KHOA HOC CONG NGHE
DANH GIA TINH BEN V U N G DOfI BOT HUYEN PHU MY, TINH BINH DINH TRONG DIEU KIEN BIEN DOI KHI HAU
T h S . Vd T h a n h Tinh, T S . Che Dinh Ly Viin Mdi trudng vd Tdi Nguyen PGS.TS. Luffng Van Thanh Viin Ky thudt Biin
Tom tat: Cdc tde gid da dua trin diiu kiin dia hinh, dia mgo vd thuy hdi vdn khu vice ddi bd huy$n Phii My de xdy dimg bo chi thi vdi 5 chu di, 38 tiiu chi vd 5 bgc bin vimg phuc vu cdng tde ddnh gid tinh bin vOng viing ddi bd cd tinh tdi tde ddng cua biin ddi khi hgu. Trong nghien cuu dp dung phuang phdp phdn tich tiin trinh cdp bdc (AHP) di thiit lap, tap hap trong sd cho timg chd de vd timg chi thi. Sau khi tinh todn kit qud ddnh gid cho timg chi thi theo hdm thdnh vien, se cd duac kit qud ddnh gid tdng thi cho todn bd ddi bd. Tic do cho thdy mite do bin vung cua ddi bd huy$n Phit My d miic trung binh.
Summary: Based on the topographic, morphological and hydrological characteristics in Phu My coastal zone, the authors have studied and buih the sustainable indicators for the factors involved in the assessment with 5 themes and 38 indicators as well as sustainable levels (5 levels) in order to assess the sustainable conditions of coastal zone including the effects of climate changes. The authors have also proposed to apply the method of analysis hierarchy process (AHP) to establish a set of weights for each subject and indicator. After calculating the assessment results for each indicator by the membership function, we have been the overall evaluation results for the entire coastal zone. Through the implementation of these methods shows that the evaluation results showed that the level of sustainability of coastal Phu My district is average.
Key words: tinh bin vitng, ddi bd, bien ddi khi hdu, huyin Phu My
1. DAT VAN DE thdc chigm 94%, sdn lupng nudi trdng chiem 6%. Trong nhiing thap nien gdn ddy hoat ddng Phil Mj? la huydn ven bien eiia tinh Binh Dinh
vdi dipn tieh 550 km^ ddn sd khoang 170.000 ngudi. Khu vyc ddi bd Phu My cd vai trd quan
khai thac, ddnh bat qud mire thuy hai sdn vimg ven bd va phdt trien nudi trdng thuy san d at pha va quy hoaeh, gdy d nhiem mdi trudng trpng trong qud trinh phat trien kinh te-xa hdi ,, ^. * s . . . ' ' . . . • • u i. • .*- .*-•
. , . .. ^ , .A . «^ -.i /*i lam thay doi he tu nhien va anh huong den den eua huyen voi 6 xa ven men va 02 dam (dam ^ i • u ..^ ~ L-- - - *i j - 11.
p.1 / - • • ' * * -r • A\ T- • 1,1, • ^°^S I^iih te-xa hpi eua cpng dong dan cu khu De Gi vd dam Tra 6 ) . Tdng sdn lupng khai
thac va nudi trdng thiiy san trong nhiing nam gdn day diu tdng nhanh (Hinh 1) rieng nam 2011 dat 43.400 tan, trong dd, sdn lupng khai
vyc ven bidn. Viee nghien ciiu tim ra cac gidi phap khoa hpc ky thuat dg dam bdo sy phdt trign ben viing cho ITnh vye khai thac va nudi trdng thuy hdi san vung ven bd, ddng thdi xay dung dupe cdc tieu chi danh gia tinh bdn vGng NguM phin bi^n: PGS.TS VO Thj Thanh Hu-ffng phuc vy cdng tac quan ly gidm sdt cho ede hogt NgSynh§n bii: 02/7/2013-Ngiy thong qua phan bifin: ddng khai thdc vd quy hoach nudi trdng thiiy 01/8/2013 - Ng^y duy?t dSng: 03/9/2013
TAP CHl KHOA HQC VA C O N G N G H $ T H O Y LOI SO 17 - 2013 19
hai sdn cua tinh Binh Djnh Id rdt quan trpng vd Phil My di tinh toan xae dinh eae chi thj, danh cdp thiit. Thi diim lua ehpn khu vyc ddi bd gia tinh ben vung.
Ty dong
2009 Udc 2010 I Lam nghiep D Thtiy sdn • Ndng nghiep Hinh 1. Gid tri sdn xudt Ndng, Ldm,
2. PHU'OfNG PHAP NGHIEN ClTU Sv dung phirong phap tien trinh phan tich cap bae (Analytic Hierarchy Process, AHP) tien hanh fheo 4 birdc: (i) Xdy dun^ cdy cdp bgc de ddnh gid theo bd nguyin tac vd tieu chi, (ii) Xdy dung trong sd ddnh gid theo phuang phdp AHP (iii) Tinh diim ddnh gid trung blnh cua cdc bin lien quan. tinh diim tieu chi vd tinh diim nguyen tde vd tinh diim bin viing cho ddi tuang duac ddnh gid vd (iv) Thuyit minh ddnh gid chi tiit, nhgn xet vd dua ra gidi phdp khac phgc cdc tiiu chi cd diim ddnh gid thdp. Nghign ciiu trong bdi bdo nay sir dung phuong phap ma tran ciia thuft toan md de giai bai toan.
£(fa chon cdc thdng s6 vd ma trgn (1) Thiit lap ma trdn U:
chu de 2, chu dS 3, chu ih 4, chu d6 5, chu dj 6}. Moi chu di (Ui) bao g5m tap hop ySu t6 thli cap
^/=kl-«,2- iti„}i = l2.---6. ^ la so chi thi co ban khac nhau co trcng mot nhom chil dh.
Thuy san trong nnung ndm gdn ddy Ngudn: Cue Thdng ke Binh Binh (2) XSy dung chuin danh gia ma triin V ={V1, V2, V3, V4, V5} = {khong b6n vOng, kem bjn vfing, b6n vimg trung binh, kha bto vfing, bSn vfing}.
(3) Thife lap tap hop trong s6 cua m6i yju t6 trong tap hgp:
6
UA = (Ai..i2. Ai) A,>0.'^A,=l
1-1
Tap hgp trong sd cua ' ' / ' ' ~ I'-', 6) jj A, = ( a i , 0 2 , a„)
n
a, >0, V n , =1
i-i , n la so chi thi khac nhau CO trong mot chu dt.
(4) Danh gia tfing yia t6 rieng re theo thuat toan ma.
Ma tran danh gia Ri = (rOnxm co thS tinh duge dS thuc hien danh gii mo timg ySu t6 rieng re trong tap hgp U duac phdn bSc theo cac chu de Ui. Trong do Rij (1, 2, 3, 4, 5, 6) dien dat miic do thanh vien ciia chii di j d6i vai "bae danh gia" Vi. Va ma tran cdc lop tilp
20 T*P CHl KHOA HOC VA C O N G NGHE T H C Y LOI SO 17 - 2013
i:
KHOA HOC CONG NGHEtheo cd the tinh dupc ciing phuang phdp.
(5) Kit qua danh gia todn dien theo thudt todn md Vecta ddnh gid toan dien eua cdc ehi sd timg ehi thi trong hd thdng dupe tinh theo cdng thiie:
Ma trdn ddnh gid todn dien md trong toan bp he thdng chi sd danh gia U theo timg nhdm chudh Ui Id: R = (Bl, B2,.. B6)
Cdc vector ddnh gid todn dien trong he thdng ehi sd cdp bgc Ui la:
B = A*R = (bl,b2,...,bm).
Kit qua ddnh gid sau cimg Id: T = V * B"'
Xay dung ma trf a cac yea to tbam gia ttnh toan:
De thiet ke ma trdn ve bd ehi thi ddnh gid tinh bdn vung ddi bd, tac gia ehpn lpc va dp dung mdt sd bd chi thi ddnh gid tinh bdn viing tren the gidi va Viet Nam, gdm ed: Bang chi thi danh gia tinh bdn viing ve mdi trudng ndm 2000, 2005 cua Hdi ddng Phat triin bin viing Lien Hap Qudc (UN/CSD) ve tdi nguydn, mdi truong, sinh thai, the che, xa hpi,... ket hpp bd chi thi ddnh gid tinh ben vfing ve tdi nguygn va mdi trudng d Viet Nam (ESIVN) (Bp Tdi nguygn vd Mdi trudng 2008) vd mpt sd bd chi thi danh gia tinh ben virng eiia Tiep Khde, Trung Qude.
Bdng I. Bd chi thi ddnh gid tinh bin vimg ddi bd huyen Phii My
CHUDE
1. Phat triln KT-XH gSn v6i vai tro ng^nh tliijy sin
2. Dan cu, y te, giao dye
3. Sinii ho9t, van hoa khu vyc dai 1)6
4. Moi tmong doi bo
CHi THI
1.1. Thu nhSp binh quan dau ngirdi/ thang 1.2.Von san xuSt kinh doanh ctia cac doanh nghiep 1.3.Til$ diu tir trong GDP
! .4. Gia trj skn xuat cong nghiep 1.5. Gia trj san xu§t nganh nong nghiep 1.6. San luong thCiy san nuoi trdng 1.7. Sin luQUg khai thae ca bien 2.1. Ty le xa, phirong co bae sJ 2.2. Ty 1? hpc sinh do tot nghiep THPT 2.3 .M^ do dan s&
2.4. Ty le gia tang dan so 2.5.Ty le gicfi tinh nQ 2.6. Ty le dan cu a do thi 3.1 .Ty le ho sir dyng dien
3.2.Ty le ho dung nuae sach trong sinh hoat 3.3.S6 ho eo nha ve sinh phu hop 3.4. Thdng canh du Hch 3.S. So ca so liru tru (khach san) 3.6. Sd thue bao dien thoai /lOO dan
4.1.Ham lugng COD trong niroc mat lye dia tai cac eira song chinh
4.2 Ham lugng BOD trong nude mat lye dia tai cac eira sdng chinh
4.3. Ham lugng SS trong nuac bi6n ven bd
K*
HIEU
KTl KT2 KT3 KT4 KT5 KT6 KT7 XHl XH2 XH3 XH4 XH5 XH6 VHl VH2 VH3 VH4 VH5 VH6 MTl
MT2
MT3
BON V) TiNH
Nghin dong Ty ddng
%
Ty dong Ty dong Tan/nam Tan/nam
% %
Ngudi/km^
%0
% %
%
%
%
Don V4 C a s d Thue bao
Mg/1
Mg/1
Mg/I
S6 LIf u TH6NG KE 3340,0
763,0 38,0 267,4 487,2 3104,0 39900,0 94,7 86,4 308,5 9,2 51,2 9,8 99,3 57,0 35,2 1,0 1,0 75,0 18,0
2,0
0,5
TAP CHl KHOA HOC VA C O N G NGHE THOY LOI SO 17 - 2013
CHUBfe
5. Khi hau va tac dgng cua BDKH 6.Ca ch6, chinh sach dau tu phat trien va ke hoach ling phd vdi bien ddi khi h^u
CHi THI 4.4. Ham lugng CO trong khong khi 4.5. Ham lupng NO2 trong khdng khi 4.6. Dp Ph moi trudng ddt S.l.Nhietdg
5.2. Lupng mua
5.3.Tan suat cac cac can bao, lu, han han 5.4. S6 ngudi chet do thien tai 5.5.Nha cira bj cudn troi, sap
5.6.Thi?t hai ve tai san do cac tham ho^ thien tai 6.1 .Chat thai ran sinh boat dupc thu gom, xOr ly 6.2.Cac he sinh thai bien, ven bien dupc nghien cuu 6.3. Rirng trong mdi nham ung pho vdi BDKH 6.4. Kinh phi sir nghiep mdi trirdng 6.5. Ca cau vdn dau tu cua nganh thuy san 6.6. So dir an quan ly tdng hpp ddi bd, umg phd BDKH 6.7.H6 trp von ngu dan danh bat xa bd
KY HI$U MT4 MT5 MT6 KHI KH2 KH3 KH4 KHS KH6 CSI CS2 CS3 CS4 CS5 CS6 CS7
DON VI TINH mg/m^
mg/m^
«C mm can Ngudi
Can Ty ddng
%
Khu ha Trieu ddng
%
Duan Ty ddng
SO LI$U THONG KE
1,9 0,025 6,9 27,4 2684,0 3,0 1,0 2,0 53,0 35,0 2,0 502,0 2010,0 3,1 1,0 7,0
3. KET QUA VA THAO LUAN
Tinh toan ma tran cac yeu to tham gia danh gia theo thuat toan mcr
De CO ma tran kk qua danh gia Ri = (Rl,
R2,...R6) ta ap dung bang tra ham thanh vien (membership function), di tinh toan khi s6 li?u cr ma tran U (so lieu) so voi ma tran tieu chuan danh gia V (bae hin vung). Bang nay du^c chia thanh 5 cip, cu thS nhu sau:
c,
Ci < a i ai < Cj < 32 a2 < Cj < aj a3 < c, < a4 C, > 34
Bdng 2. Cdc hdm thudc cho md hinh ddnh gid ma trdn Ri Mu-c do phdt trien ben virng theo hdm thdnh vien f, (Cd I
1 32 - Ci a2 - 3i
0 0 0
77 0 Ci - ai 32 - ai 33 - Ci 33 - 32
0 0
777 0 0 C, - 32 33 - 32 34 - Ci 34 - 33
0
IV 0 0 0 Ci - 33
0
V 0 0 0 0 1
22 TAP CHl KHOA HOC VA C O N G NGHf T H C Y LOI SO 17 - 2013
KHOA HOC CONG NGHE Trong dd ci la sd lipu cua clii thi ddnh gid, al, viing, ben vung trung binh, kha ben viing, ben a2, a3, a4 la ede can bien cua cac tieu chudn vflng. Ket qua tinh todn nhu sau:
ddnh gia cita cac bdc: khdng bdn vflng, it bdn
Rl = 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
0,00 0,00 0,24 1,00 1,00 0,00
0,00 0,00 0,50 0,00 0,00 1,00
0,00 0,00 0,20 0,78 0,00 0,00 0,00
0,00 0,15 0,76 0,00 0,00 0,00
0,00 0,00 0,50 0,00 0,11 0,00
0,66 0,00 0,80 0,22 0,06 0,00 0.51
0,14 0,85 0,00 0,00 0,00 0,25
1,00 0,00 0,00 0,00 0,89 0,00
0,34 0,00 0,00 0.00 0,94 0,00 0,50
0,86 0,00 0,00 0,00 0,00 0,76
0,00 1,00 0,00 1,00 0,00 0,00
0,00 1,00 0,00 0,00 0,00 1,00 0,00
0,00"
0,00 0,00 0,00 0,00 0,00_
0,00"
0,00 0,00 0,00 0,00 0,00
R4 =
R6 = 0,00 0,00 0,00 0,40 0,40 1,00
0,00 0,00 0,17 0,60 0,60 0,00
0,00 0,36 0,83 0,00 0,00 0,00
0,00 0,64 0.00 0,00 0,00 0,00
1,00"
0,00 0,00 0,00 0.00 0,00
0,60 0,40 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 1,00 0,00 0,00 0,00 0,00 1,00 0,00 0,00 0,00 0,00 1,00 0,00 0,00 0,00 0,25 0,75 _0,00 0,00 0,00 0,00 1,0Q_
1,00 1,00 0,00 0,00 0,00 1,00 0,60
0,00 0,00 0,49 0,00 0,00 0,00 0,40
0,00 0,00 0,51 0,00 0,90 0,00 0,00
0,00 0,00 0,00 0,00 0,10 0,00 0,00
0,00 0,00 0,00 1,00 0,00 0,00 0,00
Xdc djnh trpng so cho cac y^u to tham gia ddnh gia theo phirong phap AHP Ap dyng phuang phdp phdn tieh trpng sd theo ti^n trinh cdp bae (AHP) eho timg ehu de vd timg ydu td (ehi thi) tham gia ddnh gia ta cd ket qua ve trpng sd danh gid tinh ben vflng ddi bd huyen Phu M^ Nhu sau nhu sau:
Trpng sd chii de:
A =(0,08 0,18 0,20 0,23 0,14 0,18) Trpng sd cac chi thi:
Al=(0,12 0,10 0,29 0.08 0,05 0,13 0,24) A2=(0,12 0,06 0,18 0,15 0,18 0,31)
A3-(0,19 0,19 0,07 0,19 0,20 0,16) A4=(0,ll 0,06 0,18 0,13 0,22 0,31) A5=(0,09 0,13 0,20 0,19 0,14 0,25) A6=(0,10 0,16 0,15 0,20 0,13 0,15 0,11) Sau khi cd ma tr^n ket qua danh gid Ri ede ehi thi theo hdm thanh vien ta nhdn vdi trpng sd cua timg chi thi Ai = (Al, A2,... A6) ta cd ma tran ket qud ddnh gid Bi = Ai * Ri. Trong dd Bi-(B1,B2,...B6).
Ma trdn ddnh gid todn dien md trong toan bp he thdng U Id R:
TAP CHl KHOA HOC VA C O N G NGH? T H O Y LO'I SO 17 - 2013 23
R = 'Bl'
Bl
B.
—
'bii
bn
bii Kit qua danh gid B =
bn ••• bim bn ••• bim
bsl ••• bsm
A ' R
B = (0,08 0,18 0,20 0,23 0,14 0,18)
"0,000 0,122 0,453 0,203 0,443 0,228 0,174 0,039 0,408 0,085 0,228 0,279 0,064 0,042 0,000 0,054 0,348 0,116 0,212 0,324 0,472 0,119 0,200 0,013
"0,000 0,122 0,453 0,203 0,443 0,228 0,174 0,039 0,408 0,035 0,223 0,279 0,064 0,042 0,000 0,054 0,348 0,116 0,212 0,324 0,472 0,119 0,200 0,013
0,222 0,116 0,000 0,840 0,000 0,195 0,222"
0,116 0,000 0,840 0,000 0,196
B - [ b l b2 b3 b4 b5] =[0,3067 0,1146 0, Kdt qua dsnh gia tong hop sau cung la:
bl b2 b3 b4 b5
2,94
r 0,3067 1 0,1146 0,1758 0,1374 0,2655 T = V*B-' = [1 2 3 4 5 ] *
[ 1 2 3 4 5]
Nhu vdy vdi 5 gia tri phan hac 1,2,3,4,5 ta chia ddu 5 khodng, neu diem ddnh gid:
0 [1-1,8] ddi bd huyen Phu My thudc loai khdng bdn vitng.
[1,8-2,6] ddi bd huyen Phii My thude loai kem ben vflng.
[2,6-3,4] ddi bd huyen Phu My thupe loai bgn vihig trung binh.
[3,4-4,2] ddi bd huyen Phu My thudc lo^i khd ben vitng.
[4,2-5] ddi bd huyen Phu My thudc lo^i bgn vung.
Theo ket qua danh gid nhu trgn thi ddi bd huy?n Phil My cd kdt qud tinh didm trong khodng [2,6-3,4]. Nhu vay, ta cd thd kdt ludn mflc dp ben vflng cua doi bd huyen Phii My thupc bae III (bdc ben virng trung binh).
1758 0.1374 0,2655]
4. KET LU^N
Phil My la huyen tap trung cdc hoat dpng khai thde vd nudi trdng thuy hai san cua tinh. Trong nhung ndm qua, khu vue ven bien huy?n Phii M5* dupe nhd nude quan tam phdt tridn giao due, y tg, khuydn khieh, hd trpf dau tu danh bdt xa bd. Tuy nhien, do dieu kidn kinh td, xa hOi cua cde huyen nay edn nghieu khd khdn, b6n canh dd dia phucfng nay chua xdy di^g ke hoach hdnh ddng cu the nhdm iing phd vdi bien ddi khi h$u va nudc bien dan§ cho nen hang nam chju nhieu tac ddng do bien ddi khi hau gay ra nhu hem han, lu lut, bao. Viee khai thde ngudn lgi thuy san tai dam De Gi vd ddm Tra 6 da dem 1^ thu nhap, nang cao ddi sdng kinh te cho mdt bp phan ldm dan cu ven bien nhun^ edn xay ra tinh trang khai thdc ngudn lpi bdng phuofng phap huy duyet dan ddn s\r can kiet tai nguyen, suy thoai va mat can bdng h$ sinh thai vung ven bien Phu My.
Tren ca sd nghien ciru cae bd chi thi sur d\ing de danh gid tinh ben vflng trong nudc va trdn thd gidi, ddng thdi kdt hpp vdi didu tra, khdo sat eu thd tinh hinh kinh td-xa hdi vd moi h^dng huyfn Phy My trong didu kidn bidn ddi khi h$u, tde gia da chpn lpc va thiet l^p bp chi thi de ddnh gid tinh bdn vfltig eho ddi bd huypn Phu My. Ap dung phuong phdp danh gia d\ra theo thuat toan ly thuyet md ket h(^
vdi phuong phap xae dinh trpng so theo tiln trinh phan tich thu bdc, kdt qua danh gia t6ng thd eho thdy doi bd huyen Phil My cd tinh bin vimg d mue trung binh.
24 TAP CHl KHOA HQC VA C O N G NGH? T H O Y L Q I S O 17 - 2013
I KHOA HOC CONG NGHE
bdt thuy hai san.
Tron^ thdi gian tdi, edn nghien cuu, ddnh gid cu the hieu qua eua ho^t dpng khai thde, nudi trdng thuy sdn va qu^ ho?ch phat triln kinh te- xa hdi viing ven bien gdn vdi kd hoaeh hanh ddng ling phd vdi bien doi khi hdu.
Cac yeu td phat trien kinh te - xd hpi trong dd bao gdm cdc nhdm trpng so ed tde ddng ldn nhat den su dn dinh cua ddi bd nen can duoe quan tdm giam sat ehdt ch€ etlng nhu dua trdn kdt qua tinh todn de chii dpng trong cdng tac quy hoach, chi dao san xuat va khai thde ddnh TAI LIEU THAM KHAO
[1]. Thomas L. Saaty (2008). "Decision making with the analytic hierarchy process". University of Pittsburgh, USA.
[2]. Jinying SUN (2006). " F u z ^ Comprehensive Evaluation Model and Influence Factors Analysis on Comprehensive Performance of Green Buildings". Harbin Institute of Technology, China.
[3]. Chen Fan (2008). Study on the Method of Fuzzy Comprehensive Evaluation for the Independent Innovation Ability of Construction Enterprises. Hunan University of Science and Technology, Xiangtan, China.
[4]. Chi cue Khai thac va BVNL Thuy san Binh Dinh (2009). Tilm nang va th^rc trang khai thac thuy san tai Binh Djnh.
[5]. Nguyen Van Long (2010). Hi?n trang khai thac va sir dyng ngudn tai nguy8n sinh vdt dam De Gi.
Bao cao chuyen de, Vi?n Hai duang hpc.
[6]. Cyc Thdng k6 Binh Djnh. Ni6n gidm th6ng k§ 2010 va 2011.
[7]. UBND xa My Thanh. Bao cdo rinh hinh klnh te-xa h^i nam 2011 va phuang hirdng nhi^m vy 2012.
[8]. UBND huy^n Phu My. Bao cdo tinh hinh kinh te-xa hpi nam 2011 va phuoTig hudng nhi^m vy 2012.
TAP CHl KHOA HOC VA C O N G NGHE THCIY LOI SO 17 - 2013 25
