ناهایگ یکاروخشوخ رب دیکات اب کشخ همین و کشخ قطانم رد عترم تیعضو نییعت
دار یقداص نیشفا
*
،2
ینازرا نیسح و یمرک دازآ
1
1*
-
نارهت هاگشناد یرادعترم دشرا یسانشراک وجشناد [email protected]
3 - دشرا یسانشراک وجشناد نارهت هاگشناد یرادعترم
2 - نارهت هاگشناد داتسا
هدیکچ : هبنج زا یکی ،یعترم ناهایگ یکاروخشوخ نییعت یفرط زا ؛تسا مهم رایسب عترم تیعضو یبایزرا رد هک تسا یرادعترم ملع مهم یاه
همانرب رد و هتفرگ رارق یبایزرا دروم عتارم تیریدم رد هک تسا یدراوم زا یکی عترم تیعضو یم هدافتسا نآ زا یزیر
دوش . اب شهوژپ نیا اذل
فده نییعت عضو تی عترم رد قطانم کشخ و همین کشخ اب دیکات رب یکاروخشوخ ناهایگ
دش ماجنا هدافتسا رتماراپ راهچ زا هعلاطم نیا رد.
دش دیکات عترم تیعضو نییعت تهج ناهایگ یکاروخشوخ یور رتشیب هک یروط هب دش پیت اب ادتبا.
کیمونویزیف شور هب یدنب -
کیتسرولف
هنوگ دندش نییعت کاروخشوخ و بلاغ یاه .
هنوگ یناوارف لک هب تبسن نآ یناوارف زا هدافتسا اب هنوگ ره یکاروخشوخ سلاک سپس اه
هنوگ یکاروخشوخ ینزو سلاک و هبساحم نآ نتفرگ رارق هب هجوت اب اه
نییعت یکاروخشوخ سلاک ره رد اه دندش
. هک داد ناشن جیاتن
هنوگ یکاروخشوخ یم ریثات تیبوغرم یور ،اه
هنوگ رتشیب هک کشخ همین و کشخ قطانم رد تسا رتهب نیاربانب ،یشیور مرف هن دراذگ اه
هتوب هنوگ یکاروخشوخ زا دنتسه یا تیعضو نییعت رد اه
عترم دوش هدافتسا .
هنوگ یکاروخشوخ نییعت اب نینچمه یم رتهب اه
اوت بیکرت ن
درک نییعت عترم بولطم تیعضو ظفح تهج ار یماد .
هژاو یدیلک یاه :
بلااد عتارم و یکاروخشوخ ینزو سلاک ،یکاروخشوخ ،یناوارف ،عترم تیعضو
همدقم : یم رب عتارم تیعضو هب عتارم یفیک و یمک تایصوصخ رد تارییغت تخانش یم و ددرگ
تارییغت تخانش نامه تیعضو تخانش تفگ ناوت
هزادنا زا فده و تسا نیا یریگ
یم عترم یرادیاپ و تدم ینلاوط دیلوت یارب لیامت زین تیعضو رد تارییغت دشاب
.
،تیعضو یبایزرا عترم ریدم
یم هاگا عترم دیلوت شهاک ای دوبهب دروم رد ار دزاس
یم ییامنهار نآ تیریدم رد ار یو و دنک
(Wilson, 1982) شور .
یارب یدایز یاه
هزادنا یریگ ه هک دراد دوجو عترم تیعضو یم اهنآ نایم زا هک دنراد ار دوخ صاخ بیاعم و ایازم مادک ر
،یروتکاف شش شور هب ناوت
و نیمخت و هدهاشم شور ،ییاقیرفآ شور ،یروتکافراهچ ...
درک هراشا شور زا مادک ره هک
صاخ یاهرتماراپ یرسکی یاراد هدش رکذ یاه
یم دوخ دنشاب ( . ،مدقم 13۳۱ .) شور نیا زا یخرب رد ،تیعضو هدننک نییعت لماوع زا یکی هک مکارت لاثم روط هب یبسانم لماع هچرگ ،تساه
هزادنا اما تسا تقو نآ یریگ
هنیزه و ریگ تسا رب
. عترم تیعضو نییعت تهج یدایز تاعلاطم یرادعترم مولع رد هتفرشیپ یاهروشک رد
شور و هتفرگ تروص ثم تسا هدش هئارا یدایز یاه
لا Sampson (
)1917 ماد یارچ هب تبسن ار یهایگ عماوج هک دوب یسک نیلوا
سلاک هتسد هس هب ار ناهایگو حیرشت 2،1
و 3 درک میسقت .
Humferi یاهلاس رد عترم تیعضو هنیمز رد ار دوخ تلااقمزین
1۴۹۱ ، 1۴۹1
و 1۴۹۴ ر ناوت ساسا رب عترم تیعضو یبایزرا هدیا تلااقم نیا رد یو درک رشتنم هتشون هک دومن جیورت ار هاگشیو
شور ینابم یو یاه یاه
داد لیکشتار عترم تیعضو یبایزرا .
ناونع هب تسا هداد عترم یتملاس هژاو هب ار دوخ یاج عترم تیعضو ریخا ههد رد Plantلاثم
2004 ( )
شور و هدافتسا عترم یتملاس هژاو زا عترم تیعضو یبایزرا تهج صخاش و اه
یبایزرا تهج ییاه تسا هداد داهنشیپ عترم تملاس
. لاح رد
شور و یمک سکامیلک شور زا یکیژولوکا طیارش هب هجوت نودب عترم تیعضو نییعت یارب ناریا رد رضاح ریظن نآ هتفای لکش رییغت یاه
یم هدافتسا یروتکاف راهچ و یروتکاف شش لاکشا زا یلاخ هک دوش
مهم هک تسین نآ تلاکشم نیرت
علاطا نتشادن اه ناهایگ زا یفاک
یم سکامیلک هلحرم تسا هتفر نیب زا هتشذگ نایلاس یط هیور یب هدافتسا رثا رد هک دشاب
. یرکش و ناییافص ،تیعضو نییعت هنیمز رد
( 1۴۴۱ ) هداد رارق هعلاطم دروم ار دنوشاکرت ریاشع چوک ریسم رد سرگاز عتارم یبایزرا دروم ار عتارم نیا تیعضو یداهنشیپ یشور اب و
رارق
تسا هداد . ینازرا ( 13۱۱ ) درک هیصوت کشخ همین و کشخ قطانم رد عترم تیعضو نییعت یارب ار یفیصوت شور .
یم تاحیضوت نیا اب ناوت
شور همه رد هک تفگ هب ،عترم تیعضو نییعت رد مهم رایسب لماع کی هک ناهایگ یکاروخشوخ هب ،هدش رکذ یاه
یحاون رد صوصخ
کشخ همین و کشخ یم
یدایز هجوت ،دشاب تسا هدشن
. هفولع تاتابن فرصم رد ماد یبسن تبغر و لیم ار یکاروخشوخ یم یا
ترابع هب دناد
تسا ماد یارب هایگ تیبوغرم و تیباذج ،یکاروخشوخ هک تسا دقتعم رگید (Dyton, 1931)
. اب طابترا رد هایگ تیبوغرم و یکاروخشوخ
یگژیو وگ ییایمیش و یکیژولوفروم یاه هن
تسا یطیحم لماوع و دشر هلحرم ،یهایگ یاه .
مهم عقاو رد رد یکاروخشوخ هک یتیزم نیرت
یم تیبوغرم ثحب دراد عترم تیعضو نییعت تسا هدرک هجوت تیبوغرم هب ،یکاروخشوخ زا دوخ فیرعت رد زین نوتیاد هک دشاب
. و یزرمارف
ناراکمه ( 2۱1۱ ) عضو رب ارچ تدش و یطیحم یاهریغتم یسررب رد هتشاد هجوت ناهایگ یکاروخشوخ هب عترم تی
یکاروخشوخ نییعت اب و دنا
هدرک تیعضو نییعت هب مادقا ناهایگ دنا
. هبنج زا یکی ،یعترم ناهایگ یکاروخشوخ نییعت یبایزرا رد هک تسا یرادعترم ملع مهم یاه
؛تسا مهم رایسب عترم تیعضو یگ یکاروخشوخ هب هجوت قیقحت نیا زا فده ،نیاربانب
و کشخ یحاون اصوصخ ،عترم تیعضو نییعت رد ،ناها
کشخ همین تسا
.
شور و داوم اه
:
هقطنم یفرعم رد ییایفارغج تیعقوم رظن زا بلااد زیخبآ هضوح ۹۱°
2۱ ˝ ۹۱ˊ یقرش لوط ˊو
˝ ۱۱ ° 1۱ ۹۱ و یبرغ لوط ۱2ˊ
2۱ ˝ 33 ° ضرع
یلامش ۹3ˊ 1۳˝ 33 ° عافترا لقادح اب ،یبونج ضرع 1۱۳۱
رتم عافترا رثکا دح ات 2۱2۱
تحاسم هب رتم 3۴.13
عافترا اب و عبرم رتمولیک
طسوتم 13۳۱ رد ،ملایا یبرغ لامش رد ایرد حطس زا رتم 2۱
دراد رارق ملایا یبرغ لامش یرتمولیک .
هضوح یامد نیگنایم ۱۱1۹
هجرد
یتناس نآ هنلااس یگدنراب نیگنایم و دارگ ۱۱2۱۳
یلیم یم رتم
؛دشاب ا نیاربانب یم کشخ همین ،نترامد شور اب هقطنم نیا میلق دشاب
.
قیقحت شور :
پیت اب ادتبا رد کیمونویزیف شور هب یدنب
کیتسیرولف– -هنوگ
دش صخشم کاروخشوخ و بلاغ یاه .
زا 1۱ تکسنارت 3۱۱ و یرتم
تلاپ یاه 1
* 1 دش هدافتسا عبرم رتم .
تبث رتماراپ ره دصرد دیدرگ رقتسم رارق مه رب دومع تکسنارت ود هقطنم ره رد ،دوجوم بیش تلع هب
دش . دش هداد رارق یفداصت تروص هب تکسنارت ره دادتما رد تلاپ جنپ سپس .
هداد ،تقد شیازفا یارب تکسنارت لوط رد هدش تشادرب یاه
هداد اب رن زا هدافتسا اب تلاپ رد هدش تشادرب یاه رازفا م
دندش هسیاقم مه ابSPSS .
هداد هک داد ناشن جیاتن مه اب یمک ظاحل زا اه
ینعم فلاتخا د راد
را یم جتنم باوج کی هب یفیک ظاحل زا یلو دن
؛دش هنوگ ندرک کشخ زا سپ سامویب رادقم نیزوت و عطق شور اب ،اه
دش نییعت . هنوگ ندرک کشخ یارب فتسا هاگشیامزا رد دوجوم نوآ زا اه
دش هدا .
جیاتن :
زا دعب هزادنا گ لودج قبط عترم تیعضو ،نییاپ تمس هب هضوح تسدلااب زا ،هطقن جنپ رد اهرتماراپ یری 2
ره هک دش هداد رارق هقبط شش رد
عترم تیعضو زا تلاح کی رگنایب تاقبط زا مادک م
ی دشاب . هنوگ یکاروخشوخ راک همادا رد تروص هبو دش نییعت هقطنم رد دوجوم یاه
ریز
دش هبساحم .
1 - سلاک یکاروخشوخ 1
: دص ردبرض یناوارف لک هب کی سلاک ناهایگ یناوارف تبسن زا تسا ترابع
2 - سلاک یکاروخشوخ 2
: دص ردبرض یناوارف لک هب ود سلاک ناهایگ یناوارف زا تسا ترابع
3 - سلاک یکاروخشوخ 3
: دص ردبرض یناوارف لک هب هس سلاک ناهایگ یناوارف زا تسا ترابع
یم تسدب ریز هطبار زا یکاروخشوخ ینزو سلاک لااب طباور هب هجوت اب دیا
:
( کی
× یکاروخشوخ سلاک 1
( + ) ود
× یکاروخشوخ سلاک 1
( + ) هس
× یکاروخشوخ سلاک 2
) یکاروخشوخ ینزو سلاک˭
( هطبار 2 )
لکش –2 یرادرب هنومن طاقن
لودج 2 - فلتخم یاهرتماراپ یهد زایتما و
تیعضو نییعت (
یقادصم 21۱۱ )
زایتما سمویب
)%( زایتما ینزو سلاک
یکاروخشوخ
)%( زایتما
گربشلا یناوارف
)%( زایتما تخل کاخ
)%(
1۱ 1۹-11
1۱-۱ ۱-1
۱ - - - - -
1۱۱-۴۱ ۳۴-۱۱ ۱۹-3۱ 3۹-1۱ ۴-۱
- - - - -
2۱-۱۱1۱ ۱۱1۱-1۱1۱
1۱-۱۱12 ۱۱12-1۱1۱
1۱-۱۱۱ ۱۱۱-1۱۱
۱-۱۱2 ۱۱2-۱
- -
3۱۱-2۱۱ 2۱۱-2۱1 2۱۱-22۱ 22۱-2۱1 2۱۱-1۱۱ 1۱۱-1۱1 1۱۱-12۱ 12۱-1۱۱
- -
1۱-1۱۴ ۴-1۱۳ ۳-1۱۱ ۱-1۱۱ ۱-1۱۱ ۱-1۱۹ ۹-1۱3 3-1۱2 2-1۱1 1-۱
1۱۱-۳1 ۳۱-۱1 ۱۱-۱1 ۱۱-۱1 ۱۱-۹1 ۹۱-31 3۱-21 2۱-11 1۱-۱
۱-۱
2۱-1۳ 1۱-1۱ 1۱-1۹ 13-12 11-1۱ ۴-۳ ۱-۱ ۱-۹ 3-2 1-۱
1۱-۱ 2۱-11 3۱-21 ۹۱-31 ۱۱-۹1 ۱۱-۱1 ۱۱-۱1 ۳۱-۱1 ۴۱-۳1 1۱۱-۴1
لودج 1 - تیعضو یدنب هقبط (
یقادصم 21۱۱ )
لودج 1 - نییعت تیعضو عترم هضوح دروم هعلاطم
ثحب و هجیتن یریگ :
هنوگ یکاروخشوخ هنوگ لابند هب لوا هلهو رد ماد و تسا توافتم مه اب عترم رد یهایگ فلتخم یاه
کی یکاروخشوخ سلاک اب کاروخشوخ یاه
یم یم مود هجرد ناهایگ غارس هب سپس دشاب دور
. زا رابجا هب ماد دنک ارچ عترم رد یدایز تدم یارب هکنیا ای دشاب دایز یلیخ ماد دادعت رگا لاح
گ یم نیب زا تیاهن رد و هدش ارچ ررکم تروص هب کی هجرد ناهایگ رگید فرط زا ،هدرک فیلعت رتشیب ود یکاروخشوخ سلاک اب ناهای سپس و دنور
یم رهاظ عترم رد هدافتسالاب ناهایگ زین همادا رد دوب دهاوخ مود هجرد ناهایگ تبون دنوش
( ،مدقم 13۳۱ .) یضعب رد تسا نکمم باسح نیمه ور
طاقن تلع هب عترم یم ثعاب نیا هک مینکن دراو عترم رد ار بسانم یماد بیکرت ،میرادن یهاگا ناهایگ یکاروخشوخ زا هکنیا
ناهایگ زا یرایسب دوش
دوش ششوپ و کاخ بیرخت ثعاب و هدش ارچ دح زا شیب .
هنوگ یکاروخشوخ نییعت اب نیاربانب یم عترم رد دوجوم یاه
ار بسانم یماد بیکرت میناوت
یم ماد عاونا ییارچ باختنا تلع هب اهنیا همه هک دش عترم رتهب تیعضو ظفح ثعاب هجیتن رد و هدرک نییعت فیلعت تهج عترم رد
؛دشاب کی ره اریز
هب ماد عاونا زا هنوگ
اه ناشن تبغر و لیم یصاخ ی م
ی رتشیب دنفسوگ لاثم دنهد نهپ
ناگرب حیجرت ار یفلع م
ی ،زب هک یلاح رد دهد هتوب
اه و
هخاشرس اه حیجرت رتشیب ار م
ی رس رب ماد عاونا مامت ،عقاو رد و تسا یئزج تافلاتخا نیا همه هتبلا دراد اهسارگ هب یدایز تبغر واگ هکنیا ای دهد
هنوگ اه دنتسه تباقر رد کاروخشوخ ی (
،یقادصم 13۱۱ .) قطانم رد اما رثکا هک کشخ همین و کشخ
هنوگ اه یهایگ ی هتوب
ا سه یبشخ و ی دنت
مرف رگید باوج ماد یارچ یارب یشیور یاه وگ
من ی ثحب ناهایگ یکاروخشوخ و تیبوغرم زا یشیور مرف یاج هب یقطانم نینچ رد دیاب نیاربانب دشاب
دوش هدافتسا رتماراپ نیا زا عترم تیعضو نییعت رد و مینک .
هنوگ یکاروخشوخ هب هک دش یعس قیقحت نیا رد رد اریز دوش هجوت رتشیب اه
شور یاه
تازایتما عمج عترم تیعضو
۱۱ -
۱۱ یلاع
۱۱ -
۹۱ بوخ
۹۱ -
3۹ طسوتم
33 -
22 ریقف
21 -
11 ریقف یلیخ
1۱ -
۱ هدافتسا یب
عمج
تازایتما زایتما سمویب
٪(
) زایتما ینزو سلاک یکاروخشوخ٪
)%( زایتما )٪( گربشلا زایتما
کاخ تخل
٪( )
طاقن یتشادرب ۱۱3۱
1۱2۱ 3۱ 3۱3۹ ۱۱3۱
3۱۱ ۹۱۹ ۳۱۱ 1۱12
1۱
۱۱3۱ 2۱3۱ 2۱۹2 1۱۱۴ 1۱۴۳
۱۱3 3۱3 ۳۱3 ۴۱۱ ۳۱1
1۱1۹۹ ۱۱1۹۱ 3۱133 1۱1۱۱ ۹۱11۳
۹ ۱۱3 ۱۱3 ۴۱2 ۱۱2
۳۱2۱ 2۹ 1۱2۱ 1۱1۱ ۹۱1۹
2۱1۱ ۹۱1۹ 2۱1۱ ۹۱1۳ 2۱1۳
1۳ 1۱2۳ 1۱1۳ 2۱1 ۱۱3
1 2 3 ۹ ۱
تسا هدش هجوت تیعضو یبایزرا رد نا هب رتمک رگید .
کی هک هروتکاف راهچ شور لاثم روط هب شور
موسوم رد روشک م ی دشاب و رتشیب دروم هدافتسا
رارق م ی راک هب فلتخم یاوه و با اب قطانم رد ناسکی روط هب ارنآ ناسانشراک ،هکنیا لیبق زا ،یتلاکشم یاراد دریگ هدرب
دنا اتدمع شور نیا هکنیا ای
ثحب یشیور مرف یور م
ی معا یشیور یاهمرف مامت هک یقطانم رد شور نیا زا هدافتسا نیاربانب تسا هدرکن یهجوت ناهایگ یکاروخشوخ هب و دنک
و بروف ،سارگ زا ...
رتشیب و دنرادن دوجو هنوگ
اه هتوب ا دراد تیدودحم دنتسه یبشخ و ی .
نییعت رد یکاروخشوخ شقن نییعت هب افرص عترم تیعضو
هنوگ اه دودحم هس و ود ،کی سلاک هس رد کاروخشوخ ی من
ی بیکرت رد ،زین اهنآ یناوارف ،یکاروخشوخ تاجرد نییعت رب هولاع یتسیاب هکلب دوش
دوش نییعت یهایگ ؛
یکاروخشوخ ینزو سلاک دراد تیمها تیعضو نییعت رد هک هچنا اریز م
ی تماراپ کی ناونع هب هک دشاب هتفرگ رظنرد ر
م ی دوش
مهم رایسب رتماراپ نیا هب هجوت نیاربانب م
ی دشاب . هتفرگ تیعضو نییعت رد یکاروخشوخ زا هک یجیاتن یلک روط هب م
ی ریز دراوم دوش م
ی دشاب :
1 - ثحب تیبوغرم یور یکاروخشوخ م
ی
،یشیور مرف هن دنک اربانب
ناهایگ هک یقطانم رد نی هتوب
ا همین و کشخ قطانم لثم تسا ناوارف ی
مینک ثحب ناهایگ یکاروخشوخ و تیبوغرم زا عترم تیعضو نییعت رد تسا رتهب کشخ .
رد ره رد اهرتماراپ ریاس هک یلاح هقطنم
ا یتحار هب ی
هزادنا گ یری م ی دنوش مو ی درک هدافتسا اهنا زا ناوت .
2 - یکاروخشوخ نییعت اب هنوگ
اه رتهب عترم رد م
ی عترم یتملاس ظفح ثعاب عترم رد بسانم ماد عون اریز درک صخشم ار یماد بیکرت ناوت
عترم تیعضو هجیتن رد و م
ی .دوش
3 - لک نیب رد نآ یناورف زا هدافتسا اب هنوگ ره یکاروخشوخ سلاک هنوگ
اه تسدب م ی ،یکاروخشوخ سلاک ره زا هدافتسا اب هک دیا م
ی ناوت
لک یکاروخشوخ ینزو سلاک هنوگ
اه هطبار دروآ تسدب ار (
1 .) هک تروص نیا هب هنوگ
اه رارق کی سلاک رد یکاروخشوخ ظاحل زا هک یی
م ی ددع رد دنریگ 3
و هدرک برض هنوگ
اه رارق ود سلاک رد هک ی م
ی ددع رد دنریگ 2
تیاهن رد و هدرک برض هنوگ
اه هس سلاک رد هک یی
ددع رد هتفرگ رارق 1
هدناوخ یکاروخشوخ ینزو سلاک ناونع تحت سلاک هس نیا لک عومجم هک هدرک برض م
ی هک دوش م ی رد ناوت
درک هدافتسا نآ زا عترم تیعضو نییعت .
عبانم :
-
،ح ،ینازرا 13۱۱
. ییاوه و با فلتخم قطانم رد عتارم یبایزرا حرط لمعلاروتسد .
لگنج تاقیقحت هسسوم ،لوا دلج ،عتارم و اه
3۱ ص .
- ،ح ،ینازرا 13۳۱
. نارهت هاگشناد ،عترم زیلانا یسرد هوزج
- ،ح ،ینازرا 13۳۳
. ،نارهت هاگشناد تاراشتنا ،عترم زا هدننکارچ ماد هنازور زاین و هفولع تیفیک 3۱۹
ص .
- مدقم ،ر م ، 13۳۱ . ،نارهت هاگشناد تاراشتنا ،یرادعترم و عترم ۹۱۱
ص .
- ،م ،یقادصم 13۱۱
. ،دهشم یهاگشناد داهج تاراشتنا ،ناریا رد یرادعترم 2۱۴
ص .
-Dayton, W. A., 1931. Important western browse plant. Misc. publ. U.S, Dep. Agric, 180 pp.
Humpheri, R. R. 1947. Range Forage evaluation by the Range condition Methods. Jour. Forestry. 45: 10- 16.
-Faramarzi, M., Kesting, S., lsselstein, J., and Wrage, N., 2010. Rangeland Condition in relation to environmental variables, Grazing intensity and livestock owners
-Pelant, M. P., shaver, D. A., and, Herrick, J. E., 2004. Interpriting indicator of Rangeland health, version.National and science and technology cevter, Denver, Co, U.S.A.111 pp.
-Safaian. N., and shakori, M., 1995.Phytological analysis of winter Ranges in North of Iran. Proceeding of the Fifth international Rangeland Congress, volum1, Salt lake City, Utah. USA.
-Sampson, A.W., 1917. Succession as a Factor in range management. Joure. Of Forestly, 15: 593-596 -wilson, A.D and tupper, G.J, 1982. Concepts and factors Applicable to the Measurement of Range
Condition, Joure of Range management, 35(6): 684-689.
