک ار تشادرب تمس هب ار نایوجــشناد ،یحارط رد اه هنومن زا هدافتــسا رظن رد دیاب اهتنا رد .دنهد قوس ینیرفآ هدیا رد اه هنومن زا حیحص یارب ییوگلا نتشاد و حیحص تشادرب فیرعت نتسناد هک تــشاد .دــشاب یحارط هــجیتن هدــننک نیمضت دــناوت یمن تــشادرب دــنیآرف ،یحارط رد فعض دــننام فلتخم لیلاد هب یراــمعم نایوجــشناد بــسانم ینیرفآ هدیا یاه نیرمت نتــشادن و هدــیا ناــیب رد یــناوتان

8۹

.دــنروآ یور یراــمعم راــثآ زا ندرــک یپک تمــس هــب تــسا نــکمم بانتجا یارب هدش یحارط و دنمفده یاه نیرمت هب زاین نیاربانب یارب اه نیرمت نیا نیودت و تخانش هک دراد دوجو یرادرب یپک زا

.دوش یم هیصوت یتآ یاه شهوژپ

اه تشون یپ

1 Divergent Thinking.

2 Fluency.

3 Originality.

4 Flexibility.

5 Design Fixation.

6 Functional Fixedness.

7 Problem Solving.

8 From Source to Target.

9 Structural Mapping Theory.

10 Literal Similarity.

11 Anomaly.

12 Bryan Lawson.

و هنومن نیب هــطبار هفلوم ود هک دندــش تفای یــلصا هــفلوم 8 عوــمجم رد ۱۳ .دندشن رکذ شهوژپ نیا رد هنومن باختنا زا حارط فده و هلئسم 14 Blooms Taxonomy.

15 Remember, Understand, Apply, Analyze, Evaluate, Create.

16 Visual Analogy.

17 Idea Generation Method.

18 Identification and Retrieval.

19 Mapping and Transference.

20 Analyzing and Evaluating.

21 Search, Selection, Interpretation, Classification, Representation, Prototyping, Matching, Adaptation, Combination, Evaluation, Devel- opment, Communication.

22 Quantity.

23 Novelty.

24 Structural Similarity.

25 Surface Similarity.

Protocol(لکتورپ لیلحت ای یحارط دنیآرف ییویدیو تبث دننام ییاه شور ۲6 .دراد دوجو یهوژپ یحارط تایبدا رد یحارط دنیآرف یبایزرا یارب )Analysis

عبانم تسرهف

،)۱۳88( میرم ،یــمیظع ؛نــسحم ،یضیف ؛گنهرف ،رفظم ؛یدهم ،دــنزک اخ یــملع هیرــشن ،یراــمعم یــحارط قلاــخ شزوــمآ رد نآ هاگــیاج و یرــصب ساــیق

.۱6۲-۱۵۳ صص ،4 هرامش 4 هرود ،شزومآ یروانف یشهوژپ یحارط رد اه هنیــشیپ زا هناقلاخ یریگ هرهب ،)۱۳۹۱( نیــسح دــمحم ،یرــک اذ ،اــبیز یاــهرنه ســیدرپ ،نارــهت هاگــشناد ،یراــمعم یرــتکد هلاــسر ،یراــمعم

.یرامعم هدکشناد میدق یاه شور :یریگدای هدروآرف و دنیآرف شجنس ،)۱۳۹4( ربک ا یلع ،فیس

.نارهت ،نارود رشن ،دیدج و ،یــحارط هــیلوا دــلوم و )یــنمض( یصخــش شــناد .)۱۳۹۳( مــیرم ،یــملاک زاغآ رد هــیلوا دلوم نــتفای رد یصخــش شــناد زا یرــیگ هرــهب تــهج یــیاهراکهار ،یتــشهب دیهــش هاگــشناد ،یرامعم یصصخت یرتکد هلاــسر ،یراــمعم شزوــمآ .یزاسرهش و یرامعم هدکشناد زا یــیادز ماــهبا( دنــشیدنا یــم هــنوگچ ناــحارط ،)۱۳88( ناــیارب ،نوــسولا دیهش هاگشناد تاراشتنا ،موس شیاریو ،یمیدن دیمح همجرت ،)یحارط دنیآرف

.نارهت ،یتشهب جارختــسا ،)۱۳۹۰( نیــسحدمحمدیس ،یرک اذ ؛دیعــسریمادیس ،یدوــمحم

هیرــشن ،یرامعم یحارط رد تیقلاخرب نآ ریثات و اه هنیــشیپ زا یدربراک شــناد .۵۰-۳۹ صص ،)47(۳ ،یزاسرهش و یرامعم -ابیز یاهرنه یــشور یوجتــسج ،هتــشذگ هب هــنارامعم عوــجر ،)۱۳88( دــیمح ،یــناجریم هلاــسر ،یرامعم قیداصم هــبرجت قــیرط زا یــحارط یلمع شــناد بــسک تــهج

.یتشهب دیهش هاگشناد ،یرامعم یرتکد ،هفص هیرــشن ،یرامعم یاه حرط یبایزرا هب یهاگن ،)۱۳8۹( دیمح ،یمیدن

.۱۹ ات ۹ صص ،۵۰ هرامش ،۲۰ هرود یراــمعم یزادرــپ هدــیا عــبانم ،)۱۳۹۱( داــهرف ،دار تعیرــش ؛دــیمح ،یــمیدن هیرــشن ،روــشک یا هفرح هعماج زا رامعم دــنچ یزادرپ هدــیا دــنیآرف رد یراتــسج

.۱4-۵ صص ،۲ هرامش ۱7 هرود ،یزاسرهش و یرامعم -ابیز یاهرنه Agogué, M; Kazakçi, A; Hatchuel, A; Masson, P; Weil, B; Poirel, N

& Cassotti, M )2014(, The Impact of Type of Examples on Originality:

Explaining Fixation and Stimulation Effects, Journal of Creative Behav- ior, 48)1(, pp. 1-12.

Akin, Ö )2002(, Case-based instruction strategies in architecture, De- sign Studies, 23)4(, pp. 407-431.

Anderson, L. W; Krathwohl, D. R & Bloom, B. S )2001(, A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives, Allyn & Bacon, Boston.

Bloom, B. S )1956(, Taxonomy of educational objectives, Vol. 1:

Cognitive domain, McKay, New York.

Cai, H; Do, E. Y.-L & Zimring, C. M )2010(, Extended linkography and distance graph in design evaluation: an empirical study of the dual effects of inspiration sources in creative design, Design Studies, 31)2(, pp. 146-168.

Cardoso, C & Badke-schaub, P )2011a(, Fixation or inspiration: Cre- ative problem solving in design, Journal of Creative Behavior, 45)2(, pp.

77-82.

Cardoso, C & Badke-Schaub, P )2011b(, The influence of different pictorial representations during idea generation, Journal of Creative Be- havior, 45)2(, pp. 130-146.

Casakin, H )2004(, Visual analogy as a cognitive strategy in the design process: Expert versus novice performance, Journal of Design Research, 4)2(, pp. 253-268.

Casakin, H )2005(, Design aided by visual displays: a cognitive approach, Journal of Architectural and Planning Research, 22)3(, pp. 254- 274.

Casakin, H)2010(, Visual analogy, visual displays, and the nature of design problems: the effect of expertise, Environment and planning. B, Planning & design, 37)1(, pp. 170.183.

Casakin, H & Goldschmidt, G )1999(, Expertise and the use of visual analogy: Implications for design education, Design Studies, 20)2(, pp.

153-175.

Chan, J; Fu, K; Schunn, C; Cagan, J; Wood, K & Kotovsky, K )2011(, On the benefits and pitfalls of analogies for innovative design: Ideation performance based on analogical distance, commonness, and modality of examples, Journal of Mechanical Design, 133)8(, pp. 81-104.

Cheng, P; Mugge, R & Schoormans, J. P )2014(, A new strategy to re- یرامعم یزادرپ هدیا رد اه هنومن زا حیحص تشادرب