DANH GIA VAI TRO CUA MOT SO LOAI ONG KY SINH QUAN TRONG TRONG VIEC HAN CHE SO LlTOfNG CUA SAU HAI CHINH
TREN CAY DAU TU'ONG Of VUNG HA N O I VA PHU CAN*
Dang Thi Dung
!•'') •"'/•, Truong Dai hoc Nong nghiep I, Hd Noi
^ .. . . . ^
. '?:i;t: Vu Quang Con, Khuat Dang Long
•}:^^ ••-"••.• Vien Sinh thdi vd Tdi nguyen sinh vgt
Tu lau da co su can bing sinh thai trong su t6n tai va phat trien cua timg loai sinh vat. Song su can bing nay co th8 bi pha v a do tac dong tieu cue cua con nguai vi Igi ich kinh t6. Cac loai thien dich cua con trung dong vai tro quan trgng trong su can bing quan th6 sau hai. Mgt s6 kit qua nghien cmi vh thien dinh sau hai dau tuorng (SHDT) da cho thSy, thanh phan cac loai thien dinh rit da dang va phong phii [ 3 , 5 , 6 ] trong do co nhimg loai co vai tro quan trgng. Tuy nhien, vai tro ciia nhieu loai ki sinh SHDT a Viet Nam con it dugc nghien ciju.
PHUOfNG PHAP NGHIEN c u t !
- DiSu tra dinh ky moi tuin mgt lan tren sinh quan dau tucmg a Ha Ngi va phu can dk xac dinh thanh phan sau hai, ky sinh va bien dgng so lugng cua chiing.
- Thu thap m l u sau non, nhgng ciia sau khoang, sau cuon la va tning ciia cac loai bo xit, tiep tuc nuoi a phong thi nghiem va theo doi de thu thap thanh phan va ty le ky sinh.
KET QUA VA THAO LUAN
Vai tro cua ong ky sinh tren sau khoang dau tirong •....••.
Sau khoang dau tucmg Spodoptera litura la mgt trong nhiing loai sau hai chinh tren cay dau tucmg. Song no bi nhieu loai thien dinh khong che so lugng, dac biet la cac loai ky sinh chuyen hoa. Sau khoang bi 6 loai ky sinh [3], trong do 3 loai thugc ho Braconidae, rieng loai Microplitis prodeniae (Rao et Chandry) co vai tro lorn nhat, chiem ty le 64,29% [3]. Vat chu chinh cua Microplitis prodeniae la sau khoang tren dau tuong, ngoai ra loai nay con ky sinh tren sau do that va sau xanh {Heliothis assulta). Vai tro ciia ong l^y sinh sau khoang dugc the hien a bang 1 va hinh 1.
Da dirpc dang trong Tap chi Sinh hpc 6 - 1999, 21 (2), tr.21 - 25
Bang 1. Dien bien mat do sau khoang va ty le ky sinh do Microplitis prodeniae tren dau turong vu he - thu 1997 tai HTX Da Ton - Gia Lam, Ha Noi
Giai doan sinh truo-ng 1 la kep 2 la kep 3 la kep 4 la kep 5 la kep 6 la kep Hoa Qua non Qua chin
M^t dp sau khoang (con/m^) 0,40
20,53 15,25 7,85 1,25 0,60 0,40 0,20 0,16
Ty Ip ky sinh (%) 0 1,2 14,2 33,33
48,6 25,2 9,5 3,3 0
Bang 1 va hinh 1 cho thay: loai ky sinh ken nau don {Microp litis prodeniae) c6 vai tro ro ret trong viec han che mat do cua sau khoang: no khong nhimg lam giam so lugng sau khoang khi co mat do cao ma tham chi ca khi mat do rat thap. Vi vay, neu khong CO nhiing tac dgng nao khac tren dong rugng dau tuang thi sau khoang cung it gay thanh dich.
2,00
Log mdsk Log % ks
Hinh 1. Tuong quan giira log mat do (con/rr?) sdu khoang (Spodoptera) vd log %tyle ong ky sinh ken ndu dem (Microplitis prodeniae)
GDST: Giai dogn sinh trudng, mdsk: Mat do sdu khoang; ks: Ty le ky sinh.
Vai tro ciia ong ky sinh Thrathala flavo - orbitalis (Hymenoptera, Ichneumonidae) tren san cuon la dau tu-ong Lamprosema indicata F. (Lepidoptera, Pyralidae)
Tuang tu nhu sau khoang, sau cuon la dau tuang bi nhieu loai ky sinh khong che s6 lugng (8 loai). Ph6 bi6n nhit la loai Thrathala flavo-orbitalis co ty le 71,3%, sau
do la Apanteles hanoii 14,57%, Xanthopimpla punctata 6,96%, X. flavolineata 1,12%, Brachymeria sp. 2,47yo va ru6i ky sinh (3 loai) chi6m 3,59%. Vai tro cua Th. flavo-orbitalis dugc the hien a bang 2 va hinh 2, 3.
Bang 2 va hinh 2, 3 cho thiy: Mac du mat do sau cu6n la va ty le ky sinh sau non cua chiing co su giao dgng, song vin co su tuang quan thuan va dugc the hien bang phuang trinh co dang tuyen tinh: Y = 3,7951 x + 9,1722 vai he s6 tuong quan r = 0,88. Loai Th. flavo - orbitalis co ph6 ky chil tuang doi rgng nen kha nang ton tai ciia no lan. Vi vay, ngay tu diu vu, khi mat do sau cu6n la con thip (0,5 - 1,5 con/m^) ma ty le ky sinh da dat tren 10%. Do la do chiing di chuySn tu dau tuong xuan va lac xuan. C) hinh 3, co the thiy: Quan he giiia mat do sau cu6n la va ty le ky sinh do Th.
flavo - orbitalis khong hoan toan thi hien quy luat ly thuylt mo hinh ciia Lotka- Volterra. Dau tuong la cay ngin ngay, nang suit sinh vat bi ngucri dan lay di va quan xa luon bi pha vo boi tac dgng ciia con nguoi va moi truong lan can. Mat do sau cuon la tang giam theo lira, ty le ky sinh bien dgng ty le thuan voi mat do sau cu6n la. Vl cu6i vu, khi mat do sau cu6n la cang cao, ty le ky sinh cang Ion. Khi hat dau da vao chic, nguoi nong dan ngimg phun thuoc, sau cu6n la va con tning ky sinh duong nhu dugc t6n tai mgt each tu nhien, la dau tuy da gia, song sau cu6n la van con c6 the sir dung lam thiic an va phat trien. Dieu nay kich thich ky sinh cimg phat trien va ty le ky sinh cao. Dac dilm nay thi hien ty le ky sinh phu thugc vao mat do vat chii. Khi dau tuong dugc thu hoach thi ca sau cu6n la va ky sinh Thrathala flavo - orbitalis deu khong CO CO hgi t6n tai nhu truoc, nhilu ca the da hoa truong thanh va chuyen sang cay trong khac de roi sau do quay ve cay dau tuong.
Bang 2. Dien bien mat do sau cuon la (Lamprosema indicata) va ty le ky sinh do loai Thrathala flavo - orbitalis vu he - thu 1997 tai Gia Lam - Ha Ngi
S6 ngay sau giao 15 22 29 35 45 57 71 85
Mflt d p sau cu6n la (con/m^) 1
1,4 0,6 0,5 4,2 1,2 6,7 8,4
Ty Ip ky s i n h {%) 15,4 18,2 21,6 17,6 11,1 16,0 28,7 45,0
Tyle%KS (Y) 45
40 35 30 \ 25
20 15 10 5\
0
y = 3.7951x +9,1722 r = 0,88
I I I I 1 > 1 1 1 MDsau
1 2 3 4 5 6 7 8 9 con/m2{X)
Hinh 2. Mdi lien quan ciia mat do sdu cudn Id ddu tuong (Lamprosema indicata) vd ty le ky sinh (%) bdi lodi Thrathala flavo - orbitalis
Con/m^
22 29
ngay 85 sau gieo
Hinh 3. Tuong quan giiea mat do sdu cudn Id Lamprosema indicata, ty le ky sinh Thrathala flavo - orbitalis voi sd ngdy sau khi gieo ddu tucmg vu he - thu 1997
tgi viing Hd Ndi
Vai tro ciia ky sinh trihig Trissolcus rudus (Le) doi voi bo xit xanh Nezara viridula va Telenomus subtitus (Le) doi voi bo xit xanh vai bac Piezodorus rubrofasciatus tren cay dau tu-ong trong 2 nam 1996 - 1997 fr viing Ha Noi va phu can
Cac loai bg xit la nhimg doi tugng gay lo ngai cho nguoi nong dan. Chiing gay tac hai tai nang suat va pham chat cua hat dau, song chiing ciing bi mgt so loai ky sinh khong che so lugng. Ket qua dieu tra cho thiy: Tning ciia bg xit xanh Nezara viridula bi
con tning cua bg xit xanh vai bac Piezodorus rubrofasciatus bi 4 loai ky sinh:
Archiphanurus aculus Le, Telenomus abnormis Crawford, T subtitus Le va Trissolcus rudus Le. Trong do, T.subtitus co vai tro Ion nhit trong viec han chi s6 lugng cua bg xit xanh vai bac, con Trissolcus rudus han che so lugng cua bg xit xanh. Vai tro ciia cac loai ky sinh tning bg xit dugc the hien o bang 3 va hinh 4.
Bang 3. Dien bien mat do o trirng bo xit va ty le bi ky sinh ciia chiing tren cay dau tirong nam 1996 - 1997
Nam theo d5l
1996
1997 Trung binh
Chi tieu theo ddi
M^t dp (6 tru-ng/m^) TL qua tru-ng bj KS (%)
Mgt dp (6 tru'ng/m^) LT qua tru-ng bj KS (%) TL qua trung bj KS (%)
Cac thang trong nam c6 trirng bp xit 4
0,03 18,46
0,05 22,66 20,56
5 0,05 24,10
0,10 93,07 58,58
6
0,52 30,68 30.68
7 0,5 46,35
0,63 62,22 54,28
8 1,2 73,4 0,15 68,74 71,07
9 0,65 84,37 82,96 83,67
10 0,15 97,25
79,25 Log (% KS)
5 6 _• Milt dd 6 triing nSm 1996 -ii— Log % KS nam 1996
8 9 _ o — Mat dq 6 triing nSm 1997
—• Log% KS nam 1996
10 Thang
Hinh 4. Dien bien mat do chung ciia trung bo xit Nezava viridula vd Piezodorus rubrofasciatus (6/m^) vd logarit ty le (%) qud trieng bi ky sinh trong 2 nam 1996, 1997
tgi viing Hd Ndi vd phu can
Bg xit de trimg thanh 6, cac qua tning xIp canh nhau, khong ch6ng len nhau thanh tang. Khi ky sinh phat hien thiy 6 tning, chiing se lien tuc de tning vao hiu hit cac tning co trong 6 tning, din din tang hieu qua ky sinh. Vi vay, ty le ky sinh dat cao khi mat do 6 tning rat thip. Dilu nay thira nhan them y kien ciia Vii Quang Con (1993) [2] la hieu qua ctia ky sinh tning phu thugc vao su tiln hoa ciia phuang thiic de tning a vat chii. Chiing to cac loai ky sinh tning bg xit da kh6ng chi s6 lugng bg xit rit hieu qua. Ty le qua tning bi ky sinh cao, giao dgng tir 18,46%) din 93,07%, trung binh dat 56,87%. ' . ' ':
KET LUAN
Loai Microplitis prodeniae ky sinh tren sau khoang, loai Thrathala flavo - orbitalis.
ky sinh tren sau cuon la va 2 loai Telenomus subtitus, Trissolcus rudus ky sinh trimg bg xit xanh vai bac va bg xit xanh la nhimg loai pho bien va c6 vai tro quan trgng tren canh dong dau tuiTng. Ty le ky sinh khoang do Microplitis prodeniae co nhung liic dat 48,6%. Ty le ky sinh sau cuon la do Thrathala flavo - orbitalis dat cao nhit vao cuoi vu (45%). 6 hai loai ky sinh tning bg xit xanh va bg xit xanh vai bac, ty le ky sinh trung dat tmng binh trong 2 nam 1996 - 1997 la 56,87% (18,46 - 93,07%). Dilu nay chimg to nhung loai ky sinh ban dia co the gop phan giir cho mat do chiing quan sau hai chinh 6 duai nguong phong trir. Bao ve va Igi dung chiing luon la van de cap bach trong viec xay dung chuang trinh phong chong tong hgp sau hai cay dau tuong a Viet Nam.
TAI LIEU THAM KHAO
1. Vu Quang Con, Nguyen Van San, 1987: Zool. Zum., 66 (1): 60 - 65.
2. Vu Quang Con, 1993: IGioziano-parazinue otnoseniia chesuekrylykh-vreditelei risa i ikh parazitov vo Vietname. Sankt - Peterbung, 1992, s. 1 - 226.
3. Vu Quang Con, Khuit Dang Long va Dang Thi Dung, 1996: Tap chi Bao ve thuc vat 5 (149): 36-40.
4. Ding Thi Dung, 1997: Ket qua nghien cuu khoa hpc nong nghiep cua Khoa Trong trpt, DH Nong nghiep I 1995 - 1998, NXBNN, Ha Npi.
5. Dang Thj Dung, Vu Quang Con, 1998: Tap chi Bao ve thirc vat, 2: 18 - 25.
6. Pham Van Lam, 1993: Tap chi Bao ve thirc vat, 1: 12 - 15.
7. Pham V2n Lam, 1996: Tuyen tap cong trinh nghien ciiu bien phdp sinh hpc phong trir dich hai cay trong 1990-1995, 1:95 - 103. NXB. Nong nghiep, H^ Npi.
SUMMARY
The roll of some important parasitoids in controlling the density of the major insects on s o y b e a n in Hanoi province and Its vicinity
Dgng Thi Dung, Vii Quang Cdn, Khudt Ddng Long
In was observed that in soybean field, insect parasites were very effective for controlling the pest populations. The pest populations of Spodoptera lltura and Lamprosema Indicata were depressed below the injury threshold level, it was due to the high percentage of parasitism in larval stage (up to 48.6% larvae of Spodoptea lltura and 45% larvae of Lamprosema Indicata parasitized by Microplitis prodeniae Br\d Thrathala flavo - orbitalis respectiwely).
For pentatomid populations as Nezara viridula and Piezodorus rubrofasciatus, the most effective egg parasitoids are Trissolcus rudus ar\d Telenomus subtitus {iV^e perecentage of eggs parasitized is 56.87% in average). Thus natural parasite insectes can contribute to control the pest in soybean crop.