Comparison of Technical Efficiency of Wheat Production between the Provinces Implementing New Agricultural Extension System and Other Provinces

(1)

Journal Agricultural Economics and Development Research

Iranian

Online ISNN: 2008-4838 University of Tehran Press

Homepage: http://ijaedr.ut.ac.ir/

Comparison of Technical Efficiency of Wheat Production between the Provinces Implementing New Agricultural Extension System and Other

Provinces

Amin Kazemi Haydarlou¹ | Morteza Molaei²^

1. Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Urmia University, Urmia, Iran. E-mail:

[email protected]

2. Corresponding Author, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, Urmia University, Urmia, Iran.

E-mail: [email protected]

Article Info ABSTRACT

Article type:

Research Article

Article history:

Received: 14 November 2021 Received: 4 January 2022 Accepted: 30 January 2022 Published online: 21 March 2023

Keywords:

Data Envelopment Analysis, New Agricultural Extension System, Technical Efficiency,

Wheat.

Extension and education of farmers in the innovative use of production resources plays an important role in the optimal use of resources. The main purpose of this study was to compare the technical efficiency of wheat production between the provinces implementing the new agricultural extension system and other provinces in Iran. The required data were obtained from the Ministry of Agriculture's website for the period of 2015-2019 and their analysis was performed using data envelopment analysis method. The results showed that the mean of input-oriented technical efficiency under constant and variable efficiency in the provinces implementing the new agricultural extension system was 0.59 and 0.75 and in other provinces was 0.56 and 0.72, respectively. Also, the amount of technical efficiency under constant and variable efficiency in the provinces implementing the new agricultural extension system is 0.58 and 0.66 and in other provinces was 0.55 and 0.62, respectively. Since the technical efficiency of input-oriented in two group of provinces has been statistically different, it can be said that the implementation of the new promotion system has reduced the consumption of wheat production inputs. Considering the success of the implementation of the new extension system, it is recommended that the government pay attention to the implementation of this system in all provinces and not unilateral support for a limited number of specific provinces.

Cite this article: Kazemi Haydarlo. A., & Molaei, M. (2023). Comparison of Technical Efficiency of Wheat Production between the Provinces Implementing New Agricultural Extension System and Other Provinces. Iranian Journal Agricultural Economics and Development Research, 54-2 (1), 21-34.DOI: https://doi.org/10.22059/ijaedr.2022.333886.669104

. DOI: https://doi.org/10.22059/ijaedr.2022.333886.669104

Extended Abstract Introduction

Increasing population and demand for food on one hand, and decreasing natural resources and the effects of climate change on the other hand, have caused maximum capacity (development of cultivation level, increasing cultivation frequency and increasing yield) to be used for production. Given that the development of the area under cultivation seems to have reached its maximum value and available water resources are limited and scarce, efficient use of production inputs using innovative methods will play an important role in the future. Today, wheat is one of the most vital products in the consumption pattern of households in the world and is used as a political tool in international relations and even for exerting political pressure on countries of the Third World. To meet the demand for wheat, it is necessary to produce this crop with high efficiency. In this regard, extension and education of wheat farmers is one of the most basic strategies. The necessity of remedy for resolving the challenges ahead of the agricultural extension system and improving the relevant structure and organization has led to the design of the new agricultural extension system. The new agricultural

(2)

extension system has been started since 2015 in East and West Azerbaijan, Ardabil, Khorasan Razavi, Zanjan, Fars, Qazvin, Kerman, Kermanshah, Golestan and Mazandaran provinces. A set of policy-making, planning, executive and regulatory mechanisms that have been designed with the aim of improving the technical and managerial skills of the beneficiaries, improving productivity in the production and services of the agricultural sector, as well as optimal use of basic production resources and agricultural inputs. The purpose of this study is to analyze the impact of the new agricultural extension system on technical efficiency of wheat production in Iran.

Materials and Methods

For that purpose, data collected for the period of 2016 to 2019 from the portal of the Ministry of Jihad for Agriculture and analyzed using Data Envelopment Analysis (DEA). In order to compare the technical efficiency of wheat producers between the provinces implementing the new agricultural extension system and other provinces, first, the normality test of technical efficiency values was performed using Jarque-Barra test and then due to the non-normality of the estimated technical efficiency values, Kruskal-Wallis and Kolmogorov–Smirnov tests were used.

Results and suggestion

Results show that the CRS and VRS output-oriented technical efficiency in the provinces implementing new agricultural extension system were 0.58 and 0.66, respectively, and in other provinces were 0.55 and 0.62, respectively. The average output-oriented scale efficiency in the implementing and other provinces were 0.88 and 0.90, respectively, and the average input-oriented scale efficiency in the implementing and other provinces were 0.49 and 0.75, respectively. These results show that wheat is not produced on an optimal scale and as a result, the results of CRS technical efficiency are not reliable. Therefore, the results of VRS technical efficiency were used to compare the technical efficiency of wheat farmers. Considering that the scale efficiency values are larger than the technical efficiency values, the management problem is more serious than the problem of size. The results of normality test of technical efficiency values indicated that the efficiency values were not normal and nonparametric tests were used to evaluate the impact of the new agricultural extension system. The results of these tests also showed that there is a significant difference in input-oriented technical efficiency values in the implementing and other provinces. This indicates the effect of the new system on reducing input consumption in wheat production. On the other hand, the results show that the new system has not statistically significant effect on output-oriented technical efficiency. The results of input-oriented technical efficiency indicate that wheat farmers in the studied provinces do not behave optimally in the use of inputs. Therefore, it is recommended to increase the knowledge of wheat farmers about the optimum level of inputs by extension and education services. Considering the success of the implementation of the new extension system in increasing the technical efficiency of wheat farmers, the government's attention to the implementation of the new development system in all provinces and not unilateral support for a limited number of specific provinces is recommended. The results indicate a difference in efficiency in different provinces, so in any planning to improve wheat efficiency, regional conditions should be considered and the same version should be avoided for all provinces.

(3)

هرود ،نایرا یزرواشک هعسوت و داصتقا تاقیقحت هلجم 2-

54 هرامش ، 1

نارهت هاگشناد تاراشتنا

اپاش یکینورتکلا

: 2423 - 785X

Homepage: http://ijaedr.ut.ac.ir/

مدنگ دیلوت ینف ییاراک هسیاقم ناتسا نیب

ریاس و یزرواشک جیورت نیون ماظن حرط یرجم یاه ناتسا اه

ولردیح یمظاک نیما

|1

یئلاوم یضترم

2

1 . هاگشناد ،یزرواشک هدکشناد ،یزرواشک داصتقا هورگ ناریا ،هیمورا ،هیمورا

. :همانایار [email protected]

2 ،لوئسم هدنسیون . ناریا ،هیمورا ،هیمورا هاگشناد ،یزرواشک هدکشناد ،یزرواشک داصتقا هورگ

. :همانایار [email protected]

هلاقم تاعلاطا هدیکچ

:هلاقم عون یشهوژپ ةلاقم

رات ی خ رد ی تفا : 23 / 08 / 1400

رات ی خ یرگنزاب : 14 / 10 / 1400

رات ی خ ذپ ی شر : 10 / 11 / 1400

رات ی خ راشتنا 01 : / 01 / 1402

دیلک هژاو :اه هداد یششوپ لیلحت ماظن حرط ،اه

ییاراک ،یزرواشک جیورت نیون مدنگ ،ینف . افیا عبانم زا هنیهب هدافتسا رد ار یمهم شقن ،دیلوت عبانم زا هناروآون هدافتسا رد نازرواشک شزومآ و جیورت

یم .دنک

مدنگ دیلوت ینف ییاراک هسیاقم ،قیقحت نیا یلصا فده ناتسا نیب

یزرواشک جیورت نیون ماظن حرط یرجم یاه

ناتسا ریاس و تسا ناریا رد اه

هداد . ینامز هرود یارب یزرواشک داهج ترازو هناماس زا زاین دروم یاه 98

- 1394

پ لیلحت شور زا هدافتسا اب اهنآ لیلحت و هدش تفایرد هداد یششو

نیگنایم هک داد ناشن جیاتن .دش ماجنا اه

هداهن ینف ییاراک تبسن ریغتم و تباث یهدزاب ضورف تحت ارگ

ناتسا رد سایقم هب حرط یرجم یاه

بیترت هب

ربارب 59 / 0 و 75 / 0 ناتسا ریاس رد و ربارب بیترت هب روشک یاه

56 / 0 و 72 / 0 ینف ییاراک رادقم نینچمه .تسا

هداتس تحت ارگ ناتسا رد سایقم هب تبسن ریغتم و تباث یهدزاب ضورف ربارب بیترت هب حرط یرجم یاه

58 / 0

و 66 / 0 ناتسا ریاس رد و اب ربارب روشک یاه

55 / 0 و 62 / 0 ییاجنآزا .تسا هداهن ینف ییاراک هک

ناتسا رد ارگ یاه

ناتسا ریاس اب حرط یرجم ینعم توافت یرامآ ظاحل هب اه

یم ،تسا هتشاد یراد ماظن حرط یارجا هک تفگ ناوت

هداهن فرصم شهاک ثعاب جیورت نیون ناتسا رد مدنگ دیلوت یاه

تیقفوم هب هجوت اب .تسا هدیدرگ یرجم یاه

،جیورت نیون ماظن حرط یارجا هلوقم هب تلود تیانع

ناتسا یمامت رد جیورت نیون ماظن حرط یارجا اه

و هن

تیامح کی هبناج خ ناتسا یدودحم دادعت زا یم هیصوت صا

.دوش

دانتسا : مظاک ی ح ی

،ولرد ما ی ن ئلاوم و ی

، ضترم ی ( 1402 اقم .) ی هس اراک یی نف ی لوت ی د مدنگ ب ی ن ناتسا اه ی رجم ی ون ماظن حرط ی ن ورت ی ج زرواشک ی اس و ی ر ناتسا ةلجم .اه قحت ی تاق

زرواشک هعسوت و داصتقا ی

ا ی نار

، 2 - 54 ( 1 ،) 34 - 21 . 2022.333886.669104 ijaedr.

/ 10.22059 https://doi.org/

: DOI

:رشان .نارهت هاگشناد تاراشتنا هسسؤم .ناگدنسیون©

https://doi.org/10.22059/ijaedr.2022.333886.669104 :

DOI

(4)

همدقم ازفا ی ش کی زا ییاذغ داوم یارب اضاقت ندش دایز هجیتن رد و تیعمج و فرط

میلقا رییغت تارثا و یعیبط عبانم شهاک زا

رثکادح زا هک تسا هدش ثعاب رگید فرط تیفرظ

هعسوت بلاق رد یدیلوت حطس

تشکریز شیازفا و تشک تاعفد شیازفا ،

درکلمع .دوش هدافتسا یم رظن هب هکنیا هب هجوت اب

دسر هدیسر شدوخ رادقم رثکادح هب تشکریز حطس هعسوت بآ عبانم و

رد

سرتسد یم بایمک و دودحم دنشاب

راک هدافتسا ، ا

زا هداهن دیلوت یاه هدافتسا اب

هویش زا افیا هدنیآ رد ار یمهم شقن هناروآون یاه

درک دهاوخ (

FAO, 2015

).

نگ هزورما یتایح زا یکی مد یم رامش هب ناهج یاهراوناخ یفرصم یوگلا رد اهلااک نیرت

رد یسایس یرازبا ناونع هب و دیآ

نیب طباور یم هتفرگ راک هب موس ناهج دنمزاین یاهروشک رب یسایس راشف و هطلس لامعا یارب یتح و للملا

.دوش ازا نی ور شقن

یفرصم ماظن رد مدنگ لوصحم کیژتارتسا و یتایح فادها دربشیپ و ییافکدوخ هب ندیسر رد هک ینیگنس تلاسر و روشک

هعسوت همانرب موزل و تیمها رب دراد دوجو هعماج یساسا یاهزاین زا یکی نیمأت و یلم هرهب ،یزیر

عبانم بولطم تیریدم و یریگ

تیلاعف یرگنزاب و دیلوت لماوع و یم هدش ماجنا یاه

( دیازفا

Yazdani, 2002

) . تسا یهیدب رما نیا ققحت

هب صوصخ رد

هرهب دنمزاین ،هعسوت لاح رد یاهروشک تامدخ زا هنادنمشوه و دنمفده یریگ

یجیورت تسا (

Baloch & Thapa, 2017

)

.

شخب یمامت هکرحم یورین ،جیورت هکارچ یزرواشک ماظن لاعف یاه

تسا (

Karimi-Gougheri et al., 2018

) شخب نیا .

کی زا و ییارجا هعماج اب وس هرهب اب ،رگید یوس زا و یزرواشک یملع

شخبریز زا کیره و دراد طابترا نارادرب یارجا یارب اه

همانرب حیحص نیا هب دوخ یاه

راکوزاس دنتسه دنمزاین یطابترا (

Saboori et al., 2018

.)

جیورت هزیگنا داجیا و یزرواشک هعسوت یارب متسیب نرق زا هک تسا یروآون کی یزرواشک رد

ازرواشک زا هدافتسا یارب ن

دیدج یروانف هنیزه شهاک قیرط زا

تسا هدش یحارط تاعلاطا بسک یاه (

Alexandratos, 1995

؛

Anderson & Feder,

زا فده .)2004

همانرب یاه یجیورت یناسنا هیامرس ءاقترا قیرط زا

شور دروم رد شناد راشتنا زا هنیهب هدافتسا ،دیلوت یاه

هداهن اه هویش و یاه تسا نازرواشک یارب تیریدم (

Alene & Hassan, 2003 ؛

(Dinar et al., 2007

زا یعیسو هنماد هک ؛

تیلاعف یم لماش ار اهنآ تشیعم ظفح و نازرواشک دمآرد شیازفا هلمج زا اه دوش

(Swanson, 2006)

و دروم رد نازرواشک هب

کینکت تظافح و تشادرب یاه نف زا هدافتسا ،

یروآ دوک ،دیدج یاه تفآ و اه

شک ،اه شور یاه یزرواشک یبایرازاب ای دیلوت ینف

یم شزومآ دنهد

.

نویلیم کی ًابیرقت نیب زا رفن

ناهج رسارس رد نازرواشک هب هنازور روط هب هک تامدخ

هرواشم یا یم نیرتشیب ،دنهد دادعت

رارق طسوتم و مک دمآرد اب یاهروشک رد و هتشاد

70 دصرد اهنآ ایسآ رد یم یگدنز ک

( دنن

Bahal, 2004

یلع .) تبثم ریثات مغر

تیلاعف نییاپ هیحور لیلد هب عقاوم یخرب ،یجیورت یاه ناجورم

سرتسا ، یاه تاقیقحت شخب اب جیورت شخب رتمک لماعت ،یلام

یفرعم رد یناوتان ،یزرواشک روانف

ی یاه و هناروانف تارییغت ناباتش دنور اب ییوسمه مدع ،نازرواشک هعرزم طیارش اب راگزاس

،لقن و لمح تلایهست دوبمک ،تازیهجت و هجدوب دوبمک ،هناروانفریغ دمآراکان

ی و شناد ندوب ماگنهبان ،یشزیگنا یاهراکوزاس

یس فادها یارب یجیورت تلااقم زا هدافتسا و جیورت شخب نانکراک تاعلاطا درکلمع رب ییاهداقتنا هک تسا هدش ثعاب یسا

تیلاعف ( دوش دراو یجیورت یاه

Hanyani-Mlambo, 2002 Rivera et al., 2002 ؛

Anderson & Feder, 2004 ؛ ؛

Agitew et al., 2018 Jones & Kondylis, 2018 ؛

.)

هراچ موزل عفترم یارب ییوج

شلاچ یزاس شیپ یاه

دوبهب و یزرواشک جیورت ماظن یور هب ،هطوبرم تلایکشت و راتخاس

لاس زا هک یزرواشک جیورت نیون ماظن .تسا هدش رجنم روشک یزرواشک جیورت نیون ماظن یحارط 1394

ناتسا رد یاه

ناجیابرذآ ناسارخ ،لیبدرا ،یبرغ ناجیابرذآ ،یقرش

زاغآ ناردنزام و ناتسلگ ،هاشنامرک ،نامرک ،نیوزق ،سراف ،ناجنز ،یوضر

ب ه هدومن راک هعومجم ،تسا

زا یا اهراکوزاس ی

تسایس همانرب ،یراذگ یتراظن و ییارجا ،یزیر

تسا تراهم یاقترا فده اب هک -

هرهب یتیریدم و ینف یاه هرهب یاقترا ،نارادرب

و دیلوت هیاپ عبانم زا هنیهب هدافتسا زین و یزرواشک شخب تامدخ و دیلوت رد یرو

هداهن حرط یزرواشک یاه تسا هدیدرگ یزیر

(

Ansari, 2017

).

(5)

یملع(

- )یشهوژپ مدنگ دیلوت ینف ییاراک هسیاقم

ناتسا نیب حرط یرجم یاه

یئلاوم و ولردیح یمظاک/ ...

25

ناماس قیرط زا جیورت ماظن راتخاس حلاصا و یزاسهب ،اتسار نیا رد یسرتسد شیازفا ،یزرواشک داهج زکارم زیهجت و یهد

هتفای و یصصخت و ینف شناد هب ناسانشراک هنهپ ،شناد تیریدم ماظن رارقتسا اب یتاقیقحت یاه

هصرع یدنب تیریدم ،دیلوت یاه

هنهپ ،یدیلوت یاه هنهپ رد یتایلمع همانرب نیودت

همانرب ینابم و لوصا هب یدنبیاپ ،یدیلوت یاه شیازفا ،یجیورت و یلحم یزیر

تیلاعف یشخبرثا تیلاعف ماجنا قیرط زا یجیورت یاه

شخب یراکمه اب یتکراشم یاه هرهب و جیورت ،ارجا ،تاقیقحت یاه

نارادرب

خ رد یتلودریغ شخب تیفرظ زا هدافتسا و یزرواشک تامد

تکرش تیولوا اب نازرواشک هب یناسر هرواشم و ینف تامدخ یاه

یا

هنهپ رد رقتسم تسد هک تسا رکذ هب مزلا .تسا هتفرگ رارق رظندم یدیلوت یاه

ناسانشراک و نانکراک ،حرط یلصا ناراکردنا

ناتسهد یزرواشک داهج زکارم یم اه

یدنمناوت زا هدافتسا اب هک دنشاب تکرش یاه

تامدخ یاه هرواشم

کینلک ،یا هایگ یاه

-

تکرش ،نارگلیهست و ناراکددم ،یکشزپ هرهب هب بسانم تامدخ هئارا هب تبسن اهداهن و تاودا هدننکدیلوت یاه

هنهپ ره نارادرب

یم تردابم یدیلوت ( دنزرو

Ansari, 2017

.)

شور راک هعلاطم نیا رد .دراد دوجو یزرواشک تادیلوت دشر یبایزرا یارب یفلتخم یاه هب هک تسا رظندم ینف ییا

تروص

یم فیرعت دیلوت لباق لوصحم رادقم رثکادح هب هدش دیلوت لوصحم رادقم تبسن ( دوش

Farrel, 1957

ییاراک یبایزرا هنیمز رد .)

مدنگ ینف یسررب ناراک

( تسا هدش ماجنا نونکات یددعتم یاه

Najafi & Zibaei, 1994; Tanursaz et al., 2021;

Ayele &

; al., 2017; Aravindakshan et al., 2018 Tavva et

; Osman et al., 2016

; Rahmani, 2001

Tarekegn, 2021

.) یجیورت تامدخ ،دیلوت ینف ییاراک رب رثوم لماوع زا یکی تسا

یم راظتنا هک ییاراک یور تبثم ریثات دور

.دشاب هتشاد دیلوت ینف

Mousavi & Khalilian (2006)

نیا هب درکرهش ناتسرهش رد ینف ییاراک رب رثوم لماوع یسررب اب

تیلاعف اهنآ رد هک یعرازم هک دندیسر هجیتن هدرک هدافتسا یزرواشک ناسانشراک زا و هدوب رتشیب یجیورت و یشزومآ یاه

دنا

تکرش دننام(

داهج نامزاس هب هتسباو یزرواشک یاه راک عرازم ریاس زا ینف ظاحل هب )یزرواشک

هدرک لمع رتا هعلاطم هجیتن .دنا

Borimnejad (2006)

سلاک رد تکرش تبثم ریثات رگنایب مدنگ ینف ییاراک رب یجیورت و یشزومآ یاه

ناتسرهش رد ناراک

مق تسا هعلاطم .

Saei et al. (2020)

اشن ن یم لکشت وضع هک مدنگ ناگدننکدیلوت ینف ییاراک هک دهد بآ یاه

رد نارب

ب هغارم ناتسرهش ،دندو

9 / 78 سلاک رد تکرش و هدوب دصرد یسررب .دراد ینف ییاراک یور تبثم رثا یجیورت یاه

یدایز یاه

هلمج زا روشک زا جراخ رد

Bravo-Ureta & Evenson (1994) Alene & Hassan, (2003) ،

Binam et al., (2004) ،

،

Ofori-Bah & Asafu-Adjaye (2011)

و

Asres et al., (2014)

ناشن ینعم توافت هک دنداد ینف ییاراک نیب یراد

هورگ هرهب یجیورت تامدخ زا هک ییاه هدش دنم

هورگ ریاس و دنا رد نیا .درادن دوجو اه

لاح ی تسا یسررب هک رگید یاه

یایوگ

یجیورت تامدخ یارجا هجیتن رد ینف ییاراک شیازفا تسا

(

Owens et al., 2003; Dinar et al., 2007; Cerd´an-

Infantes et al., 2008; Wollni & Br¨ummer, 2012; Ho et al., 2014; Villano, 2015; Nguyen-Van & To, 2016; Lampach et al., 2021)

.

تاعلاطم ؤم دی هک تسا نآ یزرواشک تادیلوت شیازفا مهم عبانم زا یکی جیورت ماظن ،یزورما لوحت لاح رد یایند رد

تسا ماظن زا هدافتسا ترورض اذل . تباقر زین و ندرک یداصتقا یاتسار رد جیورت نیون یاه

ناتسا مدنگ تادیلوت ندومن ریذپ یاه

یم نایامن فلتخم .دوش

یسررب رورم یم ناشن عوضوم هنیمز رد هدش ماجنا یاه

،یلخاد تاعلاطم رد هک دهد ماظن حرط ریثات

مدنگ ینف ییاراک رب یزرواشک جیورت نیون .تسا هدشن ماجنا ناراک

اذل هسیاقم و یسررب هب رضاح هعلاطم نیون ماظن حرط ریثات

هداتس ینف ییاراک رب یزرواشک جیورت هداهن و ارگ

ناتسا رد مدنگ دیلوت یارگ ناتسا ریاس و حرط یرجم یاه

هک هتخادرپ اه رد

یم رامش هب دیدج یشهوژپ دوخ عون .دیآ

شور و داوم اه

هداتس ینف ییاراک ،قیقحت نیا رد اهن و ارگ

هد ناتسا رد مدنگ ناگدننکدیلوت یارگ یزرواشک جیورت نیون ماظن حرط یرجم یاه

ناتسا ریاس و هرود یارب اه

ی 1398 - 1394 .تسا هدش هسیاقم مهاب و دروآرب ینف ییاراک رد ،یزرواشک جیورت نیون ماظن

(6)

هداتس هداهن زا یتباث حطس زا هدافتسا اب مدنگ دیلوت شیازفا هب رجنم ،ارگ یم اه

ش هداهن ینف ییاراک رد هک یلاح رد ،دو ثعاب ارگ

هداهن فرصم شهاک یم مدنگ زا یتباث حطس دیلوت یارب اه

.دوش

شور زا ،دیلوت ینف ییاراک دروآرب یارب یاه

لیلحت یفداصت زرم

1 اههداد یششوپ لیلحت و هدش هدافتسا فلتخم تاعلاطم رد2

.تسا شور ،هلاقم نیا رد لد هبDEA

لی تیزم ییاه دراد هک (

Reinhard et al., 2000

هتفرگ راکب ) زا هدافتسا اب .تسا هدش

هدناتس ینف ییاراک ،شور نیا هداهن و ارگ

سایقم هب تبسن تباث یهدزاب ضرف تحت ارگ

31 طباور زا هدافتسا اببیترت هب و

2

یم دروآرب تیدودحم طباور نیا هب هچنانچ .دوش

1

N n n









وش هفاضا تحت ینف ییاراک ریداقم نامه ،د هب تبسن ریغتم یهدزاب

سایقم

4 ²⁰¹³( دمآ دنهاوختسد هب

Shortall & Barnes,

:)

Max . .

0 0 0

n n

s t

Y

x X

y







  

 



( 1 )

. .

0 0 0

i i

Min s t

y Y

x X





 



  

 



( 2 )

رادرب کی λ

×1

تباث دادعا زا N

تسا نزو هک ، یم ناشن ار عجرم هعومجم یاه

و دهد و 

ترت هب 

بی ینف ییاراک

هداتس هداهن و ارگ دیلوت یارگ

،مدنگ وX

هداهن رادقم سیرتام بیترت هبY

هداتس و اه یم ناشن ار اه

.دهد

𝑥_𝑖

هداهن رادقم رادرب اه

و

𝑦_𝑖

هداتس رادقم رادرب هدننکدیلوت یارب اه

ماi

تسا اب . همانرب یوگلا لح ناتسا ره یارب ینف ییاراک رادقم قوف یضایر یزیر

مدنگ هدننکدیلوت تسد هب

یم .دیآ لدم هاگنب هک تسا بسانم ینامزCRS

هنیهب تیعضو رد اه یترابع هب .دننک لمع دوخ ی

ثعاب یلام عبانم تیدودحم ،صقان تباقر نوچ یلماوع اما .دنشاب هتشادن دوخ ییاراک دوبهب یارب هاگنب هزادنا دوبهب هب یزاین یم ینف ییاراک و دنک لمع هنیهب سایقم رد دناوتن یدیلوت دحاو کی هک دوش د هب

تس صلاخ سایقم هب تباث هدزاب تحت هدمآ

سایقم ییاراکان اب و هدوبن هاگنب هک تسا نیا سایقم هب تبسن ریغتم هدزاب لدم مهم تیزم .تسا هارمه

اب طقف اراکان یاه

هاگنب هزادنا اب اراک یاه یم هسیاقم ،هباشم یاه

دوش (

2015 Sani,

&

Molaei

).

سایقم ییاراک رادقم

5 ریداقمنیبهکیتروصرد ،

شور ود زا یدیلوت دحاو ینف ییاراک وCRS

میسقت تباث هدزاب تلاح رد ینف ییاراک تبسن زا ،دشاب هتشاد دوجو فلاتخاVRS

ریغتم هدزاب تلاح رد ینف ییاراک رب تسد هب

یم دیآ (

Molaei & Sani, 2015

) .

( 3 )

CRS V RS

SE TE

TE

هطبار رد هک 3

، ناشنSE

هدنهد

،سایقم ییاراک

TECRS

،سایقم هب تبسن تباث هدزاب تلاح رد ینف ییاراک

TEV RS

ییاراک

.تسا سایقم هب ریغتم هدزاب تلاح رد ینف

1.Stochastic Frontier Analysis 2.Data Envelopment Analysis 3.Constant return to scale 4.Variable return to scale 5.Scale Efficiency

(7)

یملع(

27

هداتس ینف ییاراک هسیاقم یارب هداهن و ارگ

لاس رد مدنگ ناگدننکدیلوت یارگ نیب هعلاطم دروم یاه

ناتسا حرط یرجم یاه

ناتسا ریاس و یزرواشک جیورت نیون ماظن کراج نومزآ زا هدافتسا اب ینف ییاراک ریداقم ندوب لامرن نومزآ ادتبا ،اه

- ارب

1 ماجنا

نومزآ زا هدش دروآرب ینف ییاراک ریداقم ندوبن لامرن هب هجوت اب سپس و لاکسورک یاه

- سیلاو

2 فنریمسا-فورگوملوک و

3

ارب ی هسیاقم .دش هدافتسا نیگنایم

هداد هداهن ریداقم لماش قیقحت نیا رد هدافتسا دروم یاه یاه

دروم هدافتسا لوصـحم دیلوت رد و مدـنگ

لوصحم نیا هداتس

اتسا رد ن تسا روشک فلتخم یاه .

ناتسا زا کی ره رد مدنگ دیلوت نازیم اتس ناونع هب فلتخم یاه

هتفرگرظن رد هد تسا هدش

.

هداهن اه ش زین ییایمیش دوک لما عومجم(

تزا ،تافسـف ییایمیش یاهدوک ،

یفرصم یاهدوک ریاس و ساتپ بسحرب

رد مرگولیک

،)راتکه مس ( مس عومجم فلع یاه

،شک هرشح شک چراـق ، مس ریاس و شک اه

بسحرب )راتکه رد مرگولیک ،

رذب ( دروم رذب رادقم

هدافتسا بسحرب مرگولیک ،)راتکه رد ن

یوری راک ( عومجم ن وری ی راک هدافتسا هدش بسحرب رفن و )زور م نیشا دصرد بسحرب( تلاآ

نیشام زا هدافتسا )تلاآ

تسا نیا ریداقم ندوبن سرتسد رد لیلد هب بآ رادقم . باث ،اهریغتم

هنلااس طسوتم روط هب و ت 3000

راتکه رد بعکمرتم رظن رد

( تسا هدش هتفرگ

Dashti et al., 2020

.) یقحت نیا هب طوبرم یرامآ هعماج ناتسا ق

هدننکدیلوت یاه

ارجا رگید یخرب رد و ارجا یزرواشک جیورت نیون حرط اهنآ زا یخرب رد هک دنتسه روشک لک رد مدنگ هدشن

هداد نیا .تسا اه

لاس یارب یاه

1398 - 1394 ترازو هناماس زا زرواشک داهج

ی رن زا ینف ییاراک دروآرب یارب .دندش تفایرد م

رازفا

MaxDEA

.دش هدافتسا هتفای ثحب و اه

لودج رد 1

هداهن فرصم نازیم و مدنگ درکلمع یفیصوت رامآ ناتسا رد راتکه ره رد اه

جیورت نیون ماظن حرط یرجم یاه

ناتسا ریاس و یزرواشک و هبساحم اه

.تسا هدش هسیاقم رد

لاح ی هک م ی ناز رذب فرصم صم

هدش فر 72 / 5 ک ی مرگول راتکه رد رد

ناتسا حرط یرجم یاه اس هب تبسن

ی ر ناتسا فرصم .تسا رتمک اه اس

ی ر هداهن ن ،مس( اه ی

ور ی شام و دوک ،راک ی

ن تلاآ رد )

ناتسا اه ی رجم ی اس هب تبسن ی

ر ناتسا اه رتشیب .تسا نیرتشیب سا یفرصم دوک رادقم رد توافت رد نآ زا هدافتسا رادقم هک ت

ناتسا یرجم یاه 37

/ 6 اتکه رد مرگولیک ناتسا ریاس زا رتشیب ر

رد مدنگ دیلوت زا راتکه ره رد هدش هدافتسا مس .تسا اه

ناتسا ناتسا ریاس و حرط یرجم یاه .تسا ربارب ابیرقت اه

لودج 1 - ریداقم هب گراک هداهن یری یط ناریا رد یبآ مدنگ دیلوت رد اه

98 - 1394

ناتسا یرجم یاه ناتسا ریاس

توافت اه

ریغتم نیگنایم

رایعم فارحنا هنیمک

هنیشیب نیگنایم

رایعم فارحنا هنیمک

هنیشیب

)راتکه رد نت( درکلمع 39

/ 4 67 / 07 1 / 3 83 / 15 93

/ 3 03 / 1 03 / 0 26 / 6 46 / 0

)مرگولیک( رذب 72

/ 233 21 / 42 54 / 103 44 / 331 45

/ 239 56 / 41 14 / 112 13 / 358 72 / 5 -

)رتیل( مس 88

/ 1 74 / 0 74 / 0 89 / 4 80

/ 1 00 / 2 00 / 0 07 / 20 08 / 0

)زور رفن( راک یورین 87

/ 16 72 / 7 26 / 5 11 / 41 69

/ 16 95 / 8 39 / 3 90 / 58 17 / 0

تلاآ نیشام زا هدافتسا دصرد 67

/ 50 92 / 16 95 / 20 11 / 76 66

/ 47 92 / 17 34 / 21 11 / 76 01 / 3

)مرگولیک( دوک 94

/ 335 60 / 83 03 / 162 81 / 515 57

/ 329 17 / 118 82 / 58 94 / 924 37 / 6

ییاراک نیگنایم هداتس سایقم

،ارگ ناتسا رد ( حرط یرجم یاه 88

/ 0 ناتسا ریاس رد و ) ( اه

9 / 0 سایقم ییاراک نیگنایم و )

هداهن ارگ ترت هب ناتسا زا هورگ نامه رد بی اه

49 / 0 و 75 / 0 یم ناشن هک هدوب دهد

دیلوت رد سایقم ییاراکان هب طوبرم تلاکشم

مدنگ رتمک یتیریدم و ینف ییاراکان تلاکشم زا رد

روشک تسا هدش دروآرب ینف ییاراک رادقم ،سایقم ییاراکان دوجو هب هجوت اب .

1.Jarque-Berra 2.Kruskal-Wallis 3.Kolmogorov–Smirnov

(8)

فرص نآ ریداقم ریسفت زا و هدوبن دامتعا لباق سایقم هب تبسن تباث یهدزاب ضرف تحت یم رظن

.دوش ینف ییاراک نیگنایم

هداتس ناتسا رد ارگ سایقم هب تبسن ریغتم یهدزاب ضرف اب حرط یرجم یاه

66 / 0 ناتسا ریاس رد و اه

62 / 0 تسا هک ؛ ناشن

یم زا هدافتـسا اب دهد یفرصم هداهن حوطس نیمه

( ضرف اب ندوب تباث )یژولونکت

یم ناوت نازیم دیلوت ار هب هزادنا 34 دصرد

ناتسا رد هزادنا هب و حرط یرجم یاه 38

ناتسا ریاس رد دصرد اه

.داد شیازفا ،نینچمه

ییاراک نیگنایم اهن ینف

هد ارگ رد

ناتسا ناتسا ریاس و حرط یرجم یاه سایقم هب تبسن ریغتم یهدزاب ضورف تحت اه

ترت هب بی 75 و 72 هک هدوب دصرد زا

ریداقم ینف ییاراک نیگنایم هداتس

یم رتشیب ارگ یم ناشن مه ریداقم نیا .دنشاب

دنهد هـک ناتسا رد ،حرط یرجم یاه 25

دصرد

ناتسا ریاس رد و اه

28 د دصرد هداهن فرصم ر یم مدنگ زا یتباث حطس دیلوت یارب اه

هفرص ناوت .دومن ییوج

لودج 2 - ناتسا رد مدنگ دیلوت ینف ییاراک هبساحم جیاتن ناتسا ریاس و حرط یرجم یاه

اه

رادومن رد یاه 1 و 2 یزرواشک جیورت نیون ماظن حرط ریثات ترت هب

بی هداهن ینف ییاراک یور هداتس و ارگ

لاس یط رد ارگ یاه

1398-1394 رادومن رد هک روطنامه .تسا هدش هداد ناشن

1 یم هدهاشم لاس رد دوش

1394 هداهن ینف ییاراک ناتسا رد ارگ

یاه

ناتسا ریاس زا رتمک حرط یرجم هداهن فرصم ،حرط یارجا زا سپ یلو ،تسا هدوب اه

هداهن ینف ییاراک و شهاک اه شیازفا ارگ

تسا هدرک ادیپ ؛

اما ساسا رب رادومن 2 یاراک ، هداتس ینف ی ناتسا رد ارگ

لاس یمامت رد حرط یرجم یاه رتشیب هعلاطم دروم یاه

ناتسا ریاس رد ینف ییاراک زا هب .تسا هدوب اه

هداهن ینف ییاراک یور یزرواشک جیورت نیون ماظن حرط ریثات ،رگید ترابع ارگ

هفرص(

هداهن فرصم رد ییوج هداتس ینف ییاراک زا رتشیب )اه

.تسا هدوب ارگ

عون ییاراک یعارز لاس

سایقم هب تبسن تباث یهدزاب سایقم هب تبسن ریغتم یهدزاب

سایقم ییاراک نیگنایم

ناتسا یرجم یاه ناتسا ریاس

اه ناتسا یرجم یاه ناتسا ریاس

اه

هداتسارگ

94-1393 45

/ 0 48

/ 0 53

/ 0 52

/ 0 89

/ 0 92

/ 0

95-1394 55

/ 0 5

/ 0 6

/ 0 56

/ 0 93

/ 0 91

/ 0

96-1395 59

/ 0 56

/ 0 65

/ 0 6

/ 0 9

/ 0 93

/ 0

97-1396 57

/ 0 61

/ 0 7

/ 0 66

/ 0 8

/ 0 92

/ 0

98-1397 74

/ 0 63

/ 0 84

/ 0 77

/ 0 87

/ 0 83

/ 0

هرود لک نیگنایم 58

/ 0 55

/ 0 66

/ 0 62

/ 0 88

/ 0 9

/ 0

هداهنارگ

94-1393 45

/ 0 48

/ 0 7

/ 0 71

/ 0 65

/ 0 67

/ 0

95-1394 56

/ 0 51

/ 0 74

/ 0 68

/ 0 73

/ 0

96-1395 58

/ 0 56

/ 0 74

/ 0 72

/ 0 76

/ 0

97-1396 6

/ 0 6

/ 0 75

/ 0 73

/ 0 78

/ 0 8

/ 0

98-1397 74

/ 0 63

/ 0 81

/ 0 79

/ 0 91

/ 0 79

/ 0

لک نیگنایم هرود 59

/ 0 56

/ 0 75

/ 0 72

/ 0 49

/ 0 75

/ 0

(9)

یملع(

29

رادومن 1 - هداهن ینف ییاراک هسیاقم تبسن ریغتم هدزاب تحت ارگ

سایقم هب رادومن

2 - هداتس ینف ییاراک هسیاقم ریغتم هدزاب تحت ارگ

سایقم هب تبسن

جیاتن هداهن ینف ییاراک ناتسا رد ارگ

ناتسا ریاس و جیورت ماظن حرط یرجم یاه لودج رد اه

3 ناتسا رد .تسا هدش هئارا یاه

ناتسا ،سایقم هب تبسن ریغتم یهدزاب تلاح رد حرط یرجم نیوزق و یبرغ ناجیابرذآ ،یقرش ناجیابرذآ ،یوضر ناسارخ یاه

ینف ییاراک اب بیترت هب 55

/ 0 ، 66 / 0 ، 73 / 0 و 73 / 0 زا هلصاف نیرتشیب یاراد رگید ترابع هب ای و ییاراک ریداقم نیرتمک یاراد

ناتسا .دنتسه اراک زرم رذآ یاه

( یبرغ ناجیاب 66

/ 0 ( یوضر ناسارخ ،) 65

/ 0 ( ناردنزام و ) 77

/ 0 رظن زا ار رادقم نیرتمک زین )

یم اراد سایقم ییاراک زین یناتسا حطس رد ییاراک طسوتم هسیاقم .دنشاب

یم ناشن هداهن ینف ییاراک ظاحل زا هک دهد ( ارگ

)VRS

ناتسا ییاراک ظاحل زا و ناجنز و هاشنامرک ،ناتسلگ یاه ناتسا ،سایقم

نیرتلااب ناجنز و ناتسلگ ،نیوزق یاه رادقم

ار ییاراک

ناتسا ریاس اب هسیاقم رد هتشاد یسررب دروم یاه

.دنا

ناتسا زا کی ره یارب نآ رد جیورت نیون ماظن حرط هک ییاه

سایقم ییاراک و ینف ییاراک نیگنایم ،تسا هتفرگن تروص اه

تحت هک تسا هدش شرازگ زین ناتساCRS

یاه ( یرایتخب لاحمراهچ 31

/ 0 ( ناهفصا ،) 4

/ 0 ( ناتسچولب و ناتسیس و ) 4

/ 0 )

ناتسا نیا رد رگید یترابع هب .دنتسه اراد ار ینف ییاراک رادقم نیرتمک هداهن هدافتسا هوحن و ریداقم جیورت اب ،اه

یاهدحاو رد اه

هداهن شهاک ناکما ،اراک نازیم هب بیترت هب اه

69 و 60 راد دوجو دصرد ناتسا .د

( یبونج ناسارخ یاه 45

/ 0 ( یزکرم ،) 48

/ 0 )

( نانمس و 48

/ 0 رد ییاراک ندوب نییاپ رظن زا زین ) هبتر

اه ی ناتسا .دنراد رارق دعب اب بیترت هب زین مق و زربلا یاه

76 / 0 و 74 / 0

هتشاد ار ینف ییاراک نازیم نیرتشیب بیترت هب .دنا

تحت ییاراک نیگنایم رادقم ره یاربVRS

زین ناتسا قیرط زا هک

نیگنایم یریگ هرود یط ییاراک ریداقم 98

- 1394

مدنگ هک تسا نیا رگنایب هدش هبساحم ( ناتسزوخ ناتسا ناراک

88 / 0 ( دمحاریوب و هیولیگهک ،) 88

/ 0 ( زربلا ،) 88 / 0 ( مق و ) 85 / 0 )

اراد مدنگ دیلوت رد ار ینف ییاراک نیرتشیب تسا

تسا هب طوبرم ییاراک رادقم لقادح . ییاراک اب ناهفصا نا

54 .تسا هدوب دصرد

فیعض و نیرتهب نایم فاکش ،تیریدم و دیلوت یروانف رظن زا ناتسا نیرت

رد اه لوت دی مدنگ ،یسررب دروم هنومن رد ، 34

دصرد

ناتسا نیا رد مدنگ دیلوت شیازفا لیسناتپ هدنهد ناشن هک تسا هدوب ینف ییاراک دوبهب قیرط زا اه

مدنگ ناراک رش رد ینف طیا

ناتسا سایقم ییاراک طسوتم هسیاقم ،نیا رب هولاع .تسا دوجوم لاس یط رد اه

یاه 98 - 1394 ناتسزوخ ناتسا هک داد ناشن

اب 92 / 0 اب یرایتخب لاحمراهچ ناتسا و نیرتشیب 5

/ 0 ناتسا نیب رد ار سایقم ییاراک نازیم نیرتمک هتشاد هعلاطم دروم یاه

.تسا

۰/۶ ۰/۶۵ ۰/۷ ۰/۷۵ ۰/۸ ۰/۸۵

1394 1395 1396 1397 1398

يرجم ياه ناتسا اه ناتسا رياس ۰/۴

۰/۵ ۰/۶ ۰/۷ ۰/۸ ۰/۹ ۱

1394 1395 1396 1397 1398

يرجم ياه ناتسا اه ناتسا رياس

(10)

لودج 3 - ییاراک هسیاقم هداهن ینف

ناتسا نیب رد ارگ ناتسا ریاس و حرط یرجم یاه

اه

ناتسا مان سایقم هب تبسن تباث هدزاب ضرف

سایقم هب تبسن ریغتم هدزاب ضرف سایقم ییاراک

ناتساجیورت نیون ماظن حرط یرجم یاه

ناردنزام 59

/ 0 76

/ 0 77

/ 0

آ ابرذ اجی ن ىقرش 53

/ 0 66

/ 0 8

/ 0

آ ابرذ اجی ن ىبرغ 49

/ 0 73

/ 0 65

/ 0

امرک اشن ه 68

/ 0 87

/ 0 78

/ 0

اف سر 6

/ 0 75

/ 0 79

/ 0

امرک ن 59

/ 0 74

/ 0 79

/ 0

اجنز ن 66

/ 0 81

/ 0 8

/ 0

اتسلگ ن 72

/ 0 88

/ 0 8

/ 0

نیوزق 59

/ 0 73

/ 0 81

/ 0

لیبدرا 64

/ 0 77

/ 0 78

/ 0

وضر ناسارخ ی

37 / 0 55

/ 0 66

/ 0

ناتسا ریاساه

یزکرم 48

/ 0 67

/ 0 71

/ 0

ناتسزوخ 81

/ 0 88

/ 0 92

/ 0

ناهفصا 4

/ 0 54

/ 0 74

/ 0

س ناتسی و اتسچولب ن 4

/ 0 69

/ 0 56

/ 0

ناتسدرک 56

/ 0 77

/ 0 71

/ 0

نادمه 51

/ 0 72

/ 0 71

/ 0

اهچ احمر ل ایتخب ىر 31

/ 0 62

/ 0 5

/ 0

ناتسرل 59

/ 0 74

/ 0 78

/ 0

ملایا 63

/ 0 76

/ 0 82

/ 0

گهک هیولی و اریوب دمح 69

/ 0 88

/ 0 79

/ 0

رهشوب 56

/ 0 73

/ 0 78

/ 0

نانمس 48

/ 0 68

/ 0 7

/ 0

دزی 5

/ 0 59

/ 0 83

/ 0

ناگزمره 61

/ 0 72

/ 0 84

/ 0

نارهت 52

/ 0 82

/ 0 66

/ 0

امرک بونج ن 57

/ 0 68

/ 0 83

/ 0

مق 74

/ 0 85

/ 0 84

/ 0

یبونج ناسارخ 45

/ 0 61

/ 0 72

/ 0

یلامش ناسارخ 53

/ 0 71

/ 0 74

/ 0

زربلا 76

/ 0 88

/ 0 84

/ 0

لودج 4 - ینف ییاراک عیزوت ندوب لامرن نومزآ

هرامآ رادقم ینعم حطس

یراد هجیتن

هداتس ینف ییاراک ارگ

/ 5 04

/ 0 تسین لامرن

ناتسا ریاس اه 51

/ 11 003

هداهن ینف ییاراک ارگ

/ 7 02

ناتسا ریاس اه 4

/ 8 01

/ 0 لامرن

تسین

ینعم یسررب تهج همادا رد مدنگ ینف ییاراک نیب توافت یراد

ناتسا رد ناراک ناتسا ریاس و یرجم یاه

زا ،روشک یاه

نومزآ رد نآ جیاتن هک دش ماجنا ییاراک ریداقم ندوب لامرن نومزآ ادتبا روظنم نیا یارب .دیدرگ هدافتسا نیگنایم هسیاقم یاه

لودج 4 هدیدرگ هئارا ناشن مدنگ ینف ییاراک عیزوت .تسا

ناتسا زا هورگ ود ره رد ناراک یوریپ لامرن عیزوت زا یسررب دروم یاه