شور
؟دنتسه دیدج و دامتعا لباق هزادنا هچ ات یبآ شیاسرف هعلاطم یارب ام یاه
یدمحم امیس
ناتسرل هاگشناد یزرواشک هدکشناد رایداتسا [email protected]
هدیکچ یم یضارا تیریدم یارب یناهج مهم لکشم کی کاخ شیاسرف
قیقد یبایزرا .دشاب شور اب کاخ یبآ شیاسرف
ریظن فلتخم یاه
یم ماجنا اه بایدر دربراک و یزاس لدم ،تراظن ،نیمز هشقن یسررب یم یصقاون و بیاعم یاراد هدش رکذ یاه شور نیا همه .دوش
دنشاب
شور نیا رابتعا هک یم لاوس ریز ار اه
شور هعسوت هب یروف زاین نیاربانب .درب رادقم قیقد دروآرب یارب ییاه
اب هک دراد دوجو کاخ شیاسرف
شور نینچ .دنشاب راگزاس شیاسرف یاهدنیآرف یلعف کرد فلتخم یاهدنیآرف کرد هنیمز رد تفرشیپ هب هجوت اب ییاهدرکیور و اه
یم یسررب نآ زا سپ طقف .دنریگ رارق یسررب دروم دیاب شیاسرف نم هک درک هئارا ار کاخ شیاسرف زا دامتعا لباق یاهدروآرب ناوت
هب رج
میمصت ذخا یم یضار زا تسرد هدافتسا یارب حیحص یاه
و کاخ شیاسرف نیمخت فلتخم یاه شور رب یرورم یسررب نیا زا فده .دوش
دروآرب تیعطق مدع لکشم اب اهنآ رثکا هک تسا هدش هئارا یفلتخم یاهلدم و اهشور نونک ات اذل .دشاب یم کاخ تفرررده رادقم دروآرب ه هجاوم کاخ تفررده .دنتس
:یدیلک تاملک کاخ تفررده ،شیاسرف یاه لدم ،یبآ شیاسرف ،کاخ تظافح
2
1 همدقم . دنور ییاذغ داوم رتشیب دیلوت یارب زاین ،ناهج تیعمج شیازفا اب .تسا یناهج مهم رایسب لکشم کی کاخ شیاسرف
.تسا هدش یزرواشک یضارا رب راشف شیازفا بجوم رما نیمه هک ،هتشاد یدوعص نیمز حطس رد شهاک هنوگره
یزرواشک یاه
یم دیدشت ار کاخ شیاسرف دنور کاخ یذغم داوم رادقم شهاک ای و هدافتسا لباق شیاسرف داجیا ثعاب یفلتخم لماوع .دنک
یم کاخ تیلاعف زا یعیسو فیط طسوت کاخ یبآ شیاسرف .تسا بآ اهنآ نیرت یلصا زا یکی ،دنوش تایلمع لیبق زا یناسنا یاه
وکاخ یزر [ 25 ] کاخ یگدرشف ، [
5 ] یلآ هدام شهاک و [
2 ] یم شیازفا دناوت اتسار نیا رد .دبای
Pimentel ( ناراکمه و
1995 )
هنیزه هنلااس کاخ یبآ شیاسرف هک دندرک دروآرب رب غلاب ییاه
7 یم ناغمرا هب رلاد درایلیم هداد دراوم یضعب رد هچرگا .دروآ
-
نیا یبایزرا یارب هدافتسا دروم یاه یم ناشن ار یرتمک ریداقم دروآرب
یم ییلااب یداصتقا هنیزه هدنهد ناشن مه زاب ،دنهد -
شور فادها زا یکی .دشاب تیلاعف ریثات ندناسر لقادح هب ،یضارا هنیهب تیریدم یاه
یم کاخ شیاسرف رب یزرواشک یاه .دشاب
ح سایقم رد کاخ شیاسرف نانیمطا لباق و قیقد تاعلاطا ،روظنم نیا یارب هزو
دروم لقتسم و هناگادج یضارا و زیخبآ یاه
.تسا زاین یط هچرگا
4000 یم هدافتسا یلاگ دشر خرن زا کاخ یبآ شیاسرف رادقم یزاس یمک یارب لاس ینارگن اریخا اما ،دش
شلات هک هدش ببس هلئسم نیا دروم رد هداد ندروآ تسدب یارب یرایسب یاه
هدرتسگ یاه کاخ یبآ شیاسرف دروم رد رت
اب ،
لاس یط .دریذپ ماجنا کاخ تظافح فده یاه
1877 و 1895 Hudson (
1981 ترک زا ) طسوت هدش هدافتسا کچوک یاه
Wollny هزادنا یارب
لاس رد .درک هدافتسا کاخ شیاسرف و باناور یریگ 1907
تسایس کی هدحتم تلاایا یزرواشک ترازو ،
ابند هب هک ،درک ملاعا ار کاخ تظافح هنیمز رد یمسر و نوسپماس طسوت روشک نآ رد کاخ شیاسرف تاقیقحت نیلوا نآ ل
لاس زا شناراکمه 1912
تیلاعف زا رثأتم کاخ شیاسرف لکشم یناهج سایقم رد .دش عورش اتوی تلاایا عتارم رد ناسنا یاه
طسوت راب نیلوا Jacks
و Whyte ( 1939 نامزاس و زکارم زا یرایسب .تفرگ رارق هژیو هجوت دروم ) رد اه
نیب و یلم حطس
شور زا ،یللملا خرن زا یخرب .دندرک هدافتسا کاخ شیاسرف رادقم نییعت یارب فلتخم یاه
کاخ شیاسرف یارب هدش دروآرب یاه
شور نیا زا یضعب اب یبایزرا یسررب نیا زا فده .تسا هتفرگ رارق لاوس دروم ناسانشراک و ناصصختم زا یرایسب رظن زا اه
شور هزادنا یاه ف یریگ
شور صقاون یبایزرا لماش هک ،تسا یبآ شیاسر هوحن یسررب و ،اهنآ یاهدروآرب نانیمطا تیلباق و اه
یتساک ندرک فرطرب کاخ تظافح هنیمز رد اه میمصت دوبهب یارب هدنیآ تاعلاطم رد اهدروآرب نانیمطا تیلباق شیازفا و اه
یم رب رتشیب یسررب نیا زکرمت ببس نیمه هب .دشاب 1
شیپ ) ینیب و کاخ تظافح فادها یارب خرن 2
شور دربراک ) راگزاس یاه
یسررب سایقم .تسا هناگادج تاعلاطم جیاتن یاج هب هدش یم کچوک زیخبآ یاه هضوح ات هناگادج یضارا لماش اه
.دنشاب
2 . ای نتم تلااقم یلصا هندب
شور زا کاخ شیاسرف دروآرب یارب :تسا هدش هدافتسا یفلتخم یاه
هزادنا و شیاپ ،ترک تاعلاطم ،یزاس لدم ،یریگ
بایدر زا هدافتسا و شور نیا هچرگا .اه
یم اه نیا فادها یارب اذل ،دنوش هدافتسا مه اب یبیکرت ای هناگادج تروص هب دنناوت
یم رارق یسررب دروم لقتسم و هناگادج لاماک روط هب شور ره یسررب .دریگ
- یترک هعلاطم هعلاطم رد بلغا یاه
ترک زا هدافتسا اب ار شیاسرف ،یترک یم هبساحم هدش یدنبزرم یاه
دننک [ 21 .]
تلاایا رد
لاس زا ،هدحتم 1917
ترک زا هدافتسا ترک نیا لوط .دش زاغآ شیاسرف هبساحم یارب باناور یاه
اه 6 / 72 اهنآ ضرع و توف
زا یبرضم 6
دودح تحاسم اب یقطانم ات دوب توف 47
/ 40 ششوپ ار عبرم رتم درادناتسا ترک ناونع هب لوط نیا اب یترک .دنهد
کاخ تفررده یناهج هلداعم هعسوت یارب تفرراک هب USLE
[ 26 ] شهوژپ زا یرایسب دادعت نونک ات هچرگا . اب ناهج رد اه
درادناتسا ترک نیمه زا هدافتسا ترک هزادنا رد یدایز رایسب عونت ،تسا هدش ماجنا USLE
.تسا هدش هدید هتفرراکب یاه
3
ترک هزادنا زا اه
24 / 0 ات عبرمرتم 20000
ترک هزادنا حیحص میظنت یارب یلک یامنهار و هیصوت .دنا هدوب رییغتم عبرمرتم یاه
.درادن دوجو باناور هبساحم یارب یشیاسرف خ دننام یلمع لئاسم زا ریغ هب
هداد ندوب نانیمطا لباق ،رازبا یبار ترک نیا زا لصاح یاه
رایسب هلئسم باناور یاه
رگا لاثم یارب .دوش هدافتسا یعیبط ناراب دادخر ای ناراب زاس هیبش زا هک تسا نیا باختنا نیا مهم هتکن .تسا یهجوت لباق هیبش زا هدافتسا ،تسا تشک عاونا دننام فلتخم یاهرامیت رثا یسررب فده هلئسم اما ،تسا رتهب و رتدمآراک رایسب ناراب زاس
شیامزآ نینچ رد ،یلک روط هب .تسا یزاس هیبش یارب ناراب تدش رادقم باختنا مهم تدش زا ییاه
هدافتسا ییلااب ًاتبسن یاه
یم تدش نیا اریز ،دوش یم یهجوت لباق شیاسرف داجیا ببس اه
دنیامن یدادخر نینچ هک عوضوم نیا اذل .دنوش طیارش یلصا ه
.دراد ناوارف لاوس یاج ،دشاب رظن دروم طیحم یعیبط Schlesinger
( ناراکمه و 1999
ناراب زاس هیبش زا هدافتسا اب )
شیامزآ ترک رد ار ییاه
*ا یاه 2 یهایگ ششوپ هنوگ ود یارب ار باناور بیرض و ،دنداد ماجنا کیزکم زا یقطانم رد عبرمرتم
دودح رازفلع و هتوب 46
و 24 ،هقطنم نامه رد .دندروآ تسدب دصرد Schlesinger
( ناراکمه و 2000
ترک زا هدافتسا اب ) -
تحاسم اب ییاه 4
دودح ار باناور بیارض ،هلاس هس هرود کی یط یعیبط ناراب دادخر و عبرمرتم 3
/ 18 و 6 / 3 ود یارب دصرد
ا نکمم هعلاطم ود نیا جیاتن هچرگ .دندروآ تسدب فلتخم یهایگ ششوپ هنوگ ترک توافتم هزادنا زا رثأتم تس
اما ،دشاب اه
شیامزآ ینامز سایقم رد توافت ببس هب هتبلا .تسا دایز رایسب هدمآ تسدب باناور بیارض رد توافت تیلباق شیاسرف خرن ،اه
.دراد یرتمک هسیاقم Nolan
( ناراکمه و 1997
ترک زا هدافتسا اب یشیامزآ یط ) تحاسم اب باناور یاه
1 ت عبرمرتم تح
نامه زا ناراب زاس هیبش اب شیامزآ نیا رد .دندرک هبساحم ار کاخ تفررده تعرس ناراب یزاس هیبش طیارش صخاش R
نامز و ترک لوط رد توافت ببس هب .دش هدافتسا شراب یعیبط یاهدادخر رد کاخ تفررده یناهج هلداعم ناراب یگدنیاسرف ت ،هدش یزاس هیبش و یعیبط ناراب رد باناور عورش هداد یور یرتشیب تامیظن
هعلاطم نیا رد هکنیا هب هجوت اب .دش ماجنا اه
هداد نیب یبوخ قباطت میمعت نارگشهوژپ نکیل ،دش هدید شراب یعیبط دادخر و ناراب یزاس هیبش زا لصاح کاخ تفررده یاه
تدش جیاتن ترک کچوک هزادنا هب هجوت اب ار شراب دایز یاه
هدنیآرف رارکت و یشیامزآ یاه خرن هبساحم یارب شیاسرف یا
.دندرک در ار شیاسرف یم هدافتسا یدومع شراب تباث خرن کی زا لومعم روط هب ناراب باهزاس هیبش رد هک تسا تیعقاو نیا مود هلئسم
-
نیا اب .دشاب ریغتم یگدنراب تدش ینامز سلاپ یعطقم روط هب اهزاس هیبش یخرب رد یدروم روط هب تسا نکمم هچرگ ،دوش ،لاح .دراد دوجو داب تارثا و ینامز تارییغت ود ره یعیبط یگدنراب رد Parsons
و Stone ( 2006 و باناور دیلوت تدش )
ناراب یارب هک داد ناشن اهنآ یسررب جیاتن ،دندرک هسیاقم کاخ عون هس یور ناراب زاس هیبش هاگشیامزآ رد ار کاخ تفررده -
تدش تارییغت ،هباشم شراب یشبنج یژرنا اب ییاه زا رتشیب شیاسرف
33 .دوب دصرد ( ناراکمه و Wang
2017 دندرک نایب )
ناراب هک شراب زا رتمک ار شیاسرف تدش ،هدش یزاس هیبش تباث تدش اب یاه تدش اب یعیبط یاه
یم ناشن فلتخم یاه .دنهد
هعلاطم زا یدادعت رد اه
[ 4 ] هداد ناشن اور دیلوت رب یهجوت لباق ریثأت داب شزو تهج هک دنا
داب تکرح تهج .دراد بوسر و بان
یم رتشیب رایسب دشاب لااب تمس هب داب تکرح تهج هک ینامز هب تبسن ار شیاسرف تدش بیش تسد نییاپ تمس هب .دنک
هزادنا سایقم هب طوبرم هنیمز نیا رد هلئسم نیرتشیب لاس .تسا شیاسرف تدش یریگ
هک درک نایب نیققحم شیپ اه
کاخ یرادقم هک نیا شرازگ یم ادج نیمز عبرمرتم هس ای ود زا هک
یمن دوش اه هپت زا کاخ تفررده لک زا یقیقد دروآرب دناوت
رظن رد نودب ،راتکه رد نت تروص هب ار کاخ شیاسرف رادقم نارگشهوژپ زونه لاح نیا اب .دشاب هقطنم فلتخم قطانم و یم شرازگ هدش هدافتسا یشیامزآ ترک هزادنا نتفرگ اح نیا اب ،دننک
هب شیاسرف تدش یگتسباو زین هعلاطم نیدنچ رد ل
هزادنا سایقم هداد یریگ
.تسا هدش هداد ناشن اه Parsons
( ناراکمه و 2004
هب سایقم هب یگتسباو نیا هک دندرک للادتسا )
ن نآ زا هتفای روبع بوسر نایرج تدش اب ربارب لحم ره رد کاخ تفررده .تسا هتفای شیاسرف تارذ لمح تفاسم لیلد هطق
هلصاف هک اجنآ زا .تسا هقطنم نیا هب کاخ تارذ لمح هلصاف هب هتسباو هقطنم بیش اب بوسر نایرج تدش یگتسباو .تسا
4
یمن شیازفا یطخ روط هب هقطنم بیش شیازفا اب نایرج تدش اذل ،تسا دودحم لمح هب هقطنم ندرک میسقت اب ،هجیتن رد .دبای
یاسرف هک تشاد راظتنا ناوت یمن شخب دنچ .دوش میسقت تبسن نامه هب مه ش
ترک زا هدمآ تسدب شیاسرف تدش هکنیا یلک هجیتن طقف ،یشیامزآ طیارش تحت و صخشم هزادنا اب یشیامزآ یاه
هک روط نامه .تسین طیارش ریاس هب میمعت لباق و تسا طیارش و هزادنا نآ هب طوبرم Evans
( 2002 هک درک هیصوت )
"
-شور
ترک رب ینتبم یقیقحت یاه یم
رایسب جیاتن بلغا و ،دننک یبوخ رایسب کمک شیاسرف رب مکاح لماوع و اهدنیآرف کرد هب دناوت
یم هئارا یبوخ شیپ رد اما ،دهد
شیاسرف دادخر یناوارف و یعترم یضارا ای هدش تشک یضارا رد یبآ شیاسرف یلک تدش ینیب
یم یزیچان و مک رایسب کمک یدیدشت .دننک
ترک طقف( زرم نودب یاه ترک تلاکشم زا یرایسب )دنراد تابوسر و بآ یارب یجورخ کی
ار هدش یدنبزرم یاه
ترک نیا .دنرادن ار تسد لااب زا بوسر نایرج تدش لکشم هژیوب ،دنرادن رد یعیبط شراب یاهدادخر شیاپ و تیریدم یارب اه
ترک رد ،نامز رورم هب . دنتسه یدربراک و دیفم رایسب نامز لوط ش یدنبزرم یاه
یگژیو و هتفر نیب زا ترک ییلااب شخب هد -
یمن ناشن یتسرد هب ار یحطس یاه نیا زا .درادن تحص فارطا قطانم هب تبسن هدش هبساحم شیاسرف تعرس هجیتن رد ،دهد
ترک یم هدافتسا بوسر دیلوت رب یحطس چلام ای لوصحم تشک عاونا دننام فلتخم یاهرامیت تارثا یسررب یارب اه نکیل ،دوش
ا هب ترک نیا هک دوش هجوت هتکن نی یم هئارا ار بوسر یبسن ریداقم طقف اه
.دننک
هزادنا و شیاپ یریگ
یم شیاپ هچرگ شیامزآ لماش دناوت
هزادنا یاه ،دش هراشا نآ هب لااب شخب رد هک روطنامه ،دشاب کاخ تفررده یریگ
رک زا هدافتسا اب شیاسرف لامتحا قیقد ینیب شیپ لماش ،نیا رب هولاع ت
یم یشیامزآ یاه هدافتسا اب شیاپ ،دراوم رثکا رد .دشاب
یم لصاح هقطنم قیقد یرادرب هشقن زا ،کچوک زیخبآ یاه هضوح و عرازم یارب بسانم سایقم رد .دوش
Evans ناراکمه و
( 2002 شرازگ ناتسلگنا رد کاخ شیاسرف شیاپ و تراظن هنیمز رد ) هداد یددعتم یاه
نایب شور نیا تایضرف .دنا یم
هک دنک
"
هحفص یوشتسش و نامشاپ رد ،دراد قطانم رگید هب هقطنم کی زا کاخ تارذ ییاجباج رد ار یرتمک تیمها کاخ تارذ یا
دنراد امن نیمز ای هعرزم کی رد کاخ ییاجباج رد ار شقن نیرتشیب یاه یلاگ و اهرایش هک یلاح
"
[ 6 .]
تدش ،هجیتن رد
یم ار شیاسرف هزادنا اب ناوت
ی یریگ ار نامشاپ شقن هیضرف نیا ،لاح نیا اب .دروآ تسدب اهرایش ای اه لاناک نیا مجح دروآرب ا
یمن رظن رد اه یلاگ و اهرایش هب بوسر ییاجباج رد یمن ار هتفای شیاسرف بوسر لاقتنا دنیآرف .دریگ
اب طقف و یگداس هب ناوت
یلک رادقم اما ،درک هیجوت یلاگ و رایش رد هتفای زکرمت نایرج یلاگ و رایش مجح هلیسوب ناوت یم ار هدش لقتنم بوسر
یمن بلغا نامشاپ هکنیا اب .درک هبساحم رایسب شقن اما ،دنک لمح نامشاپ لحم زا رود یلیخ هلصاف هب ار هدش ادج تارذ دناوت
مز تدم اب هدش یزاس هیبش ناراب راهچ یشیامزآ رد .دنراد اه یلاگ و اهرایش نورد بوسر دیلوت رد یمهم نیب نا
10 و 30
،دندرک هسیاقم مه اب ار هقیقد ( ناراکمه وLuk
1993 اهرایش دوخ زا هک اهرایش هلیسوب هدش اجباج بوسر مجح هک دنتفایرد )
نیب طقف هدش لصاح 0
ات 56 یم لماش ار بوسر لک دصرد اب هدش ادج تابوسر طسوت مه اهرایش ،شراب دادخر ره رد .دوش
طسوت هدش لمح مه و نامشاپ یم رپ اهرایش ریاس
هقطنم یارب .دنوش ،دش هعلاطم هک یا
هک ییاهدادخر هک دز نیمخت Luk
تشگزاب هرود دنوش یم رایش داجیا ثعاب 3
ای 4 باناور .دنراد هلاس رد دوش یم اهرایش یئزج ندش رپ ببس رت مجح مک یاه
،اریخا .دوش یم لقتنم نامشاپ هلیسوب رتشیب بوسر هجیتن Evans
راکمه و ( نا 2016 ار یگدنراب رد ینامز تارییغت تیمها )
داجیا ثعاب هک یفاک تدش اب ییاه شراب یناوارف هکنیا ببس هب .دندرک نایب ار یرایش شیاسرف زا شیاسرف تدش نیمخت یارب م هنایلاس طسوتم تدش هبساحم یارب یتادهاشم نینچ جیاتن دنداد میمعت ،تسا مک رایسب دوش یلاگ ای یرایش شیاسرف لکش
نیمخت یارب نیزگیاج یشور.دندرک دییأت ار زیر تارذ فذح یارب نامشاپ تیمها نارگشهوژپ نیا ،نیا رب هولاع .دوش یم زاس هک روطنامه ،لاح نیا اب .هقطنم رد تابوسر مجح یریگ هزادنا زا تسا ترابع شیاسرف تدش Evans
( 2002 رد ،درک هراشا )
هقطنم هشقن یبایزرا و هیهت تروص نیا .دش دهاوخ راوشد رایسب
5
تارییغت زا یرت عماج یسررب )یرتمارگوتوف و یرزیل نکسا( یفارگوپوت یرادرب هشقن رد ریخا یاه تفرشیپ
یم کاخ شیاسرف هب رجنم هک ار یفارگوپوت یم هئارا دوش
کینکت نیا هچرگا ،دوجو نیا اب دهد لاح رد یا هدرتسگ روط هب اه
اگ و دنلدب یضارا یارب هدافتسا نکمم یزرواشک یضارا رد یرایش نیب کاخ شیاسرف شیاپ یارب اهنآ زا هدافتسا دنتسه اه یل
رد هتفر تسد زا کاخ حطس نیب ناوتب هک تسا یرورض یزرواشک یضارا رد ،نیا رب هولاع .دوش هجاوم تیدودحم اب تسا رد هکنیا لامتحا لاح نیا اب .دش لئاق زیامت کاخ یگدرشف ای کاخ تفررده هجیتن رد یهجوت لباق یاه تفرشیپ دهاش هدنیآ
.تسین راظتنا زا رود میشاب هنیمز نیا لدم
یزاس شور ریاس اب هسیاقم رد نیمخت هئارا لابند هب یزاس لدم ،اه
زا یخرب ساسارب کاخ شیاسرف هدننک ینیب شیپ یاه
طسوت راک نیلوا .دشاب یم هدننک ینیب شیپ تلاداعم Zingg
( 1940 هک ،دش ماجنا ) ترازو کاخ تظافح نامزاس یارب
یاه هداد زا هدافتسا اب و ،داد ماجنا اکیرما یزرواشک Duley
و ( Hays 1932 ار ریز هطبار ناققحم زا یرگید دادعت و )
:درک جارختسا X=CS mL n
هطبار نیا رد هک ،کاخ تفررده لک نزو X
،تباث ددع C ،بیش دصردS
و بیش لوط L و m
ییامن ناوت n
.دنتسه شور رتشیب تخانش هب رجنم هدحتم تلاایا یزرواشک ترازو طسوت یلاوتم تاقیقحت
لدم یاه خرن یبایزرا یارب یزاس
دوب کاخ تفررده یناهج هلداعم اهنآ نیرت یدربراک و نیرتروهشم هک ،دش کاخ شیاسرف [
26 .]
رداق ار نارگشهوژپ لدم نیا
شیاسرف طسوتم خرن هک دزاس یم یوگلا و کاخ عون ،لوصحم تشک یاه متسیس تیریدم هب هجوت اب هقطنم ره یارب ار کاخ
.دننک ینیب شیپ هقطنم یفارگوپوت و شراب زا سپ
یبرجت ساسا اه لدم رثکا .دندرک ادیپ هعسوت زین دنتشاد یهباشم یاهدربراک هک رگید لدم یدادعت ،USLE
لدم نیا جیاتن ،دنراد کاخ شیاسرف دنیآرف اه
.تسا لدم ندوبن ای ندوب بوخ هدننک نایب هک دهد یم ناشن ار USLE
یهایگ تیریدم و ،یهایگ ششوپ ،بیش هجرد ،بیش لوط ،کاخ یریذپ شیاسرف ،ناراب یگدنیاسرف روتکاف شش ریثأت ساسارب نیا ات .دراد ییاه یتساک و فعض مه زاب هلداعم نیا دوجو اب ،تسا هدش یزیر همانرب کاخ تفررده رب طسوت یا هلداعم هک
Zingg ( 1940 نآ یلصا ضرف و ،دوب هاگشیامزا و هعرزم یاه هداد نیب طخ نیرتهب شزارب ساسارب هلداعم نیا ،تفای هعسوت )
هعلاطم ،لاح نیا اب ،تسا هتفرگ تروص هیضرف نیا تحص دروم رد یمک قیقحت .تسا رگیدکی زا اه هداد ندوب لقتسم Parsons و
Stone ( 2006 ناشن ) لماع .تسین یگدنراب تدش زا لقتسم کاخ یریذپ شیاسرف هک داد یاه هداد زین LS
دودح یاه بیش زا لصاح 2
ات 18 لوط اب ییاه نیمز رد دصرد 30
ات 300 و تحاسم اب یضارا رد هک یروط هب ،تسا توف
هداد زا میقتسم روط هب ار کاخ تفررده تیریدم ناوت یمن هدودحم نیا زا رتگرزب یاهرایعم .داد ماجنا هدش یریگ هزادنا یاه
ههد رد کاخ یبآ شیاسرف دنیآرف کرد هنیمز رد رتشیب تفرشیپ اب 1980
ادیپ هعسوت شیاسرف دنیآرف رب ینتبم ییاه لدم
لدم هلمج زا ،درک WEPP1
[ 11 ]
2 و EUROSEM [
13 ]
هب ،دبای هعسوت دنیآرف زا صاخ شخب کی زا یرتهب کرد رگا هک تسا نیا دنیآرف رب ینتبم یاه لدم رتهب للادتسا
هدناجنگ هباشم یاه لدم رد یتحار هب دناوت یم رتهب کرد نیا سپس ،کاخ تارذ یزاسادج رد ناراب تارطق شقن لاثم ناونع هک روط نامه .دوش ( ناراکمه وLane
1992 ز لدم رد ) ،یحطس باناور ،ذوفن لوصا ساسارب شیاسرف دنیآرف هک دنداد ناشن
نیا هک هچنآ .تسا کاخ شیاسرف کیناکم و کاخ تیوقت ،تیریدم ،یزروکاخ ،کیلوردیه ،یهایگ یایاقب هیزجت ،هایگ دشر هک تسا نیا دنک یم نایب ثحب
"
... و ذوفن ینابم کرد ساسارب شیاسرف دنیآرف
"
ک رد تیدودحم .تسا دنیآرف زا ام
.دنک یم هجاوم تیدودحم اب ار اه لدم نیا ینیب شیپ تیلباق ،دوش یم هدناجنگ اه لدم نیا رد هک کاخ شیاسرف
1 Water Erosion Prediction Project
2 European Soil Erosion Model
6
Wainwright ( ناراکمه و
2015 هلاقم رد .دنا هدرک ییاسانش دنیآرف رب ینتبم یاه لدم یارب اه تیدودحم نیا زا یخرب )
لاس 2008 راک ،ناشدوخ Bennett
( 1974 ر ) رد ،دندرک یفرعم دنیآرف رب ینتبم یاه لدم یرایسب زا یا هیاپ ناونع هب ا
لاس هلاقم رد هک یلاح 2015
نیا هک یلدم ره رد هک دنداد ناشن و دندرک هراشا لقن و لمح تیفرظ هیرظن رابتعا هب رتشیب
.یروئت ای یبرجت یاه لیلحت ات هدش قتشم تایضرف زا رتشیب هدش هدافتسا هیرظن نایب
هفرص هب نورقم یداصتقا رظن زا طیارش زا یخرب یارجا تسا نکمم دنیآرف رب ینتبم یاه لدم رد هک هدش
رد لاثم یارب ،دنشابن EUROSEM
شیامزآ ساسا رب اهرایش نیب رد نایرج لمح تیفرظ Evereart
( 1991 نیا .تسا )
شیامزآ داعبا اب یتارذ زا هدافتسا اب اه 33
ات 390 یش یور رتمورکیم ب
2 ات 10 یگدنراب اب و یگدنراب نودب طیارش ود رد هجرد
تدش اب 60 شیامزآ نیا جیاتن اب .تسا هدش ماجنا تعاس رد رتم یلیم هدش نییعت لمح تیفرظ هدننک ینیب شیپ تلاداعم ،اه
لدم رد هباشم روط هب .تسا ش یکیلوردیه یاه یگژیو و ،یرایش نیب و یرایش نایرج هب نایرج میسقت ،WEPP
زا اهرای
راک طباور Gilley
( ناراکمه و 1990
یور ار ناراب یزاس هیبش یاه شیامزآ ناگدنسیون نیا .تسا هدش هدافتسا ) 11
کاخ
بیش اب ییاه هنماد رد هدحتم تلاایا قرش رد تخل 17
/ 2 ات 59 / 5 یناوارف ،اهرایش یناوارف اهنآ راک جیاتن زا .دنداد ماجنا هجرد
م و اهرایش هزادنا عیزوت ناکما کاخ شیاسرف یناهج هلداعم رد .دش جارختسا اهرایش ضرع ینیب شیپ یارب نویسرگر تلاداع
یم مهارف ار شیاسرف رتهب ینیب شیپ ناکما دنیآرف رب ینتبم یاه شور یگدیچیپ نیاربانب ،تشادن دوجو اهرایش ینیب شیپ ینیب شیپ تیمک رد رییغت زا یشخب طقف ینویسرگر تلاداعم هتبلا .دننک لدم رد تلاداعم رتشیب ،دهد یم حیضوت ار هدش
.دننک یم ینیب شیپ ار کاخ شیاسرف خرن تیعطق مدع اب فلتخم یاه دیاب ،دشاب نانیمطا لباق یزاس لدم اب کاخ شیاسرف یاهدروآرب هکنیا یارب نیاربانب
1 لدم رد تیعطق مدع دروآرب)
،دوش هداد اه 2
ا کچوک یفاک هزادنا هب تیعطق مدع حطس ) هک .دنک یم مهارف ار اه یریگ میمصت ساسا اه ینیب شیپ هک تس
.تسا هدش هدید تردن هب یطیارش نینچ بلغا اه کیئلکونویدار زا هدافتسا
هدافتسا کاخ شیاسرف هبساحم یارب تعیبط رد اه کیئلکونویدار روضح زا هک دنداد داهنشیپ نادنمشناد زا یدادعت
مویزس کیئلکونویدار هس .دوش -
137 ، برس - 210 مویلیرب و - 7 .دنتشاد ار هدافتسا نیرتشیب اب هک دنتشاد راهظا نیققحم یخرب
مویزس زا هدافتسا 137
زا رگید یدادعت لاح نیا اب .تشاد هلاس هد هرود کی یط کاخ شیاسرف زا ینیمخت ناوت یم
ب ریز دراوم لماش دیاب کیئلکونویدار زا هدافتسا تایضرف هک دندرک نایب نادنمشناد : دشا
1 - هب هقطنم رد کیئلکونویدار شزیر
،دشاب تخاونکی و یلحم تروص 2
- ،دشاب تشگرب لباق ریغ کاخ تارذ یور تیبثت و عیرس کیئلکونویدار شزیر 3
- هزادنا اب
عماج یسررب کی رد .دشاب ریذپ ناکما کاخ شیاسرف دروآرب اهکیئلکونویدار یریگ Parsons
و Foster ( 2011 ار یدهاوش )
ئارا میزس رادقم رد تارییغت لیدبت نوچ ،نیا رب هولاع .دنداد رارق یسررب دروم ار تایضرف ندوب ربتعم هک دندرک ه 137
رادقم هب
لبق شخب رد هک یزاس لدم اب هباشم یاه تیدودحم اهدروآرب سپ ،دنتسه هتسباو یلیدبت یاه لدم یخرب هب کاخ شیاسرف یاربانب .تشاد دنهاوخ ار هدش هداد حیضوت یلبق هیرظن اب قباطم ن
Parsons و
Foster ( 2011 تدش هک دندرک راهظا )
میزس هک دننک یم نایب نیاربانب ،دنتسین دامتعا لباق یلیخ شور نیا رب ینتبم یلعف کاخ شیاسرف 137
رادقم یسررب یارب
.تسین یدربراک یلیخ شیاسرف قیقد کیئلکونویدار عاونا هنیمز رد یدایز تاعلاطم هکنیا اب
یلو ،تسا هدش ماجنا اهنآ یطیحم تسیز تارثا و اه Taylor
و
( ناراکمه 2012
.دنا هدشن یسررب زونه اه هیضرف یخرب وتسا هنیمز نیا رد یرتشیب رایسب تاشیامزآ هب زاین هک دنتشاد راهظا )
.تسا هدشن تباث قیقد روط هب اه کیئلکونویدار نیا ساسارب شیاسرف یاه نیمخت ییایاپ نیاربانب 3 هجیتن . یریگ
7
سایقم رد کاخ شیاسرف تعرس زا لوق لباق نیمخت دنمزاین یقیقد و یعطق میمصت و نیمز تیریدم ،دش نایب هک روط نامه تلاایا رد فلتخم یاه لدم زا هدافتسا اب دش هراشا هک روط نامه .دراد ههد دنچ ات ینامز سایقم رد ریخبآ هضوح و هعرزم ورخ و هدش یریگ هزادنا یاه هداد نیب ،هدحتم هک دسر یم رظن هب هک ،دوب هدهاشم لباق ییاه فلاتخا یدودح ات اه لدم یج
.تسین یحیحص هیضرف ییاهنت هب دوش یم شیاسرف ببس اهرایش رد تارذ ییاجباج هکنیا ضرف سه زاین ینامز مه یناکم دعب رد مه ،سایقم هلئسم ادتبا .دنوش هتفرگ رظن رد دیاب مهم دروم ود اهدنیآرف کرد لح یارب هک ت
تسا هدش ماجنا ریخا یاه لاس رد هعلاطم یدادعت .دریگ رارق هجوت دروم [
1 و 11 ] زا تابوسر ییاجباج تلوهس هب یدایز دیکأت
صخاش هکنیا یارب یتلاکشم مه زاب ،یلاصتا یاه صخاش هعسوت و ،راک نیا مغریلع .دنراد رگید شخب هب امن نیمز شخب کی احم یارب یرازبا ناونع هب یلاصتا تدش امش هک دهد یم هزاجا صخاش نیا ،دراد دوجو دوش هتخانش شیاسرف تدش هبس
( کاخ شیاسرف لدم .دینک لیدبت رگید سایقم هب ار سایقم کی رد شیاسرف MAHLERAN
هلیسوب ) Wainwright
و
( ناراکمه 2008
لاح نیا اب .تسا لاصتا رب ینتبم لدم طسوت هک تارذ لمح هلصاف ساسارب دش یزیر هیاپ ) یبرجت ساسا ،
نایرج ،زکرمتمریغ نایرج ،نامشاپ :زا دنترابع هک دنا هدش یزاس هیبش لدم نیا رد لاقتنا لدم راهچ.تسا فیعض لدم نیا .قلعم تارذ لمح و زکرمتم Cooper
( ناراکمه و 2012
لدم ) MAHLERAN کی یارب یصخاش لدم کی تروص هب ار
ر ییادج ،دیدج لدم نیا رد ،دنداد هعسوت لولس .دنوش یم هبساحم تارذ رب ینتبم لدم اب تابوسر ینیشن هت و لاقتنا ،تابوس
اهرگناشن .دهد یم ماجنا هدش باختنا یاه لولس هعومجم رد ار اهرگناشن زا یصخشم دادعت کی عیزوت ادتبا رد لدم نیا ب ،شراب ینامز ماگ ره رد .دنهد یم ناشن ار تکرح هیلوا تعرس و مکارت و هزادنا ،تیعقوم نیا اب .دوش یم لح لولس ره یار
هب ار هقطنم کی رد کاخ شیاسرف هب طوبرم یاه ینیب شیپ ،دنک یم لابند ار اهرکرام تکرح طقف لدم هکنیا لیلد هب ،لاح .دهد یمن ماجنا لماک روط یریگ هزادنا ییاناوت اب هطبار رد یکیژولونکت یاهتفرشیپ ،یزاس لدم رد تفرشیپ نیا اب نامزمه روط هب یازجم تارذ هلصاف
( ییویدار سناکرف ییاسانش یاه گت زا هدافتسا .داد خر رود هار زا هدش لمح RFIDs
) طسوت Parsons ( ناراکمه و
2014 و
2018 تشرد تارذ یارب لاعف شور نیا ،دش یسررب ) 5
/ 2 ات 6 طسوت زین تنسرولف یاهبایدر .دراد دربراک رتم یلیم Hardy
و
( ناراکمه 2017
دش یسررب ) .
اه یگدنراب تدش تبث هارمه هب کاخ شیاسرف رب تدم ینلاوط تراظن رگا .دراد یناکم و ینامز یگرنکارپ کاخ شیاسرف یلعف یاهلدم فعض طاقن شهاک ببس هک ،داد هعسوت بوسر و باناور تشگزاب یاه هرود یارب یلکتورپ ناوت یم ،دریگ تروص .دش دهاوخ هلئسم رگا یتح هکنیا مود دروم
ره رد نیاربانب .تسا هارمه تیعطق مدع اب شیاسرف دروآرب ،دوش لح اه سایقم
.دوش یهاوخ رظن هنیمز نیا رد هطوبرم ناسانشراک زا و دوش هتفرگ رارق رظن دم هتکن نیا دیاب یدروآرب کچوک یاهترک رد شیاسرف یریگ هزادنا .دنتسه صقان یدودح ات یبآ شیاسرف یبایزرا یارب دوجوم یاهشور نداد میمعت لباق
هشقن قیقد رازبا اب دیاب اهنآ هعسوت و رایش داجیا و هقطنم یفارگوپوت تارییغت دیاب قیقد یسررب یارب .نتسین رتگرزب قطانم هب هعسوت هب یروف زاین .دبای هعسوت هعلاطم دروم یاه تیدودحم رب هبلغ فده اب دیاب یزاس لدم .دنوش یسررب یرادرب آرب یارب ییاهدرکیور ینامز شیاسرف قیقد نیمخت نیاربانب .دراد دوجو شیاسرف داجیا یاهدنیآرف کرد اب شیاسرف رادقم درو
.درک دروآرب ییلااب تیعطق اب ار بوسر و باناور دیلوت رد رثوم قیقد یازجا ناوتب هک تسا رسیم عجارم
[1] Bracken, L.J., Turnbull, L., Wainwright, J., Bogaart, P., 2015. Sediment connectivity: a framework for understanding sediment transfer at multiple scales. Earth Surf. Process. Landf. 40 (2), 177–188.
[2] Conforti, M., Buttafuoco, G., Leone, A.P., Aucelli, P.P.C., Robustelli, G., Scarciglia, F., 2013.
Studying the relationship between water-induced soil erosion and soil organic matter using Vis-NIR spectroscopy and geomorphological analysis: a case study in southern Italy. Catena 110, 44–58.
8
[3] Cooper, J.R., Wainwright, J., Parsons, A.J., Onda, Y., Fukuwara, T., Obana, E., Kitchener, B., Long, E.J., Hargrave, G.H., 2012. A new approach for simulating the distribution of soil particles by water erosion: a marker-in-cell model. Water Resour. Res. 117,
[4] De Lima, J.L.M.P., de Lima, M.I., Singh, V.P., 2005. The importance of direction, speed, intensity and length of moving storms on water erosion. Adv. Geoecol. 36, 163–176.
[5] Ekwue, E.I., Harrilal, A., 2010. Effect of soil type, peat, slope, compaction effort and their interactions on infiltration, runoff and raindrop erosion of some Trinidadian soils. Biosyst. Eng. 105, 112–118.
[6] Evans, R., 2002. An alternativeway to assess water erosion of cultivated land - field-based measurements: and analysis of some results. Appl. Geogr. 22, 187–207.
[7] Evans, R., Collins, A.L., Foster, I.D.L., Rickson, R.J., Anthony, S.G., Brewer, T., Deeks, L., Newell-Price, J.P., Truckell, I.G., Zhang, Y., 2016. Extent, frequency and rate of water erosion of arable land in Britain – benefits and challenges for modelling. Soil Use Manag. 32 (Suppl. 1), 149–
161.
[8] Hardy, R.A., James,M.R., Pates, J.M., Quinton, J.N., 2017. Using real time particle tracking to understand soil particle movements during rainfall events. Catena 150, 38.
[9] Hudson, N.W., 1981. Soil Conservation. 2nd edition. Batsford, London.
[10] Jacks, G.V., Whyte, R.O., 1939. The Rape of the Earth. Faber and Faber, London.
Keesstra, S., Nunes, J., Saco, P., Parsons, A., Poeppl, R., Masselink, R., Cerdà, A., 2018. The way forward: can connectivity be useful to design better measuring and modelling schemes for water and sediment dynamics? Sci. Total Environ. 644, 1557–1572.
[11] Lane, L.J., Nearing, M.A., Laflen, J.M., Foster, G.R., Nichols, M.H., 1992. Description of the US Department of Agriculture water erosion prediction project (WEPP) model. In: Parsons, A.J., Abrahams, A.D. (Eds.), Overland Flow: Hydraulics and Erosion Mechanics. UCL Press, London, pp.
377–391.
[12] Luk, S.H., Abrahams, A.D., Parsons, A.J., 1993. Sediment sources and sediment transport by rill flow and interrill flow on a semi-arid piedmont slope southern Arizona. Catena 20, 93–111.
[13] Morgan, R.P.C., Quinton, J.N., Smith, R.E., Govers, G., Poesen, J.W.A., Auerswald, K., Chisci, G., Torri, D., Styczen, M.E., 1998. The European Soil Erosion Model (EUROSEM): a dynamic approach to predicting sediment transport from fields and small catchments. Earth Surf. Process.
Landf. 23, 527–544
[14] Nolan, S.C., van Vliet, L.J.P., Goddard, T.W., Flesch, T.K., 1997. Estimating storm erosion with rainfall simulator. Can. J. Soil Sci. 77, 669–676.
[15] Parsons, A.J., Foster, I.D.L., 2011. What can we learn about soil erosion from the use of 137Cs?
Earth-Sci. Rev. 108, 101–113.
[16] Parsons, A.J., Stone, P.M., 2006. Effects of intra-storm variations in rainfall intensity on interrill runoff and erosion. Catena 67, 68–78.
[17] Parsons, A.J., Wainwright, J., Powell, D.M., Kaduk, J., Brazier, R.E., 2004. A conceptual model for determining soil erosion by water. Earth Surf. Process. Landf. 29, 1293–1302.
[18] Pimentel, D., Harvey, C., Resosudarmo, P., Sinclair, K., Kurz, D.,McNair, M., Crist, S., Shpritz, L., Fitton, L., Saffouri, R., Air, R., 1995. Environmental and economic costs of soil erosion and conservation benefits. Science 267, 1117–1123.
[19] Schlesinger, W.H., Abrahams, A.D., Parsons, A.J., Wainwright, J., 1999. Nutrient losses in runoff from grassland and shrubland habitats in southern New Mexico: I. Rainfall simulation experiments.
Biogeochemistry 45, 21–34.
[20] Schlesinger, W.H., Ward, T.J., Anderson, J., 2000. Nutrient losses in runoff from grassland and shrubland habitats in southern New Mexico: II. Field plots. Biogeochemistry 49, 69–86.
[21] Stevens, C.J., Quinton, J.N., Bailey, A.P., Deasy, C., Silgram, M., Jackson, D.R., 2009. The effects of minimal tillage, contour cultivation and in-field vegetative barriers on soil erosion and phosphorus loss. Soil Tillage Res. 106, 145–151.
9
[22] Taylor, A., Blake, W.H., Couldrick, L., Keith-Roach, M.J., 2012. Sorption behaviour of Berylium-7 and its implications for its use as a sediment tracer. Geoderma 187-188, 16–23.
[23] Wainwright, J., Parsons, A.J., Cooper, J.R., Gao, P., Gillies, J., Mao, L., Orford, J., Knight, P., 2015. The concept of transport capacity in geomorphology. Rev. Geophys. 53.
[24] Wang, B., Steiner, J., Zheng, F., Gowda, P., 2017. Impact of rainfall pattern on interrill erosion process. Earth Surf. Process. Landf. 42, 1833–1846.
[25] Williams, J.D., Gollany, H.T., Siemens, M.C., Wuest, S.B., Long, D.S., 2009. Comparison of runoff, soil erosion, and winter wheat yields from no-till and inversion tillage production systems in northeastern Oregon. J. Soil Water Conserv. 64, 43–52.
[26] Wischmeier, W.H., Smith, D.D., 1978. Predicting Rainfall Erosion Losses—A Guide to Conservation Planning. U.S. Department of Agriculture (Agriculture Handbook No. 537).
[27] Zingg, A.W., 1940. Degree and length of land slope as it affects soil loss in runoff. Agric. Eng.
21, 59–6
10
How reliable are our methods for estimating soil erosion by water?
Sima Mohammadi
Assistant Prof., Soil Science Department, Faculty of Agriculture University of Lorestan, Iran [email protected]
Abstract
Soil erosion is a problem of global significance for land management. Attempts to assess soil erosion by water encompass plot studies, monitoring, modelling, and the use of tracers. All of these approaches are shown to have shortcomings, calling into question the reliability of current estimates. There is an urgent need to develop approaches to estimating rates of soil erosion that are consistent with current understanding of erosion processes. Such approaches need always to be reviewed in the light of advances in understanding of processes. Only then can reliable estimates of soil erosion be made on which to base reliable land-use and policy decisions.
Keywords: Erosion of models, Soil conservation, Soil loss, Water erosion
