แนวทางป้องกันการเกิดอัคคีภัยบริเวณย่านเมืองเก่า:กรณีศึกษาเมืองเก่าสุรินทร์
วิทยานิพนธ์
ของ สายธาร ชูวิชัย
เสนอต่อมหาวิทยาลัยมหาสารคาม เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตร ปริญญาสถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการวางผังชุมชนเมืองและสภาพแวดล้อม
พฤษภาคม 2565
ลิขสิทธิ์เป็นของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม
แนวทางป้องกันการเกิดอัคคีภัยบริเวณย่านเมืองเก่า:กรณีศึกษาเมืองเก่าสุรินทร์
วิทยานิพนธ์
ของ สายธาร ชูวิชัย
เสนอต่อมหาวิทยาลัยมหาสารคาม เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตร ปริญญาสถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการวางผังชุมชนเมืองและสภาพแวดล้อม
พฤษภาคม 2565
ลิขสิทธิ์เป็นของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม
The Guidelines for Fire Prevention in The Old Town : A Case Study in The Old Town of Surin, Surin Province, Thailand
Saitran Choowichai
A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of Requirements for Master of Architecture (Urban and Environmental Planning)
May 2022
Copyright of Mahasarakham University
คณะกรรมการสอบวิทยานิพนธ์ ได้พิจารณาวิทยานิพนธ์ของนางสาวสายธาร ชูวิชัย แล้วเห็นสมควรรับเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตรปริญญาสถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการวางผังชุมชนเมืองและสภาพแวดล้อม ของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม
คณะกรรมการสอบวิทยานิพนธ์
(ผศ. ดร. พลเดช เชาวรัตน์ )
ประธานกรรมการ
(ผศ. ดร. สักรินทร์ แซ่ภู่ )
อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์หลัก
(ผศ. ดร. ธราวุฒิ บุญเหลือ )
กรรมการ
(รศ. ดร. รวี หาญเผชิญ )
กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก
มหาวิทยาลัยอนุมัติให้รับวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตร ปริญญา สถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการวางผังชุมชนเมืองและสภาพแวดล้อม ของ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
(ผศ. ดร. พลเดช เชาวรัตน์ )
คณบดีคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและ นฤมิตศิลป์
(รศ. ดร. กริสน์ ชัยมูล ) คณบดีบัณฑิตวิทยาลัย
ง
บทคัดย่อภาษาไทย
ชื่อเรื่อง แนวทางป้องกันการเกิดอัคคีภัยบริเวณย่านเมืองเก่า:กรณีศึกษาเมืองเก่าสุรินทร์
ผู้วิจัย สายธาร ชูวิชัย
อาจารย์ที่ปรึกษา ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. สักรินทร์ แซ่ภู่
ปริญญา สถาปัตยกรรมศาสตรมหา บัณฑิต
สาขาวิชา การวางผังชุมชนเมืองและ สภาพแวดล้อม
มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ปีที่พิมพ์ 2565
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ศึกษาปัจจัยทางกายภาพที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย เพื่อ ก าหนดพื้นที่เสี่ยงภัย และเสนอแนะแนวทางในการป้องกันการเกิดอัคคีภัย โดยศึกษาปัจจัยทาง กายภาพ ได้แก่ การใช้ประโยชน์ที่ดิน เส้นทางคมนาคม ที่ตั้งหัวปะปาดับเพลิง รัศมีการให้บริการของ สถานีดับเพลิง การใช้ประโยชน์ของอาคาร ประเภทของอาคาร จ านวนชั้นของอาคาร วัสดุผนัง และ ความหนาแน่นของอาคาร วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีค่าถ่วงน้ าหนักของปัจจัย โดยการซ้อนทับข้อมูล (Overlay Analysis) ด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) พบว่า พื้นที่เสี่ยงมากที่สุด 0.21 ตร.กม ร้อยละ 6.06 เสี่ยงมาก 0.63 ตร.กม ร้อยละ 17.99 เสี่ยงปานกลาง 0.90 ตร.กม ร้อยละ 25.61 และ เสี่ยงน้อย 1.99 ตร.กม ร้อยละ 56.39 เห็นได้ว่า นอกเขตเมืองเก่ามีความเสี่ยงน้อย ในขณะพื้นที่เขต เมืองมีความเสี่ยงปานกลางถึงมากที่สุด พบบริเวณย่านการค้า พาณิชยกรรม และย่านชุมชนดังเดิม ซึ่งโครงสร้างอาคารใช้ประเภทไม้ที่เอื้อต่อการลุกไหม้ของไฟ และชุมชนบางแห่งรถดับเพลิงไม่สามารถ เข้าระงับเหตุได้ เนื่องจากเส้นทางเป็นตรอก ซอก ซอย จึงพบแนวทางการป้องกันการเกิดอัคคีภัย ได้แก่ 1) ก่อนเกิดภัย ก าหนดนโยบาย มาตรการหรือกิจกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะการวางแผนการใช้
ประโยชน์ที่ดิน และการควบคุมจัดวางผังเมือง เพื่อสร้างความเชื่อมั่นในชีวิตและทรัพย์สิน 2) ระหว่าง เกิดภัย ควรมีข้อมูลวิชาการ แนวโน้มสถานการณ์ และแนวปฏิบัติที่เกี่ยวข้อง และ 3) หลังเกิดภัย ควร มีการปรับสภาพระบบสาธารณูปโภค และวิถีความเป็นอยู่ของชุมชนให้กลับสู่สภาวะปกติ หรือเกิดข้อ กฎหมายขึ้นมาใหม่ เพื่อเป็นการอนุรักษ์อาคารที่มีคุณค่า พื้นที่ประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และทรัพย์สินได้
อย่างยั่งยืน
ค าส าคัญ : อัคคีภัย, ปัจจัยทางกายภาพที่เสี่ยงภัยต่อการเกิดอัคคีภัย, เขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
จ
บทคัดย่อภาษาอังกฤษ
TITLE The Guidelines for Fire Prevention in The Old Town : A Case Study in The Old Town of Surin, Surin Province, Thailand
AUTHOR Saitran Choowichai
ADVISORS Assistant Professor Sakkarin Sapu , Ph.D.
DEGREE Master of Architecture MAJOR Urban and Environmental Planning
UNIVERSITY Mahasarakham University
YEAR 2022
ABSTRACT
The purposes of this research are 1) to study physical factors that have an effect on fire occurrence, 2) to identify high-risk areas, 3) to suggest guidelines to prevent fire by studying physical factors: land use, transportation route, locations of fire hydrants, radius of the fire station, building use, types of buildings, the number of buildings’ floors, wall materials, and building density. Data was analyzed using factors’ weighted average with Overlay Analysis by Geographic Information System (GIS). The finding points out the greatest risk area 0.21 km2 (6.06%), high risk area 0.63 km2 (17.99% ), moderate risk 0.90 km2 (25.61%), and low risk 1.99 km2 (56.39% ). It can be seen that outside the old town areas are at low risk. Meanwhile, urban areas are at moderate to the greatest risk: walking street, commercial and traditional community areas, which buildings’ structures made from wood that can cause fire.
Furthermore, in some community areas, fire trucks are unable to reach to handle the incidents because of alleys. Therefore, guidelines to prevent fire were recommended as follows: (1) Before the peril, risk of public danger management: define policies, measures and activities, especially land use planning and city planning control to build confidence in life and property; ( 2) During the peril, academic information, situation tendency and related regulations are needed; and ( 3) After the peril, a system of public utility and the communities’ ways of life should be developed and recovered, or enforce new laws to conserve valuable buildings, historical areas, and
ฉ way of life and property in a sustainable way.
Keyword : Fire, Physical factors at risk of fire, Surin old city area
ช
กิตติกรรมประกาศ
กิตติกรรมประกาศ
วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ส าเร็จส าเร็จลุล่วงมาได้ด้วยดี เพราะได้รับความกรุณา แนะน า ช่วยเหลือ เป็นอย่างดียิ่งจาก ซึ่งผู้วิจัยมีความซาบซึ้งเป็นอย่างยิ่ง จึงใคร่ขอขอบพระคุณทุกท่านไว้ ณ โอกาสนี้
ขอกราบขอบพระคุณผศ.ดร. สักรินทร์ แซ่ภู่ ซึ่งเป็นอาจารย์ที่ปรึกษาที่คอยให้ค าปรึกษา ค าแนะน าในการแก้ปัญหาต่าง ๆ จนส าเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี
ขอขอบพระคุณคณะกรรมการสอบวิทยานิพนธ์ทุกท่าน ส าหรับข้อคิดเห็น และข้อเสนอแนะ ในข้อบกพร่องต่าง ๆ ของวิทยานิพนธ์จนเสร็จสมบูรณ์
ขอขอบพระคุณส านักงานเทศบาลเมืองสุรินทร์ และเจ้าหน้าที่ทุกท่านที่คอยช่วยเหลือ สนับสนุนข้อมูลเชิงพื้นที่ และการประสานงานไปยังหน่วยงานต่าง ๆ ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง
ขอขอบพระคุณส านักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดสุรินทร์ และเจ้าหน้าที่ทุก ท่านที่คอยช่วยเหลือ สนับสนุนข้อมูลเชิงพื้นที่ และข้อมูลแผนปฏิบัติการในการป้องกันและบรรเทาสา ธารณภัยเทศบาลเมืองสุรินทร์
ขอขอบพระคุณส านักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัดสุรินทร์ และเจ้าหน้าที่ทุกท่านที่คอย ช่วยเหลือสนับสนุนข้อมูลเชิงพื้นที่เกี่ยวกับปัจจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับงานวิจัย
ขอขอบพระคุณการประปาส่วนภูมิภาค สาขาสุรินทร์ และเจ้าหน้าที่ทุกท่านที่คอยช่วยเหลือ สนับสนุนข้อมูลเชิงพื้นที่ และข้อมูลต าแหน่งหัวประปาดับเพลิง ท าให้ปัจจัยที่มีส่วนเกี่ยวข้องสมบูรณ์
ยิ่งขึ้น
ขอขอบพระคุณผู้น าชุมชน ประชาชนในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ทุกท่านที่คอยช่วยเหลือ สนับสนุนเสียสละเวลาร่วมตอบแบบสอบถาม ท าให้งานวิจัยด าเนินไปได้ด้วยดี
ขอขอบพระคุณนายสมประสงค์ ประวันนา นักวิชาการแผนที่ภาพถ่ายปฏิบัติการ ส านัก เทคโนโลยีการส ารวจและท าแผนที่ กรมพัฒนาที่ดิน ที่คอยช่วยเหลือ สนับสนุนการวิเคราะห์ข้อมูลเชิง พื้นที่
ขอกราบขอบพระคุณ คุณพ่อชัชวาล คุณแม่พิชญ์ชญา ชูวิชัย ที่คอยสนับสนุนก าลังทรัพย์
สร้างแรงบันดาลใจ และค่อยให้ก าลังใจที่ดีตลอดมา
สายธาร ชูวิชัย
สารบัญ
หน้า บทคัดย่อภาษาไทย... ง บทคัดย่อภาษาอังกฤษ ... จ กิตติกรรมประกาศ ... ช สารบัญ ... ซ สารบัญตาราง ... ฎ สารบัญรูปภาพ ...ฐ
บทที่ 1 บทน า ... 1
1.1 ที่มาและความส าคัญ ... 1
1.2 ความมุ่งหมายของการวิจัย... 2
1.3 สมมติฐานของการวิจัย ... 2
1.4 ความส าคัญของการวิจัย ... 3
1.5 ขอบเขตของการวิจัย ... 3
1.6 ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ... 4
1.7 กรอบแนวคิดที่ใช้ในการวิจัย ... 5
1.8 นิยามศัพท์เฉพาะ ... 6
บทที่ 2 เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ... 7
2.1 แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับการเกิดอัคคีภัย ... 7
2.2 แนวคิดเกี่ยวกับพื้นที่เสี่ยงภัยต่อการเกิดอัคคีภัย ... 11
2.3 แนวคิดเกี่ยวกับการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ... 19
2.4 แนวคิดและหลักการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่า ... 23
2.5 แนวคิดเชิงพื้นที่โดยใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ... 32
ฌ
2.6 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ... 32
2.7 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ... 35
บทที่ 3 วิธีด าเนินการวิจัย ... 40
3.1 ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ... 40
3.3 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ... 44
3.4 การเก็บรวบรวมข้อมูล ... 45
3.5 วิธีการด าเนินการศึกษา... 48
3.6 หลักการวิเคราะห์ข้อมูล ... 50
3.7 ผลลัพธ์ที่ได้จากวิธีการด าเนินการ ... 50
บทที่ 4 ผลการศึกษาปัจจัยทางกายภาพที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย ... 52
4.1 ลักษณะทั่วไปทางกายภาพของพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 52
4.2 ผลการศึกษาปัจจัยทางกายภาพที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย ... 63
4.3 สถิติการเกิดอัคคีภัยในพื้นที่เขตเทศบาลเมืองสุรินทร์ ... 72
4.4. การปฏิบัติการป้องกันการเกิดอัคคีภัยร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ... 78
4.5. กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ... 80
บทที่ 5 ผลการวิเคราะห์ข้อมูล ... 81
5.1 ผลการวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงการเกิดอัคคีภัย พื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์... 81
5.2 ผลการวิเคราะห์จากแบบสอบถาม ... 86
บทที่ 6 เสนอแนะแนวทางในการป้องกันการเกิดอัคคีภัย พื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 91
6.1 เสนอแนะแนวทางในการป้องกันการเกิดอัคคีภัย ... 91
บทที่ 7 สรุปผลการศึกษาและข้อเสนอแนะ... 104
7.1 สรุปผลการศึกษา ... 104
7.2 ข้อเสนอแนะ ... 107
7.3 ข้อจ ากัด ... 107
ญ บรรณานุกรม ... 108 ภาคผนวก ... 110 ประวัติผู้เขียน ... 126
สารบัญตาราง
หน้า
ตารางที่ 1 งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยที่ก่อให้เกิดอัคคีภัย ... 13
ตารางที่ 2 การจ าแนกด้านของปัจจัยที่ก่อให้เกิดอัคคีภัย ... 14
ตารางที่ 3 แสดงข้อพิจารณาของการเลือกย่าน... 41
ตารางที่ 4 แสดงจ ำนวนตัวอย่ำงของครัวเรือนในพื้นที่แต่ละย่ำนพื้นที่ศึกษำ ... 43
ตารางที่ 5 แนวค าถามในแบบสอบถามที่เกี่ยวข้อง ... 45
ตารางที่ 6 รายละเอียดของข้อมูลปัจจัย ... 46
ตารางที่ 7 แสดงขนบธรรมเนียมประเพณีในแต่ละเดือนของกลุ่มไท – ลาวยึด ... 56
ตารางที่ 8 พื้นที่หน่วยราชการในเมืองเก่าสุรินทร์ ... 58
ตารางที่ 9 พื้นที่ศาสนสถานและพื้นที่ความเชื่อ ... 59
ตารางที่ 10 พื้นที่สถานศึกษา... 61
ตารางที่ 11 พื้นที่นันทนาการและสวนสาธารณะ ... 62
ตารางที่ 12 การใช้ประโยชน์ที่ดินในเมืองเก่าสุรินทร์ ... 63
ตารางที่ 13 การใช้ประโยชน์ของอาคารในพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 64
ตารางที่ 14 รูปแบบอาคารในพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 65
ตารางที่ 15 ระยะห่างของถนนในพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 66
ตารางที่ 16 ความหนาแน่นของอาคาร ... 67
ตารางที่ 17 ระยะห่างรัศมีการให้บริการของสถานีดับเพลิง ... 68
ตารางที่ 18 จ านวนชั้นของอาคารในพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์... 69
ตารางที่ 19 วัสดุผนังในพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์... 70
ตารางที่ 20 ระยะห่างต าแหน่งที่ตั้งหัวประปาดับเพลิง ... 71
ตารางที่ 21 สถิติการเกิดอัคคีภัยในพื้นที่เขตเทศบาลเมืองสุรินทร์ ... 72
ฏ
ตารางที่ 22 ค่าน้ าหนักปัจจัยหลัก ... 81
ตารางที่ 23 ค่าน้ าหนักปัจจัยย่อยในแต่ละชั้นข้อมูล ... 82
ตารางที่ 24 พื้นที่เสี่ยงอัคคีภัย จากการซ้อนทับข้อมูลทุกปัจจัยในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 83
ตารางที่ 25 การประเมินความเสี่ยงอัคคีภัย ส าหรับผู้น าชุมชน... 87
ตารางที่ 26 ผลแบบส ารวจข้อมูลการรับรู้ของประชาชนที่มีต่อการเกิดอัคคีภัย ส าหรับประชาชน ... 90
ตารางที่ 27 แสดงประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดิน ... 94
สารบัญรูปภาพ
หน้า
ภาพที่ 1 ขอบเขตพื้นที่การศึกษา ... 4
ภาพที่ 2 กรอบแนวคิดที่ใช้ในการวิจัย... 5
ภาพที่ 3 ระบบการดับเพลิงหมู่บ้านชิราคาวาโกะ ประเทศญี่ปุ่น ... 36
ภาพที่ 4 เมืองเก่า Seixal ... 36
ภาพที่ 5 บริเวณพื้นที่ Los Angeles County ... 37
ภาพที่ 6 การจ าแนกย่านในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์... 42
ภาพที่ 7 วิธีการด าเนินการศึกษา ... 49
ภาพที่ 8 ขอบเขตพื้นที่และพื้นที่ต่อเนื่องเมืองเก่าสุรินทร์ ... 53
ภาพที่ 9 ขอบเขตชุมชนในเขตเมืองเก่าสุรินทร์ ... 55
ภาพที่ 10 หน่วยราชการในเขตเมืองเก่าสุรินทร์ ... 59
ภาพที่ 11 ศาสนสถานในเขตเมืองเก่าสุรินทร์ ... 60
ภาพที่ 12 สถานศึกษาในเขตเมืองเก่าสุรินทร์ ... 61
ภาพที่ 13 พื้นที่นันทนาการและสวนสาธารณะในเขตเมืองเก่าสุรินทร์... 62
ภาพที่ 14 การใช้ประโยชน์ที่ดินในเขตเมืองเก่าสุรินทร์ ... 64
ภาพที่ 15 การใช้ประโยชน์ของอาคารในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 65
ภาพที่ 16 ประเภทของอาคารในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 66
ภาพที่ 17 เส้นทางคมนาคมในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 67
ภาพที่ 18 ความหนาแน่นของอาคารในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 68
ภาพที่ 19 รัศมีการให้บริการของสถานีดับเพลิงในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 69
ภาพที่ 20 จ านวนชั้นของอาคารในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 70
ภาพที่ 21 วัสดุผนังของอาคารในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 71
ฑ
ภาพที่ 22 ต าแหน่งที่ตั้งหัวประปาดับเพลิงในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 72
ภาพที่ 23 พื้นที่เสี่ยงการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 84
ภาพที่ 24 พื้นที่เสี่ยงต่อการอัคคีภัยมากที่สุด ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 84
ภาพที่ 25 พื้นที่เสี่ยงต่อการอัคคีภัยมาก ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 85
ภาพที่ 26 พื้นที่เสี่ยงต่อการอัคคีภัยปานกลาง ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 85
ภาพที่ 27 พื้นที่เสี่ยงต่อการอัคคีภัยน้อย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 86
ภาพที่ 28 เหตุระเบิดโรงงานกิ่งแก้ว จังหวัดสมุทรปราการ ... 92
ภาพที่ 29 การซ้อนทับข้อมูลระหว่างแผนที่เสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย ... 93
ภาพที่ 30 การเสนอแนะแนวทางการผังเมืองเฉพาะ ... 97
ภาพที่ 31 การป้องกันการเกิดอัคคีภัยในการผังเมืองเฉพาะ ระดับพื้นที่เสี่ยงมากที่สุด ... 98
ภาพที่ 32 การป้องกันการเกิดอัคคีภัยในการผังเมืองเฉพาะ ระดับพื้นที่เสี่ยงมาก ... 98
ภาพที่ 33 การป้องกันการเกิดอัคคีภัยในการผังเมืองเฉพาะ ระดับพื้นที่เสี่ยงปานกลาง ... 99
ภาพที่ 34 การป้องกันการเกิดอัคคีภัยในการผังเมืองเฉพาะ ระดับพื้นที่เสี่ยงน้อย ... 99
ภาพที่ 35 จุดรวมตัวกันภายในชุมชน พื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 101
ภาพที่ 36 เส้นทางอพยพเบื้องต้น พื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ... 102
1
บทที่ 1 บทน า
1.1 ที่มาและความส าคัญ
อัคคีภัยถือเป็นสาธารณภัยอย่างหนึ่งที่เกิดจากการกระท าของมนุษย์ อาจเกิดขึ้นได้จากความ ประมาท ความรู้เท่าไม่ถึงการณ์และจากอุบัติเหตุต่าง ๆ ทุกครั้งที่เกิดเพลิงไหม้ ท าให้ประชาชนต้องไร้
ที่อยู่อาศัย และได้รับบาดเจ็บ รวมถึงได้รับอันตรายถึงชีวิต ส่งผลต่อความสูญเสียทั้งในระบบเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อมที่มีผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชน (กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณ ภัยแห่งชาติ, 2558) โดยเฉพาะพื้นที่ได้รับการอนุรักษ์ ได้แก่ พื้นที่เมืองเก่าหรืออาคารที่มีคุณค่า เนื่องจากมีเอกลักษณ์ของวัฒนธรรมเฉพาะถิ่น ซึ่งมีวิวัฒนาการทางสังคมที่สืบต่อกันมา ตั้งแต่สมัย บรรพบุรุษในยุคต่าง ๆ ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นอาคารที่มีโครงสร้างประเภทไม้เป็นวัสดุที่เอื้อต่อการเกิด อัคคีภัย
ในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมา ประเทศไทยมีการขยายตัวของเมืองอย่างรวดเร็วของการพัฒนา ด้านเศรษฐกิจและสังคม แต่การขยายตัวของเมืองที่ปราศจากการวางแผนด้านการจัดการสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการวางแผนการใช้ประโยชน์ที่ดินและการควบคุมจัดวางผังเมืองที่เหมาะสม เพื่อรองรับต่อ การเกิดอันตรายที่เกิดจากอัคคีภัย เมื่อเกิดเหตุอัคคีภัยท าให้มีความรุนแรงที่ไม่สามารถควบคุมควบคุม เพลิงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลกระทบให้ประชาชนที่ประสบเหตุได้รับความเสียหายต่อชีวิตและ ทรัพย์สิน (ณริศ ธรรมรังสี, 2550) ปัจจุบันได้มีการขยายของเมืองจากโครงการพัฒนาต่าง ๆ เช่น โครงการพัฒนาอาคาร โครงการพัฒนาพื้นที่เพื่อรองรับกิจกรรมใหม่ที่มีการน าอาคารเก่าหรืออาคารที่
มีคุณค่าแก่การอนุรักษ์ น ากลับมาใช้และปรับปรุงให้ได้มาตรฐานสู่ความร่วมสมัยในปัจจุบัน ซึ่งมี
กระบวนการที่จะเปลี่ยนแปลงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อสามารถรองรับการด ารงชีวิตในปัจจุบัน เช่น ระบบไฟฟ้า ระบบประปาและระบบขนส่งมวลชน เป็นต้น ส่งผลให้เกิดการเจริญเติบโตทางด้าน เศรษฐกิจและเกิดการฟื้นฟูเมือง (Urban Renewal) มีทั้งกิจกรรมการท่องเที่ยวท าให้เกิดการลงทุน ภายในท้องถิ่นที่เป็นผลดีต่อระบบเศรษฐกิจและการจ้างงานของในระดับท้องถิ่น
เขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ มีลักษณะของวัฒนธรรมท้องถิ่น ที่มีรูปแบบวิวัฒนาการทางสังคมที่สืบ ต่อมาของยุคต่าง ๆ ซึ่งจะปรากฎตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม ที่มีคุณค่าในทางศิลปะ โบราณคดีและประวัติศาสตร์ที่ยังคงหลักฐานทางกายภาพ เพื่อบ่งบอกถึงลักษณะอันเด่นชัดของ โครงสร้างเมืองและโบราณสถานในอดีต (ตรีชาติ เลาแก้วหนู, 2559) ปัจจุบันเมืองเก่าสุรินทร์ได้มี
การขยายของตัวเมืองอย่างไร้ขอบเขต และทิศทางของการใช้ประโยชน์ที่ดินที่มีความหลากหลาย ด้านกิจกรรมทั้งภาคราชการและเอกชน ท าให้เกิดความหนาแน่นของอาคาร สถานที่ และการจราจร
2 ที่ปราศจากการวางแผนในด้านการรับมือและการป้องกันต่อเกิดอัคคีภัย (กรมป้องกันและบรรเทาสา ธารณภัย, 2559) ส่งผลกระทบให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของชุมชนและการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิทัศน์ ท าให้องค์ประกอบเมืองที่มีคุณค่าและเอกลักษณ์ความเป็นเมืองค่อย ๆ ลดลง
จากเหตุผลดังกล่าว ส่งผลให้ผู้วิจัยมีความสนใจศึกษา แนวทางที่จะช่วยลดโอกาสในการเกิด ผลกระทบจากเหตุการณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน คือ การลดความเสี่ยงจากการเกิดอัคคีภัย ซึ่งเป็นกระบวนในการประเมินปัจจัยที่ท าให้เกิดความเสี่ยง ได้แก่ การใช้ประโยชน์ที่ดิน การใช้ประโยชน์
ของอาคาร ประเภทของอาคาร เส้นทางคมนาคม ความหนาแน่นของอาคาร รัศมีการให้บริการของ สถานีดับเพลิง จ านวนชั้นของอาคาร วัสดุผนังของอาคาร และที่ตั้งหัวประปาดับเพลิง เพื่อก าหนด พื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย ท าให้เกิดแนวทางการบริหารจัดการวางแผนปองกันและแกไขปญหาได้
อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ
1.2 ความมุ่งหมายของการวิจัย
1.2.1 ความมุ่งหมายของการศึกษา
ศึกษาปัจจัยทางกายที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
ตามมติคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์และเมืองเก่า วันที่ 5 มกราคม พ.ศ 2560 เพื่อน ามาวิเคราะห์ให้ได้แนวทางในการป้องกันการเกิดอัคคีภัยในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
1.2.2 วัตถุประสงค์ของการศึกษา
(1) เพื่อศึกษาปัจจัยทางกายที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
(2) เพื่อก าหนดพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
(3) เพื่อเสนอแนะแนวทางในการป้องกันการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
1.3 สมมติฐานของการวิจัย
1.3.1 ค าถามของการวิจัย
ลักษณะปัจจัยทางกายที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
มีผลต่อการวางแผนการป้องกันการเกิดอัคคีภัยเป็นอย่างไร 1.3.2 สมมติฐานของการวิจัย
แนวทางป้องกันการเกิดเกิดอัคคีภัยมีความสัมพันธ์กับปัจจัยทางกายที่มีอิทธิพลต่อการ เกิดอัคคีภัย
3 1.4 ความส าคัญของการวิจัย
มุ่งความส าคัญในการศึกษาปัจจัยทางกายที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่า สุรินทร์ เพื่อให้ได้แนวทางป้องกันการเกิดอัคคีภัยที่เหมาะสมต่อภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคสังคมและ ประชาชนทั่วไปที่มีกรอบการบูรณาการลดความเสี่ยงจากอัคคีภัยในการพัฒนา
1.5 ขอบเขตของการวิจัย
แบ่งขอบเขตการศึกษาออกเป็นขอบเขตด้านพื้นที่และขอบเขตด้านเนื้อหา ดังต่อไปนี้
1.5.1 ขอบเขตด้านพื้นที่
พื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ครอบคลุมบริเวณภายในเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ คณะกรรมการ อนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์และเมืองเก่า มีเนื้อที่ประมาณ 3.49 ตารางกิโลเมตร โดยก าหนด ขอบเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ตามแนวเขตที่ดินก าแพงเมือง และคูเมืองสุรินทร์ชั้นนอกของกรมธนารักษ์
(ภาพที่ 1)
1.5.2 ขอบเขตด้านเนื้อหา
(1) การศึกษาปัจจัยทางกายที่มีอิทธิพลต่อการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
เป็นการส ารวจที่การใช้แบบสอบถามหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ผู้น าชุมชนและประชาชนทั่วไป โดยค าถาม ที่ใช้สอบถาม เช่น ข้อมูลเกี่ยวกับผังชุมชน ความรู้ความเข้าใจในเรื่องการเกิดอัคคีภัยและแนวทางใน การป้องกันการเกิดอัคคีภัยภายในชุมชน เป็นต้น
(2) การก าหนดพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ ท าการ วิเคราะห์ข้อมูลปัจจัยทางกายภาพที่มีการให้ค่าคะแนนจากผู้เชี่ยวชาญ
(3) กลุ่มตัวอย่างในการศึกษา ประชากรกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ คือ ประชากรในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
1.5.3 ขอบเขตด้านวิธีการ
การศึกษาแนวทางป้องกันการเกิดอัคคีภัยบริเวณย่านเมืองเก่า: กรณีศึกษาเมืองเก่า สุรินทร์ เป็นงานวิจัยเชิงส ารวจที่มีการศึกษาทบทวนแนวคิดทฤษฎีที่เกี่ยวข้องและการส ารวจ ภาคสนาม ใช้วิธีการแบบสอบถาม เพื่อส ารวจปัญหาและมาตรฐานการป้องกันการเกิดอัคคีภัย
4 1.6 ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
(1) ทราบถึงสภาพการใช้ประโยชน์ในปัจจุบัน เกณฑ์การพิจารณา ข้อกฎหมายต่าง ๆ และ ข้อจ ากัดในการพัฒนาและอนุรักษ์ในการป้องกันการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
(2) ทราบถึงหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารจัดการ ควบคุม ดูแล และอนุรักษ์ในการป้องกันและ ปรับปรุงอาคาร จากการเกิดอัคคีภัยภายในอาคารที่มีคุณค่าแก่ควรการอนุรักษ์ ในบริเวณพื้นที่เมือง เก่าสุรินทร์
(3) ทราบถึงแนวทางในการป้องกันการเกิดอัคคีภัย ในบริเวณพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์
ภาพที่ 1 ขอบเขตพื้นที่การศึกษา
5 1.7 กรอบแนวคิดที่ใช้ในการวิจัย
ภาพที่ 2 กรอบแนวคิดที่ใช้ในการวิจัย
6 1.8 นิยามศัพท์เฉพาะ
อัคคีภัย หมายถึง ภยันตรายอันเกิดจากไฟที่ขาดการควบคุมดูแล และการวางแผนป้องกัน ท าให้เกิดการติดต่อลุกลามไปตามบริเวณต่าง ๆ ที่มีเชื้อเพลิงจนก่อให้เกิดการลุกไหม้อย่างต่อเนื่อง สภาวะของไฟจะรุนแรงมากขึ้น สร้างความสูญเสียให้ชีวิตและทรัพย์สิน
พื้นที่เสี่ยงภัยต่อการเกิดอัคคีภัย หมายถึง บริเวณพื้นที่ที่มีความเป็นไปได้ในการจะเกิดการลุก ไหม้ของไฟ ซึ่งจะมีระดับความรุนแรงของการเกิดอัคคีภัย ในระดับต่าง ๆ เช่น พื้นที่เสี่ยงสูง พื้นที่
เสี่ยงกลาง และพื้นที่เสี่ยงต่ า ที่ได้จากการวิเคราะห์ก าหนดค่าน้ าหนักของปัจจัยที่เกี่ยวข้อง โดยพื้นที่
เหล่านี้หากมีการเกิดอัคคีภัยจะสร้างความเสียหายให้แก่ชีวิต ทรัพย์สินและสิ่งแวดล้อม
เขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ หมายถึง ขอบเขตพื้นที่เมืองโดยคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนา กรุงรัตนโกสินทร์ และเมืองเก่า ได้มีมติในการประชุมครั้งที่ 1/2560 เมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ 2560 เห็นชอบก าหนดขอบเขตพื้นที่เมืองเก่าสุรินทร์ มีเนื้อที่ประมาณ 3.49 ตารางกิโลเมตร
7
บทที่ 2
เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
แนวทางป้องกันการเกิดอัคคีภัยบริเวณย่านเมืองเก่า : กรณีศึกษา เมืองเก่าสุรินทร์ ซึ่งผู้ศึกษา ได้ท าการทบทวนแนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องเพื่อเป็นพื้นฐานของการศึกษาวิจัย มีรายละเอียดดังนี้
2.1 แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับการเกิดอัคคีภัย 2.2 แนวคิดเกี่ยวกับพื้นที่เสี่ยงภัยต่อการเกิดอัคคีภัย 2.3 แนวคิดเกี่ยวกับการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย 2.4 แนวคิดและหลักการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองเก่า 2.5 แนวคิดเชิงพื้นที่โดยใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์
2.6 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง 2.7 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
2.1 แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับการเกิดอัคคีภัย
2.1.1 แนวคิดเกี่ยวกับการเกิดอัคคีภัย 1) นิยามของค าว่า อัคคีภัย
การให้ค านิยามของอัคคีภัย เป็นภัยที่เกิดจากเพลิงไหม้ ซึ่งนับเป็นสาธารณภัยอย่าง หนึ่ง หากมีการเกิดขึ้นและไม่มีการควบคุมเพลิงไหม้ จะส่งผลให้เกิดการลุกลามของเพลิงไหม้ไปยัง บริเวณรอบข้างและจะส่งผลกระทบความเสียหายแก่ชีวิตและทรัพย์สิน ซึ่งสถานที่มีแนวโน้มจะเกิด อัคคีภัยมากที่สุด เช่น ตึกแถว ห้องแถวไม้ บ้านพักอาศัย ชุมชนแออัดและสถานประกอบการต่าง ๆ นอกจากนี้ ไพบูลย์ โล่สุนทร (2536) ได้อธิบายถึงความสัมพันธ์ที่เกี่ยวข้องของการก่อให้เกิดการลุก ไหม้ ซึ่งสามารถแบ่งองค์ประกอบหลักได้ 3 องค์ประกอบ ได้แก่ มนุษย์ สิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ
2) สาเหตุการเสียชีวิตจากอัคคีภัย
การเกิดอัคคีภัยเป็นภัยพิบัติอย่างหนึ่งที่เกิดความเสียหาย ความสูญเสียทรัพย์สิน ของมนุษย์ ซึ่งการเกิดอัคคีภัยมีความเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบที่ท าให้เกิด ได้แก่ มนุษย์ที่เป็นผู้ก่อเหตุ
หรือผู้รับและแพร่สิ่งที่ก่อให้เกิดภัยพิบัติหรือผู้ประสบเหตุอัคคีภัยเข้าไปในสิ่งแวดล้อมบริเวณนั้น เช่น การเกิดอัคคีภัย ผู้ที่ได้รับ คือ ประชนที่ก าลังถูกไฟไหม้ ส่วนการแพร่สิ่งก่อภัยพิบัติ คือ ประชาชนที่
เป็นต้นเหตุที่ท าให้เกิดอัคคีภัย ทั้งนี้ วิฑูรย์ สิมะโชคดี (2550) ได้มีการกล่าวเพิ่มเติมว่า อาจเกิดจาก ความประมาณที่เกิดจากการตั้งใจให้เกิดอัคคีภัย ซึ่งสาเหตุของการเกิดสามารถแยกได้ 5 สาเหตุ ดังนี้
8 (1) ความประมาทที่เกิดจากการใช้เชื้อเพลิง การใช้ไฟฟ้า การใช้ไฟ ความร้อน เช่น การสูบบุหรี่ในสถานที่มีน้ ามันเชื้อเพลิง การจุดธูปเทียนทิ้งไว้ การจุดไฟหาของในที่มืดที่มีไอของน้ ามัน เชื้อเพลิงอยู่ การใช้ฟิวส์ที่ไม่ถูกขนาดกับไฟฟ้าและการใช้ไฟเกินก าลัง เป็นต้น
(2) อุบัติเหตุ เช่น การที่เก็บสารเคมีต่าง ๆ ไว้ปนกันไม่เป็นสัดส่วนที่เหมาะสม เมื่อเกิดการแตกรั่วและท าปฏิกิริยากันทางเคมีจะท าให้เกิดความร้อนและลุกไหม้ได้
(3) การติดต่อลุกลาม เป็นการลุกลามโดยการน าความร้อนจากสิ่งที่เป็นตัวน าความ ร้อน เช่น การลุกไหม้โดยการแผ่รังสีความร้อนจะกระจายตัวออกไปโดยรอบเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า ท าให้สิ่งที่อยู่ใกล้เคียงได้รับความร้อนจนคายความร้อนออกมาลุกไหม้
(4) การลุกไหม้ขึ้นเอง อาจเกิดขึ้นจากการไม่จัดระเบียบของการเก็บกองวัสดุให้
ถูกต้อง จึงส่งผลให้เกิดอัคคีภัยขึ้นได้ เช่น ทิ้งผ้าขี้ริ้วที่เช็ดน้ ามันในบริเวณที่มีความร้อนท าให้ท่อทาง ความร้อนเกิดการคุไหม้ขึ้น เพราะน้ ามันบางชนิดสามารถท าปฏิกิริยากับออกซิเจนในอากาศ ส่งผลให้
เกิดการสะสมความร้อนจนเกิดจุดติดไฟ
(5) การวางเพลิง เป็นสาเหตุที่ท าให้เกิดอัคคีภัยและการติดต่อลุกลามได้มากกว่า สาเหตุอื่น ๆ เพราะเป็นการจงใจให้เกิดการลุกไหม้เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ทรัพย์สินของผู้อื่น
จากการศึกษาเกี่ยวกับการเสียชีวิตจากการเกิดอัคคีภัย สรุปได้ว่า การเสียชีวิตส่วนใหญ่จะ เกิดจากความประมาทของมนุษย์ เนื่องจากไม่มีแบบแผนที่ตระหนักถึงความส าคัญผลกระทบของการ เกิดอัคคีภัย จึงท าให้เกิดการขาดความประมาณในการใช้อุปกรณ์ไฟฟ้าหรืออุปกรณ์สิ่งต่าง ๆ ที่เป็น เชื้อเพลิงที่สามารถก่อให้เกิดเพลิงไหม้ขึ้นได้ เมื่อเกิดขึ้นการลุกลามของเพลิงจะมีความสัมพันธ์กับ ลักษณะของเมือง เช่น เมืองที่เก่าแก่ที่มีอาคารไม้ หรือชุมชนแออัด มีเส้นทางคับแคบท าให้รถดับเพลิง เข้าถึงได้ยาก ขาดแหล่งน้ าส าหรับดับเพลิงจะท าให้การลุกลามของเพลิงรวดเร็วและขยายวงเพิ่มขึ้น
3) การแบ่งประเภทของอาคารตามระดับความเสี่ยงการเกิดอัคคีภัย ซึ่งอาคารแต่ละ อาคารมีระดับความเสี่ยงที่เกิดขึ้นแตกต่างกัน ผู้ศึกษาได้มีการศึกษาการแบ่งตามลักษณะการใช้
ประโยชน์ของอาคาร แบ่งเป็น 3 ประเภท ดังนี้
- ประเภทที่ 1 สถานที่ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัยระดับน้อย ได้แก่ บ้านพัก อาศัย ส านักงาน สถานศึกษา โรงภาพยนตร์ โรงพยาบาล เป็นต้น เป็นสถานที่ที่มีไฟไหม้อย่างช้าและ มีควันน้อยหรือไม่ระเบิด
- ประเภทที่ 2 สถานที่ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัยระดับปานกลาง ได้แก่
ร้านค้า โรงงาน เวทีการแสดง ร้านซักรีด อู่ซ่อมรถ เป็นสถานที่มีไฟไหม้อย่างปานกลาง มีควันปาน กลางหรือมากพอสมควร แต่ประเภทที่ 2 นี้ จะไม่มีพิษหรือเกิดการระเบิด
9 - ประเภทที่ 3 สถานที่ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัยระดับร้ายแรง ได้แก่
อุตสาหกรรมยาง อุตสาหกรรมพลาสติก โรงเลื่อย โรงงานเฟอร์นิเจอร์ เป็นต้น ซึ่งเป็นสถานที่เกิดการ ไฟไหม้ได้อย่างรวดเร็ว ที่เป็นพิษ
4) การออกแบบอาคารเพื่อป้องกันการเกิดอัคคีภัย
การออกแบบอาคารมีความส าคัญเพื่อการป้องกันการเกิดอัคคีภัย จึงมุ่งเน้นการ ออกแบบความส าคัญของการพิจารณาการออกแบบมี 2 อย่าง คือ การป้องกันการเสียชีวิตและการ ป้องกันต่อทรัพย์สิน โดยจะต้องให้มีวิธีการในการออกแบบเพื่อลดการสูญเสียที่เกิดขึ้นดังกล่าว (Finian Mccann, 2016) ซึ่งการออกแบบจะต้องให้มีความเหมาะสมของแต่ละอาคาร ทรัพย์สินและ บุคคลในอาคาร โดยจะมีปัจจัยส าคัญที่ใช้ประกอบการพิจารณา (ลือชัย ทองนิล, 2548) ได้แก่
(1) ลักษณะการใช้งานของอาคาร เป็นการใช้ประโยชน์แต่ละอาคารมีการใช้งานที่
แตกต่างกัน ขึ้นอยู่เจ้าของอาคารและสิ่งแวดล้อมในบริเวณรอบ ๆ เช่น ที่พักอาศัย อาคารส านักงาน ร้านค้า เป็นต้น ซึ่งผู้ออกแบบควรศึกษาลักษณะและการใช้งานของอาคาร หรือพื้นที่ภายในอาคารที่
จะท าการออกแบบให้มีความสอดคล้องกัน
(2) ความแตกต่างของบุคคลที่ใช้อาคาร ซึ่งบุคคลที่อยู่ในอาคารมีความแตกต่างใน เรื่องอายุ เพศ ความพร้อมด้านสุขภาพ ความรู้สึกนึกคิดและความสามารถพิเศษอื่น ๆ ซึ่งการ ออกแบบจึงต้องแตกต่างกัน เพื่อที่จะให้ผู้อยู่อาศัยในอาคารมีความเป็นตัวของตัวเอง จากการศึกษา ด้านการพัฒนาระบบความปลอดภัยส าหรับอาคารในประเทศไทยที่มีความมุ่งเน้นการป้องกันอัคคีภัย
ซึ่งในเนื้อหาของวิจัยฉบับนี้ มีส่วนของการภาคสนามส ารวจอาคารที่มีคุณค่าแก่การ อนุรักษ์ ซึ่งได้การวางแผนแม่บทเกี่ยวกับการป้องกันอัคคีภัยในอาคารจะต้องมีการส ารวจในรายละเอียด ของอาคาร (Hasegawa Tomohiro, 2010) ดังต่อไปนี้
(1) ลักษณะของอาคารและองค์ประกอบของการเกิดเพลิงไหม้ โดยการที่จะเพิ่ม ระบบระงับอัคคีภัยให้แก่อาคาร ต้องควรค านึงถึงระบบดับเพลิงพื้นฐาน ซึ่งแต่ละอาคารก็มีลักษณะ เฉพาะที่ต้องพิจารณาแตกต่างกันออกไป ดังนี้
- คุณลักษณะของตัวอาคาร เช่น รูปร่าง แหล่งความร้อน วัสดุติดไฟและ สิ่งของ ช่องเปิดและโครงสร้าง
- คุณลักษณะของผู้ใช้อาคาร เช่น ความหนาแน่น ความสามารถในการ ป้องกันตัวเอง การนอนและการคุ้นเคยกับอาคาร
(2) การอพยพหนีไฟ เป็นหลักการระหว่างความสัมพันธ์กับการกระจายตัวของควัน ไฟ จะต้องอพยพผู้ประสบภัยให้ออกจากบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้ให้เร็วที่สุด ก่อนที่ควันจะลอยต่ ามาก ไม่งั้นจะเกิดอันตรายกับผู้ประสบภัยที่ติดอยู่ในอาคาร จึงต้องมีการเตรียมแผนการช่วยเหลือ
ผู้ประสบภัย เพื่อให้ไม่ตกอยู่ในสภาพตื่นตระหนก หลงทางหรือบาดเจ็บระหว่างการอพยพ ดังต่อไปนี้
