Evaluation of genetic diversity of chickpea genotypes using molecular markers and its relation with salinity stress tolerance traits

هدکشناد یعیبط عبانم و یزرواشک

یشزومآ هورگ تتاابن حلاصا و تعارز

نایاپ دشرا یسانشراک هجرد تفایرد تهج همان

یزرواشک یژولونکتویب هتشر

پیتونژ یکیتنژ عونت یسررب هدافتسا اب دوخن یاه

تافص اب نآ طابترا و یلوکلوم یاهرگناشن زا یروش لمحت اب طبترم

رگشهوژپ :

یرای راگن

امنهار داتسا :

نایلافس دیما رتکد یرغصا یلع رتکد

:رواشم داتسا هداز یمیرک للها تمحر

ناینسح اریمس رهم 139

ناونع و مان

:روآدیدپ پیتونژ یکیتنژ عونت یسررب

اب نآ طابترا و یلوکلوم یاهرگناشن زا هدافتسا اب دوخن یاه

یروش لمحت اب طبترم تافص یرای راگن

داتسا نا امنهار نایلافس دیما رتکد :

یرغصا یلع رتکد

داتسا :رواشم نا هداز یمیرک للها تمحر

ناینسح اریمس

خیرات :عافد 1398/7/7

دادعت حفص :تا 92

.ص

نایاپ هرامش :همان

یژولونکتویب هورگ

:هدیکچ :فده همانرب رد لوا ماگ اه

ی داژنهب ی

، عت یی ن تنژ عونت ی ک ی حلاصا داوم ی

سررب .تسا ی

تنژ عونت ی ک ی دوخن ارب ی

همانرب اه ی حلاص ا ی و تظافح اخذ زا ی ر تنژ ی ک ی

، رما ی ح ی تا ی تنژ عونت حطس زا علاطا و هدوب ی

ک ی تونژ رد ی پ اه ی

دوخن ارب ی دلاو باختنا ی

ن رد همانرب اه ی حلاصا ی مها زا ی ت ز ی دا ی اهرگناشن زا هدافتسا .تسا رادروخرب ی

لوکلوم ی

،

و حلاصا نامز تدم شهاک ببس زه

ی هن اه ی هژورپ اه ی حلاصا ی م ی دوش .

شور هو ش یننسانننش ا رد :

ی ن قحت ی

،ق تنژ عونت ی ک ی 18 تونژ ی پ گ ی ها دوخن زا هدافتتتسا اب 21

رگناتتشن ISSR

زرا ی با ی وگلا .دش ی دنبراون ی هب اهراون دوجو مدع و دوجو ساسا رب ترت

ی ب اب ی ک دندش هداد ناشن رفص و .

هتفای

: اه پیتونژ نیب عونت زا یکاح کیژولوفروم تافص سنایراو هیزجت فلاغ دادعت ،هتوب عافترا تافص رظن زا اه

هرامش رگزاغآ هب طوبرم یدیلوت دناب نیرتشی .دوب روراب فلاغ دادعت و ،هتوب ی

21 اب 9 مک و دناب قلعتم دادعت نیرت

هرامش یاهرگناش ن هب ی

1 اب 3 نیرتش یب .دوب دناب هرامش رگزاغآ هب طوبرم لکش دنچ دناب دادعت

ی 21 اب 9 و دناب

مک دنچ دتتصرد نیرت هرامتتش رگزاغآ هب طوبرم یلکتتش

ی 16 .دوب دتتصرد رفتتص نازیم هب هب

عت روظنم یی ن اراک یی

،اهرگناشن اوتحم ی تاعلاطا ی لکشدنچ ی ( ) PIC نچمه و ی ن دصرد لکشدنچ ی دش هبساحم اهنآ .

اهرگزاغآ هرامش ی

3 ، 7 ، 10 ، 11 و 23 ب ندوب اراد اب ی

رتش ی ن نازیم رتهب ناونع هبPIC

ی ن س ررب تهج اهرگزاغآ ی

تنژ عونت ی ک ی رد

ای ن قحت ی ق فرعم ی ا هک ،دندتتش ی

ن هدنهد ناتتشن رما اراک

یی لااب ی ا ی ن امت رد اهرگزاغآ ی

ز تونژ ی پ اه ی دوخن دروم

دوب هعلاطم . هب زرا روظنم ی با ی تنژ هباتتشت ی ک ی ب ی ن ارتتض ،ماقرا ی ب لتخم هباتتشت Jaccard

، وDice هداتتس قباطت

و هدش هبساحم نومزآ

رض ساسارب مارگوردند و ماجنا لتنام قباطت ی

ب هباشت دراکاژ روگلا و ی مت UPGMA سرت

ی م

دش رض. ی ب تنفوک ی ک تسدب هدمآ ربارب 97 / 0 تونژ همه .دوب ی

پ اه ی سررب دروم ی کشت ی ل هشوخ ود ی دنداد ازجم

ب هک ی رگنا اراک یی لااب ی اهرگزاغآ ی دروم ثکت رد هدافتس ا ی

ر زجت .دوب مونژ زا بس انم تاعطق ی

ه تاص تخم هب لص ا

ی

عومجم رد دنتسناوت لوا هفلوم هس هک داد ناشن 53

/ 51 راو زا دصرد ی

سنا جوت ار لک ی ه دننک .

هجیتن

:یریگ ا فادها هب هجوت اب ی

ن قحت ی

،ق م ی ت ناو ا هب ی ن تن ی هج تتسر ی د تتسررب هک ی تنژ عونت ی ک ی تونژ ی پ اه ی

دوخن اب رگناش ن زا هدافتس ا فمISSR

ی د رگناش ن و هدوب مISSR

ی دناوت ناونع هب ی ک س ی متس بس انم رگناش ن

تهج خشت ی ص تنژ طباور و عونت ی

ک ی ا حلاصا رد ی ن گ ی ها گ رارق هدافتسا دروم ی

در .

هژاو یدیلک یاه

:

،یلوکلم یاهرگناشن ،یکیتنژ عونت ،یروش شنت .ISSR

3 سررب

ی تنژ عونت ی ک ی تونژ ی پ یاه اهرگناشن زا هدافتسا اب دوخن ی

لوکلوم ی

- فده و همدقم

1 - 1 - همدقم

مهم زا یکی یروش شنت نیرت

یاه ریثات تحت ار یعارز تلاوصحم دیلوت هک تسا یطیحم

یم رارق ورض یعارز تلاوص حم دیلوت یارب یرایبآ هک یقطانم مامت رد دهد ندش روش تس ا یر

ریغ یرما زین کاخ یم بانتجا لباق

ی هب هب هیردت هب هدیدپ نیا هک دتتتشاب رد هدمع لکتتتشم ک

همین و کش خ قطانم تس ا هدش لیدبت ناریا کش خ

( Flower and Flower, 2005 .)

بانب نیار

رد هک دنتس ه زاین دروم تلاوص حم زا یماقرا قطانم نیا رد یعارز تلاوص حم دیلوت همادا تهج نآ درکلمع شهاک هناتسآ و هدوب رادروخرب یبسانم دشر زا روش بآ اب یرایبآ طیارش دشاب لااب اه

( Munns and Tester, 2008 .)

مهم هلمج زا دوخن تلاوتتتصحم نیرت

و دیلوت رادقم هک تتتتسا ناریا و هنایمرواخ رد یعارز

شیازفا بجوم کاخ رد نژورتین تیبثت اب نینچمه و هدوب دایز رایتتتسب نآ هناد نیئتورپ تیفیک لصاح یم نآ یزیخ یم یروش هک هدش صخشم دوجو نیا اب دوش

لوصحم تیفیک و درکلمع دناوت

دهد شهاک دوخن یروتتتش هب لمحتم ماقرا رد یتح ار (

Asha Dhingra, 2007 .)

ماقرا هچ رگا

یم یمک یکیتنژ عونت یاراد دوخن یعارز دنتتشاب

( Berger et al., 2003 )

، رد هعلاطم لاح نیا اب

عمج ماقرا دروم هلمج زا هنایمرواخ و ایسآ بونج ،اقیرفآ لامش لماش لتخم قطانم زا هدش یروآ

زخ رد یروتتش هب لمحتم ماقرا شنیزگ هک هداد ناتتشن ناریا تیقفوم لامتحا اب دوخن یکیتنژ هنا

ناکما یبوخ تسا ریذپ

( Maliro et al., 2004 .)

رد عونت دوجو ران ک رد و کی ژولویزیف یاه دن یآرف زا تتتتتسرد کرد یکیتنژ هن ازخ

هویش یحارط رد شنت هب خس اپ رد کیژولوفروم هب لمحتم ماقرا هب یبایتس د یارب یحلاص ا یاه

هژیو تیمها زا یروش تسا رادروخرب یا

( Bruce et al., 2003 )

. شنت ،یروش شنت هجیتن رد یاه

ورب تتتتسا نکمم زین ویتادی تتتسکا شنت ریظن هی وناث عمجت و دی لوت تل اح نیا رد هک دن نک ز

لاکیدار نیئتورپ ندتتش دیتتسکا هب لاعف یاه یم رجنم لولتتس گرم هجیتن رد اهدیپیل و اه

ددرگ

( Molassiotis et al., 2006 )

. یم یروتش شنت رد کیژولویزیف یاهدنیآرف هعلاطم نیاربانب دناوت

.دنک دوخن یروش هب لمحتم ماقرا شنیزگ هب ینایاش کمک

2 سررب

ی تنژ عونت ی ک ی تونژ ی پ یاه اهرگناشن زا هدافتسا اب دوخن ی

لوکلوم ی

1 - 2 - هلئسم نایب

یکی زا هتفای یاه مهم یط دنچ ههد هتش ذگ رد حلاص ا هنیمز

،تاتابن تخانش هیامرس

میظع عونت یکیتنژ ناهایگ رد هدوب

،تس ا اما نونکات رش ب طقف هتس ناوت کی یتامدقم ماگ یارب

ییاس انش لیس ناتپ

عیس و نآ درادرب . یس ررب ساس ارب یاه

ماجنا

،هدش اهنت دودح 10 دص رد زا

هنوگ یاه دوجوم ات هب لاح اب شور یملع دروم یبایزرا رارق هتفرگ دنا یارب . هدافتسا زا نیا هیامرس

،میظع علاطا زا تیهام و عونت نازیم دوجوم

رد مرژ

،مسلاپ زا تیمها رایسب یدایز همانرب رد یاه

هب یداژن رادروخرب ینیدلاو .تس ا

هک زا یکیتنژ ظاحل توافتم

،دنتس ه ییاهدیربیه اب

سیزورته

دیلوت رتش یب یم

دننک و لامتحا هب تس د ندروآ جاتن رترب شیازفا یم .دبای زا فرط نییعت رگید

تاصخشم و

هورگ یدنب مرژ مسلاپ

،هب هب ناکما نارگداژن یم

دهد ات زا هرابود یراک رد هنومن یریگ زا

تیعمج اه بانتجا دنیامن زا ینادنچ عونت و هدوب یعتض رایتسب ایند رد یعارز دوخن متسلاپ مرژ.

یدایز تلاکشم ،یفاک عونت دوبن و یکیتنژ شیاسرف رثا رب اذل .درادن دوجو تشک دروم ماقرا ظاحل دراد دوجو بولطم تافتتتص یاراد ای و دیلوت ظاحل زا رترب ماقرا دیلوت هنیمز رد (

Yoko et al.,

.)2003 اشن هچ رگا روت ط هت ب یکیژوت لوفروم یاهرگن

دروت ت م یتست ت یز موت ت لع رد یتنت ت س

رارت ت ق هدافتت ت سا هتفرگ

تیدودت حم یاراد یت لو دت نا یت ساسا یات ه

هجوت تابجوم هک دنتسه

هت ب موت لع نیا نیققحم هدروآ مهارت ف ار یکیتنژ یاهرگناشن رگید عاونا

ا س تت هرق(

،یضای 1996 .)

هتتتتتلمج زا یاتتهرگناشتتن

هتتتفرگراک هتتب نوتتنک اتتت هتتک ی هدتتتش

دتتتنا یم ناوت هتب

میازوزتیا

،اتتته RFLPs

، RAPD

، AFLPs تلیتاتتسورکیم و

درتک هراتشا .

ریظن یرایتخا یاهرگزاغآ یروانف شیادیپ اب ،رضاح یاح رد وRAPD

تیدودحمISSR

هظحلام لباق روط هب اهنآ یکیتنژ طباور دروآرب روظنم هب پیتونژ ییاسانش .تسا هدیدرک عفترم یا

ب زا ی ن شور عاونا اه

یی هک ارب ی مخت ی ن م ی ناز تنژ عونت ی ک ی ب رد ی ن هن وگ اه ی گ ی ها ی دوجوم

اهرگناتتشن هک تتتسا هدتتش تباث ،دنتتتسه ی

لوکلوم ی دنمتردق رازباDNA

ی زرا تهج ی با ی عونت و

طباور تنژ ی ک ی اهرگناتتتشن .دنتتتتسه ی

لوکلوم ی اهرازبا ی دنمناوت ی ارب ار ی زرا ی با ی تنژ عونت ی ک ی

تونژ ی پ اه ی گ ی ها ی و گ حلاصا ی ناها هدروآ مهارف نآ .دنا

اهدربراک اه ی

ز ی دا ی رد ت ت سررب ی عوت ت نت

تنژ ی کتتتتتتتت ی

، تشگنا راگن ی

، هست ی لتتتتتتتت ا ی سرگورتن ی

،نو ی نتفا وخ طباور ی دنواش ی ب ی ن هنوگ

،اه

اسانش یی زجت ،ماقرا ی

ه لحت و ی ل اه ی ف ی نژول ی

،ک باختنا قد ی ق دلاو ی ن لوت تهج بسانم ی

د هگرود ا ی

وق ی دنراد ( Ren and Timko, 2001 .)

شور اه ی اپ رب ی ه ی جنز شنکاو ی

هر ا ی لپ ی زارم (PCR) هب لد ی ل زه ،تلوهتتتس ی

هن اپ یی

،ن

ن مدع و تعرس ی

زا هب اهرگش واک ی

دار ی تکاو ی

،و هب هزورما روط هدرتس گ ا ی رد س ررب ی تنژ عونت ی ک ی

گ لتخم ماقرا ی

ها ی هدافتسا دروم رارق

م ی گ ی دنر ب رد . ی ن اهرگناشن ی نتبم ی رب

، PCR اهرگناشن ی

فده و همدقم

3

حاون(ISSR ی ب ی ن لاوت ی اه ی رارکت ی )هداس هب س و روط ی ع ی ارب ناققحم طس وت ی

زجت ی ه لحت و ی ل

عونت تنژ ی ک ی هتفرگ رارق هدافتتتسا دروم شرازگ دمآراک و دنا

هدتتش دنا رگناتتشن . نتبمISSR

ی رب

جنز شنکاو ی

هر ا ی لپ ی زارم و غت عاونا ءزج یی

ر ی هتفا ی اهرگناشن ی ر ی هراوهامز م ی دشاب .

اهرگناتتشن ی

، ISSR طتتسوت لاوت زا هدافتتتسا اب وPCR

ی اه ی زکرم ی ر ی هراوهامز ناونع هب

دنچ اب هارمه ،رگزاغآ توئلکون

ی د باختنا ی اهتنا رد

´ی 3

´ای 5 هب ناونع ییاهرگنل لخاد

قطانم

غ ی ر رارکت ی ثکت رواجم ی

ر م ی دنوش ( Li et al., 2008 .)

رگناش ن یISSR ک نکت ی ک رس ،هداس ی

ع و

رثوم تتسب و ی را ذپ رارکت ی ر اراد و تتتسا ی

و ی گژ ی اه ی تتسب ی را بولطم ی زجت دننام ی

ه لحت و ی ل نامزمه

ز دادعت ی دا ی اج ی هاگ نژ ی

، تسب عونت ،لااب تقد ی

را زه ،لااب ی هن اپ یی

،ن و تعرتس تلوهتس

روط هب ارجا

هدرتسگ ا ی گ رد ی ناها هتفرگ راک هب هدش

رگناشن .تسا نISSR

ی هم فداصت ی رارکت زا و هدوب ذپ

ی ر ی

لکتتشدنچ و ی

لااب یی هنماد رد و تتتسا رادروخرب تتسو

ی ع ی گ زا ی ناها نچمه .دراد دربراک ی

ن تلع هب

بلاغ ی

،ت گداس ی

، کفت تردق و لمع تعرس ی

ک تردق ،لااب ب

ی رتش ی زاس راکش آرد ی

تنژ عونت ی ک ی

دراد ( Reddy et al., 2002 ،ناراکمه و ینس ح ؛

2013 .) ازم یا ی رگناش ن زا هدافتس ا اISSR

ی ن

تتصاتتصتخا هک تتتسا ی

اهرگناتتشن ندوب ی

ر ی هراوهامز امن هب ار ی ش م ی

،دراذگ هرهب اب اما گ

ی ر ی زا

زم ی ت اه ی اهرگناشن ی فداصت ی

، نی زا ه هب ی چ هنوگ تاعلاطا لاوت ی ارب ی هلمج زا .درادن رگزاغآ زتنس

ازم یا ی د ی رگ م نآ ی دنچ نتشاد هب ناوت ی

ن نژ رقم ی

،لکشدنچ لباق

ز دادعت اب دربراک ی

دا ی و هنومن

زه ی هن اپ یی ن هراتتتشا درک زجت . ی ه لحت و ی ل مISSR ی دناوت طوبرم تاعلاطم رد هب

وه ی ت تنژ ی

،ک

اتتسانتتش ،نولک ،بتتسن یی

وتتس ی ه تاعلاطم و مونوتتسکات

ی ک هنوگ اه ی تتسب ی را دزن ی ک نچمه و ی ن رد

تاعلاطم رادرب هشقن ی

گ رارق هدافتسا دروم نژ ی

در ( Reddy et al., 2002 ).

تفرشیپ یات ه هزات ت ت یاهدت ت یما ،یلوت ت کلوم و یلولت ت س کت ت یتنژ رد رت ت یخا رد یا

هب هب نارگداژن تفرشتیپ نتیا هتلمج زا هتک تسا هدروآ دوجو

اته یم یاهرگناشن عاونا عادبا هب ناوت

زا یتتتکی .درتتتک هراشا یلوکلوم مهم

یباتتتیزرا ،تاتابن حلاصا رد اهرگناشن نیا دربراک دراوم نیرت

اخذ لیتتسناتپ ی

تتتسا یثراوت ر هرق(

،یتتضای 1371 .) کینکت شنکاو رب ینتبمAFLP

هریجنز یا

هتئارا ،ناراتکمه و سوو طتسوت هتک تتسا زارتمیلپ دیدرگ

( Vos et al., 1995 .)

کینکت نیا زا یتصاخ تاجتتسد رتیثکت ساتسارب

شرتتب تاتتعطق اتتب یموتتنژ هتتتفای

زا هدافتتتسا یتتمPCR

.دتتشاب مدع ،ینژ ناکم نیدنچ نامزمه یسررب ناکما ،لااب یریذپرارکت

ندوتتتب ساستتتحریغ ،رگزاغآ یحارط تهج هیلوا تاعلاطا هب زاین تظلغ هب

تیفرظ ،وگلاDNA

من یارتب موتنژ لتک یسررب ناتیا

تدتم رد ریذتپرارکت راوتن دایز دادعت دیلوت و یلکشدنچ ندرک

یتتتم شور نتتتیا یاتتتیازم زا هاتتتتوک ناتتتمز دتتتشاب

( Vos et al., 1995; Pejic et al., 1995;

Sasanuma et al., 1995 .)

4 سررب

ی تنژ عونت ی ک ی تونژ ی پ یاه اهرگناشن زا هدافتسا اب دوخن ی

لوکلوم ی

شور رد ز تاعطقRAPD

ی دا ی ( مونژ زا 1 ات 20 و سوکول یا

تح ی ب ی رتتتتش روط هب )

فداص ت ی ثکت ی ر م ی دنوش ا روض ح مدع و روض ح . ی

ن تاعطق یا دناب عم اه ی را ی ارب ی لپ ی فروم ی مس

لکتتشدنچ(

ی ب رد ) ی ن ثکت تاعطق .تتتسا لتخم دارف ی

ر تتسوب هدتتش ی

هل رگزاغآ م ارRAPD

ی ناوت

امن ی هدن رد مونژ لک زا رظن

ز ،تفرگ ی ار ندوب هاتوک رگزاغآ

م ببتتتس اه ی

دوتتتش مامت رد هک ژ

مون

ناکم ی ارب ی لاتتتصتا ی

تفا وتتتش .د زمایلیو ثکت تاعطق درک ناونع1

ی ر ی هتفا رد واح RAPD ی

فدارت اه ی سلاک هب قلعتم اه

ی اه فدارت( مونژ لتخم ی

پک کت ی

، )لااب رارکت و طتتتسوتم رارکت

دنتتتسه ( Wiliams et al., 2002 .)

رگزاغآ اه ی لاومعم( هاتوکRAPD

10 توئلکون ی و دنتتتسه )

اراد لقادح ی

5 ددع مG+C ی دنتتشاب ارب . ی ی ک رگزاغآ 10 ات یی فداتتصت ی دودح رد 1048576

کرت ی ب م ی ناوت لد هب اما تفرگ رظن رد ی

ل ا ی هکن ا ی ن اب تاعطق ی د واح ی 60 ات 70 دتتتصرد G+C

دنش اب اذل کرت دادعت ی تاب دودح رد و تش ا دهاوخ شهاک تدش هب نکمم 24576

کرت ی ب دهاوخ

دوب ( Harris, 1999 .)

ازم یا ی )رکرام( رگناتتشن زا هدافتتتسا هب ناوت یمRAPD

1 - زه ی هن اتتس هب تبتتسن رتمک ی

ر

نکت ی ک اه ، 2 - ن مدع ی زا ز رادق م هب ی

دا وگلا DNA ، 3 - تتتسررب ناک ما ی

هن وگ اه ی اب لتخم

رگزاغآ اه ی ی ناس ک ، 4 - ن مدع ی زا دار داوم ، رگش واک هب ی

و تکا ی و

… و . ، 5 - ز اتبس ن تعرس ی

دا ارب ی

تتسررب ی ز دادعت ی دا ی هنومن ، 6 - تتسررب ناکما ی

دنچ نامزمه ی

ن اج ی هاگ نژ ی اه هنومن مونژ رد ،

7 -

ن مدع ی زا لوا تاعلاطا هب ی

ه در دروم رد ی

حارط تهجDNA ی

تخاس و رگزاغآ

، 8 - هنومن رادرب ی

فداصت ی سب زا ی را ی اج زا ی هاگ اه ی نژ نینچمه .درک هراشا ی نکت تلاکشم

ی ک سررب ردRAPD

ی

تنژ عونت ی ک ی ف طباور و ی

نژول یم ی هب ناوت مدع

ذپ رارکت ی ر ،یژولومه ،ندوب بل اغ ،ی اه دن اب

غ ی ر دلاو ی ن و تباقر ،ی رادرب هنومن

ی مونژ لک زا درک هراشا

،سیراه(

1999 .)

یکیتنژ عونت و یکیژولویزیف ،یکیژولوفروم تافتتص تارییغت یتتسررب شهوژپ نیا زا فده پیتونژ لیبق زا یلوکلم یاهرگناشن زا هدافتسا اب دوخن یاه نآ طابترا وISSR

اب طبترم تافص اب

یم یروش لمحت .دشاب

1 - 3 - شهوژپ تیّمها و ترورض

نیا هب هجوت اب ماقرا عباوت ای و ناهایگ حلاتتصا یارب یکیتنژ عونت تاتابن حلاتتصا ملع رد هک

یم ام ،تتسا راکنا لباقریغ و مهم رایتسب طرتش شیپ کی دیدج ار ناریا یعارز مهم ماقرا میهاوخ

عونتم ماقرا و یبایزرا لمحتم و رت

دهاوخ حرطم قیقحت نیا زا هک یرگید فده .مینک یفرعم ار رت

دوجوم ماقرا یروش لمحت اب طبترم یکیژولوفروم تیعضو یلوکلوم یاهرگناشن اب هک تسا نیا دوب

1Wiliams

فده و همدقم

5

هورگ تیلاعف و ناس آ هدافتس ا یارب ار ناریا رد لمحتم بیترت نیدب و مینک یدنب

رد ار ماقرا نیرت

عونت دوجو تروص .مینک صخشم یروش لمحت رد

1 - 4 - لاؤس( لاؤس )یاه

شهوژپ

1 - پیتونژ نیب رد ایآ ظاحل زا دوخن یاه

یگژیو یاه یم هدهاشم یعونت یپیتوتف

؟ددرگ

2 - هاگیاج نیب یلامتحا طابترا نداد ناشن ییاناوت یسررب دروم یاهرگناشن ایآ و ینژ یاه

پیتونژ رد تمواقم هب طبترم تافص ار دوخن یاه

؟دنراد

3 - پیتونژ نیب زا ایآ یم هعلاطم دروم یاه

؟تفای ار لمحتم ماقرا ناوت

1 - 5 - هیضرف هیضرف(

شهوژپ )یاه

1 - پیتونژ نیب عونت یسررب یگژیو ظاحل زا دوخن یاه

.یپیتونف یاه

2 - یلوکلم یاهرگناتتشن ییاناوت یتتسررب هاگیاج نیب

یاه یلامتحا هب طبترم تافتتص و ینژ

ونژ رد تمواقم پیت

.دوخن یاه

3 - پیتونژ نیب رد یروش هب لمحتم ماقرا یسررب .هعلاطم دروم یاه

1 - 6 - شهوژپ )فادها( فده

1 - پیتونژ عونت ییاسانش زا هدافتسا اب دوخن یاه

و ی گژ ی یاه تونف ی پ ی .

2 - هاگیاج نیب یلوکلم یاهرگناش ن تردق ییاس انش یاه

یلامتحا هب طبترم تافص و ینژ

پیتونژ رد تمواقم .دوخن یاه

3 - یروش هب لمحتم دوخن ماقرا نایم یکیتنژ عونت ییاسانش

2 - قیقحت هنیشیپ و ینابم

2 - 1 - همدقم

ماظن بلغا رد ح ،هعس وت لاح رد یاهروش ک یعارز یاه

هب یعارز دوخن هلمج زا تابوب روط

تتتشک یعیتتسو یم

نوتتش د مهم هلمج زا ناهایگ نیا . شقن هک دنتتتسه یهایگ نیئتورپ عبانم نیرت

اذغ داوم نیمأت رد یمهم یم افیا قطانم نیا مدرم یی

و تتتتسا تلاغ زا دعب تابوبح تیمها .دننک

هنرب و مدنگ زا سپ ناریا رد موتتس هبتر رد

( دراد رارق دنوتتسیع و اینرذآ

، 1392 .) ( دوخن Cicer

arientinum L.

زا یکی ) مهم رت ی ن ئتورپ عبانم ی

ن ی ژر رد ی م اذغ یی س ب ی یرا زا لاح رد یاهروش ک

یاراد و هدوب هعس وت 18

ات 32 ئتورپ دص رد ی

ن هب بلغا هک تس ا لمکم ناونع

ئتورپ ی ن رد تلاغ

ژر ی م اذغ یی م یاج ی گ ی در صوصخ. ی تا ی بثت نوچمه ی

ت ن ی

،نژورت ر ی هش هد ی مع ی ق رثؤم هدافتسا و

هدتتتش ببتتتس یوج تلاوزن زا هک

ا ی ن گ ی ها مهم شقن ی

لوت تابث رد ی

د ماظن عارز یاه ی ا ی اف دنک

میحر(

،دیون و هداز 1390

.) ز حطتتس ی ر د دوخن تتتشک ی

م رد روتتشک 472 هدتتش دروآرب راتکه رازه

هک تس ا لداعم

9 / 3 دص رد ض ارا حطس لک زا ی

تلاوص حم عارز

ی دودح و 3 / 61 لک زا دص رد

تشادرب حطس تابوبح

مهس اب ناتسدرک ناتسا .تسا 13

/ 20 دصرد ،دوخن تشادرب حطس لک زا

بی رتش ی ن حطس ا ی ن ناتسا .تسا اراد ار لوصحم سرل یاه

اب نات مهس 24 / 18 اب هاشنامرک ،دصرد

مهس 6 / 17

،دصرد ابرذآ ی ناج برغ ی مهس اب 30 / 17 و دصرد ابرذآ ی ناج قرش ی مهس اب 17 / 13 دصرد

هب ترت ی ب ماقم یاه هداد داتتصتخا دوخ هب ار مجنپ ات مود دنا

( Anonymous, 2015 نینچمه .)

م ی گنا ی ن ا رد حطتس دحاو رد دوخن درکلمع ی

نار 560 ک ی ول و مرگ ناهج رد 650

ک ی ول م مرگ ی دتشاب

،یزرواشک همانرامآ(

96 - 1395 .)

پیتونژ عونت و دنرادروخرب ییلااب یکیتنژ یانغ زا ناریا یعارز ناهایگ هچرگ و اهداژن ،اه

تیعمج نیا رضاح لاح رد هنافسأتم ،تسا هدوب دایز رایسب هتشذگ رد یعارز ناهایگ یاه هب عونت

زور دیدهت ضرعم رد یعارز تلاوصحم زا یرایسب و تسا هتفای شهاک تدش یطیحم طیارش نورفا

شنت و بتسانمان ریغ و یتتسیز یاه

هتفرگ رارق یتتسیز لاتس رد هنافتسأتم .دنا

یاه لیلد هب ،ریخا

هنوگ ندش نیزگیاج ا زا یرایس ب ،لااب یداص تقا شزرا و درکلمع یاراد هدش حلاص ا یعارز یاه

نی

هنوگ متسیس زا و هدش هدرپس یشومارف هب یلحم و یموب ماقرا و اه هدش فذح ناریا یعارز یاه

دنا

،

ینچمه و یکیتنژ عونت هنماد شهاک بجوم زین صلاخ ناهایگ تش ک هب لیامت شیازفا تس د زا ن

هنوگ یکیتنژ ریاخذ نتفر ینارگن و هدتتش یعارز یاه

هدرک داجیا ایند رتتسارتتس رد ار یرایتتسب یاه

،ناراکمه و یکچوک( تتتتسا 1383

.) مرژ نیب یکیتنژ عونت زا یهاگآ رد تیقفوم دیلک ،متتتسلاپ

همانرب یم رامتتتش هب یحلاتتتصا یاه و متتتسلاپ مرژ زا تظافح ییاراک رد یکیتنژ عونت یبایزرا .دیآ

،ناراکمه و یدیش ر( تس ا تیمها زئاح نآ دربراک 1386

.) اب نیا هب هجوت هدوت هک

یارب یموب یاه

هتفرگ رارق یطیحم داح لماوع ضرعم رد ینلاوط تدم نآ یرادیاپ و شزاتتتس تردق و دنا

دایز اه

یم هژیو تیمها زا ،دش اب یم یرادیاپ نیا .دنتس ه رادروخرب یا

ای و ییایفارغج عیزوت زا یش ان دناوت

نآ رد هدرتتتتسگ یکیتنژ عونت دوجو ،اب تتتص( دتتتشاب اه

1374 .) آ یکیتنژ عونت زا قیقد یهاگ

هعومجم نآ زا هدافتسا تیلباق ،یکیتنژ ریاخذ ظفح نمض یکیتنژ یاه همانرب رد ار اه

یحلاصا یاه

یم لیهتتست دیامن

( Mohammadi and Prasanna, 2003

،) هلتتصاف زا علاطا بتتسک نینچمه

ن یکیتنژ تیعمج ای دارفا نیب رد دوجوم یبس همانرب رد اه

یحلاص ا یاه هژیو تیمها

اریز ،دراد یا

ما مرژ یهدنامزاس ناک هنومن و مس لاپ

یم مهارف رترثؤم روط هب پیتونژ یریگ نازیم نیاربانب .دوش

یم نآ شور اب تتتسیاب ارق یبایزرا دروم یلوکلوم و یکیژولوفروم لتخم یاه

نآ زا ناوتب ات دریگ ر

همانرب رد مرژ تیریدم یاه و نیدلاو باختنا :دننام متتتسلاپ

م اب دیربیه دیلوت ،لااب سیزورته نازی

هتیراو دیلوت شنت هب مواقم یاه

تتتتسیز یاه ریغ و ی

درک هدافتتتتسا هریغ و نژ لاقتنا ،یتتتتسیز

هرق(

یضای

، 1375 .)

رف یکیتنژ عونت هعلاطم آ

تیعمج ،دارفا نیب توافت هک تسا یدنی هورگ ای و اه

هدافتسا اب اه

شور زا هداد ساسا رب داخ یرامآ یاه یم یسررب لتخم تافص یبایزرا زا لصاح یاه

عونت .دوش

یم یکیتنژ یلوکلوم تایص وص خ ای و هرجش ،)یفیک ای یمک( یکیژولوفروم تافص ساس ا رب دناوت

و یکیژولوفروم تافص هچرگ .ددرگ نایب دارفا هرجش تاعلاطا

یم هدافتسا روظنم نیدب یا اما دوش

نآ ییاراک دروم رد یرایس ب تاداقتنا اه

توافتم یژولوفوم رظن زا هک یناهایگ اس ب هچ ،دراد دوجو

یمن نژ ای نژ یاراد یلو دنش اب و زورب یص اخ طیارش تحت هک دنتس ه یزیامتم لاماک ددعتم یاه

یم رظن هب توافتم رهاظ هک یناهایگ اس ب هچ ،سکعلاب و درک دنهاوخ روهظ توافت نیا یلو دنس ر

نآ و هدوب یطیحم لیلاد هب افرص زا اه

دنتسه ناسکی لاماک یکیتنژ رظن (

Tinker, 1993 .)

رط زا لوص حم دوبهب ی

ق تنژ عونت زا هدافتس ا ی

ک ی

، لک ی د قفوم ی ت همانرب اه ی حلاص ا ی تس ا

( Renganayaki et al,. 2010 .)

ب تاف لاتخا ی

ن تونژ ی پ اه هب هج وت اب و

ی گژ ی اه ی عارز ی

،

ژولوفروم ی

،ک ب ی تتشو ی م ی ا یی لوکلوم و ی هب روط قتتتسم ی م غ و ی قتتتسمر ی م ناتتشن رد تافلاتخا ةدنهد

حطس اربانب .تساDNA

ی

،ن دروم رد تاعلاطا بسک طباور

تنژ ی ک ی

، بانتجا ذپان ی ر تسا ( Tahir

and Karim, 2011 .)

فده و همدقم

5

لاد ی ل ز ی دا ی ارب ی ن ی زا زرا هب ی با ی حتتتص ی ح عونت تنژ ی ک ی ب و نورد ی ن عمج ی ت اه ی گ ی ها ی

زا .دراد دوجو ا

ی ن لاد ی ل م ی ناوت هاوگ هب ی امح ،رذب ی ت ی ا رادهگن ی حتتص ی ح تنژ عونت ی ک ی گ ی ناها

( Dwevdi and Gaibriyal, 2009

،) زجت هی غت یی ذپر ی ر ی تنژ ی ک ی تونژ رد ی پ

،اه زوت ی ع و رادهگن ی

مرژ مس لاپ ( Zheleva et al., 2007 )

باختنا و حص

ی ح اهدلاو ی ارب رترب ی قلات ی اه ( Tahir and

Karim, 2011 )

هب .درک هراتتتشا گراک

ی ر ی تنژ عبانم ی ک ی رد نوگانوگ ازفا

ی ش تنژ عونت ی ک ی رثؤم

هب .تسا لک روط ی

، سرتسد رد ندوب

لا ی ن اه ی قلات و لتخم ی

ب ی ن نآ بسانم تصرف اه ی

ار ارب ی

کرت قلخ ی تاب نژ ی دج ی د م مهارف ی دنک و لامتحا لوت ی د ی ک تونژ ی پ هبرتتتصحنم بتتتسانت هب ،درف

دلاو ی ن نژ دادعت اب اه

ی ازفا لتخم ی

ش م ی ی دبا ( Upadhyaya et al., 2007 .)

اهرگناشن ی لوکلوم ی لکشدنچ ی حطس رد ار م راکشآDNA

ی دننک تن رد و ی هج تحت ثأت ی ر

ارتتش ی ط حم ی ط ی ی ا دتتشر لحارم ی

گ ی ها رارق من ی گ ی دنر ( Collard et al., 2005 .)

زا هدافتتتسا

اهرگناش ن ی لوکلوم ی هت و هیی هش قن اه ی پ ی گتس و ی تنژ ی ک ی

، زا لاعف ی ت اه ی لص ا ی مز رد ی هن حلاص ا

لوکلوم ی تسا .

2 - 2 - دوخن

گ دوخن ی ها ی ی هلاتتسک ب هداوناخ زا ق

ن رثکا رد دوخن تتتشک .تتتسا تلاو ق

و هب ناهج طا ی

هژ

تا ی پو ی

، ی

،نانو سآ ی ا ی غص ی

،ر ا ی

،نار روس ،قارع ی

،ه عارز دوخن ماقرا و هتشاد قنور ناتسناغفا ی

ا زا ی ن

حاون ی اتتس هب ی ر ن ق ند طا ی ا شرتتتسگ پ

ی اد .تتتسا هدرک گ دوخن

ی ها م ق موا ی رد تتتسا رداق و تتتسا

هنماد ی س و ی ع ی کاخ زا کاخ .دنک دش ر اه اه

ی مع ی ق مول ی ی ا س مول ی تل ی س ر ی تعارز بس انم

ای ن گ ی ها هدودحم و هدوب بpH

ی ن 9 - 6 م ط ا بول ی ن گ ی ها تتتسا هناوج هرود رد تابوبح مامت . نز

ی و

ن ندتتتش زبتتتس ی

زا ز ی دا ی ا و دنراد بآ هب ی

ن گ ی ناها هلحرم رد ی

بذج بآ و هنوگ هب هتتتتسب

تتصوتتصخ ی

تا ب رذب ی ن 90 ات 120 م بذج بآ ناتتشدوخ نزو دتتصرد ی

دننک ارب و ی ت أ م ی ن ن ی زا

تبوطر ی اب ی د خ رذب تشاک ی

ل ی نامز و دوز ی

م کاخ تبوطر زونه هک ط

.دوش ماجنا تسا بول

6 سررب

ی تنژ عونت ی ک ی تونژ ی پ یاه اهرگناشن زا هدافتسا اب دوخن ی

لوکلوم ی

لکش 2 - 1 - یعارز دوخن هایگ

2 - 2 - 1 - مها ی ت دوخن

بق تلاو تتساو هب ط فرظ ه ی ت بثت ی ت ر اب طابترا رد تزا ی

بوز ی مو اج ی هاگ مهم ی تلاوتتصحم رد

عارز ی دوخن .دنراد رد

د اب بوانت ی

رگ گ ی ناها ازفا ثعاب ی ش اس درکلمع ی

ر گ ی ناها م ی دوش نچمه . ی ن

د اب بوانت رد دوخن ی

رگ تلاوصحم گولج رد

ی ر ی ب زورب زا ی رام ی اه ی اش عی ب دننام ی رام ی سوپ ی گد ی

گدرمژپ و ی ر ی هش مها زئاح ی ت تسا ا . ی ن و ی گژ ی لوت هدمع قطانم رد ی

د هراق هبش رد هلمج زا دوخن

بوخب ناتسودنه ی

.تسا هدش هتخانش ،نینچمه

بق تلاو ساو هب ط فرظ ه ی ت بثت ی ت طابترا رد تزا

ر اب ی بوز ی مو اج ی هاگ مهم ی عارز تلاوصحم رد ی

دوخن .دنراد رد

د اب بوانت ی

رگ گ ی ناها ازفا ثعاب ی ش

اتس درکلمع ی

ر گ ی ناها م ی دوتش نچمه . ی ن د اب بوانت رد دوخن ی

رگ تلاوتصحم گولج رد

ی ر ی زورب زا

بی رام ی اه ی اتتش عی ب دننام ی رام ی تتسوپ ی گد ی گدرمژپ و ی ر ی هتتش مها زئاح ی ت تتتسا ا . ی ن و ی گژ ی رد

لوت هدمع قطانم ی

د بوخب ناتسودنه هراق هبش رد هلمج زا دوخن ی

.تسا هدش هتخانش

گ ی ها دوخن س ا ی د لام ی ک تمس ق زا ار اه

ی

،گرب لماش لتخم د

ی هراو م ی هو ناوج هقاس و

م حش رت ی دنک م رظن هب . ی

دس ر ا ی ن و ی گژ ی د هب تبس ن دوخن ات تس ا هدش ثعاب ی

رگ موگل تفآ اه

رتمک ی دلوبمر .دتتشاب هتتتشاد (2

1981 ) گتتتسبمه ی نعم ی راد ی ب ی ن م ق تتسا راد ی د لام ی ک گرب و اه

ش ان تراس خ ی

س اس ح زا ی ت فلاغ هب له راوخ ی تو ی س رد ماقرا ی ارش تحت ی

ط د ی م اذل .درک شرازگ

ماقرا ی سا هک ی د لام ی ک س زا رتلااب دح رد ار ط

حشرت هناتسآ ح م

ی له هرشح هب دننک ی

تو ی

3س

ًاتبسن

م ق موس دوخن ناهج رس ارس رد .دنتس ه موا ی

ن دبس رد تابوبح مهم لوص حم اذغ

یی مهم و رت ی ن

2Rembold

3Heliotheus

فده و همدقم

7

ا رد تابوبح ی

نار دوخن .تسا ی

ک دق لوصحم ی

م ی اهروشک رد مهم ی

و هعسوت لاح رد اهروشک

ی

هعس وت ی هتفا م ی دش اب ( Yadav et al., 2007 )

. ناونع هب دوخن ی

ک اذغ ی س ب ی را لاع ی بنم و یع زا

ئتورپ ی ن اه ی اذغ یی هوبرک،

ی تارد

،اه ر ی ز ذغم ی اه و و ی مات ی ن اه تتتسا ( Jukanti et al., 2012 ن )

دوخ

بنم ع اذغ یی مهم ی مات رظن زا ی

ن ژرنا ی

، لا ی فا اذغ یی غ و لولحم ی

ر ،زنگنم ،لولحم لوم

ی

،ندب

و ی مات ی ن ،B و رفس ف س اتپ ی م م ی دش اب اراد طس وتم روط هب . ی

3 - 14 / 3 م ی ل ی ،نهآ مرگ 2

/ 2 - 20

م ی ل ی ور مرگ ی اراد و ی 334 - 446 ک ی ول رلاک ی ژرنا ی رد 100 م دوخن مرگ ی

دش اب ( Pettersonet

al., 1997 .)

2 - 2 - 1 - دوخن تیمها

.( یعارز دوخن Cicer arietinum L

سنج یعارز هنوگ اهنت ) Cicer

یم ظاحل زا و دتتشاب

ریز حطس دوخ هب تابوبح نیب رد ار موس هبتر یگنرف دوخن و ایبول زا دعب ،یدیلوت لوصحم و تشک

دهد یم داصتخا ،ناراکمه و دمحا(

2010 .) یت ود یاراد هایگ نیا یسد و )تشرد هناد( یلباک پ

هناد(

یم )زیر دودح رد .دش اب 85

دوخن دص رد یلباک پیت هب تبس ن هک تس ا یس د عون زا ناهج

سردوز مواقم امرس ربارب رد و رت ییاوه و بآ طیارش زا یعیس و هنماد هب دوخن یراگزاس .تس ا رت

هب ناهج طاقن مامت رد هایگ نیا هک تس ا هدش ببس دنه نایم نیا رد هک ،ددرگ تش ک بطق زج

اب 73 ص تخا دوخ هب ار ناهج لوا ماقم ،دیلوت دص رد یم دا

تش کریز حطس و دیلوت نازیم .دهد

دوخن هاگتتتتساخ زا یکی هک زین ناریا رد یم رامتتتش هب نآ یاه

بیترت هب دیآ 240

و نت رازه 508

یم راتکه رازه دش اب

( http://faostat.fao.org

; 2011 )FAO و یکش خ هب مواقم یهایگ دوخن .

یامد لمحت اب ،نآ رب هولاع .تس ا یروش 12

ریز هجرد یم رامش هب زین امرس هب مواقم رفص

دیآ

نونجم(

،ینیتتسح 1387

.) نیا یرتکاب اب یتتتسیزمه لیلد هب هایگ تزا هدننک تیبثت یاه

شقن4

لصاح رد یمهم دراد کاخ یندعم رصانع لداعت یرارقرب و یزیخ

( Patel et al., 2006 .)

( تاردیهوبرک و نیئتورپ یدایز رادقم نتشاد رب هولاع دوخن 5

/ 80 ،)رذب کشخ نزو دصرد

یم رتشیب نآ لولحم یاهدنق و رفسف ،زنگنم ،میسلک ،تابوبح ریاس اب هسیاقم رد دشاب

. دوخن هناد

م هوهق تروص هب تاقوا یهاگ و هدز هناوج ای و زبس هناد ،درآ ،هپل ،لماک تروص هب دروم یعونص

یم رارق هدافتس ا دریگ

گ ی ها دوخن س ا ی د لام ی ک تمس ق زا ار اه

ی د ،گرب لماش لتخم ی

هراو م ی هو و

م حش رت ناوج هقاس ی

دنک م رظن هب . ی

دس ر ا ی ن و ی گژ ی د هب تبس ن دوخن ات تس ا هدش ثعاب ی

رگ

موگل رتمک تفآ اه ی

دشاب هتشاد نونجم(

ینیسح 1387 .)

4Rhizobium leguminosarum

8 سررب

ی تنژ عونت ی ک ی تونژ ی پ یاه اهرگناشن زا هدافتسا اب دوخن ی

لوکلوم ی

دلوبمر ( 1981 ) گتسبمه ی نعم ی راد ی ب ی ن م ق سا راد ی د لام ی ک گرب شان تراسخ و اه ی

زا

تتتساتتتسح ی

ت فلاغ هب له راوخ ی تو ی س رد ماقرا ی ارتتتش تحت ی

ط د ی م ماقرا اذل .درک شرازگ ی

هک

تتسا ی د لام ی ک تتس زا رتلااب دح رد ار ط

حتتشرت هناتتتسآ ح م

ی له هرتتشح هب دننک ی

تو ی س م اتبتتسن ق موا

موس دوخن ناهج رسارس رد .دنتسه ی

ن دبس رد تابوبح مهم لوصحم اذغ

یی مهم و رت ی ن تابوبح

ا رد ی نار دوخن .تس ا ی

ک دق لوص حم ی

م ی اهروش ک رد مهم ی

و هعس وت لاح رد اهروش ک

ی هعس وت

ی هتفا م ی دشاب ( Yadav et al., 2007 )

.

ناونع هب دوخن ی

ک اذغ ی تتتسب ی را لاع ی بنم و یع زا ئتورپ ی ن اه ی اذغ یی هوبرک،

ی تارد

،اه

ر ی ز ذغم ی اه و و ی ت ما ی ن اه تس ا . ن بنم دوخ ع اذغ یی مهم ی مات رظن زا ی ن ژرنا ی

، لا ی فا اذغ یی و لولحم

غ ی ر لوم ،زنگنم ،لولحم ی

،ندب و ی مات ی ن ،B و رفسف ساتپ ی م م ی دشاب ( Jukanti et al., 2012 ).

2 - 2 - 2 - دوخن هاگتساخ

عارز دوخن ی

ی ک ی لوا زا ی ن موگل اه ی هناد ا ی ند رد هک تسا ی

ا ی دق ی م لها ی ارب .تسا هدش ی

هاگتس اخ دوخن اه

ی فلتخم ی ب ی نا حاون .تس ا هدش ی

قرش بونج ی

کرت ی ه رد نآ رواجم قطانم و

روس ی ه هنوگ هس دوجو تلع هب ش حو

ی ی ک سنج زا هلاس Cicer

ز طابترا هک ی

دا ی عارز دوخن اب ی

عارز دوخن اش نم ناونع هب دنراد ی

فرعم ی هدش د .تس ا ی لودنک (5

1883 ) نم ار دوخن اش نم ط

ق ه

فق بونج ق ا لامتتتش و زا ی

نار م ی دناد واو . ی فول ( 50 - 1949 ) ود لوا زکرم ی ه برغ بونج ی

تتتسآ ی ا و

دم ی هنارت و ی ک وناث زکرم ی

ه ادت با یی فرعم دوخن اتتتشنم زکارم ناونع هب ار ی

درک و . ی نچمه ی ن

د هباتتشم هک درک شرازگ ی

رگ موگل اه ی هناد رد هزوح رد دوخن تتتشرد هناد ماقرا ،راد یا

ی دم ی هنارت

شرتسگ ی هتفا لاح رد .تسا ی

هناد ماقرا هک ر

ی ز پ شرتسگ قرشم تمس هب ی

اد هدرک ناشن دهاوش .دنا

م ی دهد اهدوخن هک ی

پ نرق ود زا گنر مرک و تش رد هناد ی

ش رط زا ی ق ناتس ودنه هب ناتس ناغفا

.تتتسا هدتتش دراو و

راذگ مان تلع ی

لباک دوخن ی اپ زا هتفرگرب ی

تخت م ناتتتسناغفا ی

دتتشاب بله . ی

6ک

( 1959 ) دق هک درک شرازگ ی

م ی رت ی ن دودح تاعلاطا 5450

م زا لبق لاتتتس ی

دلا زا دوخن هرابرد

نم قط س ه ی رلا دزن رد ی ک ی رودروب کرت روشک رد7

ی ه تسدب .تسا هدمآ

2 - 2 - 3 - پ دوخن شنکار

دوخن اهنت رد 33 ند روتتشک ی

ا تتسآ هلمج زا ی

ا ی زکرم ی

، تتسآ برغ ی

،ا بونج اپورا ی

، تا ی پو ی

،

رفآ قی ا لامتتش ی لارتتتسا و ی ا تتتشک م ی ددرگ ( ICRISAT, 2013 ).

ًاتتساتتسا دوخن ی

ک گ ی ها عارز ی

نی هم سمرگ ی ر ی م ی دشاب رد تسا رداق و هنماد

سو ی ع ی کاخ زا مومع رواب .دنک دشر اه ی

ا ی ن تسا

5De Kendall

6Halbic

7Burdur

فده و همدقم

9

گ دوخن ی ها ی م ق ضارا رد نآ تشک و تسا موا ی

شاح ی ه ا ی د تلاوصحم تعارز بسانم هک ی

رگ دننام

ن مدنگ ی تتتس ناکما ذپ ی ر ب تبوطر .تتتسا ی

ش بآ و دح زا و

اوه ی ربا ی لوت ی د م و لگ ی هو ار دوخن

ب و هدرک دودحم ی

رام ی قرب گدز ی دشت ار ی د م ی دنک .

2 - 2 - 4 - گ ی ها سانش ی دوخن

دوخن گ هخاش هب قلعتم ی

ناها لگ

8راد

، ،ناگنادناهن هخاشریز هپلود هدر

ییا

9اه

، هتسار

10زر

،

هداوناخ زونیموگل ،11

ز ی ر هناورپ هداوناخ اس آ

ی

12نا

، بق ی هل Cicereae و

سنج Cicer م ی دش اب سنج .

Cicer لماش 9 هنوگ ی ک و هلاس 34 ش حو هنوگ ی

هنوگ هن زا .تس ا هلاس دنچ ی

ک هلاس Cicer

arietinum اهنت

کی هنوگ عارز تروص هب ی

د هنوگ تشه .تسا هدش تشک ی

رگ هنوگ اه ی شحو ی

ی ک هلاس دنتسه :زا دنا ترابع هک C.echinospermum

، C. reticulatum ،

C. pinnatifidum ،

C. judaicum ،

C. bijugum ،

C. cuneatum ،

C.chorassanicum و

C. yamashitae .

زا و

تتصوتتصخ رظن ی

تا ژولوفروم ی سنج Cicer گتتتسباو ی اه یی هب بق ی هل اه ی م ناتتشن لتخم ی

دهد .

خا ی

ًار پوک ی

13اچ ( 1981 - 1977 ) سنج Cicer بق زا ی هل Vicieae ار

هدرکادج آ و

بق رد ار ن ی

هل ا ی

خشم ص مان هب ازجم و Cicereae

.تسا هداد رارق

تاعلاعم ز ی دا ی ور ی عارز دوخن ی

ب رد روکذم تاعلاطا ربانب .تسا هتفرگ تروص ی

رتش دراوم

لومرف موزومورک ی ًلاومعم 2n=2x=16 ع رد .تتتتتسا هدوب

ی ن خرب رد لاتتح ی

لومرف دراوم

موزومورک ی 2n=2x=14 مه

تسا هدش شرازگ (

Furnkranz, 1968 ).

2 - 2 - 5 - دوخن مونژ

دودح رد و گرزب ابیرقت دوخن مونژ 931Mbp

یم دیئولپاه لولس ره رد دشاب

توپجار(

14

،ناراک مه و 2009

.) ره رد هدن وتتتشزمر قطان م رد ،های گ نیا مونژ 94

کی زاب تف ج SNP

توافت(

دراد )یدیتوئلکون کت یاه (

Muehlbauer and Rajesh, 2006 .)

تابوبح ریاس دننامه

یلاوت نآ نادنواتتشیوخ ود یبای یلاوت یلو تتتسا هدتتشن ماجنا عیتتسو حطتتس رد هایگ نیا مونژ یبای

( Lotus japonicus و

Medicago truncatula تس ا مامتا هب ور )

( Cannon, 2008 .)

رص انع

8Megnolio Phyta

9Megnolio Psida

10Rosales

11Fabaceae

12Papilionacea

13Kupicha

14Rajput

10 تتتسررب

ی تنژ عونت ی ک ی تونژ ی پ یاه اهرگناتتتشن زا هدافتتتتسا اب دوخن ی

لوکلوم ی

هباج لباق حیجرت رتشیب ،دوخن مونژ رد ییاج

یم هد رمورتناس فارطا رد دن

"

رگ جرد دند . یلاوت یاه

هقطنم رد رتتتشیب زین نآ مونژ رد دوجوم یرارکت زاب تفج زا ینغ هک موزومورک زا یا

تتتساAT

د رارق دنرا . نونکات 7097 یلاوت EST15

تس ا هدش ییاس انش دوخن رد (

2010 et al., Nayak .)

هتتشقن یاهEST یب عبنم ،موزومورک یور رب هدتتش یبای

هیزجت یارب یریظن هتتشقن ،اهSNP

ای یب

هسیاقم هیزجت ،ی یلپ لماکت رد یدرکلمع و یراتخاس یاه

یم یدیئولپ دنشاب

( Qi et al., 2004 .)

2 - 6 - 6 - هقبط دنب ی دوخن

2 - 2 - 6 - 1 - هقبط یدنب و بسحرب ی گژ ی اه ی رذب

دوخن صوصخ رظن زا ی

تا ی لباک هدمع هورگ ود هب هزادنا و لکش ،گنر دننام ی

سد و ی ت ق س ی م

م ی دوتتش ( Auckland and VanderMaesen, 1980 .)

تی پ لباک ی اراد ی و تتتشرد و درگروذب

گنر هب لاومعم فتس

ی د ی ا د گنر مرک ی

هد م ی لگ و دنوتش گنر هدام نودب اه

ی تسوتنآ ی نا ی ن لگ(

اه ی

فس ی د ت .تسا )گنر ی

پ سد ی اراد ی رهاظ اب روذب ی

هبل اب راد هشوگ اه

ی ت ی ز هزادنا رد اه ی کچوک

س ًلاومعم و ی

ها م گنر ی دنشاب .

تی پ لباک ی اراد ی مک دتتصرد ی

ف ی رب م ی دتتشاب پ نرق ود زا هک ی

ش رط زا ی ق هب ناتتتسناغفا

تس ا هدش دراو ناتس ودنه و

مه هب ی ن لباک مان هب تلع ی

مان راذگ ی ب و تس ا هدش ی

رتش حاون رد ی

دم ی هنارت ا ی رمآ و ی اک ی زکرم ی بونج و ی تشک م ی دوش ت . ی پ سد ی برغ و دنه هراق هبش رد ًاتدمع

رفآ اقی تشک م ی دوش .

2 - 2 - 6 - 2 - هقبط دنب ی غ ی ر صاصتخا ی

رد سنج Cicer د شخب راهچ ی

هد م ی دوش :

خب ( لوا Mono Cicer M.G.POPOV ):

ا ی ن بتتلاتتج شخب رت

ی ن ارب شخب ی

صصتخم ی ن هب داژن ی گ ی ها ی هدوب اراد و ی هنوگ اه ی ی ک ر لگ ،هلاس ی

،ز ا هقاس ی هداتس باوخ ات ی هد و

گرب اه ی کت هناش ا ی و یا اراد ی پ ی کچ رد اهتنا ی لصا روحم ی م گرب ی دشاب .

خب ( مود Chamae Cicer M.G.POPOV ):

ا ی ن اراد شخب ی

هن وگ اه ی هت وب ا ی

ی هلاسک و یا اب هلاسدنچ هخاش

اه ی اراد گرب ره رد هک کزان هدنزخ ی

.تسا هچگرب تفه ات هس

خب ( موس Poly Cicer M.G.POPOV ):

اراد موتتس شخب ی

هنوگ اه ی هلاتتسدنچ

اراد ًامومع و تتتسا ی

لگ تتتشرد گرب اب و اه ی کت هخاتتش ا ی اهتنا رد و هدوب ی

لتتصا روحم ی

گرب

اراد ی پ ی کچ م ی دشاب .

15Expressed Sequence Tag