:یناشن ،لوئسم هدنسیون * جیلخ هارگرزب
نارهت( سراف -
،)مق ور هب ور ی مخ ماما رهطم مرح ینی
،)هر(
،رایداتسا امام و یراتسرپ هدکشناد ،یراتسرپ هورگ یی
، اش هاگشناد ،ده
نارهت .ناریا ،
ب لاقتنا رد نآ اب طبترم رطخ لماوع و هتساوخان ثداوح زورب ی
نارام شخب زا و تبقارم یاه
ی هژ
:ناگدنسیون نایدسا یدهم ،1
یردیح اضردمحم
*
هاوختلود اضردیمح ،2 3
-1 وجشناد ی سانشراک ی راتسرپ دشرا ی و تبقارم
،هژی امام و یراتسرپ هدکشناد ،یراتسرپ هورگ
،یی ا ،نارهت ،دهاش هاگشناد ناری
-2
،رایداتسا امام و یراتسرپ هدکشناد ،یراتسرپ هورگ یی
، نارهت ،دهاش هاگشناد ناریا ،
3 - ،رامآ دشرا سانشراک هفلوم تاقیقحت زکرم
مرهج ،مرهج یکشزپ مولع هاگشناد ،تملاس یعامتجا یاه
، ناریا
Pars Journal of Medical Sciences, Vol.18, No.3, Fall 2020
:هدیکچ :همدقم لاقتنا بی نارام رتسب لاحدب ی
شخب رد و تبقارم یاه ی
هژ فده اب هدمع روط هب هک ماجنا
یاهدنیارف خشت ی ص ی نامرد و یم ماجنا ی دوش
م ی دناوت
اب زورب دشاب هارمه هتساوخان ثداوح .
ای ن شهوژپ نییعت فده اب رد نآ اب طبترم رطخ لماوع و هتساوخان ثداوح زورب
شخب نارامیب لاقتنا ماگنه یاه
هژیو تبقارم .دش ماجنا
:راک شور رد
ای ن صوت هعلاطم یف
ی - عطقم ی هداد اه ههام شش هرود کی یط رد نارامیب لاقتنا ی طسوت
کچ لی تس ان ثداوح هتساوخ عمج روآ ی دش .
هیزجت لیلحتو هداد اه یطابنتسا و یفیصوت رامآ اب ناوارف(
ی
، م ،دصرد ی گنا ی ن و فارحنا عم ی را ینتیو نم نومزآ و رشیف قیقد نومزآ ،یاک عبرم نومزآ ، )
اب
زا هدافتسا مرن رازفا هخسنSPSS
22 ماجنا .دش
هتفای :اه 536 رامیب ( 2 / 91 .دندش هتساوخان هثداح راچد )دصرد زورب نازیم
اب طبترم هتساوخان ثداوح ،رامیب
نانکراک اب طبترم و
تازیهجت اب طبترم هب
بیترت 5 / 65 د دصر ، 3 / 73 دصرد و 8 / 7 دوب دصرد نادرم رد هتساوخان هثداح زورب نازیم.
( دوب نانز زا رتلااب 035
/ 0
= رد هتساوخان هثداح زورب نازیم .)P
دراکنارب اب لاقتنا هب
روط یرادانعم شور زا رتلااب رگید یاه
( 001 /
>0 ) P
.دوب رد هتساوخان هثداح زورب نازیم هبICU
روط یرادانعم زا رتلااب دوبCCU
( 001 / 0
= .)P
نیب زورب هثداح هتساوخان دننام یتازیهجت دوجو و لوسپک
نژیسکا ( 001 /
>0 یبلق روتینام ،)P
( 047 / 0
= لباترپ روتلایتنو ،)P
( 004 / 0
= ،)P
رتم یسکا سلاپ (
001 /
>0 ( تخت ظفاحم هدرن و )P
001 /
>0 رادانعم طابترا )P
یرامآ اد دوجو تش .
هجیتن :یریگ نامزاس .تسا لااب هتساوخان ثداوح زورب نازیم هک داد ناشن جیاتن نآ اب و ییاسانش ار لاقتنا نیح تارطخ دیاب اه
.دننک دروخرب هنلااعف اه
کچ زا هدافتسا یم تاعلاطا لاقتنا اب طبترم یطابترا یاهرازبا و تسیل
.دنشخب دوبهب ار لاقتنا ینمیا و تیفیک دنناوت
:یدیلک ناگژاو هتساوخان ثداوح
، لاقتنا رامیب ، رطخ لماوع ،
و تبقارم شخب هژی
:همدقم شخب رد لاحدب نارامیب زا تبقارم طسوت هژیو تبقارم یاه
یم ماجنا هتفرشیپ تازیهجت زا هدافتسا اب و رهام نانکراک و دریگ
هب تبقارم هک تسا نیا فده اب و وحن نیرتهب
رتمک ی ن نامز و
زه ی هن دوش ماجنا [ 2،1 ] ناتسرامیب دراو لاحدب رامیب هک ینامز زا .
یم یم رارق لاقتنا زا یشان هتساوخان ثداوح ضرعم رد دوش .دریگ
هب هژیو تبقارم شخب هب سناژروا شخب زا رامیب لاقتنا هنومن روط دریگ رارق رظندم شیپ زا شیب دیاب هک تسا یدروم
مزلتسم و
کچ ،بسانم لیاسو ،برجم نانکراک زا هدافتسا تسیل
یاه
لمعلاروتسد و یلرتنک تسا هدش درادناتسا یاه
[ 3 ] نیمه هب .
یرتسب هژیو تبقارم شخب رد لاحدب رامیب هک ینامز ،لاونم یم همادا ای و یصیخشت یاهدنیارف ماجنا لیلد هب یهاگ دوش
هب زاین یمئاد ای تقوم روط هب ،نامرد یم ادیپ لاقتنا
نیرتشیب .دنک
Pars J Med Sci 2020;18(3):1-10
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
تسا یصصخت تامدخ هب طوبرم لاقتنا لیلد [
4 ] نیح تبقارم .
شیامزآ ماجنا لحم رد و لاقتنا هیور ای اه
دیاب یصیخشت یاه
تسا هدرک تفایرد أدبم رد رامیب هک دشاب یتبقارم اب هباشم [
5 ] .
شمارآ یاهوراد زا هدافتسا نوچمه یلماوع لیلد هب رثؤم و شخب
ب یم لاقتنا نیا قورع ر بانتجا روط هب دناوت
اب یریذپان هعومجم
یا
هب هتساوخان ثداوح زا هبرض اب نارامیب رد صوصخ
هارمه یزغم
دشاب نآ ررض زا شیب لاقتنا عفن دیاب لاقتنا ره رد ،ور نیا زا .دشاب [ 7،6 ] تارطخ لاقتنا نیح رد لاحدب نارامیب هک نیا رب هولاع .
هبرجت ار یفلتخم یم
دننک [ 8 ] یقاب شخب رد هک مه ینارامیب
یم ثداوح زورب رطخ ضرعم رد ناراتسرپ دوبن لیلد هب دننام
یم رارق هتساوخان دنریگ
[ 9 ].
دادعت دشاب رت ینلاوط لاقتنا نامز هچ ره هک تسا هدش هداد ناشن دوب دهاوخ رتشیب هتساوخان ثداوح [
11،10 ] ییاج هب اج و لاقتنا .
یم نارامیب دناوت
هدوب نیرفآرطخ ثداوح زورب اب هارمه و
هتساوخان دشاب یا [ 12 ] ،لاقتنا زا یشان هتساوخان ثداوح زا روظنم .
یم رامیب نامرد دنور رد رییغت هب رجنم هک تسا یطیارش دوش
[ 13 ] .
تاعلاطم رد زا هتساوخان ثداوح زورب فلتخم
6 ات 70 دصرد
تسا هدش شرازگ [
13،6 ] یم ثداوح نیا . هب دنناوت
لکش یاه
متسیس رد رییغت رامیب شراوگ و باصعا ،یسفنت ،یقورع و یبلق
دشاب [ 14 ] یدج زا یویر یبلق تسیا . نیح هتساوخان ثداوح نیرت
تسا لاقتنا [
15 ] بجوم عیرس خساپ یاهراکوزاس دوجو دنچره .
یم لاقتنا یط رد یویر یبلق تسیا زورب شهاک دنوش
[ 16 ] ،
و یویر یبلق تسیا لامتحا هراومه دننام یلماوع و هتشاد دوج
زا هدافتسا ،گبوبمآ اب یتسد هیوهت ،دراکویم سوتکرافنا هقباس یم بوسحم نآ زورب رطخ لماوع زا روسرپوزاو هس زا شیب دنوش
[ 17 ] هنیمز لماوع زا یم لاقتنا نیح ثداوح زورب زاس
دراوم هب ناوت
تلاکشم ،یدرف و ینامزاس
،یطابترا اظن ،رامیب صقان یبایزرا تر
طبترم لماوع و نانکراک اب طبترم لماوع ،یمتسیس لماوع ،یفاکان درک هراشا رامیب اب [
19،18،5 ] لوئسم رامیب اب طبترم لماوع . 4
/ 79
تسا هدش هتخانش هتساوخان ثداوح دصرد [
20 ] . شخب رد یاه
زا هدافتسا ،هژیو تبقارم وهت
ی ه ناکم ی ک ی پمپ ، و نویزوفنا
مارآ رب لامتحا نارامیب یزاس شیازفا ار لاقتنا نیح ثداوح زو
یم دهد [ 21،12 ] عیاش . صقن زا یشان هتساوخان هثداح نیرت
تازیهجت تسا . تسا هداد ناشن هعلاطم کی جیاتن ،اتسار نیمه رد
یبارخ هک ثداوح زورب رب راذگریثأت لماع نیرتشیب تازیهجت
تسا هدوب هتساوخان [
22 ] لاقتنا نیح ینمیا حطس ندرب لااب یارب .
ا یم هدافتسا یفلتخم یاهدرکیور ز دوش
[ 23-25 ] همانرب . یزیر
قیقد و تراظن رد ماگنه نکمم لاقتنا تسا
ثداوح یبناج و
طبترم تارطخ ار
شهاک دهد کچ زا هدافتسا .
تسیل
، تازیهجت
و گنیروتینام ،بسانم مارآ
یصصخت میت روضح ،رامیب یفاک یزاس
یگنهامه و هبرجتاب و هدید شزومآ یاه
زا لاقتنا زا لبق هفلوم
هتساوخان ثداوح زورب شهاک و ینمیا شیازفا رد مهم یاه دنتسه [ 17،13،6 ] یرادربریوصت ماجنا . زا یکی یصیخشت یاه
تلع هب هک تسا هدش هیصوت و تسا نارامیب لاقتنا یلصا یاه
یاهروتلایتنو زا گبوبمآ یاج لباق
شهاک و یریگولج یارب لمح
یغت هب طوبرم ثداوح هدافتسا نارامیب ینایرش نوخ یاهزاگ رد ری
درک [ 26 ] یم ماجنا ار لاقتنا هک یناراتسرپ . تیلاعف کی ار نآ دنهد
سرتسا یم رکذ از دننک [ 9 ] هک بی نارام رطخ ضرعم رد ار و بیسآ
یتح یم رارق گرم دهد
صخاش یسررب هک نیا هب هجوت اب . یاه
لماوع ییاسانش و نارامیب لاقتنا رثؤم
وح رب و هتساوخان ثدا
تیمها نینچمه اتسرپ شقن
نار ب لاقتنا رد ی نارام ریثأت و ارش ی ط
زا فلتخم م ،تاناکما هلمج
ی ناز گدامآ ی سررب هوحن ، ی
زا لبق
ارش و لاقتنا ی
ط ف ی ز ی ک ی ب ی ناتسرام رب نازیم هتساوخان ثداوح زورب
فده اب هعلاطم نیا ،دشاب یم رثوم عت
یی ن ثداوح زورب طابترا
رد نآ اب طبترم رطخ لماوع و هتساوخان یط
ب لاقتنا ی نارام
شخب و تبقارم یاه ی
هژ دش ماجنا .
:راک شور نمهب زا ههام شش ینامز عطقم رد یفیصوت هعلاطم نیا 1397
ات
دادرم 1398 هداد تبث و یا هدهاشم تروص هب کچ رد اه
تسیل
شخب رد یرتسب نارامیب هیلک شهوژپ هعماج .دش ماجنا یاه
هب هک دندوب مرهج ناتسرهش هینامیپ ناتسرامیب هژیو تبقارم یناتسرامیب نیب ای لخاد لاقتنا تحت ینامرد ای یصیخشت لیلاد .دنتفرگ یم رارق یاهرایعم
هعلاطم هب دورو ندوب یرتسب لماش
رد
شخب و تبقارم یاه ی
هژ رد هرود نیا ینامز هب زاین و ارب لاقتنا ی
سورپ ماجنا ی
رج اه ی خشت ی ص ی نامرد و ی ی ا مئاد لاقتنا .دوب ی
عم ی اهرا ی هعلاطم زا جورخ زا دعب شخب هب رامیب تشگرب لماش
و کی هجرد هارمه ای رامیب تیاضر مدع ،ههام شش ینامز هزاب زا هدافتسا اب هعلاطم نیا رد .دوب لمع قاتا هب لاقتنا کی
کچ تاصخشم هب طوبرم تاعلاطا ،تسیل ینیلاب
( صصخت
سیورس ینامرد
،یرتسب صیخشت هیلوا نامز
،یرتسب أدبم لاقتنا
رامیب هب شخب تبقارم
،هژیو دمایپ ماگنه صیخرت زا شخب
تبقارم
،هژیو دمایپ ماگنه صیخرت زا ناتسرامیب ) تاصخشم
یاهرتماراپ ،نس ،تیسنج( هتفای لاقتنا نارامیب ،)کیژولویزیف
تایصوصخ لاقتنا
( عون
،شخب عون
،لاقتنا نامز
،لاقتنا لوط تدم
،لاقتنا شور لاقتنا
،رامیب زور لاقتنا ) لاقتنا نیح تازیهجت و
عمج .دش یروآ ئات زا سپ رگشهوژپ ی
د مک ی هت اب قلاخا دک
IR.SHAHED.REC.1397.059
یگنهامه اب شهوژپ تنواعم
ی
هاگشناد نمض و یفرعم شهوژپ یاهدحاو هب ،دهاش رشت
ی ح
شهوژپ فادها ،نانآ تکراشم بلج و
زاغآ ار هعلاطم دندرک
. اب
لوط رد لاقتنا دنیارف هک نیا هب هجوت 24
تبث و شیاپ تعاس
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
یم مادقا هدید شزومآ راتسرپ راکمه راهچ هارمه هب رگشهوژپ ،دش
.دندرک یم تاعلاطا یروآدرگ هب تبث درف
وح هدننک ثدا هتساوخان
لاقتنا لوط رد .دوب رظان ناونع هب طقف
نارامیب زا اضر ی ت هناهاگآ
و ذخا ژپ فادها شهو .دش هداد حیضوت هنامرحم صوصخ رد
هگن مطا تاعلاطا نتشاد ی
نان مزلا شهوژپ یاهدحاو هب دش هداد
.
زجت ی ه و لحت ی ل اه هداد هدافتسا اب مرن زا رازفا هخسنSPSS
22 اب
زا هدافتسا صوت رامآ
یف یطابنتسا و ی ناوارف(
ی
، م ،دصرد ی گنا ی ن و
عم فارحنا ی را نم و رشیف قیقد نومزآ ،یاک عبرم نومزآ ، ینتیو
)
ا ماجن دش اه نومزآ یارب یرادانعم حطس . 05
/ 0 رگ رظنرد .دش هتف
هتفای :اه دادعت ،هعلاطم هام شش تدم رد 1033
شخب رد رامیب تبقارم یاه
زا هک دندش یرتسب هژیو نآ نیب
اه 558 رد .دنتشاد لاقتنا رامیب
536 ( رامیب 2 / 91 نایم .دش هدید هتساوخان هثداح )دصرد و نیگ
نارامیب نس رایعم فارحنا 21
/
±21 99 / 54 سیورس .دوب لاس
ینامرد یرتسب ( بلق 2 / 44 و )دصرد ( یرجرسورون 6
/ 37 دصرد )
ارف نیرتشیب یبلق هتکس .دندوب یناوارف نیرتشیب یاراد ار یناو
رد
صیخشت یاه هیلوا نامز یرتسب .تشاد رثکا رد بی نارام ( 9 / 77
أدبم )دصرد ب لاقتنا
ی رام تبقارم شخب هب یاه
وی هژ شخب
.دوب سناژروا پ
ی دما خرت ماگنه ی ص و تبقارم شخب زا ی
هژ د ر 3 / 66
تروص هب دراوم دصرد یبسن یدوبهب
رد ، 7 / 10 دراوم دصرد گرم
و پی دما خرت ماگنه ی
ص زا رد ناتسرامیب 1
/ 54 راوم دصرد هب د
تروص یبسن یدوبهب و
7 / 11 لودج( دوب گرم دراوم دصرد 1
).
،نس ،تیسنج( هتفای لاقتنا نارامیب تاصخشم یاهرتماراپ )کیژولویزیف
( نادرم رد هتساوخان ثداوح زورب نازیم نیرتشیب 3
/ 59 د )دصر
ب یرادانعم یگتسبمه یاک عبرم یرامآ نومزآ .دش هدهاشم نی
داد ناشن هتساوخان هثداح زورب و تیسنج (
035 / 0
= تشیب .)P
نیر
یلااب دارفا رد هتساوخان ثداوح زورب نازیم 70
( لاس 2 / 25 )دصرد
و نس نیب .دش هدهاشم ن هثداح زورب
هتساوخا انعم طابترا یرامآ راد
لودج( دشن هدهاشم 2
).
یسررب یاهرتماراپ کیژولویزیف
ناشن داد هک نازیم زا لبقGCS
لاقتنا هک ینارامیب رد هتساوخان هثداح
دندرک هبرجت ار اپ
یی ن رت زا ( دوب نارامیب ریاس
58 / 3± 66 / 12 .) نم نومزآ وی نت ی هک داد ناشن
نیب لاقتنا زا لبقGCS
و زورب هتساوخان هثداح انعم طابترا
دوجو راد
اد در ( 001 / 0 نینچمه .)P=
تن ی هج نم نومزآ وی نت ی هک داد ناشن
لاقتنا زا لبق بلق نابرض دادعت هک ینارامیب رد
هتساوخان هثداح ار
دندوب هدرک هبرجت هب
دانعم روط را تسا نارامیب ریاس زا رتلااب ی
( 003 / 0 لودج( )P=
3 .)
تایصوصخ لاقتنا
( عون
،شخب عون
،لاقتنا نامز
،لاقتنا لوط تدم
،لاقتنا شور لاقتنا
،رامیب زور
لاقتنا ) نا نامز هب طوبرم هتساوخان ثداوح زورب نازیم نیرتشیب زا لاقت
(ICU
59 ن نیب هک داد ناشن یاک عبرم نومزآ .دوب )دصرد عو
امآ رادانعم طابترا هتساوخان ثداوح زورب نازیم و شخب دوجو یر
دراد ( 001 /
> 0 هتساوخان ثداوح زورب نازیم نیرتشیب .)P
د ر
لاقتنا ( یناتسرامیب لخاد یاه 7
/ 92 هزاب و )دصرد نامز
ی 7 حبص
ات 12 ( رهظ 7 / 66 )دصرد نیب .داتفا قافتا لاقتنا عون
و لاقتنا نامز
اب هتساوخان هثداح زورب هدهاشم یرامآ رادانعم طابترا
.دشن
وخان ثداوح زورب نازیم نیرتشیب مک یاه لاقتنا رد هتسا
کی زا رت
( دش هدید تعاس 7
/ 90 نیب .)دصرد لاقتنا تدم لوط
و زورب هثداح
هتساوخان نیرتشیب .دشن هدهاشم یرامآ رادانعم طابترا م
زورب نازی
هتساوخان هثداح اب لاقتنا ماگنه رد
دراکنارب ( 9 / 51 رد .دوب )دص
رامیب لاقتنا شور نیب هک داد ناشن یاک عبرم نومزآ ب و
هثداح زور
دراد دوجو یرامآ رادانعم طابترا هتساوخان (
001 /
>0 )P
نیرتشیب .
زورب نازیم هتساوخان هثداح
ماگنه رد لاقتنا
یاهزور رد یداع
( 4 / 91 نیب .داد یور )دصرد لاقتنا زور
و ن هثداح زورب هتساوخا
لودج( دشن هدید یرامآ رادانعم طابترا 4
.)
لاقتنا نیح تازیهجت نومزآ یاک عبرم هک داد ناشن
نیب زورب هتساوخان هثداح اب
دوجو
سکا لوسپک ی
نژ ( 001 / 0
P<
،) نام ی روت بلق ی ( 047 / 0 ،)P=
تنو ی روتلا
لمح لباق (
004 / 0 ،)P=
سلاپ سکا ی رتم ( 001 / 0
P<
و ) دوجو هدرن
تخت ظفاحم (
001 / 0
P<
لودج( دراد دوجو رادانعم یرامآ طابترا )
5 .)
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
لودج 1 تاصخشم یبسن و قلطم یناوارف عیزوت : یتخانش تیعمج
لاب ین ی ب ی نارام
یتخانش تیعمج ریغتم یناوارف
دصرد
تیسنج نز
247 0 42/
درم 341
0 58/
نس زا رتمک
20 لاس 35
0 6/
30-20 60
2 10/
40-31 64
9 10/
50-41 74
6 12/
60-51 97
5 16/
70-61 108
4 18/
لااب ی 70 لاس 150
5 25/
صصخت ینامرد سیورس یرتسب
یرجرسورون 221
6 37/
یژولورون 31
3 5/
یحارج 12
0 2/
یدپوترا 4
7 0/
یلخاد 45
7 7/
ینوفع 15
6 2/
بلق 260
2 44/
صیخشت هیلوا نامز یرتسب هبرض
رس هب 127
6 21/
هتکس یزغم 55
4 9/
ییاسران یسفنت داح 26
4 4/
تنوفع سیسپس و 12
0 2/
هتکس بلق ی 364
9 61/
)ددعتم یامورت(امورت لپیتلام 4
7 0/
أدبم لاقتنا رامیب هب هژیو تبقارم شخب زا
شخب 57
7 9/
زا قاتا لمع 54
2 9/
زا سناژروا 458
9 77/
ریاس 19
2 3/
پی دما خرت ماگنه ی ص و تبقارم شخب زا ی
یبسن یدوبهب هژ 390
3 66/
لماک یدوبهب 135
23
گرم 63
7 10/
پی دما خرت ماگنه ی ص ب زا ی ناتسرام یبسن یدوبهب
318 1 54/
لماک یدوبهب 201
2 34/
گرم 69
7 11/
لودج 2 : طابترا زورب هتساوخان هثداح نارامیب یتخانش تیعمج یاهریغتم اب
P هرامآ هتساوخانهثداح زورب
ریغتم دصرد یناوارف
035
0/ 4/43 40/7 218 نز
سنج 3 تی
59/ 318 درم
058 0/ 12/16
3
6/ 34 لاس20زارتمک
نس 0
11/ 59 20-30
2
11/ 60 31-40
6
11/ 62 41-50
8
16/ 90 51-60
9
17/ 96 61-70
2
25/ 135 لاس70یلااب
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
لودج 3 طابترا : زورب هتساوخان هثداح کیژولویزیف یاهرتماراپ اب
یاهرتماراپ کیژولویزیف
)لاقتنا زا لبق(
هتساوخان هثداح زورب هرامآ
P یلب ریخ
نیگنایم رایعم فارحنا نیگنایم
رایعم فارحنا
نوخراشف کیلوتسیس 00
125/
83 18/
56 127/
18 22/
399 0/
- 690 0/
نوخراشف کیلوتساید 83
74/
46 14/
52 77/
25 15/
156 1/
- 247 0/
ینایرش طسوتم راشف 78
90/
42 15/
72 93/
16 17/
889 0/
- 374 0/
دادعت سفنت 28
19/
81 2/
84 20/
34 6/
494 1/
- 135 0/
دادعت نابرض بلق 62
72/
99 15/
35 81/
21 19/
018 3/
- 003 0/
52 GCS 14/
47 1/
66 12/
58 3/
108 4/
- 001 0/
94 SPO2 95/
21 2/
32 96/
14 3/
953 1/
- 051 0/
هجرد ترارح 78
36/
57 0/
90 36/
50 0/
764 1/
- 078 0/
لودج 4 : اب هتساوخان هثداح زورب طابترا تایصوصخ
لاقتنا
P هرامآ
هثداح زورب هتساوخان
ریغتم
ریخ یلب
دصردیناوارفدصردیناوارف 001
0/
> 24/74 76/9 40 41 220 CCU شخب عون
1
23/ 12 59 316 ICU
648 0/ 0/866
9
97/ 50 92/7 497 یناتسرامیبلخاد لاقتناعون 1
2/ 1 3/9 21 یرهشیناتسرامیبنیب 0
0/ 1 3/4 18 یرهشنوربیناتسرامیبنیب
381 0/ 1/932
75 39 65/7 352 رهظ12اتحبص7 لاقتنانامز 2
21/ 11 27/8 149 بش7اترهظ12 8
3/ 2 6/5 35 حبص7اتبش7
100 0/ 6/246
2
94/ 49 90/7 486 تعاسکیزارتمک لاقتناتدملوط 8
3/ 121 6/2 33 تعاس3ات1
0 0 3 16 تعاس6ات3
9
1/ 1 0/2 1 تعاس6زارتشیب
001 0/
> 36/397 8
3/ 2 8/6 46 تخت رامیبلاقتناشور
2
19/ 10 51/9 278 دراکنارب
75 39 32/8 176 رچلیو
0 0 0/2 1 دوخیاپاب
9
1/ 1 6/5 35 سنلاوبمآ
091
0/ 2/858 98/1 51 91/4 490 یداعزور لاقتنازور 9
1/ 1 8/6 1 لیطعتزور
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
لودج 5 طابترا : هجت اب هتساوخان هثداح زورب ی
تاز ح ی ن لاقتنا
دوجو هجت ی تاز ح ی ن لاقتنا زورب
هتساوخان هثداح هرامآ
P ریخ یلب
یناوارف دصرد یناوارف دصرد
سکا لوسپک ی نژ یلب 292 5 54/
10 2 19/
573 23/
001 0/
ریخ 244 5 45/
42 8 80/
هاگتسد نشکاس یلب
14 6 2/
0 0 0/
391 1/
238 0/
ریخ 522 4 97/
52 0 100/
هاگتسد بلق راون یلب
3 6 0/
0 0 0/
293 0/
99 0/
*
ریخ 533 4 99/
52 0 100/
نام ی روت نوخراشف یلب
11 1 2/
0 0 0/
088 1/
297 0/
ریخ 525 9 97/
52 0 100/
پمپ زوفنا ی نو یلب 3 6 0/
0 0 0/
293 0/
99 0/
*
ریخ 533 4 99/
52 0 100/
نام ی روت بلق ی یلب 38 2 7/
0 0 0/
941 3/
047 0/
ریخ 498 8 92/
52 0 100/
رتموکولگ یلب
3 6 0/
0 0 0/
293 0/
99 0/
*
ریخ 533 4 99/
52 0 100/
تنو ی روتلا لباترپ یلب 93 4 17/
1 9 1/
40 8/
004 0/
ریخ 443 6 82/
51 1 98/
سلاپ سکا ی رتم یلب 207 6 38/
8 4 15/
033 11/
001 0/
ریخ 329 4 61/
44 6 84/
ظفاحم هدرن یلب
354 0 66/
13 0 25/
041 34/
001 0/
ریخ 182 0 34/
39 0 75/
رشیف قیقد نومزآ*
:ثحب فده اب هعلاطم نیا عت
یی ن رطخ لماوع و هتساوخان ثداوح زورب
رد نآ اب طبترم یط
ب لاقتنا ی نارام شخب و تبقارم یاه ی
هژ
بی ناتسرام پ ی نام ی ه دش ماجنا مرهج .
،رضاح شهوژپ جیاتن ساسا رب
زورب نازیم هتساوخان هثداح
هب روط دانعم را رد ی نادرم زا رتلااب
نانز ناراکمه و ریتنمراپ .دوب [
12 ] ناراکمه و ایج ، [
20 ] و اگیو ،
ناراکمه [
6 ] ناراکمه و زنمیگ و [
18 ] زورب نازیم ، هثداح
هتساوخان ما ،دندرک شرازگ نانز زا رتلااب نادرم رد ار فلاخرب ا
شهوژپ جیاتن ،رضاح
لاورگا ناراکمه و [
27 ] ناشن هک دنداد
می ناز رتلااب نانز رد هتساوخان هثداح زورب نادرم زا
رد .تسا
رد نارامیب لاقتنا نامز تدم ،رضاح شهوژپ 7
/ 90 دراوم دصرد
ی زا رتمک ک تعاس اب و تسا هدوب می
ناز هتساوخان هثداح زورب
یلادبا لا هعلاطم اب هجیتن نیا .تشادن دوجو طابترا ناراکمه و
مه دراد یناوخ [
28 ] شهوژپ رد ،رضاح شهوژپ هجیتن فلاخرب .
نارامیب لاقتنا رد هتساوخان ثداوح زورب سناش ،ناراکمه و اگیو زا شیب لاقتنا نامز تدم اب 5
/ 36 هقیقد 67 / 1 زا رتشیب ربارب
نامز اه دوب نآ زا رتمک ی [
6 ] . نچمه ی ن و ریتنمراپ هعلاطم رد ثداوح زورب سناش ،لاقتنا نامز تدم شیازفا اب ناراکمه
هتساوخان 004 / 1 دوب هتفای شیازفا ربارب [
12 ] هعلاطم کی رد .
گتسبمه ی هتشذگ صوت و رگن یف
دراکیوسا طسوت هک ی ناراکمه و
،دش ماجنا تدم
،لاقتنا پی ش بی ن ی ور هدننک ی اهداد ی ا ی نم رد ی
بی رام نا رد ماگنه زا لاقتنا تبقارم و یاه ی هژ دوب [ 29 ] هجیتن .
طابترا هتساوخان هثداح زورب و نس نیب داد ناشن رضاح شهوژپ دانعم را ایج .درادن دوجو ی ناراکمه و
[ 20 ] نس هک دنداد ناشن زین
یمن ار هتساوخان هثداح زورب دناوت پی
ش بی ن هعلاطم رد اما ،دنک ی
لاورگا ناراکمه و [
27 ]،
ی شیازفا اب ک
لاس ،نارامیب نس هب 4
/ 0
رب می ناز هتساوخان هثداح زورب نامز تدم نیرتشیب .دوب هدش هفاضا
نامز اب حبص تفیش رد ،رضاح شهوژپ رد لاقتنا کی زا رتمک
تعاس یم ار تلع .دوبن رثؤم هتساوخان هثداح زورب رب اما ،دوب ناوت
تعاس کی زا رتمک رد هک تسناد یناتسرامیب لخاد لاقتنا رد .دوب هدش ماجنا ا اب
ی ن دوجو
، ای ن لامتحا هک دراد دوجو ی
ک هثداح
هتساوخان ب تدش اب ی رام ر همانرب و ی ز ی لاقتنا اقو دادعت هب تبسن ی
ع
،
ب طابترا ی رتش ی دشاب هتشاد [
18 ] یلادبا لا اما ، ناراکمه و
[ 28 ]
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
تنا نامز تدم رثؤم هتساوخان ثداوح عوقو رب ار لاق
هتسنادن رب .دنا
ایج ،هعلاطم نیا هجیتن فلاخ ار لاقتنا نامز شیازفا ،ناراکمه و
هتسناد طبترم هتساوخان ثداوح زورب اب دنا
دصقم اب یگنهامه و
و هداد صیخشت یرورض لاقتنا نامز ندش هاتوک یارب ار لاقتنا لاقتنا و هنابش لاقتنا اه ی دنچ کی هراب ب ی رام اه نامز رد ی
فلتخم
رب ار هتساوخان هثداح زورب هتسنادن رثؤم
دنا [ 20 ] . اگیو ناراکمه و
[ 6 ] دراکیوسا ، ناراکمه و
[ 29 ] ونیتنلت و ناراکمه و [
30 ] تدم
اگیو هعلاطم رد .دنا هتسناد رثؤم هتساوخان هثداح زورب رب ار لاقتنا ناراکمه و ،
نامز لاقتنا ب ی رتش زا 5 / 36 قد ی هق اب ثداوح شیازفا
هتساوخان لاب ین ی طابترا ،تسا هتشاد لاح رد
ی خرب هک ی دی رگ زا
،تاعلاطم ب ی ن تدم لاقتنا ثداوح عوقو و هتساوخان
طابترا
سوکعم شرازگ درک ها دن [ 6 ] داد ناشن رضاح شهوژپ جیاتن .
نازیم لاقتنا زا لبقGCS
هک ینارامیب رد هتساوخان هثداح
هبرجت ار
هب هدرک یرادانعم روط اپ
یی ن رت و تسا نارامیب ریاس زا نابرض دادعت
بلق .دراد طابترا هتساوخان ثداوح زورب اب ار نآ لیلد ًلاامتحا
یم ندرک روتینام مدع و هدش لقتنم نارامیب داح تیعضو رد ناوت
یلادبا لا .تسناد رضاح شهوژپ رد نانآ تیعضو بسانم و
ناراکمه ب ی ابث ت ی دومه ی مان ی ک ی ، یرادیاپ مدع سفنت
ی هدمع ار
هتسناد هتساوخان ثداوح زورب اب طبترم ثداوح دنا
[ 28 ] هعلاطم رد .
یسکوپیه ،ناراکمه و ویک و
تارییغت نوخراشف لاقتنا رتشیب رد اه
دوب هداتفا قافتا [
15 ] مک هک داد ناشن رضاح شهوژپ هجیتن . دوب
لاقتنا زا یرایسب رد تازیهجت و نمگرب .تسا هدوب دوهشم اه
هک دنداد ناشن ناراکمه هجت
ی تاز لک ی ه ن دروم تامازلا ی
زا رد
هدروآرب ار لاقتنا ماگنه یمن
دننک . حارط ی عض ی ف هجت ی تاز
نوچمه هلول لباک و اه اه ی خ ًلاومعم یل ی هاتوک یا ذپ فاطعنا ی ر و
اهاطخ ی هجت ی تاز نام هلمج زا ، ی
روت ع تراظن درکلم ی و
اهرادشه ی بذاک دهد خر تسا نکمم لاقتنا لوط رد [
32 ] رد .
،ناراکمه و داژن میرب هعلاطم بی
رتش ی ن اه لاقتنا نودب تراظن رب
سکا ی نژ ( نوخ 6 / 56 دصرد ) ماجنا هدش رد و تسا 8
/ 71 دصرد
یهجت ،دراوم تاز
اهوراد و ی فاک هزادنا هب مزلا هارمه ی
رامیب هدوبن
تسا [ 33 ] زاین ،نیاربانب . هجت هب
ی تاز هدافتسا لباق و بسانم لاقتنا
ارب ی ینابیتشپ ت ی م اه ط رد ی آرف ی دن .تسا یرورض لاقتنا و لقن
هک داد ناشن رضاح شهوژپ هجیتن م
ی ناز رد هتساوخان هثداح زورب
(ICU
59 زا رتلااب )دصرد (CCU
41 )دصرد تسا . زورب نازیم
توافتم فلتخم تاعلاطم رد شخب ود نیا رد هتساوخان ثداوح ایج .تسا هدوب ناراکمه و
[ 20 ] رد ار نازیم نیا ،CCU
8 / 79
ناراکمه و ریتنمراپ ،دصرد [
12 ] رد ،ICU
8 / 45 زنمیگ ،دصرد و
ناراکمه [ 18 ] 1 / 60 دراکیوسا ،دصرد ناراکمه و
[ 28 ] رد
، CCU
77 / 2 دصرد ویک و ناراکمه و [
15 ] رد ،ICU
7 / 1 دصرد شرازگ
ود رد توافت نازیم هدش رکذ تاعلاطم زا کی چیه رد اما ،دندرک شخب یم رظن هب .تسا هدشن هسیاقم هک نیا هب هجوت اب دسر
بی نارام عضو ICU
ی ت خو ی م
،رت شوه حطس ی
را ی اپ یی ن رت و هلول
هشارت هتشاد و هب نینچمه تنو
ی روتلا لصتم نتسه د ، م راظتنا ی دور
رطخ زورب هثداح نآ یارب اه بی رتش دشاب .
هجیتن :یریگ ا لااب هتساوخان ثداوح زورب نازیم هک داد ناشن جیاتن .تس
نامزاس نآ اب هنلااعف و ییاسانش ار لاقتنا نیح تارطخ دیاب اه اه
کچ زا هدافتسا .دننک دروخرب اب طبترم یطابترا یاهرازبا و تسیل
یم تاعلاطا لاقتنا دنناوت
اقتنا ینمیا و تیفیک .دنشخب دوبهب ار ل
ارب ی دودحم عفر ی
ت ب لاقتنا لامتحا ی
نارام تعاس ره رد ی
ا ز
هنابش و زور ناکما مدع مئاد روضح
ی رگشهوژپ ع رد ت زا ،هصر ی م
شهوژپ لغاش ناراتسرپ لماش هدید شزومآ
شخب رد یاه
و تبقارم ی هژ دش هدافتسا شیپ شهوژپ جیاتن هب هجوت اب .
داهن
م ی وش د رطخ لماوع هک کراک هب هتساوخان ثداوح رب رثؤم
نان
لاقتنا یلوتم فرط زا .دوش هداد شزومآ
ی دی رگ
، س ی تسا ناراذگ
نامرد ی قتنا رد هتساوخان ثداوح زورب هب تملاس ماظن و ب لا
ی نارام
شخب زا اه ی و تبقارم ی هژ هجوت و دنشاب هتشاد یصاخ رد
لاقتنا
طسوت هدش ارجا یاه هیور ،نارامیب نایلوتم ای نانکراک
و لاقتنا
.دوش یسررب اه نآ ندوب حیحص نازیم و یشخبرثا نینچمه رکشت :ینادردق و
ای ن اپ زا جتنم هلاقم ی
نا همان سانشراک ی اب دشرا ک د قلاخا
IR.SHAHED.REC.1397.059
هدوب امح اب هک ی
ت اه ی لام ی
هاگشناد دهاش ماجنا هدش دب .تسا ی ن سو ی هل ون ی ناگدنس م بتار
رکشت و نادردق ی دوخ ار زا لک ی ه تکرش لوئسم و ناگدننک ی
ن
بی ناتسرام هینامیپ کشزپ مولع هاگشناد هب هتسباو ی
رهج م ب یار
یراکمه و هئارا تاعلاطا دنمشزرا یم زاربا .دنراد
:عفانم ضراعت نیدب هلیسو ناگدنسیون حیرصت
یم هک دننک چیه هنوگ داضت
یعفانم رد شهوژپ رضاح دوجو درادن .
References:
1.Garkaz O, Taghdir M, SePandi M. The Analytical study of the Main Causes of Mortality of Patients in
the ICU Section of the Selected Military HosPital between 2012 -2017. hrjbaq. 2019;4(3):129-36.
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
2.Mahomed S, Mahomed O. Cost of intensive care services at a central hosPital in South Africa. South African Medical Journal. 2019;109(1):35-9.
3.Salt O, AkPinar M, Sayhan MB, Ors FB, Durukan P, Baykan N, et al. IntrahosPital critical Patient transPort from the emergency dePartment. Archives of medical science : AMS. 2020;16(2):337-44.
4.PhiliP JL, Saucke MC, Schumacher JR, Fernandes- Taylor S, Havlena J, Greenberg CC, et al.
Characteristics and Timing of InterhosPital Transfers of Emergency General Surgery Patients. The Journal of surgical research. 2019;233:8-19.
5.Knight PH, Maheshwari N, Hussain J, Scholl M, Hughes M, PaPadimos TJ, et al. ComPlications during intrahosPital transPort of critically ill Patients: Focus on risk identification and Prevention. International journal of critical illness and injury science.
2015;5(4):256-64.
6.Veiga VC, Postalli NF, Alvarisa TK, Travassos PP, Vale R, Oliveira CZ, et al. Adverse events during intrahosPital transPort of critically ill Patients in a large hosPital. Revista Brasileira de teraPia intensiva.
2019;31(1):15-20.
7.Martin M, Cook F, Lobo D, Vermersch C, Attias A, Ait-Mamar B, et al. Secondary Insults and Adverse Events During IntrahosPital TransPort of Severe Traumatic Brain-Injured Patients. Neurocritical care.
2017;26(1):87-95.
8.Kwack WG, Yun M, Lee DS, Min H, Choi YY, Lim SY, et al. Effectiveness of intrahosPital transPortation of mechanically ventilated Patients in medical intensive care unit by the raPid resPonse team: A cohort study. Medicine. 2018;97(48):e13490.
9.Ringdal M, Chaboyer W, Warren Stomberg M.
IntrahosPital transPorts of critically ill Patients:
critical care nurses' PercePtions. Nursing in critical care. 2016;21(3):178-84.
10.Blakeman TC, Branson RD. Inter-and Intra-hosPital TransPort of the Critically IllDiscussion. ResPiratory care. 2013;58(6):1008-23.
11.Pedreira L, Santos I, Farias M, SamPaio E, Barros C.
Coelho ACC. Knowledge of the nurse intrahosPital transPort of critical Patients. UERJ Nursing Journal.
2014:22-533.
12.Parmentier-Decrucq E, Poissy J, Favory R, Nseir S, Onimus T, Guerry M-J, et al. Adverse events during intrahosPital transPort of critically ill Patients:
incidence and risk factors. Ann Intensive Care.
2013;3(1):10.
13.Fanara B, Manzon C, Barbot O, Desmettre T, CaPellier G. Recommendations for the intra-hosPital transPort of critically ill Patients. Critical Care.
2010;14(3):R87.
14.Jones HM, Zychowicz ME, ChamPagne M, Thornlow DK. IntrahosPital TransPort of the Critically Ill Adult: A Standardized Evaluation Plan.
Dimensions of critical care nursing : DCCN.
2016;35(3):133-46.
15.Kue R, Brown P, Ness C, Scheulen J. Adverse clinical events during intrahosPital transPort by a sPecialized team: a Preliminary rePort. Am J Crit Care. 2011;20(2):153-62.
16.Oh TK, Kim S, Lee DS, Min H, Choi YY, Lee EY, et al. A raPid resPonse system reduces the incidence of in-hosPital PostoPerative cardioPulmonary arrest: a retrosPective study. 2018;65(12):1303-13.
17.Min HJ, Kim HJ, Lee DS, Choi YY, Yoon M, Lee D, et al. Intra-hosPital transPort of critically ill Patients with raPid resPonse team and risk factors for cardioPulmonary arrest: A retrosPective cohort study.
2019;14(3):e0213146.
18.Gimenez FMP, Camargo WHBd, Gomes ACB, Nihei TS, Andrade MWM, Valverde MLdA, et al.
Analysis of adverse events during intrahosPital transPortation of critically ill Patients. Crit Care Res Pract. 2017;2017.
19.O'Leary R-A, Marsh B, O'Connor P. Transfer of critically ill adults-assessing the need for training.
Irish journal of medical science. 2018;187(3):585-91.
20.Jia L, Wang H, Gao Y, Liu H, Yu K. High incidence of adverse events during intra-hosPital transPort of critically ill Patients and new related risk factors: a ProsPective, multicenter study in China. Critical Care.
2016;20(1):12.
21.Hajjej Z, Gharsallah H, Boussaidi I, Daiki M, Labbene I, Ferjani M. Risk of mishaPs during intrahosPital transPort of critically ill Patients. Tunis Med. 2015;93(11):708-13.
22.Daud-Gallotti R, Novaes HMD, Lorenzi MC, Eluf- Neto J, Okamura MN, Velasco IT. Adverse events and death in stroke Patients admitted to the emergency dePartment of a tertiary university hosPital. EuroPean Journal of Emergency Medicine. 2005;12(2):63-71.
23.ALMEIDA ACGd, Neves ALD, SOUZA CLBd, Garcia JH, LOPES JdL, BARROS ALBLd. Intra- hosPital transPort of critically ill adult Patients:
comPlications related to staff, equiPment and Physiological factors. Acta Paulista de Enfermagem.
2012.
24.Sethi D, Subramanian S. When Place and time matter: How to conduct safe inter-hosPital transfer of Patients. Saudi J Anaesth. 2014;8(1):104.
25.Joosse P, Saltzherr T-P, van Lieshout WA, van Exter P, Ponsen K-J, VandertoP WP, et al. ImPact of secondary transfer on Patients with severe traumatic brain injury. J Trauma Acute Care Surg.
2012;72(2):487-90.
26.Blakeman TC, Branson RD. Inter- and intra-hosPital transPort of the critically ill. ResPir Care.
2013;58(6):1008-23.
27.Agarwal S, Classen D, Larsen G, Tofil NM, Hayes LW, Sullivan JE, Storgion SA, Coopes BJ, Craig V, Jaderlund C, Bisarya H, Parast L, Sharek P.
Prevalence of adverse events in pediatric intensive care units in the United States. Pediatr Crit Care Med.
2010 Sep;11(5):568-78. doi: 10.1097/ PCC.
0b013e3181d8e405. PMID: 20308932.
28.Alabdali A, Trivedy C, Aljerian N, Kimani PK, Lilford R. Incidence and Predictors of adverse events and outcomes for adult critically ill Patients transferred by Paramedics to a tertiary care medical facility. J Health SPec. 2017;5(4):206.
29.Swickard S, Winkelman C, Hustey FM, Kerr M, Reimer AP. Patient Safety Events during Critical Care TransPort. Air medical journal. 2018;37(4):253-8.
30.Tolentino JC, Schadt J, Bird B, Yanagawa FS, Zanders TB, Stawicki SP. Adverse Events during IntrahosPital Transfers: Focus on Patient Safety.
Vignettes in Patient Safety-Volume 3: IntechOPen;
2018.
31.Lahner D, Nikolic A, Marhofer P, Koinig H, Germann P, Weinstabl C, et al. Incidence of
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
comPlications in intrahosPital transPort of critically ill Patients–exPerience in an Austrian university hosPital. Wien Klin Wochenschr. 2007;119(13- 14):412-6.
32.Bergman L, Pettersson M, Chaboyer W, Carlström E, Ringdal M. ImProving quality and safety during
intrahosPital transPort of critically ill Patients: A critical incident study. Aust Crit Care. 2019.
33.Borimnejad L, Ansari K, TatarPour P, Haghani H.
Studying High risk newborn intra-hosPital transPort in Neonatal Intensive Care Unit (NICU). Iran J Crit C are Nurs. 2013;6(3):199-206.
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020
Incidence of ar and related risk factors in the transfer of patients from intensive care units
Mahdi Asadiyan1, Mohammad Reza Heidari* 2, Hamid Reza Dowlatkhah 3
Received:2020.07.19 Revised:2020.09.17 Accepted:2020.10.18
1. DePt. of Nursing, School of Nursing and Midwifery, Shahed University, Tehran, Iran 2. DePt. of Nursing, School of Nursing and Midwifery, Shahed University, Tehran, Iran
3. MSC of Statistics, Research center for social Determinants of Health, Jahrom University of Medical Sciences, Jahrom, Iran
Pars Journal of Medical Sciences, Vol.18, No.3, Fall 2020
Abstract:
Introduction:
Transfer of critically ill Patients admitted to intensive care units mainly for the PurPose of Performing diagnostic and theraPeutic Procedures can be associated with adverse events. The PurPose of this study was to determine the relationshiP between the incidence of adverse events and its associated risk factors during the transfer of ICU Patients.
Material & Methods:
In this descriPtive cross-sectional study, Patient data were collected through a checklist of adverse events over a 6-month Period. The data were analyzed by descriPtive and analytical statistics using SPSS software (version 22).
Results:
536 Patients (91.2%) had adverse events. The incidence of Patient-related, staff-related, and equiPment-related adverse events was 65.5%, 73.3%, and 7.8%, resPectively. The incidence of adverse events was higher in men than women (P = 0.035). The incidence of adverse events in stroke transfer (51.9%) was significantly higher than other methods (P <0.001). Incidence of adverse events in ICU was significantly higher than CCU (P = 0.001). Between adverse events and the Presence of equiPment such as oxygen cylinder (P <0.001), cardiac monitor (P = 0.047), Portable ventilator (P = 0.004), Pulse oximeter (P <0.001). There was a significant relationshiP between P and bed bed side (P <0.001).
Conclusion:
The results showed that the incidence of adverse events was high. Organizations must identify and actively address risks during the transition. The use of checklists and communication tools related to data transfer can imProve the quality and safety of transfer.
.
Keywords: Adverse Events, Patient Transfer, Risk Factors, Intensive Care Unit
Pars J Med Sci 2020;18(3):1-10
Downloaded from jmj.jums.ac.ir at 19:18 +0330 on Monday November 16th 2020