1
تارثا رب یکشخ شنت رد تشادرب صخاش و یمک تافص زا یخرب
پیت وکا هناد هایس هایگ یاه
یرادرس نسح ،1
ایرکز یرغصا لوسر ،2
عراز رصان و2
یزامن هدازرافغ لایل
3
1 - یلیبدرا ققحم هاگشناد .تاتابن حلاصا دشرا یسانشراک یوجشناد
2 - رایشناد تعارز و حلاصا تاتابن یلیبدرا ققحم هاگشناد .
3 - سا رایدات تعارز و حلاصا تاتابن . هاگشناد ققحم یلیبدرا
E-mail: [email protected]
هصلاخ تساراد ار یددعتم ییوراد فراصم هک تسا هلاسکی و یفلع یهایگ هناد هایس رب یکشخ شنت رثا یسررب روظنم هب .
یگژیو یمک یاه و
تشادرب صخاش پیتوکا
م یشیامزآ هناد هایس هایگ یاه هعرز
ترک تروصب یا بلاق رد هدش درخ یاه
کولب هیاپ حرط عطق و لماک یرایبآ( یرایبآ حطس ود لماش شیامزآ یلصا روتکاف .دش ارجا رارکت هس اب یفداصت لماک یاه
لگ هلحرم رد یرایبآ ار یعرف لماع و )یهد
11 دهشم ،مریمس ،رهش ینیمخ( هناد هایس فلتخم پیتوکا 1
،نیمظاک ،
درا ،ناهفصا دهشم و اضرهش ،رتسبش ،زیربت ،ناتس
2 .دندوب ) حوطس بآ یمهارف ینعم رثا
یریگ هزادنا تافص یمامت رب یراد
تشاد هدش .
حطس رد لوسپک رد هناد دادعت رب یشیامزآ یاهروتکاف لباقتم رثا هک داد ناشن اه هداد سنایراو هیزجت جیاتن
لامتحا 1 سپک دادعت رب هک یلاح رد دوب راد ینعم دصرد هتوب رد لو
تشادرب صخاش و نیگنایم هسیاقم .دیدرگن راد ینعم
( هتوب کشخ نزو نیرتشیب هک داد ناشن اه داد 8
هب تبسن هک دش لصاح لماک یرایبآ رد و مریمس پیتوکا رد )مرگ
دهشم پیتوکا رد
یازفا یرایبآ شنت ش
77 .داد ناشن یدصرد
:یدیلک تاملک کشخ نزو ،تشادرب صخاش
و هناد هایس
1 . همدقم و ییاسانش هب ناهج یاهروشک رتشیب هجوت شیازفا بجوم یهایگ یاهوراد زا هدافتسا هب نایناهج هدرتسگ درکیور عونت نتشاد و روشک هوقلاب یاهدادعتسا هب هجوت اب هک تسا هدش تعیبط هب تشگزاب و ییوراد ناهایگ زا ینامرد هدافتسا
م شخب نیا رد یمیلقا ی
دناوت ییازسب شقن تسا یعونتم ناهایگ هاگتساخ ناریا .دشاب هتشاد ینیرفآراک و یداصتقا دشر رد
م درف هب رصحنم ینامرد صاوخ ظاحل هب ناهایگ نیا زا یرایسب هک ی
دشاب ( 3 .) ( هنادهایس
Nigella sativa L.
هنوگ زا یکی ) -
هداوناخ مهم یاه
Ranunclaceae
.تسا و میدقزا مایلاا زا هناد هایس هناد یارب د نامر
،دردرس
،ینیب ناقتحا
،مسآ
،یژرلآ
تیوقت متسیس
،ینمیا درد نادند یاهمرک و ر
یاهدو و هب ناونع کیتروید یارب
یگدعاق ءاقلا و
شیازفا دیلوت ریش دروم
هدافتسا یم رارق .تفرگ داوم هرثوم هراصع یبآ نیا هایگ لماش
،نونیکومیت
،نوینکومیت ید نونیکوردیهومیت
و لومیت یاراد
2
خ تیوقت تیصا یگدننک
متسیس ینمیا
،ندب دض ناطرس نینچمه و دض
جنشت ( تسا .)8
شنت
بجوم یطیحم یاه
یم هایگ رد یتارییغت یم یلولس مسیلوباتم و نژ نایب رد رییغت لماش تارییغت نیا دنوش
داجیا و گرب یریپ ات و دوش
یم شیپ مئاد یگدرمژپ و دشر رد یتارییغت هب رجنم تیاهن رد و دور
یم هایگ درکلمع تارثا بآ دوبمک شنت .دوش
یم هایگ رب یفلتخم یکیژولویزیف ( دراد یگتسب هایگ تمواقم و تدش هب نآ تراسخ نازیم و عون هک دراذگ
2 .)
زا یسررب دروم یاه هنوگ نیب رد ار یدایز عونت هناد هایس هنوگ نیدنچ یژولوفروم تایصوصخ هعلاطم اب یسررب کی رد یعارز تافص رظن ( تسا هدش شرازگ
هعلاطم رد .)6
هایس یور رب دودحم یرایبآ طیارش رد یا هک دندرک ملاعا هزرفسا و هناد
یم لوکیلوف رد هناد دادعت تفص دشاب دودحم یرایبآ طیارش رد باختنا یارب یدیفم صخاش دناوت
( ).4
تیمها هب هجوت اب
هایگ هناد هایس ییوراد مک یبآ زاین و
یهد لگ هلحرم رد نآ ،هویم لیکشت و
رثا نییعت فده اب رضاح شهوژپ یکشخ شنت
یکیژولوفروم تافص زا یخرب یور تشادرب صخاش و
پیتوکا هایس یاه هناد
تفریذپ ماجنا
2 شور و داوم . اه
لاس رد حرط نیا 1315
ترک تروصب لیبدرا یرادرهش هایگ و لگ تادیلوت زکرم رد حرط بلاق رد هدش درخ یاه
کولب هیاپ یاه
یرایبآ( دهاش لماش لیکشت یرایبآ فلتخم حوطس ار یلصا وتکاف .دش ارجا رارکت هس اب یفداصت لماک
لگ هلحرم رد یرایبآ عطق ،)لماک ار یعرف لماع و یهد
11 دهشم ،مریمس ،رهش ینیمخ( هناد هایس فلتخم پیتوکا 1
،
دهشم و اضرهش ،رتسبش ،زیربت ،ناتسدرا ،ناهفصا ،نیمظاک 2
داد لیکشت ) دن
تروصب تشادرب و تشاد ،تشاک تایلمع
.دش ماجنا یتسد ندش درز( ییاهن یگدیسر زا سپ و هرود نایاپ رد
81 لوکیلوف دصرد نییعت تهج ،)اه
صخاش زا دعب
هتوب ،هیشاح فذح یازجا یریگ هزادنا تهج نینچمه .دش دهاوخ تشادرب ترک ره طسو عبرم رتم کی رد عقاو یاه
دادعت :لماش هناد درکلمع لوسپک
رد هناد دادعت ، هتوب رد لوسپک
هزادنا نیا و باختنا یعرف ترک ره زا هتوب جنپ یریگ
اه
نآ یور .تفرگ تروص اه رازفا مرن زا هدافتسا اب یرامآ تابساحم
SAS
هخسن 1 / 1 نیگنایم و تفرگ ماجنا نومزآ شور هب اه
هنماد دنچ لامتحا حطس رد نکناد یا
5 .دندش هسیاقم دصرد
3 . ثحب و جیاتن هداد سنایراو هیزجت جیاتن حطس رد لوسپک رد هناد دادعت رب پیتوکا و یکشخ شنت لباقتم رثا هک داد ناشن اه
لامتحا 1 دوب راد ینعم دصرد (
لودج 1 ( لوسپک رد هناد دادعت نیرتشیب .) 6
/ 115 طیارش رد و رهش ینیمخ پیتوکا رد )
ادعت نیرتمک نینچمه و دمآ تسدب لماک یرایبآ ( لوسپک رد هناد د
3 / 61 لکش( دش لصاح دهشم پیتوکا رد ) 1
.) رثا
عم تفص نیا رب اهنآ لباقتم رثا هک یلاح رد دوب راد ینعم هتوب رد لوسپک دادعت رب یشیامزآ یاهرامیت هداس دیدرگن راد ین
لودج(
2 لامتحا حطس رد هتوب کشخ نزو رب یکشخ شنت رد پیتوکا لباقتم مرثا .) 5
د ینعم دص رد لودج( دیدرگ را
1 )
( هتوب کشخ نزو رادقم نیرتشیب و 8
لکش( دش لصاح لماک یرایبآ اب هارمه مریمس پیتوکا رد )مرگ 2
.) لباقتم رثا
تفص نیا رب پیتوکا و یکشخ شنت هداس رثا هک یلاح رد دیدرگن راد ینعم تشادرب صخاش تفص رب شیامزآ یاهروتکاف
3
لامتحا حطس رد بیترت هب 5
و 1 م دصرد لودج( دوب راد ینع 1
( تشادرب صخاش نازیم نیرتشیب .) 1
/ 51 رامیت رد )دصرد
پیتوکا نینچمه .دمآ تسدب لماک یرایبآ نازیم اب بیترت هب ار تشادرب صخاش نیرتشیب مریمسو رهش ینیمخ یاه
75 / 61 و 38 / 51 دصرد لودج( دنتفرگ رارق کرتشم یرامآ هورگ کی رد هک دندوب اراد 2
.)
خ شنت ریثات .دراد اهنآ یومن و دشر لحارم هب یدایز یگتسب و هدوب هدیچیپ ناهایگ یور رب یکش
زا یکشخ شنت
شنت نیرتمهم و کشخ یحاون رد یعارز ناهایگ لوصحم دیلوت شهاک رد یتسیزریغ یاه
یم ناهج کشخ همین .دشاب
شخ شنت طیارش رد لااب لوصحم دیلوت و ومن و دشر هب رداق هک یماقرا هب یبایتسد هب هجوت دروم رایسب دنشاب یک
نارگداژن
تسا . دادعت ،گرب حطس ششوپ دننامه متسیس نیدنچ لوط رد رثوم یئاراک رد هشیر متسیس یئاناوت و اه هنزور هزادنا و
رود ة یم رثوم یکشخ هب هایگ شنکاو رب ،تبوطر دوبمک ( دشاب
1 .) یم خر ینامز یکشخ شنت امومع رد دوجوم بآ هک دهد
یم شهاک کاخ هلیسو هب بآ موادم نداد تسد زا ثعاب یوج طیارش و دبای
یم قرعت و ریخبت ی شنت هب تمواقم .دوش
یم هدید ناهایگ مامت رد ابیرقت یکشخ هنوگ زا نآ نازیم اما دوش
تسا توافتم هنوگ کی لخاد رد یتح و رگید هنوگ هب یا
( .)7
هب هجوت اب دندرک شرازگ رذگ تعرس شیازفا ببس یکشخ شنت شیازفا اذل ،تسا دشر دودحم یهایگ هناد هایس هکنیا
یم یشیاز هب شیور هحرم زا هخاش دادعت ندش رتمک رما نیا هک دوش
رازه نزو و هتوب رد یدیلوت لوکیلوف دادعت ،یعرف یاه
تشاد دهاوخ هارمه هب ار هناد (
2 ).
( رگید یقیقحت رد ایزرا هب )5
نوگ ود یب ه
Nigella sativa
و
Nigella damascene
لامش رد
،لوکیلوف رد هناد دادعت ،سامویب ریظن یتافص یارب ار ییلااب عونت و دنتخادرپ درکلمع یازجا و درکلمع ظاحل زا ایلاتیا کیلوف رد هناد دادعت قیقحت نیا رد هک دندومن شرازگ و داد ناشن هناد رازه نزو و هناد درکلمع ،نغور درکلمع نیرتشیب ،لو
.تسا هتشاد هنوگ ود ره رد هناد درکلمع یور رب ار رثا
لودج 1 - سنایراو هیزجت پیتوکا رد درکلمع یازجا
یکشخ شنت زا رثاتم هناد هایس هایگ یاه تاعبرم نیگنایم صخاش
تشادرب
هتوب کشخ نزو رد لوسپک دادعت هتوب
رد هناد دادعت لوسپک
یدازآ هجرد تارییغت عبانم
71 /
5 1/18 1/36 11/15 2 رارکت
33 /
62 * 1/88** 71/* 621/8** 1 یکشخ شنت
26 /
2 1/28 1/16 1/61 2 یلصا یاطخ
325/75** 13/16** 77/73** 163/7** 1 پیتوکا
18/17ns 1/11* 1/1ns 27/5** 1 *یکشخ شنت
پیتوکا 11
/
11 1 /3 1/15 5/61 36 یعرف یاطخ
53 /
6 3/31 6/61 2/73 - تارییغت بیرض
و ** و * لامتحا حوطس رد راد ینعم بیترت هبns
5 ، دصرد 1 یم راد ینعم فلاتخا نودب و دصرد .دشاب
4
لودج 2 - هناد هایس تافص زا یخرب یور یکشخ شنت رثا نیگنایم هسیاقم
تشادرب صخاش هتوب رد لوسپک دادعت یکشخ شنت
1a /
51 16/38a لماک یرایبآ
86b /
31 15/61b یکشخ شنت
- ینعم توافت مدع هناشن نوتس ره رد ناسکی فورح لامتحا حطس رد راد
5 نومزآ ساسا رب دصرد
یم نکناد .دشاب
لکش 1 - هناد هایس هایگ لوسپک رد هناد دادعت پیتوکا و یکشخ شنت لباقتم رثا نیگنایم هسیاقم
لکش 2 - کا و یکشخ شنت لباقتم رثا نیگنایم هسیاقم هناد هایس هایگ کشخ نزو رب پیتو
5
4 . هجیتن یریگ
یگژیو رب یکشخ شنت هچرگا هک داد ناشن رضاح شهوژپ یکیژولوفرم یاه
و صخاش تشادرب هایگ هناد هایس ریثات
یگژیو زا کی ره رد نآ ریثات نازیم یلو دراد زا هدافتسا دسر یم رظن هب و تسا توافتم اه
پیتوکا بسانم یاه یم
رد دناوت
.دوش عقاو رثوم یکشخ طیارش رد هایگ دشر دوبهب 5 . عبانم
1 . .م ،یسراف .ع،یرقاب 1383
. تاتابن حلاصا لوصا .
.دهشم یهاگشناد داهج تاراشتنا 376
.هحفص
2 .ر.ح ،یعازخ . 1381
بسانم یفرعم و مدنگ ساسح و مواقم ماقرا یکیژولویزیف تایصوصخ رب یکشخ شنت رثا . صخاش نیرت
یاه هب تمواقم
.یکشخ تعارز یرتکد هلاسر .دهشم یسودرف هاگشناد یزرواشک هدکشناد .
225 .هحفص
3 . فاک ی
، م دشار ،.م ح کچوک ،.م ،لص ی
، فلام و .ع ی بلا ی
، .ع 1381 ز . ی هر روانف .زبس ی لوت ی د روآرف و ی هسسوم . و پاچ سودرف هاگشناد تاراشتنا ی
دهشم . ص 78 - 73 .
4. Bannayan, M., Najafi.F, Azizi.M, Tabrizi.L, and Rastgoo.M. 2008. Yield and seed quality of Plantago ovata and Nigella sativa under different irrigation treatments. Industrial crop production. 27: 11-16.
5. D,Antuono, L.F., Moretti, A. and Lovato, A.F.S. 2002. Seed yield, yield components, oil content and essential oil content and composition of Nigella sativa L. and Nigella damascena. Industrial Crops and Products, 15: 59-69.
6. Ilcim, A., Kokdil, G., Özbilgin, G. and Uygun, C. 2006. Morphology and stem anatomy of some species of Nigella L.
in Turkey. Journal of Faculty of Pharmacy, Ankara, 35(1): 19-41.
7. Jaleel, C.A., Manivannan, P., Wahid, A., Farooq, M., Somasundaram, R. and Panneerselvam, R. 2009. Drought stress in plants: a review on morphological characteristics and pigments composition. International Journal Agriculture Biology, 11: 100–105.
8. Morikawa, T., Xu, F., Kashima, Y., Matsuda, H., Ninomiya, K. and Yoshikawa, M. 2004. Novel
Salehi Surmaghi, M.H. 2008. Nigella Sativa in Herbal Medicine and Herbal Therapy, volum 2, Donyay Taghziah press.
Tehran Iran. pp: 216.
6
Effects of drought stress on some quantitative traits and harvest index in Nigella sativa L.
Hassan sardari1, Rasoul asghari zakaria2, Nasser zare2 and Leila gafarzadeh nammazi3
1- Master of Sscience student of plant breeding, University of mohaghegh ardabili
2- Associate professor of agronomy and plant breeding, University of Mohaghegh Ardabili 3- Assistant professor of agronomy and plant breeding, University of Mohaghegh Ardabili [email protected]
Abstract
Nigella sativa is an annual herbaceous plant that has many medicinal purposes. in order to investigate the effect of drought stress on quantitative characteristics and harvest index of black currant ecotypes, a field experiment was conducted in split plots based on randomized complete block design with three replications. The main factor of the experiment consisted of two levels of irrigation (complete irrigation and irrigation cut in the flowering stage) and a sub-cultivar in 10 different black currant ecotypes (Khomeini Shahr, Semirom, Mashhad 1, Kazemin, Isfahan, Ardestan, Tabriz, Shabestar, Shahreza and Mashhad) were. Available Water levels had a significant effect on all traits. The results of analysis of variance showed that the interaction of experimental factors on seed number per capsule was significant at 1% probability level, while the number of capsules per plant and harvest index were not significant. Comparison of mean values showed that the highest dry weight of the plant (8 g) was obtained in Semirom ecotype and in full irrigation, which showed a 77% increase in irrigation stress compared to Mashhad ecotype.
Keywords: Harvest index, dry weight and Nigella sativa L.