Fostering Theological Concepts through Verses and Narrations in the Preface of Amir Khusrow Dehlavi's Masnavi
Parvane Sayyedi
Zohre Najafi Janan Izadi
Abstract
In the present study, we have investigated the fostering of theological concepts through verses and narrations in the preface of Amir Khusrow Dehlavi's Masnavi. The research type is analytical-descriptive using the library method. After investigating the prefaces from a theological point of view, we have come to the conclusion that Amir Khusrow Dehlavi has quoted verses from the Holy Quran or hadiths of the infallible Imams (AS), either directly or indirectly and implicitly, in most of the verses that contain theological concepts. Thus, he sought to achieve two goals: 1) he attempted to foster theological concepts by quoting verses and hadiths in order to make his beliefs believable to his audience, and 2) he sought to pay tribute to the Holy Quran and the hadiths of the infallible Imams. Among the three poems investigated, theological concepts in the preface of the poem Hasht Behesht are more than in the other two poems. In the preface of this poem, the poet has discussed diverse and various concepts of theology. Most of the theological concepts used in the preface of these three poems are concepts that have been repeated in other poets’ poems before Dehlavi; however, Dehlavi is one of the prominent poets in terms of verses, hadiths, and narrations who have documentation and fostering of theological concepts.
1. Introduction
Since a long time ago, poets and writers decorate the beginning of their poems and treatises with supplications to the Lord and praises of the Prophet and religious leaders. In this way, noble examples of supplications can be found in Persian literature, which are full of tender and deep themes. And this is proof of the taste and gentle spirit of their speakers.
Most of the prefaces and introductions of the books begin with the praise of God and the description of the greatness of Kabriai Haqq. Therefore, one of the most important parts of the poems is their preface, which serves as an introduction and prelude to the poem and is the first point of contact for the reader with the intended work. The prefaces often deal with verbal topics, and in this regard, the preface of lyrical poems is always a place to express the beliefs and views of the poets. Amir Khosrow Dehlavi is one of the poets who showed interest in writing romantic poems. In the same way, he cultivates theological concepts in his poems. In the prefaces of his poems, he followed the path of military men and poets before him and expressed some ideas and foundations of his religious worldview. He resorted to verses and hadiths to develop these concepts. Each topic and theological topic has a verse from the Holy Qur'an or a hadith from the infallible Imams or narrations from transmitted traditions, such as knowledge of God, divine attributes, the system of creation, and so on.
PhD Candidate, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran
Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran (Corresponding Author Email: [email protected])
Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2. Review of the Literature
Many literary works, articles, and books have been written about the science of theology and its impact. They are so extensive that examining all of them requires separate and detailed research.
Searching among numerous works in libraries as well as literary research indexing websites shows that so far no research has been written on the topic of this article.
The studies that have been carried out and are somehow related to the present research, are either a comparative study of the prefaces of prominent poems or they have investigated the themes of the prefaces of some of the most famous masnavis of Persian literature, along with topics such as praise. Sometimes they limited themselves to providing explanations about the prefaces and did not analyze the central topics used in the prefaces. However, with all the breadth and frequency of studies in this field, special attention should be paid to the prefaces of Amir Khosrow Dehlavi’s works, since no specialized and comprehensive research has not been done in the description and analysis of the verbal topics of the prefaces of this poet's poems.
3. Methodology
In the present study, which is of a descriptive-analytical type and is written using a library method, an attempt has been made to investigate the ways of developing theological features in three poems of Amir Khosrow Dehlavi (i.e. Hesht Behesht, Shirin and Khosrow, and Majnoon and Laili) which is based on verses and hadiths.
4. Results
After examining the prefaces from the point of view of the prominence of theological concepts, the results of the study show that in most of the verses that contain theological concepts, Amir Khosrow Dehlavi refers to verses from the Holy Quran or hadiths of the infallible Imams - either directly or indirectly. Indirectly and implicitly, he has sought to achieve two goals in this way: 1) Highlighting theological concepts by referring to verses and traditions in order to make his beliefs believable to his audience, and 2) Paying respect to the Qur'an and the hadiths of the infallible imams. The most important theological topics that Amir Khosrow Dehlavi has focused on are the topics related to the creation and the place of Prophet Muhammad (PBUH) in creation. Among the three analyzed poems, theological concepts in the prologue of Hasht Behesht are more than in the other two poems, and the poet has discussed various concepts of theology in the preface of this poem.
Keywords: Amir Khusrow Dehlavi, Preface, Theology, Verses and Hadiths, Fostering of Concepts
باتزاب هافم می ملاک ی د رد ۀچابی ونثم ی اه ی ما ورسخری ولهد
ی
رب زکرمت اب(
موظنم ه اه ی تشهب تشه ،
ش نیری ورسخ و نونجم و
ل و )یلی
ّیس هناورپ
،ید
،یفجن هرهز
یدزیا نانج
هدیکچ نایب :هلئسم ۀچابید هموظنم اه ی ییانغ هراومه یهاگیاج و تاداقتعا نایب یارب
د ی هاگد اه ی دورو زا شیپ هک تسا نارعاش
حرط اب ناتساد هب یخرب
یملاک لئاسم
، نییبت رد دنا
ی هش ه ا ی شیوخ م ی دنشوک یولهد ورسخریما . شور نیمه هب زین
رد
هموظنم اه ی دوخ یملاک میهافم شرورپ هب م
ی دزادرپ .
:شور هلاقم نیا رد یگتسجرب
هافم می ملاک ی رد د ۀچابی ونثم ی اه ی ما ورسخری ولهد ی رب زکرمت اب ونثم
ی اه ی « تشه
تشهب
» ،
« ش نیری ورسخ و
» و
« نونجم ل و یلی
» یسررب یم دوش .
هتفای :جیاتن و اه یسررب زا سپ
د ی هچاب اه رظنزا میهافم یگتسجرب ،یملاک
ۀجیتن هب تسد تسا نیا هدمآ سخریما هک
ر و
رد یولهد رتشیب
هک یتایبا تم
موصعم ۀمئا زا یثیداحا ای و میرک نآرق زا یتایآ هب ،تسا یملاک میهافم نّمض ـ
هچ هب تروص
ینمض و میقتسمریغ شور هب هچ و میقتسم ـ
نیا زا و هدرک دانتسا هار
هب لابند ندیسر ؛تسا هدوب فده ود هب هکنآ تسخن
هب
هتسجرب زاس ی یملاک میهافم اب
تایاور و تایآ هب دانتسا دزادرپب
ار شدیاقع ات هویش نیا اب
و دنک ریذپرواب شنابطاخم یارب
سا هدوب موصعم ۀمئا ثیداحا و میرک نآرق هب مارتحا یادا یپرد ،رگید یوسزا ۀموظنم هس نایم زا .ت
یسررب هدش میهافم ،
ۀموظنم ۀچابید رد یملاک
« تشهب تشه
» هموظنم نیا ۀچابید رد رعاش و تسا رگید ۀموظنم ود زا شیب ةرابرد ثحب هب
میهافم
ملاک ملع زا یدّدعتم و عّونتم هتخادرپ
.تسا
هژاو یاه یدیلک
؛یولهد ورسخریما ؛هچابید
؛ملاک ملع ثیداحا و تایآ
،یسراف تایبدا و نابز یرتکد یوجشناد
ورگ دکشناد ،یسراف تایبدا و نابز ه ة
ناریا ،ناهفصا ،ناهفص هاگشناد ،یناسنا مولع و تایبدا ،
[email protected] رایشناد
،یسراف تایبدا و نابز هورگ
و نابز دکشناد ،یسراف تایبدا ة
ناریا ،ناهفصا ،ناهفصا هاگشناد ،یناسنا مولع و تایبدا ،)لوئسم ةدنسیون(
رایداتسا
دکشناد ،یملاسا ملاک و هفسلف هورگ ة
ناهفصا هاگشناد ،تایهلا ،
:لوصو خیرات 28
/ 10 / 9911 :شریذپ خیرات
20 / 99 / 9011
The author(s)
شهوژپ ینافرع بدا یاه
،مهدزناش لاس یپایپ ،مود ةرامش
01 ناتسمز و زییاپ ، 9019
صص ، -57 19
Doi: 10.22108/jpll.2022.126943.1570
1 ـ همدقم زابرید زا ناگدنسیون و نارعاش
، زاغآ هموظنم اه
ِتلااسر و وخ
د و ربمایپ شیاتس و تعن و راگدرورپ اب تاجانم هب ار
نید یایلوا م
ی هتسارآ دنا بیترت نیدب .
، هنومن اه ی یسراپ بدا رد تاجانم و شیاین زا یدنمجرا م
ی ناوت هک تفای
ِهاوگ و قیمع و فیطل نیماضم زا راشرس وذ
ناگدنیوگ فیطل حور و ق نآ
تساه . رتشیب د ی هچاب اه مدقم و ۀ نوتم
، اب
ِییایربک تمظع فیصوت و راگدرورپ یانث و دمح زاغآ قح
م ی دوش زا ،وا هیزنت و حیبست ،دنوادخ تافص ندرمشرب .
یدنوادخ ترفغم و تمحر نخس
للها لوسر تلزنم و ماقم تشادگرزب ،نتفگ
،)ص(
شیوخ زاین و زجع هب فارتعا و
وفع بلط و ناهانگ ندرمشرب
، دمع تاعوضوم ة
د ی هچاب اه لکش ار م ی دنهد .
نیاربانب مهم زا یکی نیرت
شخب اه ی هموظنم اه و همدقم هک تساهنآ ۀچابید ، پی
ش دمآرد ی هموظنم یارب و
نیتسخن
ّدم رثا اب هدنناوخ دروخرب لمحم تسا رظن
. رد ،عومجمرد د
ی هچاب اه تخادرپ یملاک ثحابم هب بلغا ه
م ی دوش . ملاک ملع
رد حلاطصا
« نآ زا عافد و یملاسا دیاقع تابثا و میظنت ،حیضوت ،طابنتسا هب هک تسا یشناد م
ی دزادرپ
» ( عس ی د ی رهم ،
1949 ج ، 1 : 11 ).
ندورس هب هک تسا ینارعاش زا یکی یولهد ورسخریما هموظنم
اه ی زا ،ریسم نیا رد و هداد ناشن هقلاع هناقشاع
وب یماظن نادّلقم رد وا .تسا هد
د ی هچاب اه ی هموظنم اه ی نایب هب و هتفر ار دوخ زا لبق نارعاش و یماظن هار زین دوخ
یخرب دنا ی هش اه ینابم و ناهج بی ن ی زا یکی یملاک ثحابم .تسا هتخادرپ دوخ ینید گنررپ
رت ی ن هک تسا یتاعوضوم
رد د ی هچاب اه ی هموظنم اه ی هدید رعاش نیا م
ی دوش . یارب یو یا شرورپ
لّسوتم ثیداحا و تایاور و تایآ هب ،میهافم ن
تسا هدش و
ًابیرقت ،یملاک ثحبم و عوضوم ره یارب آ
ی ه ا ی تایاور زا یتیاور ای موصعم زا یثیدح ای میرک نآرق زا
.تسا هدروآ لوقنم رد هک یملاک ثحابم نیرتشیب هتبلا د
ی هچاب اه ی ،هدش رکذ یولهد ةرابرد
آ ماظن ،یهلا تافص ،یسانشادخ و شنیرف
یتاعوضوم .تسا هدوب لیبق نیا زا
،عومجمرد خیرات رد
باتک راگن ی ، د ی هچاب و محت ی د ی ه هاگیاج هژیو یا دراد .
شیوخ روضح و دوخ تّیصخش ،دروخرب نیا رد هدنسیون ت
زا شیپ ار ن دنا
ی هش شا نایم رد هدنناوخ اب م
ی دراذگ چابید . ۀ
زا یضعب باتک
اه یخیرات ثداوح یور زا هدرپ یهاگ رب یعامتجا لئاسم و
م ی دنراد زین و رگا رد دنهاوخب یناسک
نیمز رد یخیرات و یعامتجا لئاسم ۀ
و قیقحت نآ خیرات و باتک ،دننک هعلاطم
د ی چاب ۀ باتک اه داوم نیرتهب زا یکی
.تسا قیقحت هلاقم نیا زا
عون یفیصوت ـ
یلیلحت شور هب و هدوب هناخباتک
ا ی .تسا هدش هتشون رد ناگدنسیون
شهوژپ نیا
هدیشوک دنا یسررب هب ات ش
ی هو اه ی شرورپ هس رد دوجوم یملاک هوجو ۀموظنم
،تشهب تشه( یولهد ورسخریما
)یلیل و نونجم و ورسخ و نیریش دنزادرپب
هک حا و تایاور و تایآ هب دانتسا اب تسا هدروخ مقر ثیدا
.
1 ـ 1 شهوژپ ۀنیشیپ
تسج و رد وج هناخباتک اه یاهامنرات نینچمه و ن
ام ی ه زاس ی ناشن یبدا تاقیقحت م
ی دهد ۀنیمز رد یشهوژپ نونکات هک
.تسا هدشن هتشون هلاقم نیا عوضوم شهوژپ
اه یی زین هک هب عون ی ا اب ی ن طابترا رد شهوژپ هدوب
تسا و ا رد ی ن قحت ی ق
دش هدرب هرهب اهنآ زا رارق هب ،
ریز :تسا
- ،ناکمرذآ تمشح
هلا ( 1911 ) ۀلاسر رد نع اب دوخ یرتکد
یقیبطت یسررب
ناومحت
ی د ی ه اه ی هموظنم اه ی هتسجرب
مهد نرق ات
یسررب هبریثأت هتخادرپ مهد نرق ات راثآ رد ملاک ملع و
تافص یتوبث ار روحم ی رت ی ن رصنع محت ی د ی ه اه
تسناد تسا ه .
- لایژ ،هعلق یمیرک (
1916 ) رد هلاقم ا ی عوضوم اب «
و تاعوضوم یسررب د
ی چاب ۀ ونثم ی اه ی نابز روهشم ات یسراف
متفه نرق »
نیماضم د ی هچاب اه ی نیرتروهشم زا یخرب ونثم
ی اه ی یسراف بدا ار
یسررب هدرک تسا و هب هب یلک تروص
رد یتاعوضوم لیلحت ۀنیمز
باطخ ،حودمم حدم ،افلخ حدم ،تعن ،دمح مز
ی ن سوب .تسا هتخادرپ ...و
- و اضرملاغ ،هدوتس فجن
هداز ( رقابدمحم ، 1971
نع اب یباتک رد )
هیدیمحت
ناوسراف بدا رد ی
روآدرگ هب ی
نتم
دصناپ محت ۀیدی ت مراهچ نرق زا روثنم دلج هس رد رصاعم نارود ا
هتخادرپ دنا .
- ،یداجس ض
ی دلاءا ی ن ( 1961 باتک رد )
د
ی هچاب راگن ی نرق هد رد
؛ رجه مهدراهچ نرق ات مراهچ نرق زا ی
،
هب ۀئاراضوت حی یتا رابرد ة د هچابی هدنسب هدرک زجت دراو و تاعوضوم لیلحت و هی
هب رد هتفرراک د
ی هچاب اه تسا هدشن .تسا
- سح
،ینی مظعا ( 1911 عوضوم اب دوخ یرتکد ۀلاسر رد )
سررب و دقن
ی محت هیدی نف رثن نوتم رد ی
، سررب هب ی
اوتحم یی محت ی د ی ه اه ی تفه و تسیب نف رثن رثا
ی خادرپ لصف شش رد مهد ات مشش نرق زا هت
.تسا
- م مظعا ( ییازری 1941 رد ) اپ ی نا مان ۀ عوضوم اب دوخ دشرا یسانشراک
ثأت
ری بدا رب ملاک ملع تای
متفه نرق
،نیا هب
و هتشاد هدنیازف یریثأت متفه نرق بدا و رعش رب ملاک ملع هک تسا هدیسر هجیتن رتشیب
نرق نیا گرزب نارعاش دننام
راعشا رد ،انلاوم و یدعس دوخ
یملاک ثحابم هب هتخادرپ
دنا .
1 ـ 2 شور نش سا ی شهوژپ
یلیلحت ،شهوژپ عون ـ
نآ شور و یفیصوت هناخباتک
ا ی .تسا
2 ـ یسررب و ثحب
2 ـ 1 ۀموظنم تشهب تشه
2 ـ 1 ـ 1 )یتوبث تفص( شنیرفآ رد دنوادخ قلطم تردق تکارش هنوگره نودب زین شنیرفآ نیا .تسا تانئاک ةدننیرفآ دنوادخ هک تسا رما نیا هب رواب ،ملاسا نید ۀیاپ و لصا
پ تروص روکذم میهافم هب هراشا اب یولهد و هتفریذ
ۀمه
ِنآ زا ار دوبن و دوب ادخ
م ی دناد زین میرک نآرق رد دنوادخ .
و تسا هدرک هراشا مهم نیا هب م
ی امرف ی د
« :
ُهَّللاَو
ْمُکَقَلَخ اَمَ و
َنوُلَمْعَت » :افاصلا(
47 ).
هراشا مهم نیا هب یتایبا رد رعاش
هدرک تسا مز و نامسآ تقلخ هک دنوادخ تسد هب نی
تسا دنک هدارا هاگره زین دوخ و م
ی دناوت :دنک یناف ار نآ
تـــــسه زا
وـــــت هدـــــش ناـــــهج یناـــــف
رو تـــــــسین شیـــــــنک
مـــــــه یناوـــــــت
،یولهد(
1479 : 9 )
تیب ریز دراد هراشا میرک نآرق زا یتایآ هب ؛
نم دومرف دنوادخ هکنیا م
ی مناوت رب ار نارگید و منک دوبان ار امش
ۀصرع یتیگ نینچمه .منادرگ مکاح م
ی وگ ی د :
زا یندوــــــــــب هــــــــــچنآ
دوــــــــــب دراد
زا وــــــــــــــت مـــــــــقر
دوـــــــــجو دراد
و هـــــچنآ زا
تـــــسمدع شماـــــن
نآ زـــــین زا
تــــــمکح تــــــست
هدــــــنام زیچاــــــن
دوـــــب هــــــمه زا
وـــــت هتـــــشگ دوـــــجوم
مـــــــکح وـــــــت
ناور دوـــــــبب و
دوباــــــــن :نامه(
1 )
:تسا هدش هراشا عوضوم نیا هب زین ریز تایبا رد
گ یا دنیاـــــــــش ة
دوـــــــــــج نیازـــــــــخ دوــــــجو هاـــــــــــگراک دــــــنویپ شــــــقن
بـــــــــکوک ارآ
دـــــــــــنلب نامـــــــــسآ ی مــــه
ــــمز ی ن زاــــس مــــه و ــــلف پی دــــنو
وـــــــت زا دوـــــــب هـــــــشیمه ار یندوـــــــب وــــــت زا دوــــــجو ار دوباــــــــــن و دوــــــب
مـــــــقر شنیرـــــــفآ تـــــــست ةدیـــــــشک
ره تـــــست ةدـــــیرفآ تـــــست زـــــج هـــــچ
،یولهد(
1461 : 1 )
ۀیاپرب نآرق دهاوش ی
و اور ی ی هارب و نی لقع عطاق ی فم اهنت لاعتم دنوادخ ،هّلأت لها قوذ و ضی
رّبدم و قلاخ و
تادوجوم و تسا
رش هنوگره نتشاد زا یکی
ا رد نی روما هّزنم تسا نیا هب میرک نآرق ددعتم تایآ ،اعّدم نیا دهاش ؛
:تسا حرش
« لآ :نارمع 114 ، :ءاسنلا 17 ، :ماعنلأا تایآ 16 و 44 و 141 و 141 و 179
، :دوه 16 ، :دعرلا 17 ، :هط 14 .»
اب ار ادخ تردق یتوبث تفص ورسخریما هراشا
ا ی هب هنادنمرنه آ
ی ه ا ی هدرک نایب میرک نآرق زا تسا
قیرط نیا زا و هب
دوخ ةدیقع ندرکریذپرواب یم
دزادرپ .
نوزفا ،نیا رب یتسه هاگراک رد ار دنوادخ لااب تایبا رد یولهد مقر
دننز ة ادوجوم حرط و شقن یفرعم ت
یم دنک و
نیمه رد هراب
، هب آ ی ۀ «
ْدَقَلَو اَّنَّیَز
َءاَمَّسلا اَیْنُّدلا
َحیِباَصَمِب » لم(
: 1 ) دانتسا هدرک .تسا
رد یاج رگید رد ةراب یّلجت یدنوادخ تردق ملاع شنیرفآ رد
:تسا هتفگ
درــــــک یـــــــــــناوت یــــــمدآ ار داــــــخ درـــــک یـــــناد داـــــــخ زـــــین یـــــمدآ
هــــب لــــگ ز یرآرــــب لــــگ ج
هوــــل رــــگ ی یرــــــب دورــــــف مـــــه و یرآرــــــب مـــــه
:نامه(
1 )
داخ زا ناسنا تقلخ هب لوا تیب لوا عارصم هراشا
دراد و رد ارصم هب زین مود ع ۀلئسم
ةرابود تشگزاب هب ناسنا
:دومرف هراب نیا رد دنوادخ .تسا هدش هراشا داخ نماد
«
ْذِإ
َلاَق
َ ُّبَر اَلَمْلِل
ِ
ِةَكِئ یِّنِإ
ٌقِلاَخ
ًرَشَب ا
ْنِم
ٍنیِط
» ص(
: 61 ؛)
نآ هنوگ قلخ )بآ هب هتشغآ داخ( لگ زا ار یرشب نم :دومرف ئلام هب دنوادخ هک هدرک
ما .
دراو انعم نیا رب یفلتخم تایاور و تایآ تسا هدش
قلطم تیکلام هکنیا و ۀمه
و تسا دنوادخ طقف و طقف ناهج
دنوادخ .سب م
ی امرف ی د
« : م َو ِتاوامَّسلا یِف ام ِهَّلِل
ِضْرَأْلا یِف ا
» هعمج(
: 1 )
؛ رد هچنآ تسادخ نآ زا طقف و طقف ینعی
نامسآ اه تاحلاطصا ندروآ اب ،لاعتم دنوادخ هب شنیرفآ لک قّلعت هب هراشا نمض رعاش ،ریز تیب رد .تسه نیمز و
رد یعس ،تسوپ و زغم سوملم
هب هراشا رانک رد دناوتب ات دراد عوضوم ندرک آ
ی ه ا ی دا ،میرک نآرق زا دوخ ملاک تّیب
تیوقت زین ار دنک
نیا زا و هار رب ار دوخ داقتعا و نخس :دناشنب یسک
یا هدـــــــنب زاوـــــــن یگدـــــــنب
تـــــــسود ناز
وـــــت ناـــــهج ز
زـــــغم اـــــت تـــــسوپ
،یولهد(
1479 : 1 )
2 ـ 1 ـ 2 جع ز قح تاذ تخانش زا یرشب لقع
هاگدید زا ۀمه
یملاک بهاذم
، یور چیه هب ار یدنوادخ تاذ من
ی ناوت رک درد د
؛ اریز
« نب ام ی ه لقع راتخاس و
هک تسا رصاق نانچ یرشب ه
ی چ هاگ ندیسر یارای ار نآ هب
و تسین وا تاذ و ادخ هنک هب زین نیقیرف تایاور رد
هب روفو
ار دنوادخ تاذ هک تسا هدش هراشا مهم نیا من
ی ناوت تهج نیمه هب ،درک درد م
ی اب ی تس هب تاذ رد رکفت یاج
رد دنوادخ تمعن
اه سا و دیشیدنا و درک ربدت وا تافص و ءام ( »
گرزب هداز ، 1961 : 49 ).
یولهد م ی وگ ی د :
ناــــــــیملاع رــــــــکف هــــــــب ییاــــــــین رد ناـــــــیمدآ مـــــــهو هـــــــب یـــــــجنگن رد
،یولهد(
1461 : 1 )
:تسا نینچمه نخــــس اــــجنآ هــــک زا ادــــخ یــــناد تــــس فلا
شـــــــــناد لـــــــــیلد
تـــــــــسینادان )نامه(
:ای و لـــقع وـــک دـــص رازـــه گـــنر تـــخیمآ زا
ک تــــلام یاــــپ هــــب
ســــپ تــــخیرگب
:نامه(
1 )
دننامه ورسخریما رعشا
ی اه درد و تخانش ۀنیمز رد ار رشب لقع ، قح
لاعت ی رصاق و ناوتان م
ی دناد و هب دانتسا اب
ثیدح
« ف اورّکفتت لا ی
للها تاذ
» قح تاذ هب ندیشیدنا زا زین ار دوخ نابطاخم ،دوخ رواب و هشیدنا یزاسدنتسم نمض ،
عنم م ی نک د . رکذ ار یتیاور ادخ لوسر زا لقن هب ینیلک رد یفاک م
ی دنک :تسا نینچ هک
« اَل َو ءیَش ّلُک یِف اوُمّلَکَت
ِللها ِتاَذ یِف اوُمَّلَکَت
» ،ینیلک(
1914 ق ج ، 1 : 191 هراب نیا رد اریز( دنوادخ تاذ رد رگم ،دینارب نخس یزیچ ره رد .)
نخس هقدنز ثعاب ندنار م
ی دوش یتیاور رد . زین رگید
م ی ناوخ ی م یلع ترضح هک لع
ی ه ملاسلا زا یکی رد هبطخ
اه ی
َقَدنَزَت ِللها ِتاَذ یِف َرَکفأ نَم َو :دومرف شیوخ
"
جهن هغلابلا
ۀبطخ ، 14 ؛ ،ینیلک 1914 ق ج ، 11 :"71 ؛) رد سکره ینعی
درک رکفت دنوادخ تاذ و
هقدنز راچد ،دیشیدنا م
ی دوش .
،تایبا نیا ندورس رد ورسخریما رظن تسد نیا زا یتایاور هب
و هتشاد هب هدشدای تیاور قیرطزا یملاک موهفم نیا شرورپ هتخادرپ
.تسا
2 ـ 1 ـ 3
ّیلزا و ییادخ ملع ت یضرع
رد یرشب ملع ندوب ربارب
نآ
تسا یدبا و یلزا ملع نامه یدنوادخ ملع هک تسا دتقعم یولهد
؛ چیه هک تسا یملع نامه و درادن ینایاپ هاگ
ۀمه
ا مولع همشچرس نآ زا یناسن م
ی گ ی در . ملع و ییادخ ملع نامه یلصا ملع بیترت نیا هب ملع نامه زیچان و یضرع
:تسا یرشب هـــــچره ردـــــنا
ناـــــهج دـــــنادن
ســـــک هـــــمه
ناگدـــــنناد وـــــت
یـــــناد و ســـــب
،یولهد(
1461 : 1 )
تفص
« ملاع ندوب قح لاعت ی ۀمه قفاوت دروم یتوبث تافص زا یکی هلحن
اه ی تسا یملاک ( »
،یفشاک 1919 : 11 ) و
تایبا رد زین ورسخریما لااب
تسا هدرک هراشا عوضوم نیا هب
؛ اما هناشن اه یی هب رعاش ةراشا رگنایب هک تایبا زا آ
ی ه ا ی زا
تفص عوضوم شرورپ ثعاب ،دنتسه نآرق ملاع
،تسا دقتعم ورسخریما .تسا هدش ادخ ندوب تسا یدنوادخ ملع زا
همشچرس مولع رگید هک م
ی گ ی در
؛ هکلب ۀمه ۀمشچرس .تسا دنوادخ ملع زا هتفرگرب یناسنا براجت و یرشب مولع
هب ،یملاک موهفم نیا شرورپ و حیشرت یارب رعاش آ
ی ه ا ی اریز ؛تسا هتشاد رظن میرک نآرق زا
ّنم دنوادخ نآرق رد نا
:دومرف میرک
«
ُهَل
ُ ْلُم
ِتاَواَمَّسلا
َو
ِضْرَأْلا یِیْحُی
َو
ُتیِمُی
َو
َوُه
َلَع ى
ِّلُک
ٍءْیَش .ٌریِدَق
َوُه
ُلَّوَأْلا
َو
ُرِخآْلا
َو
ُرِهاَّظلا
َو
ُنِطاَبْلا
َو
َوُه
ِّلُکِب
ٍءْیَش
ٌمیِلَع
» دیدح(
: 9
ِنآ زا .) نامسآ لم تسادخ هدنز هک تسوا ،نیمز و اه
م ی دنک و م ی می دنار و
هاظ تسوا .رخآ تسوا و لوا تسوا .تساناوت و رداق یراک ره رب هک تسوا هب یزیچ ره رب هک تسوا و نطاب و ر
.دراد تخانش یکین وخ تاذ هب دنوادخ ملع
شی روضح ملع ی
ملع ،دوخ هب ناسنا سفن ملع هک هنوگنامه ؛تسا
روضح ی دوجوم هاگره .ملاع دزن مولعم روضح زا تسا ترابع ،ملع ًاساسا .تسا ی
ّدام زا درجم ، ش نودب ،دشاب ه
عقاو تی ارب دوجوم نآ ی
رضاح شدوخ ز ؛تسا
اری چ روضح عنام هچنآ یزی
م دوخ دزن ی
،دشاب ام
ّد ی غتم و ری نآ ندوب
ّزنم ،دنوادخ نوچ و ،تسا
ّدام زا ه پ و ه هتساری غت زا یی ر ملع دوخ تاذ هب وا و تسا رضاح شدوخ دزن وا تاذ ،تسا
.دراد هتبلا رشب شناد و دنوادخ شناد ی
تافانم مه اب ی
دنرادن
؛ رب دنوادخ هکلب همه
چ زی اب ه ۀم ئزج شتای ـ تح و ی نودب
عقوم نتفرگ رظن رد تی
نامز ی ـ هاگآ
؛تسا رشب شناد اما
،ی خرب هب رصحنم اهنت ی
مه نآ ،روما زا هب
.تسا دودحم روط
لـــــــفق هـــــــمه
ار دـــــــیلک وـــــــت رـــــــب
ناـــــــهنپ هـــــــمه
دـــــــیدپ رـــــــب
وـــــــت :نامه(
6 )
تیب رد یولهد هدشدای
تسا هدرک هراشا میرک نآرق رد یفلتخم تایآ هب
؛ جزا :دومرف دنوادخ هلم
« اَل
ُبُزْعَی
ُهْنَع
ُلاَقْثِم
ٍِةَّرَذ یِف
ِتاَواَمَّسلا
َو اَل یِف
ِضْرَأْلا
َو اَل
ُرَغْصَأ
ْنِم
َ ِلَذ
َو اَل
ُرَبْکَأ اَّلِإ یِف
ٍباَتِک
ٍنیِبُم
» أبس(
: 9 )
؛ وک چ رد زیچ نیرت
چوک یتح و تسین هدیشوپ وا زا نیمز و نامسآ گرزب و نآ زا رت
رت ( راکشآ یباتک رد زین نآ زا حول
ظوفحملا )
بوتکم هدش هک تسا دقتعم ورسخریما .تسا چیه
ۀمه رب وا و تسین ناهنپ و هدیشوپ لاعتم دنوادخ رب ایند رد زیچ
ًابیرقت .دراد هطاحا قیلاخ تاروما رتشیب
هقرف اه یملاک ثحبم نیا ةرابرد یملاک ی تقفاوم
نیا رد یفلاتخا و دنراد
هدید هنیمز یمن
یم رظن هب .دوش هب رتمک و هتشاد رظن نآرق حیرص ّصن هب یملاک ثحابم رتشیب رد ورسخریما دسر
.تسا هدرک هراشا دنتسمریغ تایاور و تایلیئارسا 2 ـ 1 ـ 4 لاوز ۀمه یگنادواج و تانئاک بجاو
دوجولا
حرطم دوب ساّسح تاعوضوم زا ورسخریما ةرود رد یملاک ثحابم ندرک
؛ رعاش رگا اریز رّکفت زا ریغ یرواب و هشیدنا
حرطم دوخ نامز بلاغ م
ی درک عاونا جامآ ، تمهت
اه رارق درش و دادترا هلمجزا م
ی تفرگ
؛ هک تسا لیلد نیمه هب
ًابیرقت ،یملاک تاعوضوم نایب رد طایتحا بناج تیاعر نمض ورسخریما ار یتیاور ای ثیدح ای هیآ ،عوضوم ره یارب
م ی دروآ نمض هک هئربت
ندرک عاونا زا دوخ تمهت
اه هچرگا .دیازفیب دوخ رعش ییابیز هب زین یرنه و یبدا ظاحلزا ،
هدرکن رکذ ار ثیدح ای هیآ نیع ،تایبا یخرب رد رعاش تسا
ثیداحا و تایاور و تایآ میهافم هب وا ةراشا ، هب
هنوگ ا ی
هجوتم ،تیب ره ندناوخ ضحم هب هک تسا زراب و نشور م
ی وش ی م هجوت هیآ مادک هب لااب تیب رد رعاش .تسا هتشاد
اراکشآ هدرک هراشا هفیرش ۀیآ نیا هب تسا
« :
ُّلُک
ْنَم اَهْیَلَع .ٍناَف
َو ىَقْبَی
ُهْجَو
َ ِّبَر
ِلاَلَجْلاوُذ
َو
ِماَرْکِإْلا » نمحر(
:
-16 17 )
؛ زا و یناف ،تسا نیمز یور رب هک سک نآ ره نیب
تسا هدنشخب و للاجرپ راگدرورپ تاذ و تسا هدنور هک
یقاب م ی دنام تفص اب ثحب نیا .
« یقابلا » ینعی هلزتعم رظن هب هک تسا هدروخ هرگ دنوادخ اپ
رادی تسا
؛ لو ی ثداح
ن اهنت و هتخادرپن ثحبم طسب هب نادنچ ورسخریما هتبلا .تسی هراشا
ا ی .تسا هدرک قح یاقب تفص هب
وــــت یدــــب و دوــــبن و نــــیا هــــمه زــــیچ مــــه
وــــت یــــشاب و ســــک دــــشابن زــــین
( ،یولهد 1461 : 1 )
2 ـ 1 ـ 5 و نوک تقلخ ساسارب تانئاک
نی ک رت ی ن شنیرفآ نیرتابیز و
نسحا هب نآ زا هک تسا یملاک تاعوضوم زا یکی ،تسا شنیرفآ نوناک هک ناسنا قلخ نینچمه و شنیرفآ ندوب
« نسحا ماظن »
ریبعت م ی دوش و
« ار شنیرفآ ادخ هک تسا نیا نآ موهفم هب
رک قلخ رترب و لماک وحن تسا هد
» ،یرصن(
1911 : 11 ).
هدرک هراشا یملاک عوضوم نیا هب اهراب زین ورسخریما
؛تسا هک ریز تیب رد هلمجزا ةرابرد
تاقولخم قلخ
نیرتهب هب ةویش
:تسا نکمم یــــــندرک هــــــچره
رد ناــــــهج دیاــــــش
شناــــــنچنآ یــــــنک
هــــــک ــــــم ی اب ــــــی د
( ،یولهد 1461 : 9 )
رداص ادخ زا هک یلعف ره م
ی دوش
، کح ساسارب تسا ملع و تم
نیاربانب ؛ هابتشا و ثبع دنوادخ زا یراک چیه
تسین . تقلخ ساسا نیمه رب ۀمه
رب تانئاک ۀیاپ
:دومرف دنوادخ .تسا هدوب شنیرفآ و تقلخ نیرتوکن
«
ْدَقَل اَنْقَلَخ
َناَسْنِإْلا یِف
ِنَسْحَأ
ٍمیِوْقَت
» نیت(
: 9 .میدرک قلخ شنیرفآ تلاح نیرتهب رد ار ناسنا .) سخریما
هراشا هتکن نیمه هب زین ور
م ی دنک نیرتهب هب ار شنیرفآ دنوادخ هک لکش
تسا هدز مقر نکمم .
یخرب رد زا
رظن ی ،ناملکتم تا عمج
ندمآ
« نیقلاخ » ثعاب ثحب اه ی تسا هدش یناوارف ؛
یما اما اهنت و هتخادرپن ثحبم نیا طسب و دقن و حرش هب ورسخر هراشا
ا ی
ا هتشاد هیآ نومضم هب میقتسمریغ .تس
2 ـ 1 ـ 6 ریبدت ۀمه ا و روم ناج شخب ی هب ۀمه نارادناج
زا یکی دب ی ه ی رت ی ن زا هدنز تادوجوم و ناسنا هب تایح و ناج تمعن ششخب ،یملاک لئاسم عوضوم نیا هک تسادخ
هب دانتسا اب و تسا هداد رارق رظنّدم ورسخریما زین ار آ
ی ه ا ی زا نآرق ،میرک هب هجو ندوزفا نینچمه و ملاک حیشرت
دوخ ملاک تّیبدا یم
.دزادرپ
رــــگ ناــــج هــــب تــــسیگدنز
ناوــــیح ار
یناگدـــــنز وـــــت
ـــــم ی ـــــهد ی ناـــــــج ار
ناـــــج هـــــک وا ار اــــــهب دـــــنادن ســـــک
شناـــــگیار یـــــهد
هـــــب روـــــم و ســـــگم
،یولهد(
1461 : 9 )
«
َو ِتاَواَمَّسلا َقَلَخ یِذَّلا ُهَّللا ُمُکَّبَر َّنِإ
َضْرَأْلا
» فارعا(
: 6 )
؛ گدرورپ تقیقحرد هک تسا ىیادخ نآ امش را
نامسآ دیرفآ زور شش رد ار نیمز و اه . ...
نیرتدنمشزرا زا یکی تایح و ناج تمعن هک تسا دقتعم ورسخریما
تمعن یاه تسا یهلا
؛ ناسنا اما هب
درد ار تمعن نیا هاگیاج و شزرا ،تلفغ لیلد من
ی دنک . طقف تایح تمعن هتبلا
تسین ناسنا صتخم
؛ اریز و دننام تایح :تسا بتارم یاراد دوج
« یناسنا و ینلاقع تایح ،یناویح تایح ،یتابن تایح
یره هک ،یتوهلا تایح و هبترم
یا زا تایح دنا هبترم ره و تبسن
هب بترم ۀ نیشیپ یوق رت و رتدیدش و لیصا
رت تسا
»
،یناشاک ضیف(
1964 : 61 ).
یـــمدآ تـــسیک داـــخ
ـــب ی رـــس و یاـــپ وــــــک
دــــــنادب یادــــــخ
ار یادـــــــخ ز
( د ،یوله 1461 : 1 )
ثیدح هب لااب تیب
«
َ ِب
َ ُتْفَرَع
َو
َتْنَأ یِنَتْلَلَد
َ ْیَلَع
َو یِنَتْوَعَد
َ ْیَلِإ
َو
ْوَل
َلا
َتْنَأ
ْمَل
ِرْدَأ اَم
َتْنَأ
»
؛دراد هراشا
دهاوخ هچنآره دنوادخ
، رب ةدارا قلعت وا م ی گ ی در .
رـــــهگ ردـــــنا فدــــــــــص دـــــنبب
یـــــنک ســــــپ
یرآرــــــب و
دــــــنمجرا ــــــنک
یـ
بـــــش یتـــــسرف و
بـــــش یزورـــــف مـــــه
زور یداد ارــــــــــــف و
یزور مــــــــــــه
یـــــهد زا فـــــطل رـــــه
اــــــجک یهاوـــــخ همــــــــــــشچ
ار بآ و بآ ار یهاــــــــــــم
هـــــــشپ ار
هـــــــب یناــــــــمهیم دوـــــــــــج
هـــــــمعط ـــــــشخب
ی ـــــــساک ز ۀ
دورــــــــمن :نامه(
9 )
ِلوا تیب رد رعاش روکذم تایبا
،
ّزع ار یدنمجرا و تردق و ت یارب
ادخ م ی دناد دقتعم و تزع دنوادخ هک تسا
تلذ ای م ی دشخب
؛ فدص دنوادخ هک روطنامه ب
ی شزرا ندادرارق اب ار هناد
اه ی دنمشزرا نآ رد اهبنارگ م
ی دنک ،
هب
ّزع دهاوخب هک یقولخم ره و ناسنا ره رب یتحار تمارک و ت
م ی دشخب یفلتخم تایاور و تایآ .سکعرب ای و
اراکشآ .دراد هراشا موهفم نیا رب
2 ـ 1 ـ 7 شا ملاسا لوسر یاربک تعافش هب هرا
)ص(
زا یکی تعافش عوضوم شلاچ
گنارب ی رتز ی ن تسا یملاک ثحابم و
« درش قادصم ار تعافش هک نویباهو فلاخرب
م ی دنناد ، املع ی ش هعی گمه ی ار تعافش زج
و رورض تای د نی م ی دنرامش » ،یناحبس(
1919 : 111 ).
هتبلا نیا اب هلزتعم
ًلاماک عوضوم و دنتسه فلاخم
هدروآ دوخ راعشا رد ار ثحبم نیا رعاش هکنیا هب هجوت اب تسا
ناشن ، م ی دهد هب هک
هدوب یدزن نایرعشا قیرط ؛تسا
هب وا هجوت ،ثحب نیا زا غراف اما اور
ی ت اه ی و تیوقت ثعاب ،عوضوم نیا اب طبترم
تایبا رد ورسخریما .تسا هدوزفا ار یملاک عوضوم نیا یریذپرواب و هدش ثحبم حیشرت هتخادرپ عوضوم نیا هب ریز
:تسا زا هاـــــنگ هـــــچنآ رد
ناــــــــــهج مدرـــــک
حر ـــــــــــم مت
داد لد زا نآ مدرـــــــــــــــک
نوـــچ ز تـــمحر دـــش
نـــیا لـــمع مراـــی مــــه
هــــب تــــمحر هــــلاوح
نــــک مراــــک
نوـــــچ دـــــسر
هـــــجاوخ ناراـــــــــکوکن
رد هگتعافــــــــــــش ناراــــــــــــــــــکهنگ
ناز تعافـــــــش جاور
مراـــــــــک شـــــــخب
عیفــــــش هــــــب مراوــــــــــگرزب
ــــــب شخب
!
،یولهد(
1461 : 7 )
رظن هب روکذم تایبا هب هجوت اب م
ی دسر دشاب هدوب یرعشا یولهد ورسخریما یملاک داقتعا ؛
هک دندقتعم هلزتعم اریز
دشاب هدشن یتیصعم و هانگ راچد نمؤم درف هکنیا لوا :تلاح ود رد رگم ،درادن دوجو تمایق زور رد یتعافش ؛
مود
هبوت راکهنگ نمؤم هکنیا دشاب هدرک
؛ و هدیشک تسد هانگ نآ زا شگرم ندیسرارف زا لبق ینعی ۀبوت
.دشاب هدرک حوصن
تروص ود نیا رد م
ی ناوت دش لئاق نانمؤم یارب یتعافش ؛
رد .تسین راک رد یتعافش تروص نیا ریغ رد یلاح
اب هک
رظن هب روکذم تایبا حیرص مکح هب هجوت م
ی دسر نگ و هابتشا و فعض هب فرتعم یولهد و تسا شیوخ یراکه
ملاسا یمارگ لوسر تعافش دناوتب تمایق زور رد دوخ یراکهنگ دوجو اب دراد داقتعا دروآ تسد هب ار
.
نیبکترم زا یعمج رب تمایق زور رد ادخ لوسر هک تسا هدش دراو عیشت لها تایور رد هریبک ناهانگ
تما زا دوخ
دهاوخ تعافش درک
و نینمؤملاریما نینچمه . همئا
لآ حم
)ص(دم دنهاوخ تعافش شیوخ نایعیش زا ناراکهانگ رب زین
درک دنوادخ و هب
طساو ۀ داد دهاوخ تاجن ار ناراکاطخ زا یرایسب ناشیا تعافش
؛ نیا فلاخرب هلزتعم عامتجا یلو
ادخ لوسر تعافش نانیا داقتعا هب .تسا یارب ناشیا و تیصعم لها یارب هن ،دوب دهاوخ تعاط لها یارب)ص(
چیه ی
دهاوخن تعافش باقع نیقحتسم زا ( درک
و قریب نکراک :ناراکمه
1949 : 11 ).
تسا هدمآ یفاک رد هک یتیاور رد
، م ی ناوخ ی م لولأا نَسَحلاوُبأ لاق : هیلع
یبأ َرَضَح اّمل هّنا :ملاسلا
ِ
ةافولا َلاَق ،
َّفَخَتْسا ِنَم اَنَتَعاَفَش ُلاَنَیاَل هَّنإ :َّیَنُب اَی یِل
ِة َلََّصلاِب (
،ینیلک 1914 ج ، 7 : 19 ).
لوا نسحلاوبا هیلع
ملاسلا :تفگ
یتیمها نآ هب و( درامشب بس ار زامن هک یسک مدنبلد دنزرف یا :تفگ نم هب ،دوب تافو و گرم نیلاب رب مردپ یتقو )تمایق زور رد( ام تعافش لومشم )دشابن لئاق من
ی دوش .
2 ـ 1 ـ 8 هاگیاج مرکا لوسر یلااو ید اب هسیاقم رد)ص(
ناربمایپ رگ
نوزفا هجرد نیرتلااو رد زین تحاصف و تغلاب رظنزا ،هتشاد ملاسا مظعم لوسر هک ییلااو هاگیاج رب هدوب
رد .تسا
:دومرف ادخ لوسر هک تسا هدمآ یتیاور
« داضلاب قطن نم حصفأ انأ
» ،یسلجم(
1949 ق ج ، 1 : 179 )
؛ نم ینعی
صف ی ح رت ی ن تسا هدرک قطن داض هب هک متسه یناسک (
ف ص ی ح رت ی ن .)متسه برع
هک تسا یتاکن هلمجزا زین تراشب ثحب ناشن
دنهد ة دمحم ترضح رتلااو هاگیاج ؛تسا ناربمایپ ریاس نایم رد)ص(
،لیلد نیمه هب ا زا
نی هک ۀمه پ ناربمای هلا ی هب رشت فی امرف یی لص ادخ لوسر ی
لع للها هی هداد تراشب هلآ و صّخشم ،دنا
م ی دوش و ترضح نآ هک یگژی
ای و ی گژ ی اه ی رصحنم هب درف ی تسا هتشاد د هک
نارگی یب نآ زا هدوب هرهب
دنا
؛ اربانب نی
ا ناشی زا ۀمه بنا ای پ ِنلاوسر و نیشی
.تسا هدوب رترب
ورسخریما هب
ببس ایبنا ریاس رب ملاسا ربمایپ یرترب و ییلااو هب ،ییاور و ینآرق نیماضم رب طلست هاگآ
رد و هدوب
راشا عوضوم نیا هب ریز تیب .تسا هدرک ه
ءاــــــیبنا شیــــــپ
نآ هتــــــسجخ غارــــــچ
لـــــــفط هراوـــــــهگ
رد ماـــــــقم غلاـــــــب
،یولهد(
1461 : 6 )
2 ـ 1 ـ 9 ناسنا شنیرفآ هب
ّرکم ماقم رطاخ ملاسا لوسر م
)ص(
رب یانبم داحا ثی ،دلاول لیلد لصا ی رفآ شنی ناهج پ دوجو ار ربمای
مارگ ی ملاسا ب لها و)ص(
)ع(شتی فرعم ی هدرک .دنا
ضوت رد حی ا نی داحا ثی ب رتشی آ هب تای ا رب ؛تسا هدش دانتسا نآرق نی
هدش هتفگ ساسا تسا
آ قبط تای نآرق
« زا فده
رتهب ماجنا و ناسنا ،ملاع لک تقلخ نی
تسا لمع رتهب هب هک
نی ناسنا ؛دش دهاوخ ققحم لماک ناسنا دوجو رد لکش ی
ره زا هک رب تهج
ۀمه مز و نامسآ و تادوجوم نی
رترب ی نچ و دراد نی
خش ص ی سک ی ن تسی دمحم ترضج زج
)ص(
مه هب هک نی
لد لی دح رد دنوادخ ثی
دلاول
، تقلخ تلع ار وا ۀمه
رفآ شنی فرعم ی م ی دنک » ،ییابطابط(
1944 :ق
116 ).
رد تــــــشرس دوــــــخ
زا ــــــقیقد ۀ نوــــــع تاذ
شکاـــــــــپ ـــــــــیامریمخ
ۀ نوـــــــــک
،یولهد(
1461 : 6 )
ترابع
« ۀیامریمخ شکاپ تاذ نوک
» هچ اسب هراشا یتیاور هب دراد
لقن نیقیرف هک هدرک
دنا نینچ تیاور نومضم .
هدیرفآ نیمز و نامسآ ،دوبن ملاسا لوسر رگا هک تسا من
ی تشگ .
«
َداَلْفلأا ُتْقَلَخ اَمَل َداَلوَل َداَلوَل
» ،یسلجم(
1949 ج ، 11 : 947 )
؛ تسرد ار )...و نیمز و نامسآ یانعم هب لف عمج( دلافا یدوبن وت رگا من
ی مدرک .
ایبا رد :تسا هدش هراشا نومضم نیمه هب زین ریز ت
هـــــن رهپـــــس زا
دوـــــجو وا
دـــــش زـــــیچ هــــــکلب
هدژــــــه رازــــــه
ملاــــــع زــــــین
( ،یولهد 1461 : 1 )
رــــب ریرــــس ــــلف هــــب
تــــجح رــــیما
یلا دلاوــــــــل رود
شاــــــــب ریرــــــــس
)نامه(
روــــــــــن وا
ار نیــــــــــمز نورــــــــــب
هداد و
نامــــــــــــــسآ و
نیــــــــــــــمز وزا
هداز )نامه(
ناّرسفم یخرب هتبلا و
ح د ی ث ناسانش ربتعمان ار ثیدح نیا هتسناد
دنا . دح ثی دح دلاول یثی
یم رامش هب یسدق دور
پ زا هک ربمای ملاسا هدش لقن)ص(
و تسا ا اب نی پ رگا هک نومضم ربمای
دوبن
، من قلخ دلافا ی
دندش لع رگا و
)ع(ی دوبن
پ دنوادخ ربمای
من قلخ ار ی
درک رگا و مطاف
)س( ه پ دنوادخ دوبن ربمای
لع و ی ن ار زی من قلخ ی درک ا دنس . نی دح ثی ا اب نی
ا لقن یتلااکش دراد
ا ثعاب مه نآ نومضم و داجی
شسرپ اه یی رابرد ة همطاف ترضح ماقم تبسن)س(
پ هب ربمای ماما و)ص(
لع
)ع(ی .تسا هدش هدرک هراشا نآ یتسیچ و یتسه و شنیرفآ هب اهراب ورسخریما
؛تسا اقتنا رّکفت هنیمز نیا رد اما نای .درادن ید
ر اکپی
رابرد ة ۀسمخ ورسخریما :تسا دقتعم
« مها تی ما راثآ ورسخری بدا رد
تای سراف ی ا زا نی گمشچ تهج ری
رد هک تسا
سمخ وا ۀ ناتساد یاه تنامر ی سامح راعشا و هتسجرب ی
زاتمم ی د هدی م ی دوش عوضوم هک اه
ی ماظن زا ار اهنآ ی
سابتقا
هدرک رعاش .تسا مک
و ب
،شی ور اهدادی ار هب لکش یاه وصت نوگانوگ ری
رونخس اب نانچ و هدرک ی
عوضوم تغلاب و اه
وگ هک هدنارورپ ار یی
داتسا و تراهم رد ی
تسد مک ی ماظن زا ی هتشادن افرژ هب وا اما ؛تسا ی
فسلف ۀ گدنز ی و اسم لئ
عامتجا داح ی
هجوت ی ع رد هدرکن نی
درت لاح یدی ن تسی ا هک نی لس اب حطس لزنت قی
ۀ رسخ نامز مدرم گنهامه و
هدوب
تسا
»
،اکپیر(
1919 : 111 ).
،رگید ییاج رد ورسخریما لوسر دوجو
مرکا ار )ص(
ّبسم نیلقث تاجن و تیاده ب :تسا هتسناد
تاذ وا قـــــــــلخ ار
دـــــــــیلک تاـــــــــجن
مــــه تاــــیح ناــــهج
مــــه بآ تاــــیح )نامه(
هب روکذم تیب رد یولهد سم
ئ هل یا مه نآ و تسا هدرک هراشا مهم تاجن
شخب ی لوسر
ّنم و ملاسا مظعم تسا یت
دنوادخ هک هب
طساو ۀ .تسا هداهن نانمؤم رب ناشیا
«
ْدَقَل
َّنَم
ُهَّللا ىَلَع
َنیِنِمْؤُمْلا
ْذِإ
َثَعَب
ْمِهیِف اًلوُسَر
ْنِم
ْمِهِسُفْنَأ وُلْتَی
ْمِهْیَلَع
ِهِتاَیآ
َو
ْمِهیِّکَزُی
َو
ُمُهُمِّلَعُی
َباَتِکْلا
َِو
َِةَمْكِح ْلا
َو
ْنِإ
َک اوُنا
ْنِم
ُلْبَق یِفَل
ٍلاَلَض
ٍنیِبُم
» ( لآ نارمع : 179 )
؛ یادخ هب دنگوس ی
تنم نانمؤم رب دنوادخ هک
،داهن نآ ناس تولات نانآ رب ار دنوادخ تایآ هک دیزگرب ار یلوسر ناشنایم رد هک م
ی دنک هیکزت ار اهنآ و م
ی امن ی د و
نانادب ار تمکح و باتک م
ی دزومآ .دندوب یراکشآ یهارمگو تللاض رد رتشیپ اهنآ هک دنچره .
ملاسا ربمایپ هک تسا دقتعم ورسخریما تاجن
شخب .دوب دهاوخ ترخآ و ایند رد ناسنا
2 ـ 1 ـ 11 رعاش دزن اهنآ یلااو هاگیاپ و یمارگ لوسر رای راهچ هب هراشا
یرعاش ورسخریما یّنس
تسا یرعشا و لسم
؛ دیاقع و راکفا یسررب اما ملاک
ی شا ناشن م ی دهد ا
ّیشت ملاک ز ع
نادنچ
مه ب ی هرهب تسا هدوبن
؛ اعّدم نیا دهاش هک تسا یتایبا
رد یافلخ فصو رد لیذ هس
هناگ و هب عبت
،نآ یلع ترضح
، )ع(
ۀفیلخ مراهچ
، :تسا هدورس
راــــچ شراــــی ــــب
ه راــــچ یوــــس نیــــقی راـــــهچ
نـــــکر و
راـــــهچ فـــــص
ۀ نـــــید
،یولهد(
1461 : 1 )
سپس یتایبا د یره فصو ر هدورس
تسا :
نآ ناــــــگرزب هــــــک
نیــــــشنمه یو
ا دــــــن نــــــشور
زا وــــــترپ نـــــــــیقی
یو ا دــــــن
لوا نآ نیـــــــــلوا ـــــــــفیلخ
ۀ راـــــــــــــک یناـــــث
نیـــــنثا ذا
اـــــمه یـــــف راـــــــغلا
مود ــــــــنآ زا
هوـــــــــکش ۀـــــــــیاپ
وا وـــــــــید هـــــــــتخیرگب
ۀیاــــــــــــــس ز وا
موــــــس نآ
عماـــــــج هدــــــیرج
داـــــــپ نـــــــشاچ
ی گ ـــــــی ر ناوـــــــخ دانلـــــــسرا
مراــــــــهچ رـــــــصق
یـــــــحو ار
زـــــــیلهد رد
مـــــــلع و
دــــــــــیلک رـــــــبیخ
زـــــــین
( نامه : -4 14 )
و فصو رد :تسا هدورس ملاسا لوسر باحصا و هفیلخ راهچ
ــــنآ داــــپ ا دــــن و داــــپ ــــک ی ش دــــنا یــــــــضر
للها مهنــــــــع ناــــــــشیا
ا دــــــــن
( نامه : 11 )
فصو نیا اب هب
صخشم حوضو م
ی دوش هدوبن هعیش یولهد هک
؛ یدرف هکلب یّنس
و لسم ع
نافر پی هش هدوب تسا هک
یاج رد یرعشا ملاک راعشا یاج
یم هدید ش دوش
ۀتکن . مهم رد رعاش هکنیا ۀچابید
تاذ شیاتس زا دعب هموظنم هس ره
راهچ حدم هب ملاسا مظعم لوسر یلااو ماقم حدم و یدنوادخ ۀفیلخ
تسا هتخادرپ زین ملاسا لوا یارب ؛
یولهد لاثم
یلیل و نونجم رد م
ی ارس ی د :
ـــــــندوب د
هــــــــــــــمه ز
هینـــــــس رـــــــپ
ییوــــــج مــــــه
نازا طیــــــحم رــــــپ
رد
رکبوــــب راــــغ هــــب
مــــه مدـــــــــق دوــــب
قوراـــــف هـــــب
لدـــــع مرـــــتحم
دوـــــــب
ناو فرــــــح رج شــــــک
ــــــی هد زادرــــــپ اــــــب
نزاــــــخ مــــــلع
دوــــــب زارـــــــــمه
رــــه راــــچ وــــچ تــــشه غاــــب
دــــندوب ـــــــناورپ
ۀ ـــــــی غارـــــــچ
دــــــــــندوب ( ،یولهد 1479 : 11 )
2 ـ 1 ـ 11 جارعم هب هراشا کا لوسر
)ص( مر جورع و ناشیا
سدق یصقلاادجسم زا
مرکا لوسر ترضح جارعم عوضوم رظن هراومه نیمّلکتم هک تسا یثحابم هلمجزا زین)ص(
ی رد یفلتخم تا ةراب
هئارا نآ
هدرک دنا :تسا هدرک هراشا جارعم یسدق ثیدح هب ریز تیب رد ورسخریما .
«
ِوُر ی
ِمَأ ْنَع
ِری
ِنِمْؤُمْلا
)ع(َنی
َّنَأ
ِبَّنلا
)ص( ی
ُهَناَحْبُس ُهَّبَر َلَأَس
ِ
َِ ةَلي َل َلاَقَف ِجاَرْعِمْلا
ای
ِّبَر ا ی
َلاَعَت ُهَّللا َلاَقَف ُلَضْفَأ ِلاَمْعَأْلا ی
َل
َسی
َش
ٌءی
ِدْنِع َلَضْفَأ ی
ِلکَوَّتلا َنِم
َلَع ی اَضِّرلا َو
»...
؛ ما ترضح زا ری
لع هی ملاسلا اور تی پ هک تسا ربمای
رعم بش رد)ص(
سرپ دنوادخ زا جا دی
اراگدرورپ :
ضف لمع مادک تلی
ب یرتشی چ :داد خساپ دنوادخ ؟دراد یزی
دونشخ و مدوخ هب لکوت زا نم دزن ی
سقت زا می رتلااب
ن تسی : لوا مد نآ هـــــــک سوـــــــک یرـــــــسا
دز هـــــــــمیخ
رد هاـــــــــگراب یـــــــــصقا
دز
( نامه ، 1461 : 11 )
،نایم نیا رد هب هراشا
ادخ تیؤر و
رادید
)ص(لوسر اب ادخ ۀثداح رد جارعم
نیمّلکتم و نیرّسفم ثحب لحم زین
هدوب تسا نیا رد یرظن ،شیوخ یملاک بهذم روخارف هب مادکره و هراب
هئارا هدرک دنا عوضوم نیا هب زین ورسخریما .
:تسا هتشاد یتاراشا شیوخ رعش رد تــــــفای
رد دوــــــخ یاــــــطع
ار نوزــــــفا دــــید
ــــب ی ــــش یادــــخ ــــب
ی نوــــچ ار
هـــــتکن دـــــناوخرب ـــــب
ی تـــــلاکو شوـــــه
هـــــصق دینـــــشب ـــــب
ی می جناـــــــ ی شوـــــگ
:نامه(
19 )
رظن هب م ی دسر یظفل دنوادخ ملاک هیماما و هلزتعم هاگدید زا .دراد یظفل ملاک هب هراشا روکذم تایبا رد یولهد
تسا فورح و تاوصا نیمه سنج زا و هدوب نیاربانب ؛
دشاب میدق هک درادن زین یترورض ؛
نیا .تسا ثداح هکلب
رد دقتعم هرعاشا هک تسا یلاح تسا یسفن دنوادخ ملاک دن
( ،ینارحب 1947
: -44 49 ).
بیترت نیا هب م
ی ناوت تفگ
ةرابرد دنوادخ ملاک ۀثداح رد ملاسا مظعم لوسر هکنیا و
هلزتعم و هیماما ملاک هب ،هدرک عامتسا ار دنوادخ ملاک جارعم
.تسا هتشاد لیامت «
ْؤُر تَی هلئسم ادخ ا
ی ملاک ی رابرد ة ناکما ای د ناکما مدع ندی
ند رد مشچ اب ادخ ای
.تسا ترخآ و
ماما ناملکتم هی
ند رد هن ادخ دندقتعم هلزتعم و ای
رهاظ مشچ اب ترخآ هن و ی
د هدی من ی دوش د زا . هاگدی ا
،نانی د ندی ادخ
رهاظ مشچ اب ی
نامسج مزلتسم
ّی ت آ و تسادخ تای
اور و نآرق تای
ن ی فن رب ز ی د ندی سح مشچ اب ادخ ی
لاد .دنراد تل
ماما هی خرب هب هجوت اب هلزتعم رثکا و ی
اور
،تای ؤر و تفرعم تی
بلق ی م نکمم ار ادخ ی
دنناد خرب لباقم رد . ی
بهاذم زا
ملاک ی
ِماّرَک و همّسَجُم دننام تنس لها هّی
نآرب ا ند ود رد ادخ هک دن ای
دح لها ،هرعاشا .تسا هدهاشم لباق ثی
و
اهو
،تیب خرب هب دانتسا اب ی
آ زا ای ت اور و تای م ترخآ رد طقف ار ادخ دندقتعم ی
ناوت د دی
» ،یلمآ(
1941 : 914 ).
نرد تاناویح و گرگ نامز نآ رد هکنیا و ...و یدهم روهظ و ینامزلارخآ ثداوح هب هراشا شیم هب هد
هلمح رو
من ی دنوش . رــــهم نودرــــگ هــــک
تــــناملااوذ دــــناوخ
یدـــــــــهم تناــــــــــمزلارخآ
دـــــــــناوخ
نحـــــش ۀ تلدـــــع زا
تیاــــــعر یوـــــخ
ش گرــــــگ
ار هداد یتــــــشآ اــــــب
شیــــــم
،یولهد(
1461 : -19 11 )
صخشم روکذم تایبا رکذ اب م
ی دوش رعاش هک اراکشآ
عافد یرعشا ملاک زا م
ی دنک . یدهم هلزتعم داقتعا رد
درک دهاوخن روهظ دوعوم ؛
نکممریغ ار یزیچ نینچ یلقع رظنزا اهنآ اریز م
ی دنناد . نبا با ی دحلا ی د لزتعم ی
حرش
ردجهن هغلابلا
ذ ، لی بطخ ۀ 17 م ی ون دسی : « رثکا قع ناثّدحم هدیدهم هک دنراد ی
دوعوم لع هی همطاف لسن زا ملاسلا
لع اهی تسا ملاسلا
» ( نبا با ی دحلا ی د ، 1917 : 17 ) رد و ذ لی بطخ ۀ 41 م ی ون ی دس : « ماما...
هّی قع هدی وا هک دنراد ـ
ینعی
دهم ترضح ی
لع هی ملاسلا ـ و تساهنآ مهدزاود ماما نزرف
نک د یزی مان هب
« سجرن » لو .تسا ی قع هلزتعم ام هدی
راد می
لع همطاف نادنزرف زا وا هک اهی
آ رد هک تسا ملاسلا هدنی
رات خی نک زا )نامزلارخآ(
یزی و دش دهاوخ دلوتم دوجوم نونکا
ن تسی ( » :نامه 14 ).
2 ـ 2 ورسخ و نیریش ۀموظنم
ۀچابید رد یولهد ورسخریما نامه زین هموظنم نیا
د ی هاگد اه ی تسا هدرک رارکت ار نیشیپ یملاک .
2 ـ 2 ـ 1 رد یدنوادخ تمکح ۀمه
تایح و گرم هلمجزا و اهراک
یکین هب دوخ دنوادخ م
ی دناد .تسیچ رد تانئاک و ناگدنب حلاص هک هچ
اسب ناسنا اه یی دشاب ندرم رد اهنآ حلاص هک
زا هب اهنآ ندرم هک یناسک دنرایسب هچ و ز
ی نتس ناش تسا . هتبلا م هرعاشا ارب دندقتع ی
هلا لاعفا ی ه چی و تمکح هنوگ
ضرغ و دصق ی
روصت یمن دوش م و ی دنیوگ :
« ه ادخ چی راک ی ارب ار ی ضرغ ی من ی دنک نچ رگا و نی صقان و جاتحم دنک
مکت ار دوخ ،ضرغ نآ اب و تسا لی
م ی دنک ا و نی ادخ رب رما ی
لاعت ی تسا لاحم
» ،روکشم(
1971 : 119 ).
هک اجنآ زا ۀ�