EVFTA - Ca hoi va thach thu'c d6l v6i xuat khau thuy san cua Viet Nam sang EU
N G O Y I N THj HOAI THG'
Cac qu6c gia chau Au la mfit thj trtfofng rdng i6n va day tiem nang do'i v6i cac nufdc chau A, trong do co Viet Nam. Vi§c Hi$p dinh Thtftfng mgi trf do giiJa Vi§t Nam va Lien minh ch^u Au (EU) - EVFTA dtftfc Nghi vien chau Au thdng qua vao ngay 12/02/2020 hita hen se mang lai nhilu trid'n vong ldn cho xua't k h l u thuy san Viet Nam chid'm lmh thi trrfofng EU. Song, bdn canh nhffng ctf hOi, EVFTA ciing dgt ra nhieu thach thtfc cho nganh thuy san Vidt Nam. Bai viet nhkm ph§n tich nhtfng ctf hfii va thach thu'c do'i vofi xuat khau thuy san Vidt Nam khi tid'p can thi trrfofng nay.
CO HOI SONG HANH CUNG NHCTNG THACH THLfC
Viet Nam va EU bat dau khdi ddng dam phan EVFTA tff thang 6/2012. Sau 14 vdng dam phdn, ngay 02/12/2015, Bd trffdng Bg Cdng Thffdng Viet Nam vd Cao uy Thffdng mai EU da ky Tuyen bd' ve vide chinh thffc ket thuc dam phan EVFTA. Ngay 30/6/2019, Hiep dinh EVFTA da dffdc ky kd't va dxiCc Nghi vidn chau Au thdng qua ngay 12/02/2020 danh da'u mdc lich sff cho quan he thffdng mai Viet Nam va EU. EVFTA difdc vi la "con dffdng cao td'c hffdng Tay", ket ndi Viet Nam tdi mgt khdng gian thi trffdng rdng ldn vd cd tidm ndng hang diu tren the' gidi. Dong thdi, EVFTA dffdc danh gid Id cu hich ldn cho xua't khau hdng hda cua Vidt Nam, trong do cd cdc mat hang ndng san, dac bidt la Ihffy san vd'n cd nhieu ldi the'canh tranh tai thi trffdng nay.
Cd hgi ldn
Cd the ndi, EVFTA dffdc ky kd'l se mang lai eho xud't kh^u thijy san Viet Nam sang EU nhiftig ed hdi chu yd'u sau day:
Thii nhdt, eg hdi tii'p edn thi trUdng rdng ldn. Thi trffdng EU gdm 27 nffdc thdnh vien, ddn sd' khoang 500 tridu ngffdi, GDP chie'm khoang 30% GDP todn cau vd sffc mua theo dau ngffdi khoang 32.700 USD/nam, dieu nay cho thd'y sff rdng ldn va sffc hap ddn vdi Viet
Nam trong vide thuc da'y tang td'c xud't khau qua thi irudng nay (Thach Hud, 2020). Ddng thdi, cac qud'c gia EU hau he't deu la cdc nen kinh te phdt tridn cao, binh quan thu nhdp tinh theo diu ngifdi khd cao tren the' gidi, lai ffa chuong cdc san pham thuy sdn trong nhu elu dn ud'ng vd bdo vd sffc khde do tinh ifu vidt eua san pha'm nay la ngon, bd.
Nhffng ndm gin ddy do ngudn ldi thuy san eua EU da nam dffdi gidi ban an toan sinh hgc, huge EU phai dp dung bidn phdp han chd'khai thde va danh bat thuy san, trong khi nhu cau tieu dung thuy san cua EU vdn tang nhanh. Do vdy, ve mat ly thuyd't cung nhif thffc tidn cd thd khang dmh, vdi Viet Nam, EU dang va cdn ldu nffa vdn se la thi trffdng xud't khd'u thuy san tiem nang ldn, nd'u san ph^m thuy san Viet Nam ddp ffng ddi hdi ngay cang cao ve sd Iffdng, chd't lu'dng, chung loai cua thi trffdng khd'i nay.
Thii hai, xudt khdu thdy sdn eiia Viet Nam sang EU se cd nhieu thudn lgi khi duac Uu ddi thue nhdp khdu.
Theo Hidp hdi Chd' bien va Xua't khau thuy san Viet Nam (VASEP), khi EVFTA cd hidu life, bdn eanh hdng loat san pham thuy san che' bie'n dang cd mffc thue cd ban khd cao (20%) se ngay lap tffc ve 0%, nhff: ban, diep, mffc, bach luge, nghdu, sd, bao ngU ehd'bid'n, ldm sff'ddng lanh (HS 03061792)..., thi nhffng san pha'm tdm, ca tra, cd ngff... thudc nhdm ed Id trinh giam thud' trong thdi gian 3-7 nam ciing cd mffc thud' nhap khd'u ha'p din hdn. Ddng thdi, kha nang tang canh tranh so vdi cac dd'i tbu chifa cd hidp dinh thffdng mai tff do (FTA) vdi EU, nhu': Thdi Lan, An Dd la rd't cao (Khdnh An, 2020).
Hien nay, EU da va dang la thi ti-ffdng xua't khau thuy san Idn thff hai cua Viet Nam sau My, ludn chie'm ' T h S . , Hoc vien Chlnh tri Cong an nhan d a n
23
PHAN TICH - NHAN DjNH - DCT BAO
17%-18% tdng gia tri xua't khau thuy san cua Viet Nam sang cdc thi trffdng... Do do, cd hdi dd tang them thi phan khi EVFTA cd hieu lu'c ed the ndi la trong tam tay cde doanh nghidp, ddc bidt la trong nganh thuy san (Khanh An, 2020).
Thii ba, ca hdi tiep can duac ngudn vdn ddu lU, cdng nghe hien dgi. Khi EVPTA cd hieu life, Viet Nam eung se dffdc hffdng tdi xet tff gdc do nhdp khau. Vide cat giam thue' nhap khau dd'i vdi hang hda chid'n Iffde cua EU vao Viet Nam se giup nang eao ky thuat nganh cdng nghidp, tff dd dd'y manh hidu qua san xua't vd xud't khau. Dieu nay se giup Vidt Nam cd difde nhffng san pham chd't Iffdng cao vdi chi phi thd'p hdn va cd nhieu Iffa chgn hdn do'i vdi cae nha eung cd'p, trong do cd nganh thuy sdn.
Hdn nffa, ngay cang ed nhieu doanh nghiep cua EU chgn Vidt Nam lam diem de'n dd dau tff. Do chi phi lao dgng d ehau Au la khd eao, khac nhieu so vdi chi phi lao ddng cua Viet Nam. Chinh dieu nay khie'n cho kha nang canh tranh eua cac doanh nghidp chdu Au Id khdng cao. Ngffdc Iai, cd cd'u chi phi cua cdc doanh nghiep Viel Nam lai kha hd'p dan, cdc ldi the' cua Viet Nam khd da dang, chd't Iffdng lao ddng td't hdn cung nhff viec bao ve quyen sd hffu tri lue lot hdn so vdi nhffng nUde khac trong khu vifc,
Thii tu. Id eo hgi di cdc doanh nghiip Viet Nam tu hodn thiin quy trinh sdn xudt, ndng cao chdt lU0ig sdn phdm nhdm dap ling cdc quy dinh cua EU. Vide EVFTA dUdc ky ke'l se tao cd sd phdp ly cho cac hoat ddng trao dd'i thffdng mai dd hang hda Vidt Nam xud't khau sang chdu Au, ddp ffng dung cdc tieu chuan chd't Iffdng vd an todn ma ihi trifdng nay ddi hoi. Nhffng cam ke't trong cac linh vffc, nhff: phdng ve thffdng mai (chd'ng bdn pha gia, chd'ng trd ca'p, iff ve), cac rao can ky thudt trong thffdng mai (TBT), eac bidn phdp kid'm dieh dO^g thffc vat va ve sinh an toan thffc pham (SPS)... da cd nhffng tac ddng nha'l dinh ldi boat dgng xua't khau cua Viet Nam trong thdi gian vffa qua, dffdc eho la se ed nhffng tac ddng tich cifc hdn, dem lai nhffng ldi ich ddng ke cho xua't khau cua Vidt Nam trong thdi gian ldi.
Song, nhieu thdch thdc dgt ra
Tuy nhien, do EU cd thu nhdp binh qudn diu ngUdi 36.000 USD/nam, cao hdn 3 lan ihu nhap dau ngffdi cua Trung Qud'c Id 10.000 USD ndn thi tnfdng nay he't sffc khd linh, doi hdi hang hda xua'l khd'u cua Viet Nam phai dap ffng tieu chuin cua cac qud'c gia EU mdi tan dung dffdc thdi cd cua EVFTA (Viet Dung, 2020). Ben canh nhffng ed hgi, thi EVFTA cung ddt ra nhffng thdch thffc eho xud't khau thuy san Viet Nam. Cu the:
Mdt Id, thdch thiic trong viic ludn thu nhiing quy dinh nghiem nggt Hin quan din rdo edn phi thue quan, SPS, TBT vdn thugc quyen cua nudc nhgp khdu. Xu hffdng chung trong vide sff dung cdc bien phap phi thue' quan eua EU la chuye'n tff cdc bien phap mang tinh chd't ban che'dinh Iffdng tnfc tidp sang eac bien phdp tmh vi hdn, nhff: chd'ng trd ca'p, tif ve, tieu chud'n ky thual, cac bidn phdp ban che'nhap khd'u gdn vdi ydu cau man thu cde lieu chua'n mdi trffdng vd lao dgng, yeu cau truy
xud't ngudn gd'c. Vu vide cd anh hffdng nghidm trgng gan day nhd'l dd'i vdi thuy san xud'l khau vao EU la vide EU ap dat the vang ddi vdi thuy san xua't khau eua Viet Nam, la mgt trong nhffng nguydn nhan chinh dan de'n kim ngach xua't khau vao thi tnfdng nay sut gidm manh trong ndm 2018.
Theo dd, ke tff khi Viet Nam bi EU phat the vang lUU (lUU Id ten vie't ial cua cac boat ddng danh bat ea ba't hdp phdp, khdng cd bao cdo vd khdng dffdc quan Iy) vao thang 10/2017, gia tri xuat khd'u hai san sang thi trffdng nay da giam nhieu. Cu the nam 2018, kim ngach xua'l khd'u dat gan 390 tridu USD, giam 7% so vdi nam 2017. Trong 8 thang diu nam 2019, xud'l khau hai san sang EU dat 251 trieu USD, giam 0,3% so vdi cilng ky nam irudc. Trong do giam chu yd'u d san pham cd ngff hi giam 6,3%, mffc va bach tudc giam 13%... Thi irtfdng EU iff vi tri thff 2 trong xud't khau thuy san cua Viet Nam da mdt xud'ng vi tri thff 5. Dieu nay difde VASEP nhd'n manh la do tac ddng tff the vang lUU (MaiPhffdng, 2019).
Hai Id, siic ep canh tranh trin thi trudng trong vd ngodi EU. Hang thuy sdn xua't khau cda Viet Nam se phai canh tranh gay gat va khd'e liet hdn vdi hang thtiy sdn tai chd cua cdc nffdc mdi gia nhap EU va cua cac edng ly xua't kha'u thuy san manh va nhieu kinh nghiem ngoai EU trong viec xua't kha'u, tim ehd dffng va duy tri ihi phan tai EU.
Ba td, cdc dieu kiin vi quy tde xudt xd chat han. Hidp dinh EVFTA hffdng tdi xda bd thud' nhdp khd'u ldn tdi 99%
sd' ddng thue. Tuy nhien, de dffdc hffdng mffc lfu dai ndy, hdng xud't kha'u sang EU can thoa man quy tac xud't xff. Neu khdng dam bao du'dc quy tae xua't xff, hang xud't khau cua Viet Nam sang EU chi difdc hffdng mffc thud' ddi ngd td'i hue qud'c chff khdng phai la mffc ihud' sua't 0% trong EVFTA.
MOT SO GIAI PHAP
De lan dung cac ldi the' va hda giai phan ndo nhffng thach thffc ddt ra cua Hidp dinh EVFTA nham thuc da'y xud'l khau thuy san cua Viet Nam vao EU, theo tde gia can ihffe hidn ddng bO nhidu giai phap sau:
Ve phia Nhd niidc
- Tie'p luc hoan thien he thd'ng phap lual theo ydu can cua hgi nhdp qud'c le'
24
va cae cam kd't trong EVFTA mgt each loan didn, ddng bd ca ve kinh le, chinh tri. Ddng thdi, can cd chinh sdch khuyd'n khich hd trd cac doanh nghiep trong viec dp dyng vd xay dffng cac he thd'ng lieu chud'n chat Iffdng qud'c te' thdng qua cac bidn phdp hd trd txi vd'n, ddo lao.
-^Day manh vide xdy,difng cdc lieu chuan, quy chua'n, thu'dng hidu, nhan hieu qud'c gia; Phat trien va nhdn rgng viec thffc hien cd'p ma so'vung san xua'l, truy xud't ngudn gd'c, dap ffng khd nang canh tranh trong xu the'hdi nhap qud'c te'.
- Cung vdi dd, can day manh boat ddng ca'p gia'y chung nhan xud't xff hang hda (C/0) theo hffdng ddn gian hda, hidn dai hda; Dly manh vide cd'p C/O qua internet;
Cai Ihien mdi irffdng diu tff, kinh doanh vdi the che'dn dinh, minh bach...
Tdng cffdng phd bie'n nhffng kie'n thffc va thdng lin khoa hgc ve ddnh bdt va nudi trdng thuy san trdn eae phffdng tien truyen thdng dai chung; Tang cffdng hd trd cdc doanh nghidp thuy sdn ve vd'n, ffng dung khoa hge cdng nghe, phat trien thi trffdng vd xuc tie'n thffdng mai...
- Ngoai ra, ehu trgng cdng tac tuydn truyen, phd bie'n cho cdng ddng doanh nghiep vd dgi ngu cdn bd nha nffdc tai dia phifdng de dam bad hid'u ro va Ihffe hidn dung cam ke't trong cdc FTA the he mdi.
Ve phia doanh nghidp
- De ndng eao hdn nffa klia nang eanh tranh cua hang xud't kha'u thuy san, tao vj
the ngay cang viihg chdc cua hang thuy san Viet Nam trdn thi trffdng cdc nifdc EU, cdc doanh nghidp ein nd life nghien cffu thi trffdng, chu ddng lim hieu luat phdp, dac bidt la nhffng thay ddi trong nhffng quy dinh eua EU, tie'p can thdng tin mgt each day du va chinh xae. Viec khdng cap nhdt thdng tin thifdng xuyen se khie'n cae doanh nghiep rdi vao the'bi ddng va se gap rui ro cao.
- Doanh nghiep edn chu y nang cao chat Iffdng san pha'm thuy san xua't khau. Thi trffdng EU van la mdi ihi trifdng khd tinh vdi nhffng doi hoi khat khe ve chd't Iffdng san phd'm, nen doanh nghiep can bdm sat cac ke^t qua nghien cffu thi tru'dng vd thi hieu ngifdi lieu dung, cac ye'u to' lien quan de'n sffc khde con ngffdi, tff dd chdo bdn san phdm an todn cho ngUdi sff dung vdi mdu ma, cha't lu'dng cai tie'n, da tien ich, gia canh tranh.
- Ndm vffng va hieu rd quy tac xua't xff cua san pha'm. Doanh nghidp can phd'i hdp td't vdi nhffng nhd nudi trdng, danh bat thuy, hai san trong vi^c tuan thu quy tac xud't xff hang hda.
- Chua'n bi cac dieu kidn vifdl qua ede bidn phdp chd'ng bdn pha gid, chd'ng trd ca'p va cac bien phdp Iff ve Ihffdng mai. Ngodi nhffng ydu elu vd SPS, TBT, thi trffdng EU van cd kha nang tie'p tue dp dung cac bien phdp phdng ve thifdng mai nhff chd'ng bdn phd gid vd chd'ng trd ca'p.
- Ddp ffng ydu cau ve ve sinh an todn thffc phd'm ngay Iff cd sd san xud't (bao gdm cd sd vat chd't va quy trinh san xua't theo tieu chud'n HACCP). Ngodi ra, ede doanh nghidp chd' bid'n va xua't kha'u thuy san can phai hie'u ro mgt sd quy dinh chung cua EU lidn quan tdi quy tac vd sinh thffc ph^m ed ngudn gd'c ddng vat, dff Iifdng cho phep mdt so' cha't nha't dinh vdi san phd'm thuy san.Q
TALLIEU THAM KHAO
1. Bd Cdng Thu'dng (2019). Hiip dinh Thuang mgi Tu do Viet Nam - EU, Ban dich tie'ng Viet 2. Dd Dffc Binh, Bui Huy Nhffdng (2009). Ddp dng rdo cdn phi thue quan diddy mgnh xudt khdu ben vQng hdng thiiy sdn Viet Nam, Saeh chuyen khao, Nxb Chinh tri Qud'c gia
3. Ma Thi Hang (2020). Da'y manh xud't khd'u hdng ndng san cua Viel Nam vao thi trffdng EU - Tan dung ed hdi tff EVFTA, Tgp ciii Kinh te vd DtX bdo. sd 7, thdng 3/2020
4. Nguydn Thi Thu Thuy {2018). Rao can phi ihue' vdi xua't khd'u thuy san sang EU trong bd'i canh thffc thi Hidp dinh ihffdng mai lU do Viet Nam - EU, Tgp chl Nghiin eiiu Kinh ti', so' thang 2/2018 • • •
5. Khanh An (2020). Hiip dinh Thuang mgi tu do Viet Nam - EU (EVFTA): Du dia ldn dn trong cdc ddi sdch, truy cap tff https://baodautu.vn/hiep-dinh-lhuong-mai-tu-do-viet-nam—eu-evfta-du- dia-lon-an-trong-cac-doi-sach-dl 16931.hlml
6. Viet Dung (2020). EVFTA: Ca hdi vd thdch thdc cho doanh nghiip Viit Nam, truy cap tff http://tapchitaichinh.vn/tai-ehinh-kinh-doanh/evfla-co-hoi-va-thach-thuc-eho-doanh-nghiep-viet- nam-318898.html
7. Thach Hud (2020). EVFTA: Ca hgi md cda thi trudng mdi day khd khdn nhiing se minh bach, truy cdp tff hltps://bnevk's.vn/evfta-co-hoi-mo-cua-thi-truong-moi-day-kho-khan-nhung-se-minh- bach/149544.html
8. Mai Phffdng (2019). Vudng the vdng, hdi sdn Viet Nam tut hgng tgi thi trUdng ehau Au, iruy cap Iff https://lhanhnien.vn/lai-ehinh-kinh-doanh/vuong-the-vang-hai-san-viet-nam-tut-hang-tai- lhi-truong-chau-au-1130153,html