1. M U
Trong nhi u n m nay, gi i Ng n ng h c Trung Qu c nghi n c u r t nhi u v s t t nhi u góc khác nhau. Trong cu nTi ng Hán hi n i c a tác gi H D Th do Nxb Giáo d c Th ng H i (Trung Qu c) xu t b n n m 1981, H D Th ch ra s t là m t lo i t mang tính khép kín (có h n nh), nó do m t s t k t h p
t o thành, ví d : “Kh ng, n a, m t, hai, ba, b n, n m, sáu, b y, tám, chín, m i, tr m, ngh n, v n, c...”. ng th i ch ra s t có th k t h p t o thành c m s t , nh : M t ngh n ba tr m tám m i b y/ m t ph n t ... cu n S d ng ng pháp ti ng Hán hi n i c a tác gi L u Nguy t Hoa do Nxb Th ng v n th quán (Trung Qu c) xu t b n n m 1983, L u Nguy t Hoa chia s t thành hai lo i: S m và s th PHÂN T CH SO SÁNH S T “ I TRONG TI NG HÁN HI N I
À T “M T NH T TRONG TI NG I T
Ph m Th L nh
Tr ng i h c H Long Email: [email protected]
Th Th nh
Khoa Ngo i ng Email: [email protected] Ngày nh n bài: 04/4/2021
Ngày PB ánh giá: 29/4/2021 Ngày duy t ng: 09/5/2021
T M T T S t là lo i t quan tr ng trong h th ng t v ng c a ti ng Trung Qu c, n m b t c cách s d ng c a chúng, òi h i ng i d y và h c ph i ti n hành s p x p, ph n tích c th . Bài vi t này ch y u d a tr n c s nghi n c u b n th ti ng Hán ti n hành ph n tích s t “yi” t nhi u góc khác nhau nh : ng ngh a, k t c u t , cú pháp và bi n m... i chi u v i t “m t”, “nh t” trong ti ng Vi t t m ra i m t ng ng và khác bi t gi a chúng, giúp cho sinh vi n chuy n ngành ti ng Trung Qu c có cái nh n t ng th , s u s c h n v t “yi”, “m t”, “nh t” trong ti ng Vi t và ti ng Hán.
khóa: S t , “yi”, “m t”, “nh t”, so sánh, ti ng Hán, ti ng Vi t.
COMPARATIVE ANAL SIS OF THE NUMBERAL WORD OF “ I IN MODERN CHINESE LANGUAGE AND “MOT , “ NHAT IN VIETNAMESE LANGUAGE ABSTRACT: Numeral words are very important in the vocabulary system of Chinese. It requires teachers and learners to make speci c arrangement and analyses for understanding the use of numeral words. This articles bases on study Chinese ontology, in particular, analy ing of the word “yi” from various aspects such as semantics, word structure, syntax and phonetic variation in comparison with the words “mot” and “nhat” in Vietnamese in order to nd out the similarities and differences among them.
This helps students studying Chinese have deep understanding about the words “yi”, “mot”, “nhat” in Chinese and Vietnamese languages.
Keywords: number of words, “yi”, “mot”, “nhat”, comparison Chinese languages, Vietnamese languages
t . Trong ó s m bao g m s nguy n, ph n s , s th p ph n, b i s cu nTi ng Hán hi n i c a tác gi H nh Phúc Ngh a do Nxb H S ph m Hoa Trung (Trung Qu c) xu t b n n m 1998, H nh Phúc Ngh a c ng chia s t thành hai lo i: S
m và s th t , nh ng quan i m v vi c ph n chia s th t có khác so v i quan i m c a L c Nguy t Hoa. ng chia s m thành con s bi u th s xác nh, nh : M t, hai, ba, tám, tr m, ngh n... và con s bi u th s kh ng xác nh, nh : m y, r t nhi u, v s ... cu n Ti ng Hán hi n i c a tác gi Tr ng Chí C ng do Nxb Giáo d c nh n d n (Trung Qu c) xu t b n n m 1982, ng l i chia s t thành 5 lo i: s m, s th t , ph n s , b s , s x p x . C n c theo quan i m c a Tr ng Chí C ng, s m kh ng thu c s t n hay s t ghép. Bài vi t này ch y u ti p thu quan i m này.
Nghi n c u v cách d ng, ngh a c a s t có bài vi t c a i n H u Thành, Cách bi u t s t trong ti ng Hán c n
i, Nxb Khoa h c X h i, báo H Di n An (Trung Qu c) xu t b n n m 2000, s 3, trang 99- 101 Chu Thái Li n,Nghi n c u s t ti ng Hán hi n i, NXB H H c Long Giang, n m 2002 Long C nh Khoa, Nghi n c u giá tr o c a s t “yi” trong ti ng Hán và các m u li n quan, NXB H S ph m Th ng H i, n m 2008...
T i Vi t Nam, t nh ng n m t n c m i gi i phóng, gi i nghi n c u Vi t Nam b t tay vào nghi n c u m i l nh v c, trong ó có ngành Ng n ng h c.
N m 1979, h c gi Nguy n Tài C n xu t b n cu n Ngu n g c và quá tr nh h nh thành cách c Hán Vi t n m 1999
ng l i xu t b n cu n Ng Pháp ti ng Vi t n m 2002, Nguy n Phú Phong xu t
b n cu n Nh ng v n ng pháp ti ng Vi t N m 2004, L Quang Thi m xu t b n cu nNghi n c u i chi u các ng n ng ... Tr n t p chí ng t i r t nhi u bài nghi n c u v s t nh : Nguy n Th Li Kha vi t bài“nh t” và “m t” trong ti ng Vi t ng tr n t p chí Ng n ng và i s ng s 5(67) 2001 bài Nhóm danh t ch s c ng ng tr n t p chí Ng n ng và i s ng s 10 (72)-2001 Nguy n V n Khang, V n hóa Trung Hoa qua cách s d ng các con s ng tr n t p chí Ng n ng và i s ng s 1+2(63+64) xu n 2011 hay bài vi t n m 2002 c a Nguy n Th Kim Li n, Ng ngh a c a k t h p có s t ch l ng “m t” trong t c ng Vi t Nam ng tr n t p chí Ng n ng , Vi n Ng n ng h c, tháng 12 n m 2002... Nh ng tham lu n nghi n c u này có óng góp kh ng nh i v i vi c nghi n c u con s t i Vi t Nam.
Tuy nhi n nghi n c u c th so sánh s t “yi” trong ti ng Hán v i t “m t” và
“nh t” trong ti ng Vi t Nam cho n nay v n ch a c chú tr ng. Do v y, bài vi t này chúng t i th ng qua ph ng pháp so sánh i chi u, d a tr n c s nghi n c u b n th ti ng Hán ti n hành ph n tích s t
“yi” t nhi u góc khác nhau nh : ng ngh a, k t c u t , cú pháp và bi n m...., so sánh i chi u v i t “m t” , “nh t”
trong ti ng Vi t t m ra i m t ng ng và khác bi t gi a hai ng n ng , h tr cho ng i d y và ng i h c có cái nh n t ng th , s u s c h n v chúng, s d ng chu n xác trong d ch thu t.
2. C S LÝ LU N
Ng n ng h c (linguistics) là m n khoa h c l y ng n ng c a con ng i làm i t ng nghi n c u. Ph m vi nghi n c u
bao g m k t c u, ng d ng, ch c n ng x h i và l ch s phát tri n c a ng n ng . N i dung c a Ng n ng h c bao g m ng
m, ng pháp, t v ng và v n t ... bài vi t này chúng t i ch y u c p n l nh v c t v ng c a ng n ng h c. T v ng c a các lo i ng n ng v c b n có th c t và h t . Th c t là nh ng t bi u th
ngh a th c t i, nh : danh t , ng t , tính t , s t , l ng t , i t ... h t là nh ng t bi u t ngh a kh ng th c t i, th ng mang ngh a ng pháp nh : phó t , gi i t , li n t , tr t , thán t ... Nh v y, s t c ng là m t thành vi n c a t lo i trong ng n ng h c.
V vi c ph n lo i s t trong ti ng Hán, các h c gi Trung Qu c có quan
i m nh sau:
Chia s t thành 2 lo i: (N m 1922) D ng Th t ( ) và (n m 1924) L C m Hy ( ) chia s t thành s t xác nh và s t kh ng xác nh sau này (n m 1991) Hoàng Bá Vinh, Li u T
ng ( 、 ) chia s t thành s m và s th t (n m 2002) Tr ng B n ( ) th th o lu n v s t m t cách c th h n, mang tính óng (có gi i h n) và tính m (kh ng gi i h n).
Chia s t thành 3 lo i: (N m 1984) Cao Minh Kh i ( ) chia s t thành nhóm t c l p và gi i thi u h th ng con s , cách bi u t c a s th t (n m 1989) M Ki n Trung ( ) chia s t thành con s , s th t và c s sau này, (n m 1994) V ng L c ( ) c ng chia s t thành 3 lo i m t cách r t t m .
Cách d ng s t trong ti ng Hán hi n i có ch c n ng cú pháp: Làm ch ng , t n ng , nh ng ... Ch c n ng tu t : C ng i u hóa, vay m n, so sánh, l p
l i, t ng ti n, ghép s , n d ...
V m t ng m, khi “yi” d ng c l p c là “y ” khi k t h p v i các t mang thanh 4 th c là “yí” (ví d : yí gè) khi k t h p v i thanh 1, thanh 2, thanh 3 th
c là “y ” (ví d : y sh ng
y yán y xíng ) khi k p gi a ng t l p l i th c là “yi” (ví d : shu yi shu ). Trong ti ng Vi t bi n m c a “m t”
là “m t”. Ví d : 291 (hai tr m chín m i m t) 110 (tr m m t) 1100 (ngh n m t)...
3. N I DUNG
3.1. So sánh ngh a s t “ à “m t Theo T i n Quy ph m ti ng Hán hi n i c a tác gi L Hành Ki n (
) , 2004, s t “yi” có 10 ngh a: (s t ) con s , bi u th s nguy n d ng nh nh t (tính t ) t ng ng, gi ng nhau
(tính t ) y, t ng th , toàn b (tính t ) chuy n ( i t ) m i ( i t ) ch m t ng i hay m t v t ( i t )cái khác, l i m t cái (phó t ) t nhi n th c hi n m t ng tác nào ó, ho c t nhi n xu t hi n m t t nh hu ng nào ó (phó t ) bi u th hành ng tr c ho c t nh hu ng tr c v a x y ra th l i xu t hi n ng tác ho c t nh hu ng khác ngay sau ó li n ngay sau ó (phó t ) d ng gi a ng t l p l i, bi u th ng tác x y ra trong th i gian ng n, mang tính th nghi m.
Theo t i n ti ng Vi t, 1998, s t
“m t ” có các ngh a sau: 1. Danh t , S u ti n c a d y s t nhi n duy nh t m t n v ,ví d : M t ng i, m t con gà
Th nh t, u ti n,ví d : T ng m t T ng n v ng lo t k ti p nhau,ví d : B n t ng phát m t, chi u t ng t p m t M t kh i, m t t p h p duy nh t,ví d : Tri u ng i nh m t 2. Tính t , Duy nh t,
c nh t,ví d : Con m t Dành cho m t ng i,ví d : Gi ng m t, chi u m t.
T tr n chúng ta có th kh o sát ngh a t ng ng và khác bi t c a “yi” và “m t”.
3 1 1 m t ng ng v m t ngh a c a s t “ và “m t
Th nh t: “Yi”, “m t” u có ngh a ch con s .Ví d :
Ti ng Hán: 1
Ti ng Vi t: Quanh n m bu n bán mom s ng, nu i n m con v i m t ch ng. (“Th ng v ” - Tú X ng)
Th hai: “Yi”, “m t” u có ngh a ch u ti n, th nh t.Ví d :
Ti ng Hán: ,... ti ngVi t: t ng m t,...
Th ba: “Yi”, “m t” u có ngh a là t ng ng, gi ng nhau.Ví d :
Ti ng Hán: 4 1539,...
ti ng Vi t: C ng m t giu c,...
Th t : “Yi”, “m t” u có ngh a y, toàn b .Ví d :
Ti ng Hán: 平 ... ti ng
Vi t: C m t xóm nh ven s ng...
Th n m: “Yi”, “m t” u có ngh a là chuy n nh t, kh ng thay i.Ví d :
Ti ng Hán: 4 1539 ...
Ti ng Vi t: Chàng và thi p m t theo m y con th l i ch n này ai nu i(cd).
Th sáu: “Yi”, “m t” khi ng sau ng t , tr c ng l ng t u bi u th mi u t hành ng nào ó x y ra trong
1
平 平
2004 25 ( Chu Qu c B nh, Tác ph m tuy n ch n c a Chu Qu c B nh, Nxb V n ngh Tr ng Giang, n m 2004, tr25)
kho ng th i gian ng n.Ví d :
Ti ng Hán: ,...
Ti ng Vi t: C i m t cái, nh n m t cái,...
3 1 2 m khác b t v m t ngh a c a s t “ và “m t
Th nh t: “Yi” có mà “m t” kh ng có.Ví d :
- Bi u th ngh a cái khác.Ví d :
4 1539,...
- D ng tr c ng t ho c ng l ng t , bi u th th c hi n m t ng tác nào tr c ( o n v n sau s nói rõ k t qu c a
ng tác ó).Ví d : ,...
- H , .Ví d : ,...
- Tr t , ng tr c m t t nào ó bi u th nh n m nh ng khí. Ví d :
,...
- Càng, càng th m. Ví d : ,...
Th hai: “M t” có “yi” kh ng có - Bi u t ti p n i.Ví d : B n t ng phát m t / chi u t ng t p m t ...
- V n, v n c . Ví d : Ra i em m t ngó ch ng. Ngó s ng s ng r ng, ngó r ng r ng s u (cd) ...
- T p h p thành m t kh i.Ví d : Tri u ng i nh m t,...
- Bi u t ngh a duy nh t, c nh t.
Ví d : Con m t,...
- Bi u t thu c v m t ng i. Ví d : gi ng m t/ chi u m t/...
3.2. So sánh kh n ng c u t c a s t
“ à “m t
“Yi” trong ti ng Hán kh ng ch có th c l p s d ng mà còn có th k t h p v i
các ng t khác t o thành t , c m t .
“M t” trong ti ng Vi t c ng v y. C ng có th s d ng c l p ho c k t h p v i ng t khác t o thành t , c m t .
3 2 1 ét t ng ng trong kh n ng c u t o c m t c a “ và “m t
- “Yi” và “m t” u có kh n ng k t h p v i danh t .Ví d :
Ti ng Hán: 、 、
4
ti ng Vi t: M t tay, m t c a, m t gi ,...
- “Yi” và “m t” u có kh n ng k t h p v i ng t .Ví d :
Ti ng Hán: 4
ti ng Vi t: M t cách n i kh ng thay i5 741,...
- “Yi” và “m t” u có kh n ng k t h p v i tính t .Ví d :
Ti ng Hán: 4 ti ng Vi t:
Chúng nó m t b ng v i nhau mà tin sao c5 741,...
- “Yi” và “m t” u có kh n ng k t h p v i s t .Ví d :
Ti ng Hán: ti ng Vi t:
M t hai, m t hai, m t hai m t. / M t hai òi i./...
- “Yi” và “m t” u có kh n ng k t h p v i l ng t .Ví d :
Ti ng Hán:
4... ti ng Vi t: M t vài,...
3 2 2 ét khác b t trong kh n ng c u t o c m t c a “ và “m t
- “Yi” có th k t h p v i tr t , nh ng
“m t” kh ng th .Ví d : ,...
- “Yi” có th k t h p v i phó t , nh ng
“m t” kh ng th .Ví d : ,...
- “Yi” có th k t h p v i li n t , nh ng
“m t” kh ng th .Ví d : ,...
- “Yi” có th k t h p v i i t , nh ng
“m t” kh ng th .Ví d : ,...
3.3. So sánh c u tr c ng pháp c a s t
“ à “m t
3 3 1 m t ng ng trong c u trúc ng pháp c a “ và “m t
- “Yi” và “m t” u có th k t h p v i l ng t .Ví d :
Ti ng Hán: ,... ti ng
Vi t: T ng t ng t ng t ng m t./...
- “Yi” và “m t” u có hi n t ng hàm ch a l ng (t ). Ví d :
Ti ng Hán: ,...
ti ng Vi t: M t ng i,...
- “Yi” và “m t” u có th s d ng trong k t c u “V + m t (l ng t )/ l ng t + tính t ”.
Ti ng Hán: “yi”, “cái” trong k t c u là m u c nh, kh ng th d ng các thành ph n khác thay th . Th ng là “yí gè”
(m t cái) c cho r ng là k t c u s l ng bi u th i t ng c xác nh.
Ti ng Vi t: Trong ng pháp ti ng Vi t
“m t” có lúc có th tr c ti p k t h p v i danh t , có lúc l i kh ng th k t h p c.
Trong c u trúc ng pháp, “m t” c d ng c nh, nh ng “cái” , “chi c” l i kh ng c
nh, và bi u t theo ng c nh.
- Trong k t c u “V + m t (cái, chi c) + tính t ”, “yi”, “m t” có th t nh l c.Ví d :
Ti ng Hán: （ /...
Ti ng Vi t: C ng có hi n t ng này, nh ng ch y u d ng trong kh u ng . Ví d : Nh n con (m t) cái r i h ng i./..
3 3 2 m khác b t trong c u trúc ng pháp c a “ và “m t
“yi” có mà “m t” kh ng có
- Trong k t c u “yi + l ng t ”, k t c u l p l i c a l ng t là “yi l ng l ng”.
Ví d : ,...
- Trong k t c u “yi + V” , “yi” làm tr ng ng .
Ví d : /...
- ng t o n ng trong c u trúc “yi + V” kh ng th d ng c l p.
Ví d : /...
- “Yi” trong k t c u“yi + l ng t m n d ng” bi u th toàn b là l ng, th ng làm nh ng .
Ví d : ,...
3.4. So sánh b n m c a “ à “m t
“Yi” trong ti ng Hán có các cách c sau: “y ,yí,y , yi, y o”. Trong ti ng Vi t,
“m t” có lúc c ng c là “m t”. Chúng t i c n c vào t nh h nh bi n i u c a
“yi” so sánh v i s t “m t” trong ti ng Vi t.
- Khi “yi” c m t m th là “y ”, ti ng Vi t c là “m t”. Ví d : （y 、 、 三... m t, hai, ba...
- Cách c c a “yi” và “m t” khi k t h p v i các s t khác.Ví d :
Ti ng Hán: 21： 31： 三
...91: 110:
1100： 110.0000:
11.0000.0000： ...
Ti ng Vi t: 21: hai m i m t 31: ba m i m t ...91: chín m i m t.
110: m t tr m m i = m t tr m m t m t = m i
1,100: m t ngàn m t tr m = m t ngàn m t m t = m t tr m
1,100,000: m t tri u m t tr m ngàn=
m t tri u m t m t = m t tr m ngàn 1,100,000,000: m t t m t tr m tri u = m t t m t m t = m t tr m tri u
- “Yi” và “m t” ng cu i trong t ho c c u.Ví d :
Ti ng Hán: 4 1319
4 1364,...
Ti ng Vi t: Trong tr ng h p này, ti ng Vi t kh ng c là “m t”, “m t” mà
c là “nh t”.
- Bi u t ngày, tháng, n m.Ví d : Ti ng Hán: 2020 1 1日 ...
Ti ng Vi t: Ngày m ng m t tháng m t n m hai kh ng hai m i.
- Bi u t s th t .
Ti ng Hán: c là “y ”. Ví d : ,...
Ti ng Vi t: c là “nh t”.Ví d : Th n th nh t, ng th nh t,...
- Trong ti ng Hán ,“yi” ng tr c thanh 4 th c là “yí”.Ví d : ,...
Trong ti ng Vi t t “m t” r t c bi t, v “m t” b ng v i “m i, m t tr m, m t tr m ngàn, m t t m tri u...” . Trong ti ng Vi t kh ng c là “m t” hay “m t”. Trong tr ng h p này d ch ví d ti ng Trung tr n ra ti ng Vi t là “nh nhau”, “nh t nh”.
- Trong ti ng Hán “yi” ng tr c thanh 1, thanh 2, thanh 3 th c là “y ”.Ví
d : 4,...
Trong ti ng Vi t kh ng có d ng bi n i u này.
- Trong ti ng Hán, khi “yi” k p gi a ng t l p l i th c là “yi”, ví d :
4,...
Trong ti ng Vi t kh ng có c u trúc bi n i u này, và khi mu n bi u t trong t nh hu ng này th ph i d a vào ng c nh c
th . Ví d mu n bi u t nh ti ng Hán
“ ”: Ngh m t chút/ ngh th xem hay “ ”: nói chuy n m t chút/ nói chuy n th xem...
Chú : Trong ti ng Vi t, t “m t” ngoài là bi n m ra nó còn có ngh a khác n a. Ví d : Ngày m t ngày hai(ch m y ngày g n y) Hai n m nay th i trang th nh hành m t g ? (m t y có ngh a là th i th ng).
3.5. So sánh “ à “nh t
3 5 1 m t ng ng c a “ và “nh t - “Yi” và “m t” u có ngh a ng nh t.
Ti ng Hán: 同
4 1549, ... Ti ng Vi t: Kh u t m nh nh t,...
- “Yi” và “m t” u có ngh a chuy n nh t, b t bi n.Ví d :
Ti ng Hán: ,... Ti ng Vi t:
Nh t ngh tinh, nh t th n vinh[5 866,...
- “Yi” và “m t” u bi u t ít, ng n, kh ng s u.Ví d :
Ti ng Hán: ...
Ti ng Vi t: Kh ng n n v cái gi n nh t th i mà làm h s vi c l u dài.
- Bi u th “ y”, “toàn b ”.Ví d : Ti ng Hán: 平 ,... Ti ng Vi t: Ai l y u nh t t ph n i,...
- “Yi”, “m t” u có ngh a là v trí u ti n, nh t.
Ti ng Hán: ,... Ti ng Vi t:
Nh t v nh tr i5 866,...
3 5 2 m khác b t g a “ và “nh t
“Yi” có, “nh t” kh ng có
- “Yi” bi u t hoàn toàn, tri t . Ví d : （h nh dung i b i, nh n c ch y ra kh ng th thu l i c . - “Yi” còn có ngh a m r ng là “li n t c”.
Ví d : （bi u t n c s ng
cu n cu n ch y li n t c).
- “Yi” bi u t ít.
Ví d : （ch có m y l i
kh ng nhi u
- “Yi” t ngh a ít, m r ng ra là ngh a
“ c cái”, “ n chi c”.
Ví d : ,...
“Nh t” có , “yi” kh ng có
- Nh t nh t u ph i nghe l i ch d y , ch kh ng c t . 5 867
- Ch ng x m l ng kh ng nh t thi t là ai c ng ph i c m súng. 5 867
Chú : “Nh t” ngoài ngh a là m Hán Vi t ra còn có ngh a khác n a.
Ví d : “B n m nh u nghèo, nh t là t i, nghèo h n c .” 5 866
Nh t: T là n v nh nh t có ngh a, có k t c u v ng m b n v ng, hoàn ch nh, có ch c n ng g i t n, c v n d ng c l p, tái hi n t do trong l i nói c a c u.
3 5 3 m khác b t v ch c n ng ng pháp c a “ và “nh t
“Yi” có, “nh t” kh ng có
- “Yi” có th k t h p v i l ng t l p l i t o thành c u trúc: “ + ”, nh ng “nh t” kh ng th .Ví d :
Ti ng Hán: /
/ /...
Ti ng Vi t: Kh ng th nói: Nh t t ng nh t t ng/ nh t lá nh t lá /...
- “Yi” có th k t h p v i ng t , tính t t o thành k t c u: “V + / +
” nh ng “nh t” kh ng th .
- “Yi” có th làm nh ng , nh ng
“nh t” kh ng th .
- “Yi” có th làm tr ng ng , nh ng
“nh t” kh ng th .
- “Yi” có th làm b ng , nh ng
“nh t” kh ng th .
Chú : Ti ng mi n B c Vi t Nam c là “nh t”, mi n Nam c là “nh t”, “nh t”.
3.6. So sánh t ng h p “ , “m t , “nh t 3 1 m t ng ng g a “ , “m t , “nh t - “Yi”, “m t”, “nh t” u có ngh a m r ng là t ng ng, gi ng nhau.
Ví d : Ti ng Hán: ,...
Ti ng Vi t: Cá mè m t l a,...
- “Yi”, “m t”, “nh t” u có ngh a m r ng là chuy n nh t.
Ví d : Ti ng Hán: ,...
Ti ng Vi t: M t lòng, m t d , nh t t m, nh t ,...
- “Yi”, “m t”, “nh t” u bi u t ít, ng n, u làm s t bi u th là s t nhi n nh nh t.
Ví d : Ti ng Hán: ..., ,...
Ti ng Vi t, m thu n Vi t: M t là...., hai là..../ “m ng m t l i trai, m ng hai lá lúa, m ng ba c u li m, m ng b n l i li m...” m Hán Vi t: Th nh t là...., th hai là.... / “nh t n c, nh ph n, tam c n, t gi ng”/...
- “Yi”, “m t”, “nh t” u có th d ng c l p, bi u t ít.
Ví d : Ti ng Hán: “
么 ” 7 Ti ng Vi t:
M t ng ch ng th ng i ch . / Nh t loan th ng nh./...
- “Yi”, “m t”, “nh t” u bi u t y, toàn b .
Ví d :Ti ng Hán: ,... Ti ng Vi t: Nam m m t b t ng m/ nh t t nh t sinh m t m t m t còn/ c nh t v nh - có m t kh ng hai./...
3 2 m khác b t g a “ , “m t , “nh t
“Yi” có, “m t”và “nh t” kh ng có - Bi u t toàn b , tri t .
Ví d : “ ” ：“
” “ ” bi u
t thay i hoàn toàn so v i tr ng thái b nh th ng.
- Bi u t li n ti p.
Ví d : 《三 三：“
、 ” “
” bi u t li n t c h ng v phía tr c, kh ng có g ng n c n c. H nh dung kh ng s khó kh n, d ng c m ti n l n phía tr c.
- Khi k t h p v i các t khác bi u th s l ng ít. “Yi” có th k t h p v i các t
“ 、 、 、 ” ho c c ng có th k t h p v i t “ ”、“ ”.
Ví d : 《 ：“
” “ ” phi m ch ch c quan th ng th ng. Nh ng “m t” và “nh t”
kh ng th k t h p v i “n a/ bán” hay
“ch c ngh n/ v n” bi u t ngh a nh trong ti ng Hán.
“Yi” và “m t” có, “nh t” kh ng có - “Yi”、“ m t” u có th k t h p v i s t s l ng l n nh tr m, ngh n, v n bi u t ngh a nh nhau, gi ng nhau, nh ng “nh t” l i kh ng th .
- “Yi” và “m t” có th k t h p v i các t nh : “Ba”, “b n”, “b y”, “chín”,
“m i”, “tr m”, “ngh n” bi u t ngh a nhi u.
- “Yi” và “m t” có th bi u t s th t ngày tháng, nh ng “nh t” th kh ng.
Ví d : Ti ng Hán: 日 ,...;
ti ng Vi t: “Tháng m t là tháng tr ng khoai, tháng hai tr ng u tháng ba tr ng
cà...”(cd), và kh ng th nói là “tháng nh t là tháng tr ng khoai, tháng hai tr ng u tháng ba tr ng cà...”
“Yi” và “nh t” kh ng có, “m t” có - Ngh a m r ng c a “m t” là “m i”
Ví d ：M i ng i m i v 5 739/ m i tu i m t già.
- C u trúc “m t m t” bi u th s li n t c.
Ví d : M t l m t l c / m t th i m t h i
“Yi”và “nh t” có, “m t” kh ng có - “Yi”và “nh t” u có cách bi u th ngh a h , , và th ng d ng trong thành ng nh : “ ” “nh t thành b t ki n”, nh ng “m t” l i kh ng có ngh a này.
4. K T LU N
S t là m t lo i t th ng g p trong i s ng hàng ngày, nó kh ng ch là nh ng con s n gi n, mà h u h t các ch s u có ngh a khác nhau, c u t o t , c u t o cú pháp khác nhau. y là i m khó i v i ng i n c ngoài h c ti ng Hán. Làm th nào h c trò n m b t c cách s d ng s t là vi c r t quan tr ng và c n thi t i v i giáo vi n d y ti ng Hán. V i kinh nghi m nhi u n m gi ng d y ti ng Hán chúng t i th y, n ng cao hi u qu trong vi c d y s t ngoài ph ng pháp gi i thích xen k hay ph ng pháp th c hành giao ti p ra th ph ng pháp ph n tích so sánh c ng r t quan tr ng. Ph ng pháp ph n tích so sánh c ng là ph ng pháp v c ng quan tr ng c a vi c d y ng n ng th hai. Nó giúp ng i h c hi u s u s c ng n ng m và s giao thoa v n hóa gi a các qu c gia, ng th i làm rõ s khác bi t v cách s d ng giúp ng i h c v t qua rào c n t m l .
Tóm l i, s t là m t trong nh ng lo i t c l p trong h th ng t v ng ti ng Hán
và ti ng Vi t, chúng óng vai trò kh ng th thi u trong vi c h nh thành c m t và c u.
S t “yi” kh ng ch s d ng c l p mà nó còn k t h p v i các ng t khác t o thành t m i làm cho v n t v ng ti ng Hán và ti ng Vi t càng th m phong phú. bài vi t này chúng t i t m hi u s t “yi”, “m t” và t “nh t” m t cách t ng h p, ph n tích ch c n ng ng pháp qua cách s d ng s t “yi”, và t vi c t m hi u này rút ra k t lu n v ch c n ng ng pháp và ng d ng c a s t
“yi” nh sau: S t “yi” có th c k t h p v i c m l ng t , tr c ti p tu s c cho danh t , ng t và li n t Trong c u s t “yi” có th làm nh ng , tr ng ng , b ng , ch ng , v ng , t n ng .v.v... ng th i có s so sánh v i “m t”, “nh t” c a ti ng Vi t th y rõ h n i m t ng ng và khác bi t gi a chúng. Hy v ng bài vi t có th là tài li u tham kh o th m cho các qu th y c , các b n sinh vi n h c chuy n ngành ti ng Trung, có cái nh n t ng quan và s u s c h n v s t ng ng và khác bi t gi a “ yi” “m t” và “ nh t” gi a ti ng Vi t và ti ng Hán hi n i.
TÀI LI U THAM KH O
1. Nguy n Phú Phong (2002), Nh ng v n ng pháp ti ng Vi t: Nxb i h c Qu c gia Hà N i.
2. c Thành, H i Y n (2010), T i n ti ng Vi t,Nxb V n hóa th ng tin.
3. L Quang Thi m (2004), Nghi n c u i chi u các ng n ng : Nxb i h c Qu c gia Hà n i.
4. L C m Hy (2001),V n Pháp qu c ng t n tác, Nxb Th ng v n th quán.
5. L Hành Ki n (2012), T i n quy ph m ti ng Hán hi n i: Nxb D y h c và nghi n c u Ngo i ng .
6. Phan V n Qu c, àm Hu M n (2005),Ng n ng h c i chi u, Nxb Giáo d c Th ng H i.
7. Tào V n (2005), Giáo tr nh ng m ti ng Hán, Nxb i h c Ng n ng B c Kinh.