VAN H 6 A NGHI^ THI IAT mib'c MeoAi
AM NHAC GIAM THIEU
PHAM PHirONG HOA
T
huat ngfl giam thilu duoc ra ddi lfl mdt nhdm hpa si b New York, ma tdn chi sang tdc eua nhdm hpa si nay Id hudng tdi su don gian nhd't cd thi d l tao ra edc lac phdm nghe thuat d l dang dupc edng chflng ddn nhan. Nhimg tac phdm hdi hpa lieu bilu nhd't cfla nghe thudt giam thieu don gian chi la nhflng dudng ke va eae ehdm.Am nhac giam thilu la mpt xu hudng sdng tac eua dm nhac duong dai, bdt ddu xud't hien tfl nhOng ndm 60 TK XX d My (mac dfl nd lai dupc coi la mpt phdn quan trpng cua dm nhae ed diln My). O Phap, xu hudng sang tie nay dupe gpi la loai dm nhac lap lgi, vi trong eac tac phdm vilt theo kieu nay Iudn su dung mdl ky thudt diln hinh dd la nhdc Iai.
Nhirng nhac si lieu bilu cfla irudng phdi dm nhac giam thilu la La Monte Young, Terry Riley, Steve Reich, Philip Glass va John Adam.
Tac phdm dupe eoi Id ddt nln mdng cho dm nhac giam thilu la In C (tren gipng dd irudng) ciia T.Riley vilt vao ndm 1964.
Nhin chung, dm nhae giam thilu la su quay trd vl vdi loai dm nhae cd dieu linh, ddi khi sfl dung ca didu thfle trung ed.
ed mach ddp till tdu diu ddn vd su ldp di ldp Iai eua mdl mdtip dm nhac ngdn. Dde dllm CO ban cua dm nhae giam Ihilu chi'nh Id su ldp di Idp lai mdt edu nhac cd gipng dilu rd rang vd lilt tdu vung chdc. Su blln ddi tilp theo cd Ihl dflng Ihfl phdp canon, tang cudng hda dm hodc mau sdc eiia cic nhac eu. Muc dich cua loai dm nhac nay lam cho ngudi nghe nhd giai dieu va ddn ddn ddn eon ngudi din trang thai thdi mien hodc ru ngu.
Nhu vdy, thuc chdt dm nhae giam thilu ra ddi la su edng kieh ehdng lai su phflc tap eua dm nhae serie loan phdn dang thd'ng tri d chdu Au vao thdi dilm dd, hay noi each khac, dm nhae giam thilu dupc coi Id su ndi ddy cfla ngudi My d l chdng Iai chdu Au. Nhiing nhac si thudc trudng phai dm nhac giam thilu cung mud'n nhd'n manh din ydu td cam xflc trong cae tac phdm, dilu dang bi bd ngd trong cac tdc phdm vidt theo dm nhac seri loan phdn, mdt loai dm nhae d l cao nhdn td tri lul eua eon ngudi hon Id trdi tim.
Sau dilm khdi ddu khd gdn vdi dm nhac ed diln, cac nhac Sl thude trudng phai dm nhae
giam thilu bat ddu tim nhfln hudng di mdi. Vao thdi gia dd, km nhac eiia chdu A (da biet Id am nhac An Dp v Indonesia) da dupc nhili ngudi bidt ddn, vd bdt ddu phi triln rdt phd bidn b My. Tronj hai loai dm nhac ndy, ed ti nhilu nhffng quang nho hoi nira eung va ed nhihig tidl Id^i rd't khdc biet so vdi dm nhai Tay Au. Chinh vi su mdi L nen nhilu nhac si da tdng hp]
eae nhan td nay, sau dd kl hpp vdi nhihig net ddc trunj cd trong nhac rock, jazz, blue nhae ngdu hflng, diln lii cd ti nhflng ndm 30-40 TK XX, d(
la hda dm nghich, cac cdi nhdc Iai va be tri tue d l tai thanh mdt tae p h ^ mdi. Vd(
khoang ihdi gian dd, ngudi tJ thdy trin vd luydn truyin hhil va nhilu bd phim mdi san xud da sfl dung rdit nhilu lac phin dm nhac giam Ihilu kilu nay diln hinh la nhihig tae p h ^ cua P.Glass, va dupc ddng da<
edng ehung ddn nhdn. T\i]
nhien, dm nhac giam ihili cung nhdn dupe nhilu ldi ch trieh lfl cac nha phi blnh dn nhac. Hp cho rdng dm nhai giam thilu la loai dm nhai thuang mai, phidn diln vi khdng cd tdm hdn.
L.M. Young (sinh 1935 dupc coi la ngudi di till phong eho xu hudng sang tai dm nhac giam thilu. Cufl nhflng nam 50 TK XX, dng d.
sfl dung Iai nhung tdc phin vidt theo nguyen tae eua an nhae serie va mang ddn cho m mdt dang ve hoan lodn md Didn hinh la tac p h i n Tai
n i | S 6 349 M t l Thdng 7-2013
tda cho ddn ddy vidl vdo nam 1958. Trong tde p h ^ ndy L.M. Young da I^y cam hflng Ifl nhflng sang tde ciaa Webem (mdt nhae si tieu bilu ciia irudng phdi Vien mdi sang tdc theo ky thudt dodecaphone) rdi sfl dung mdt ndt ngdn dai trong nhieu phut tren nln nhflng hpp dm thudn vd nhihig hpp dm bay trudng. Tae phdm mang Iai mdt cam giac hoan toan mdi la, nhu ddn ngudi nghe din mdl thi gidi khac.
Trong tde p h ^ Con rdu:
nhiing gidc mo vd cudc hdnh trinh cOa nd, L.M. Young da dp dung nguyen tdc ngdu hflng cua mdl nhae cdng va mpt ea si theo kieu biln tdu hda thanh tren nguyen lde da tdng hpp lai. Qiinh nhac si cung da choi rd't nhilu ban nhac theo nguyen tdc sfl dung mdt motif giai dieu nhu mdt be tri tuc, Iren do Id eac biln ldu va cac cdu choi lech nhau.
Khoang tfl ndm 1961, L.M.
Young da chfl y den loai dm nhac ngSu hflng. Ong da vill mdl tac p h ^ cho ken saxophone sopranino ma d dd, nhac edng se choi ngdu hflng tren nhihig difeu thfle trung cd vdi tdc dp nhanh va dem bang bourdon (mdt loai nhac eu quay cd). Tac p h i n chiu anh hucmg tiif John Colu-ane vd dm nhac cua ngudi An Dd.
Nlu nhu L.M. Young dupe coi Id ngudi dat nen tang cho dm nhac giam thilu, thi T.RiIey (suih 1935) lai dupe coi Id Dgudi da md ra hai nhdn td dat nln mdng cho dm nhae
giam thilu: viec quay trd Iai dm nhae cd dieu u'nh va sfl nhdc Iai cua mdt mdtip am nhae. Trong tde phim Tti tdu ddn ddy vidt vao ndm 1960, T.Riley da ddn gdn vdi loai dm nhae cd gipng dieu, la'y cam hflng lfl ndt ngdn dai trong ban Tam tdu cho ddn ddy ciia L.M. Young. Cdn trong ban Tam tdu cho ddn ddy vi^t ndm 1961, T.Riley sfl dung ky thudl nhdc lai nhd vao bdng lfl dupe thfl nghiem d Trung ldm dm nhae San Francisco.
T.Riley da Idm rd't nhilu thu nghiem vdi bang tfl. 6ng da ghi lai ti^ng piano, gipng ndi, tilng cudi hay ea chuong trinh d dai phdt thanh, sau dd sfl dung chflng dudi dang nhflng mdlip nhdc lai. T.Riley da gat hdi dupc nhilu nhung thanh cdng vdi bdng lfl, va dinh cao nhd't ehuih la tac phdm In C vilt vao nam 1964, danh da'u mdt budc quan Irpng trong viee dl eac nha phe binh cd thd dua ra dupc dinh nghia vl dm nhac giam thieu. Ngay eai ten cua tae pham (gipng dd trudng) cflng chi ra mdt su dem gian nhdt trong vd'n dl vl gipng dieu dl bdt cfl mdt nhae edng nao, hodc bdi cfl mdt loai nhac cu ndo cung cd thi choi dupe. Tae phJim gdm 53 mdtip dm nhac, mdi Idn nhdc lai, nhae si mong mpi ngudi nhd ddn nd. Ddy dupe eoi la tac phlm ddt nln mdng cho dm nhac giam thilu, bdi nd cd mach dap diu dan, am nhac cd gipng dieu, ede mdtip am nhac ngan dupe lap Iai, vd tdt ca
NGHI^THllATR^NPHl/nNfi nhflng nhdn td ndy tao nen mdt thd gidi am thanh rdt ddc dao. Tac phdm thu am d hang dia Colubia vd dupe phat hanh dudi dang dia nhua vao nam 1968. In C da dupe ddn nhan rdt ndng nhiet b nhilu qudc gia tren thi gidi, dac biet Id nhae si Takomitsu (ngudi Nhdt Ban) vd nhae si Cornelius Cardew (ngudi Anh) da danh gia rd't cao tdc phdm nay.
Ndm 1969 TRiley da vilt tac phdm Cdu vdng tren dudng cong cua chdn trdi.
dua u-en mdt thang dm va lidt tdu eua Ai Dd cho dan phim diln td'u. Tae pham dupe cdng chung lan thudng ndng nhiet, va ehinh nd da khdng dinh vj tri cua dng trong ddng chay dm nhac Ifle bdy gid.
Ndi tidp cdc ky thudt ma T.Riley da ddt nln mdng, Steve Reich (suih 1936) da phat triln ky thudt gdn nhu canon. Ong sfl dung mpt cdu nhac va chdng len dd la bdng tfl cua nhilu gipng ndi. Hai tde phlm Piano Phase (1967) va Violon Phase (1967) dupe coi la nhung tdc phdm lieu bilu nhdt. Trong Violon Phase, T.Reieh da chdng violon vdi ba bdng tfl. Vao ndm 1979, khi xud'l ban tac phdm ndy, dng da cho chdng 4 violon hodc 1 violon cflng 3 ldng hpp thu thanh.
Ngudi dat dupc nhflng thdnh edng vang ddi nha'l vilt theo ngdn ngfl dm nhac giam thilu, ehi'nh la Philip Glasse (sinh 1937). Ld'y tfl nhflng kinh nghiem thfl nghiem bang
Sd 3491711 Thang 7-2013IW
VAN H(^A MGHP THUAT llltlb« MCOAl tfl eua T.Reich, RGIass da ed
budc tie'n xa han. Am nhac cua P.Glass ehiu anh hudng eua am nhac ehau Phi vd dm nhac ^ 1 Dd tren phuang dien lidt ldu; ehiu anh hudng vl giai dieu, hda dm nghich, su tdng eudng dd cua nhac rock.
P.Glass da xud'l ban 20 lac phdm sau khi td'i nghiep Irudng Juilliard khi eflng Idm vice vdi Nadia Boulanger va sau dd la Pierre Boulez, Quan dilm eua dng Id dm nhae
"khdng cd khdi ddu, khdng ed kit Ihfle". P.Glass da ehflng mmh quan dilm eua minh qua vd nhae kich Einstein tren bdi bien, \'ict vao ndm 1976 gdm 1 man ddi 4h30', Sau su thanh cdng cua nhac kich, ten tudi cfla P.Glass trd nen ndi tieng hon nhd vao nhimg tae phdm vi^t cho nhac phim lay chd't lieu tfl nhae pop. Ngoai ra dng edn viet 6 lfl ta'u, 9 giao hudng, 6 concerto vdi nhung ehu dl va net td'u khac nhau, nhung td't ea diu rd't dang nhd va la nhflng tac phd'm dien hinh eua dm nhac giam thilu.
Sau nhflng thanh cdng vang dpi eua RGIass, d New York da cd hang loat nhac si di theo con dudng sang Iac nay nhu Meredith Monk, Frederic Rzewski, Pauline Oliveros, James Tenney... Xu hudng sang tde dm nhac giam thilu eung lan manh sang chdu Au vdi nhung ten tudi nhu Louis Andriessen (Ha Lan), Gavin Bryar vd Michael Nyman (Anh), Renaud Gagneux (Phdp), Arvo Part (Estonia),
Henryk Gdrecki (Ba Lan)...
Su thdnh cdng eiia dm nhae giam thilu cung Id tiln dl cho su phdi triln cua nghi thudt nhay mfla duong dai. Rd't nhilu nhd bien dao mua ndi ndng tren thlgidi, da chpn am nhac duong dai eho cdc tdc phdm mua eua minh nhu Merec Cunninggham, Morion Ferdman, Anna Hairpin, Mats Ek...
Md'i Iicn he mdl thiet gifla hdi hpa vd dm nhac giam thilu ciing dupc Ihl hien rd nit.
Nhilu tnln lam hdi hpa da trung bay nhflng tac phdm ve theo but phap giam thilu tren nen cua am nhac giam thieu.
Ben eanhdd, md'i hen he gifla am nhae giam thilu vd nghe Ihuat thj gidc khi ket hpp vdi nhau, Ihi sd Iupng cdng chflng yeu thfch nd da ldng theo cd'p sd nhdn. Hai nhac sT dupc nhac den nhilu nha't trong md'i liln he ndy Id P.Glass vd A.Pari.
Ky thual nhdc Iai cung trd thanh mdt thu phap sang tac dupe rdi nhilu loai nhac phd Ihdng mang tfnh chd't qudn chung su dung, thi du nhu nhac pop cua Andy Warthol.
Cho dil bj chi trieh tfl nhilu nha phe binh, nhung dm nhae giam thilu da ed mpt chd dflng kha vung chdc trong ldng edng chflng va gat hai dupc nhilu thdnh cdng cho de'n nhflng ndm 80, 90 TK XX, ddc biet la tren eac phuong lien truyin thdng dai chung •
PPH
mMGiuuon
vdn CAY DAN GUITAR
NGUY£N VAN PHUC
Khi ti cap toll am nhac co ah TK XVlil ngircrl ta thuong nhic tol cdc nhac si C.W.
Gluck, W.A. ivioila, l.V.
Beetlioven... vdil c i c the loal 9m nhac kinh dien nhu nhac k{ch, giao hirdng, nhac thloh phflng, hgp xudng, ca khue.
Bin canh cic nhac si nol tie'ng, cdn cd nhidu nghe si da linh hdi duoc nhung thdnh tuu Chung ciia am nhac cd didn Vidn » i diet thdl vdo cay ldn guitar mdt sue sdng mdi, tao tien dd cho su the hidn phong phu ve kha nang ciia nhac cu.
Mauro Giuliani chlnh Id mdl trong sd nghd si I d .
M
auro Giulianisinh 27-7-1781 tai Bisceglie.
Hpc guitar, cello, flute, nhimg Ong da chon va g ^ bo ca cuOc ddi ngh6 si vdi cay guitar.
Nam 18 tudi, Ong Mt dau thuc hien nhiing cuOc bieu dien, d^u tifin la d ^, sau dd d^n Phap.
Nam 1806, Ong bieu dien va giang day guitar lai Vien, Ao. Tai day, vdi lai bi^u dien guitar, Ong duoc so sdnh B | S 3 3 4 9
Th^ng 7-2013