THU'C TIEN PHAP LUAT
CHiNH THUC HOQ HO KINH DOflNH 6 VIET NAM:
KHifl CflNH LY LUQN, THUC T I I N Vfl LAP PHflP
H o ^ g X u i n Ngfaia'^
N g u y S n V a n Hridng**
* TS. TrUdng Oai hoc SU pham Kv thu^t HUng Yen
** TS. Trifdnq Bai hoc Su pham Ky thuat HUnq Yen
Thdng tin bai viet:
Tir khoa- chinh thiic hoa hq kinh doanh, hoan thien moi truong kinh doanh.
Lich su bai viet:
Nhan bai : 18/05/2019 Bientap : 15/06/2019 Duyetbai ,21/06/2019
Article Infomation:
Keywords: legal fonnalization of business household; improvement of business environment
Article History:
Received Edited Approved
18 May 2019 15 Jun 2019 21 Jun 2019
Tom tat:
Ho kinh doanh la khai niem rieng ciia ViSt Nam, mot khai ni?m CO tinh lich sit va qua dp. Khai niem hp kinh doanh hien nay dang bpc Ip cac bat cap va mau thuan vcri yeu cau xay dung the che kinh te thi trucmg hien dai va moi trudng kinh doanh binh dang, minh bach. Vi thi, chinh thiic hoa ho kinh doanh co tinh cap bach va can nhihig giai ph^p dong bp ca tren phucmg dien tu duy ly luan, lap phSp v^ hoat dpng thuc tien.
Abstract
Business household is a concept ofVietnam - the concept associated with an historical and transitioning stage. The term of business household currently reveals its limitations and inconsistence with the requirement of development of a modem market economy and a fair and transparent business environment. Therefore, legal formalization of business household is ui^ently required and it is needed synchronous solutions in terms of theories, legislatition and practical performance.
1. Khai niem hd kinh doanh
Truac cong cupc doi moi (1986), hp kinh doanh dupc gpi bang cac tan khac nhau nhu: to cbiic tieu san xuat hang hoa; hp kinh doanh ca tha, tieu chii; hp tieu thii cong nghiep... Cac ten gpi nay cung thay doi theo timg thoi ky. Nghi dinh so 27-HDBT ngay 09/3/1988 cixa Hoi ding Bp truong (nay la Chinh phii) chinh thiic cong nhan hp kinh
doanh duoi hinh thiic ho kinh ti ca thi, kinh te tu doanh san xu4t cong nghiep, dich vu cong nghiep, xay dung, van tai. Nghi dinh si 66/HDBT ngay 02/3/1992 quy dinh hp kinh doanh tin tai duoi hinh thuc ca nhan kinh doanh (gim cac ca nhan, nhom kinh doanh co vin thdp hon vin phap dinh).
Cac Nghi dinh si 02/2000/ND-CP ngay 03/2/2000 ciia Chinh phii vi dang ky
46
I NGHIEN c u l l , I LAP P H A P . V So 11(387)76/2019THU'C TIEN PHAP LUAT kinh doanh va Nghi dinh sd 109/2004/ ND-
CP ngay 02/04/2004 da \hn lupt quy dinh hO kinh doanh t6n tai nhu hinh thiic kinh ti san xuat hang hoa nho gia dinh (gim cac thp thii cong, nguai lam dich vu nho) duoc phep kmh doanh sau khi co quan nha nuoc CO thim quyen cip giay mon bai; tuy nhien khong dupc phep thua lao dpng thuong xuyen, nhung sau do da bai bo quy dinh nay.
Voi cac nghi dinh hucmg dan Luat Doanh nghiep 2005 (co hieu lyc tu 01/7/2006) va Luat Doanh nghiep 2014, hd kinh ti ca thi dirpc doi tan thanh hp kinh doanh, bo sung them doi tupng mpt nhom nguoi chu hp kinh doanh va quy dinh yau cau hp kinh doanh su dyng hi 10 lao dpng phai chuyan sang doanh nghiap hoat dpng theo Luat Doanh nghiep.
Nhu vay, thuat ngii "hp kinh doanh"
chinh thiic duoc su dung tai cac van ban quy pham phap luat Viet Nam tir nam 2006. Hp kinh doanh la khdi niem rieng ciia Viet Nam, gan voi qua hinh chuyin doi kinh ti va la giai phap cin thiit thay thi cho ten gpi kinh te tu ban tu nhan, ca the, tiau chu von bi dm ky frong CO che cii.
Diiu 66 Nghi dinh 78/2015/ND- CP ngay 14/09/2015 vi huong din thu tuc dang ky kinh doanh theo Luat Doanh nghiep 2014 quy dinh: "1. Hp kinh doanh do mpt ca nhan hoac mpt nhom nguoi gom cac ca nhan la cong dan Viet Nam du 18 tuii, co nang l\rc hanh vi dan su day du, hoac mot hp gia dinh Iam chu, chi dupc dang ky kinh doanh tai mpt dia diam, sir dung duoi 10 lao dpng va chiu hach nhiem bang toan bp tai san cua minh dii voi ho^t dpng kinh doanh (...) 3.
Hp kinh doanh co sii dung tu 10 lao dpng tro len phai dang ky thanh lap doanh nghiep theo quy dinh".
Quy dinh tren cho thSy, hp kinh doanh CO cac dac diam sau: thie nhdt, hp kinh doanh la dem vi kinh te hang hoa gia dinh phi nong nghiep; thie hai, hp kinh doanh khong co Ur c4ch phap nhan va chiu trach nhiem vo han
doi voi tai san ciia chii ho; thu ba, chii ho kinh doanh khong dupc ding thoi la chu doanh nghiep tu nhan; thie tu, hp kinh doanh CO su dung hr 10 lao dpng tro len phai dang ky doanh nghiap theo quy dinh Luat Doanh nghiep.
So vai cac loai hinh doanh nghiep, hp kinh doanh co cac diim giing va khac biet va chii tha, phuang thiic thanh lap, quy mo hoat dpng, trach nhiem phap ly... Nhiing diam_ giong va khac nhau tao ra cac Ipi thi va bat loi cho hp kinh doanh.
a) Yeu the ciia ho kinh doanh so vdi doanh nghiep
- Ho kinh doanh bi han che quyen kinh doanh: Theo quy dinh hi?n hanh, moi h6 kinh doanh chi duoc dang ky kinh doanh tai mpt dia diem; pham vi kinh doanh ciia hp kinh doanh chii yau trong dia gioi hanh chinh quan huyen; hp kinh doanh bi ban che quy mo lao dpng (chi duoc sii dung thuong xuyen duai 10 lao dpng); hO kinh doanh khong c6 tu each phap nhan, khong co von dieu le, nan khong the tham gia vao cac ITnh vyc, nganh nghe yeu cau to chiic kinh doanh phai CO tu each phap nhan va von dieu Ip khong dupc thap hon miic von phap dinh (nhu tin dung, ngan hang, bao hiam, bat dpng san,...).
- Ho kinh doanh con chiu nhOng bdt lai vd riti ro khdc: nhupc diem cua cha dp trach nhiem "vo han" la khong co gioi han vi trach nhiem tai san va su khong tach bach giiia co so (hp) voi nguoi dai dien (chii hp),tha hien sau day: (i) boat dpng bp kinh doanh khong ban viing va dl bi chim dut nau chil hp chet, tai nan, hanh tat... Day la diim ban che lam cho cac ddi tac quan ngai trong thiat lap quan he giao dich voi hp kinh doanh; (ii) hp kinh doanh bat Ipi the trong viec huy dpng von so vai cong ty trach nhiem hiiu han va cong ty co phin; (iii) rui ro trong dau tu ciia hp kinh doanh rat cao, nhung dp an toan ve so hiiu tai san thap.
-^ NGHIEN CUU I /n
S6 11(387)16/2019 \ _ I A P PHAPl * '
THU'C TIEN PHAP LUAT
- Ho kinh doanh kho tiep can cdc ca che, chinh sdch ho tra cita Nhd nuac: Chinh phu da ban hanh Nghi dinh s i 56/2009/ND- CP ngay 30/6/2009 v i trp giiip phat triin doanh nghiep nho va vua ( D N N W ) , trong do quy dinh 8 nhom chuih sach quan trpng trp giup cho D N N W . Tuy nhian, do cac chinh sach ho trp con chung chung, chua quy dinh cu tha \& doi tupng, dieu kien ho trp, nguyen tac uu tian va h i so, trinh tu, thu tuc xem xet ho tro; ciing voi nguin tai chinh ho trp han hep... nen ket qua h6 trp doi vdi cac hp kinh doanh rat han che.
b) Loi the cua hg kinh doanh so vdi doanh nghiep
- Ho kinh doanh cd lai the ve thu tuc gop von, noi dung, ho sa vd ddng ky thdnh lap doanh nghiep, do do co tha tiet ki?m chi phi ve thoi gian va tien bac da hoan t4t viec thanh lap co so. Va npi dung dang ky thanh lap, so vai doanh nghiep thi hp kinh doanh chi phai ke khai 4 npi dung chu yeu sau:
(i) ten hp, dia chi kinh doanh; (ii) nganh nghe kinh doanh; (iii) von kinh doanh;
(iv) so lao dpng'.
- Ho kinh doanh dem gian han ve che do so sdch ke todn: theo quy dinh ciia Quyet dinh sd 169/2000/QD-BTC ngay 25/10/2000 va Quyit dinh s i 131/2002/QD-BTC ngay 18/10/2002 cua Bp Tai chinh, hp kinh doanh chi phai mo 02 s i ka toan: (i) so nhat ky ban hang M^u so SOl-HKD; (ii) so nhat ky mua hang Mhi so 02- HKD. Trong khi cac DNNVV phai mo toi 37 loai so ke toan.
- Ho kinh doanh thuan lai han ve che
do nQp thui: theo quy dinh, hp kinh doanh phai nop thui mon bai, thui gia tri gia tang va thui thu nhap ca nhan. Tir nam 2015, hp kinh doanh trong mpi Imh vyc, nganh nghe d i u nop thui theo phuong thirc thue khoan.
Theo do, giam dupc thai gian va chi phi thuc hien cac thu tuc nop thue.
2. Phat triin hp kinh doanh va nhfrng van
d^ dat ra , a) Nhimg kit qud dgt ducfc trong phdt trien
hg kinh doanh
Theo so lieu thing ke, nam 1999 ca nuoc CO hon 1,5 trieu hp kinh doanh, sii dung hon 3 trieu lao dpng ya tao ra 9% tong san ph5m xa hpi-. l i n g diiu tra kinh te nam 2017 (cong b i nam 2018) cho th^y, ca nuoc CO 5,1 trieu hp kinh doanh, g i m 4,6 trieu co so CO dia diim i n dinh va 0,6 trieu co sa khong i n dinh; ty trpng cac co so co dang ky kinh doanh (DKKD) chiim 25,9% (1,326 trieu hp) va con lai cac ca so chua co DKKD (khoang 3,774 trieu hp); hp kinh doanh phat trian nhanh o khu vuc dich vu (chiem toi 76,7% tong so co so hp) va c6 miic tang cao nhat (16,6% so vai nam 2012); hp kinh doanh thu hiit 8,7 trieu lao dpng (so heu moi nhat khoang 10 trieu lao dpng); quy mo ciia hp kinh doanh con nho le, lao dpng binh quan mpt co so nam 2017 la 1,69 lao dpng, thap hon miic 1,72 cua nam 20121
Nhin chung hp kinh doanh dupc khSng dinh tran cac khia canh sau*:
Mot, hp kinh doanh thi hien siic s i n g manh liet, sy nang dpng va vai tro dong gop cho tang truong. Dat trong m i i tuong quan
Di^u 71 Nehi dinh so 78/2015/NB-CP ngay 14/09/2015 ciia Chinh phii vS dang ky doanh nghiep.
CIEM (2017), Chinh thiic h<3a hp kinh doanh, thuc trang va khuyk nghj chinh chfnh sach, Nxb. H6ng Diic, Ha Noi Tdng cue Thong tie (2018), Ket qud tong dieu tra kinh le nam 2017. Nxb. Thdng ke. Ha Noi
CIEM (2017), Chinh thiic h6a h6 kinh doanh, thuc trang va IdiuySn nghi chinh chinh sach, Nxb. Hang Due, Ha Noi.
T6ng cyc Th6ng ke (2015), K.k qua dilu tra ca so san xuit kinh doanh ci xhk phi nong nghiep 2014, Nxb.'lhdng ke Ha Noi, ' ' ' Nguyen Anh. httpiZ/kinhtedothivn/chinh-thuc-hoa-nen-kinh-te-pHi-chinh-thnr-cai-thien-s
cuc-336315 hmil/16-02-2019. -thu- h a n - cbe-ti eu-
48
1 N G H I E N CUU ,I LAP P H A P ^ S6 11(387)16/2019
THUt TIEN PHAP LUAT vdi khoi doanh nghipp dau tu nuac ngoai
dong gop 27-28% GDP, khoi doanh nghiep nha nuoc - 20% GDP, doanh nghiep tu nhan -10% GDP, thi hp kinh doanh dii chua duoc chu y, mi dai nhung dang la dii frpng Ion khi dong gop 30-32% GDP.
Hai, hp kinh doanh tao ra nhiiu viec lam nhit so voi khu vuc cac doanh nghiep.
si lieu thong ka cho th4y, lao dpng lam viec t^i khu vuc hp kinh doanh chiim 40-45%
tong so lao dpng cua khu vyc san xuit vat chat, cao hon so voi doanh nghiep tu nhan (chiem 34-36%), doanh nghiep nha nuoc (chiim 8%) va doanh nghiep FDI (chiim 14-15%).
Ba, hp kinh doanh co vai tro quan hgng cung cip han^ hoa, dich vu cho xa hpi, cai thi$n doi song cho dan cu. Theo so li?u thong ka, hp kinh doanh chi nSm gift 3% ting nguin von kinh doanh nhung t?o ra hon 13% doanh thu cua cac t i chiic kinh doanh co dang ky (gim bp kinh doanh va cac doanh nghiep chinh thiic). Hp kinh doanh gian tiap cai thien cupc song cho nhung nguoi thu nhap thap, nguoi ngheo a ca thanh thi va nong thon thong qua cung cap cac hang hoa, dich vu sam ban, nhanh hon va voi gia thip hon (gia binh dan).
Bon, hp kinh doanh huy dpng, sir dung CO hieu qua nguon von trong dan 6 mot so nganh, linh vyc va la mpt kanh dong gop cho tang truang. Tren thyc ti, hp kinh doanh la mo hinh khoi nghiep phi biin nhat o Viet Nam nha vao sy don gian ve thii tuc gia nhap thj tmong, it rang bupc va to chiic quan ly, linh hoat hong van hanh, phii hop voi nhieu thanh phin, dia ban, chi phi vin thip. Theo thong ka nam 2013, vin kinh doanh tinh tren 1 lao dpng cua hp kinh doanh la 7,4 trieu dong, trong khi doanh nghiep chinh thiic binh quan 1,5 ty ding.
, Ndtn, hp kinh doanh cang co y nghia neu xet va hieu qua su dung von de tao ra doanh thu va thu nhap true tiip: nam 2013, trong khi khu vyc doanh nghiep chinh thiic
can toi 1,42 ding vdn dh tao ra 1 ding doanh thu thi hp kinh doanh chi cin 0,30 ding.
Noi each khac, hp kinh doanh sir dung 1 dong vin di tao ra doanh thu cao han so vol doanh nghiep chinh thiic (0,7 ding), DNNN (0,6 ding), doanh nghiep tu nhan (0,7 ding), doanh nghiep FDI (0,9 ding).
b) Nhimg hcin chi, bdt cap trong phdt triin hp kinh doanh
Do dac trung kinh doanh quy mo nho, nguin luc hgn chi, thiiu kiin thiic quan tri, lai phai canh tranh gay gSt voi cac doanh nghiep chinh thuc, nen trong phat triin, bp kinh doanh dang gap cac kh6 khan, thach thiic sau day:
Thu nhdt, ho kinh doanh chi thich hgp vdi quy mo nho hep, bi han chi vi linh vuc kinh doanh, muc nang sudt vd ddng gdp, sue canh tranh thap. Do bi gioi ban quy mo kinh te hp, lai khong co dieu kien tham gia chinh danh rpng rai vao cac hpat dpng san xuat cung ling hang boa dich vu, nan hp kinh doanh kho tham gia vao cac ITnh vyc kinh doanh co diau kien, ITnh vyc kinh doanh moi hien dai. Vi tha, hp kinh doanh chu yeu ton tai trong cac hoat dpng dich vy truyen thong nhu thuong mai, dich vy, phuc vy ca nhan va cpng dong. Xet trong co cau ban than khu vyc hp kinh doanh, cac nguon lyc chu yau nam trong ITnh vyc san xuat dich vy, ty trpng nguon von cho san xuat vat chat han che va co xu huong ngay cang giam. Trong ITnh vyc cong nghiep, nhung han cha va quy mo vin, nang luc tai chinh, cong nghe, quan ly va dieu hanh khian hp kinh doanh kh6 co the tham gia vao ITnh vuc cong nghiep che biin, chi tao va san xuat hang hoa cung cap cho thi truang rpng Ion.
Xet theo chi so doanh thu/lao dpng, nang suit cua cac hp kinh doanh ngay cang dupc cai thien. Tuy nhian, so vai khu vuc doanh nghiep chinh thiic, nang suat nay van thap hon nhiau va khoang each co xu huong mo rpng. Nam 2009, doanh thu binh quan tinh theo lao dpng ciia hp kinh doanh la 0,13
^ NGHItN emi I j i n S6 11(387)16/2019 ^ ^ L A P P H A P ' ^•»
THlfC TIEN PHAP LUAT
ty dong, nam 2010 la 0,15 ty ding, nam 2012 tang ian 0,2 ty d i n g va nam 2013 la 0,24 ty dong; trong khi do, s i lieu tuong ling ciia cac doanh nghiep chinh thiic la: 0,67 ty d i n g (nam 2009), 6,7 ty ding (nam 2010), 1 ty d i n g (nam 2012), 1,06 ty d i n g nam 2013^ Dong gop ciia khu vyc hp kinh doanh cho ngan sach nha nuac rat khiem tin, s i thua thu til khu vyc hp kinh doanh trong nam 20M la 12.362 ty ding, chiim 2% t i n g thu nguon thu npi dia; hoac chi dong g6p 1,56% ngan sach, trong khi chiim ty trong 30-32% GDP^
Thu hai, hoat dgng ho kinh doanh co lien he vdi khu vuc kinh te chua dugc quan sdt vd kinh te phi chinh thiic, anh huong tieu cue tai moi trudng kinh doanh, gay khd khan cho cong tde qudn ly kinh te. Su pho bian ciia hp kinh doanh va kinh t i phi chinh thiic CO lien quan voi tham nhung, phat trian kinh te ngam, phi phap. Ben canh viec khuyan khich, tao ke ho cho hoat dpng buon lau, phi phap, thi ngay kinh doanh hpp phap nhung khong cong khai cua hp kinh doanh cung CO the coi la kinh ta ngam. Chang han, nhiing hien tucmg nhu hp kinh doanh "di dam" thoa thuan vai can b6 thua ve miic thua khoan, diau nay khong chi lam thit thu thue ma con lam mat long tin ciia nguoi dan va doanh nghiep; cac dich vu day tham, hpc tham khong dang ky cong khai, kham chiia benh tai nha ma khong m a phong mach tu, cho thua nha doi voi nguai than nguoi quen khong khai bao da tranh nop thua thu nhap ca nhan hay thue mon bai; cac hp kinh doanh hoat dpng khong co hoa don chiing tir va khong the kiam soat duoc doanh thu thyc ta; tinh trang bang nhai, hang gia mpt phan tir cac hp gia dinh nho la da gay tac hai lan, trong khi san xuat npi dia khong the canh
tranh duoc vai hang ngoai nhap-- Quy dinh phap luat hien hanh giiia hp kinh doanh va doanh nghiep (siau nho) rm khac nhau mac dii ciing chung ban chat kinh doanh vi loi nhuan. Ching han, hp kinh doanh khong giai ban s i thanh vian con doanh nghiep sieu nho chi toi da 50 thanh vian, hp kinh doanh chi dupc dang ky kinh doanh tai 1 dja diim trong khi doanh nghiap siau nho khong gioi han dia diem. Ve le phi mon bai, hp kinh doanh co doanh thu ducfi 100 trieu ding/nam dupc mien le phi, chi nop 300.000 - 1.000.000 ding tuy doanh thu, trong khi doanh nghiep nop 1 - 3 hripu ding tiiy theo vin diau le hoac von dau hr, nhung trong thuc ti, co nhiing hp kinh doanh Ion hon nhiiu lin doanh nghiep nho va sieu nho. Thui gia trj gia tang ciia hp kinh doanh chi tir 1-2-5% doanh thu,^ trong khi doanh nghiep sieu nho chiu thue suat 0-5- 10% (dupc khau tni thua). Doanh nghiep sieu nho cung phai chiu thua thu nhap doanh nghiep suat pho thong 20%, trong khi hp kinh doanh chi chiu thue thu nhap ca nhan tir 0,5-2-5% doanh thu. Hp kinh doanh khong can Iam bao cao tai chinh, hoa don gia tri gia tang nhu doanh nghiep siau nho.
Mpt doanh nghiep co doanh thu chi vai chuc trieu hay vai tram trieu ding/nam ciing phai thyc hien cha dp so sach hoa don chiing tir ka toan doanh nghiep; nhung mot hp kinh doanh ban buon, doanh thu co t h i toi hang chuc hang tram ty ding, loi nhuan nhiiu ty dong thi chi khoan thui va ap dung c h i do ke toan chimg tir hoa don. Ngoai ra, n i u ho kinh doanh la 2 vp chong hoac gia dinh lam chii thi phai chju trach nhiem vo ban v i toan bp tai san cua minh, nii ro frong kinh doanh la qua cao'.
5 Tong cue Thong ke (2015), Ket qua dieu tra ccr so san mk kmh doanh ca th4 phi nong nghiep 2014 Nxb Thfine ke Ha Npi. ' • ^ ' 6 Nguyin Quynh: https.//vov.vn/kmh-te/doanh-ngh,ep/lio-kitih^doanh-len-doanh-nghiep-Ioi-ich-phai-nhiei, hr>n rh\ phi-614302.vov/Thii 2, ! 7/04/2017 ^ i^ r uueu-noii-cni-
7 Nguyin Viel. enteniews,vn/ho-kinh-doanh-can-duoc-cat-canh-147875.htmi/ 04/04/2019
50
I NGHIEN CUVI LAP P H A P ^ So 11(387)16/2019
THUt TIEN PHAP LUAT Duy tri cac quy dinh ve hp kinh doanh
v^ doanh nghiep khac biet nhu tran dang gay bit binh dSng, lam meo m6 moi truong kinh doanh va kh6 khan cho cong tac quan ly nha nuoc. Hp kinh doanh dang co dupc nhiing loi thi "nhan tao" so vai doanh nghiep. Tu- do, CO tmong hpp cac hp kinh doanh co tinh khong thanh lap doanh nghiep da ne tranh thyc hien cac quy dinh, nghia vu va trach nhiem xa hpi.
Thie ba, hg kinh doanh co nhieu diem bdt igi trudc yeu cdu sdn xudt kinh doanh hien dgi, xdy dung the che kinh te thi truang mai vd hoi nhap kinh te quoc te. Vai bp kinh doanh, loi nhuan da lai (neu co) va tin dung phi ngan hang tu ban be, nguai than la nguin chinh de tai dau tu mo rpng san xuat.
Kinh doanh cua hp thuong bo qua cac quy dinh, luat le chinh thiic, nhat la cac quy dinh ve quy trinh san xuat, chat lugng san pham dich vu, tiau chuan ve sinh thyc pham, dieu kien an toan lao dpng va bao ve moi tnrong.
Hg khong tuan thii cac nguyen tac ka toan, kiem toan va nop thue (neu co theo hinh thiic khoan). Hp bi gioi han bai khong gian, pham vi thi trudng va nhom khach hang dia phucmg, cang khong co du dia tiap can thi trucmg rpng Ion, thi truong quoc ta. Hp kinh doanh ciing khong co co hpi da tham gia chinh thiic va chinh danh vao cac ITnh vyc san xuSt dich vu hien dai co diau kien.
Hp kinh doanh Viet Nam cang lam dam tinh chit ti chiic san xuat khep kin kieu "gia truong", khong thich img vol cac phucmg thiic quan tri chuyen nghiep, buy dpng rpng rai su d4u tu gop von va nhat la su tham gia quan ly ciia cac chuyen gia ben ngoai, to chiic san xuat lien ket theo cac chuoi. San phSm dich vu cua hp kinh doanh kho dap img cac tieu chuan quy dinh chung, cac chu4n myc quic ta. Tran mot y
nghTa, ho kinh doanh mit quyin binh ding va tu do kinh doanh, ka ca mit quyen tham gia vao thi trudng the gidi. Cac diam yeu, bat Ipi tha noi tren lam cho hp kinh doanh khong tha tiep tuc phat trian, tan dung duoc cac CO hpi \e hpi nhap, md cica thi trudng, ciing khong tao dieu kien phat trian the che kinh ta thi trudng hien dai, phat trian cac thi trudng trong nudc thanh mpt the lien ket thdng nhat.
Mpt vi du va ban cha tham gia xuat khau cua hp kinh doanh lang nghe che bian gd: kat qua khao sat do Hiep hpi Go va Lam san Viet Nam (Viforest) va Td chiic Forest Trends thuc hien tai 5 lang nghe gd Idn vimg song Hdng cho thay: 74,5% sd hp khdng co dang ky kinh doanh, 64% sd hp khong cd mat bang san xuat, 100% lao dpng lam viec theo hop dong mieng, khoang 90% cac giao dich thiiu bSng chiing ve tinh hprp phap cua go. Ro rang, co cac rui ro, ca sy thiau hiau biit va thieu quan tam cua cac hp lang ngha vi tinh phap ly ciia nguon gd nguyan lieu va san phim go sau cha bien, viec sir dung lao ddng va tuan thii cac quy dinh moi trudng, phdng chong chay no... von la dac trung ciia boat dpng phi chinh thiic. Nhirng dieu nay lam cho san xuit kinh doanh ciia hp lang nghi trd nan bit hop phap va cac san pham san xuit ra ciing co yau to bat hpp phap.
Trong khi loai bd go bat hpp phap ra khdi chuoi cung ling la mpt trong nhiing muc tiau chinh ciia Hiep dinh dii tac Tu nguyen (VPA) ma Chinh phii Viet Nam va EU ky kit vao / 5/2017. Xu the chung ciia the gidi la truy xuit dupc ngudn goc san phim hang boa. Do do, chinh thirc hda la co sd giiip cac hp kmh doanh dap irng dupc cac yeu ciu cua VPA, ding thdi cd ca hdi cai thien diiu kien lam viec va tao nguin thu cho ngan sach^
8 https-//www.thiennhien net/2fl 18/02/09/chinh-thuc-hoa-ho-lang-nghe-go-de-lheo-kip-yeu-caii-cua-vpa/Dang ngay 09/02/2018
So 11(367)16/2019 ' NGHIEN CUU
51
THUC TIEN PHAP LUAT
3. Chinh thiJc hoa hp kinh doanh it Vi|t Nam
a) Su cdn thiet tdt yeu chinh thirc hoa ho kinh doanh
Nhiing phan tich tran da cho thay, viec duy tri cac quy dinh khac nhau cho hai loai hinh td chiic kinh doanh - hp kinh doanh va doanh nghiep, ma ban chat deu la boat dpng kinh doanh vi loi nhuan, dang gay khd khan va ke hd doi vdi quan ly, vira tao ra sy bat binh dang giQa hp kinh doanh va doanh nghiep. Viec td chiic san xuat dudi hinh thiic hp kinh doanh cd quy md nhd, boat dpng phan tan va phi chinh thiic dang la mpt luc can ddi vdi yeu cau hdi nhap, xay dung tha cha kinh te thi trudng hien dai, d3y manh tang trudng d Viet Nam.
va khia canh lap phap, Luat Doanh nghiep nam 2014 (Luat nam 2014} dang bpc Id nhiing nhupc diam, ma chii yeu la da khdng xac dinh hp kinh doanh la doi tuong diiu chinh ciia Luat nam 2014. Dieu 1 cua Luat quy dinh thiiu dii tuong la hp gia dinh cd dang ky kinh doanh: "Quy dinh ve viec thanh lap, td chiic quan ly, td chiic lai, giai thi va hoat ddng cd lian quan ciia doanh nghiep, bao gdm cdng ty trach nhiem hiiu han, cdng ty cd phin, cdng ty hpp danh, va doanh nghiep tu nhan; quy djnh ve nhdm cdng ty". Tuy nhian, khoan 2 Diiu 212 Luat lai neu: "Hd kinh doanh cd quy md nho thuc hien dang ky kinh doanh va boat dpng theo quy dinh cua Chinh phu" va budc hp kinh doanh su dung thudng xuyen tten 10 lao dpng phai chuyan thanh md hinh doanh nghiep.
Nhu vay, Luat nam 2014 khdng chuan xac vi ky thuat lap phap, bdi ndi dung ciia Luat vira bd sdt doi tuong lai vira quy dinh vi ti chiic, boat dpng cua chinh ddi hrpng
nim ngoai pham vi dieu chinh c^f J;^^*' Hon niia, quan niem "doanh nghiep khong bao gim hd gia dmh, ca nhan co dangky doanh ciing sai vi ndi ham ciia khai m?m doanh nghiep. 6 day cin phai hieu bat ky ai, ti chiic nao liy kinh doanh lam npi dung boat ddng ciing la doanh nghiep^ Nhung xet tir goc do chinh sach hien nay, chua co bat ky van ban phap luat nao quy dinh ve dja vi phap ly, quyin va nghia vu cua hd gia dmh cd dang ky kinh doanh. Trong thyc te, hp kmh doanh do mdt ca nhan lam chu gan ydi binh thiic doanh nghiep tu nhan, gifia chiing khdng cd khac biet Idn; giiia hd kmh doanh do mdt nhdm ngudi lam chu va cong ty hpp danh vi ban chat cung khdng cd nhiau khac biet. Tuy nhien, khi dang ky boat ddng dudi hbh thiic bp kinh doanh hoac doanh nghiep thi cac quy dinh ap dung cho hing trudng hpp lai rat khac nhau.
Kinh nghiem d cac nudc phat trien cho thiy, quy dinh va chinh sach ap diang ddi vdi cac ti chiic kinh ti niu chi dya tren su phan biet thong qua hinh thiic td chiic kinh doanh, vi dy giira hd va cac doanh nghiep, la khdng phii hpp va cd thi din dan nhiing bat hop ly, nhiing meo mo moi trudng kinh doanh. Cac nudc chi phan biet cac td chiic kinh te dua tran cac dac trung ve sd hiiu, quyen, trach nhiem cua nha dau tu va theo dd, cac hinh thiic kinh doanh dupc td chiic dudi 3 drmg CO ban gdm: (i) ca nhan kinh doanh; (ii) hop danh; (iii) cdng ty cd phan. Tran co sd 3 dang ca ban nay, viec td chiic don vi kinh doanh (doanh nghiap) cd thi chia thanh cac loai hinh cy the ban nhu: (i) ca nhan kinh doanh; (ii) hpp danh; hpp danh huu han; (iii) hach nhiem huu h^n mpt thanh vien, tracli nhiem hiiu ban hai thanh vian; (iv) cdng ty cd phan"*.
9 Huyin Trang: entemews.vn/ luat-su-truong-lhanh-due-khong-con-li-do-de-cho-ton-tai-ho-kinh-doanh-14783t.
htnil/04/04/2019.
10 Vu Doan Minh Thuy: http/'tapchitaichinh.vn/tai-chinh-kinh-doanh/khung-phap-luat-va-chinh-sach-lien-quan-den- chinh-thuc-hoa-kinh-doanh-theo-luat-doanh-nghiep-302045.h/07/02/2019,
Nguyin Quynh. https://vovvn/kinh-te/doanh-nghiep/ho-kinh-doanh-len-doanh-nghiep-loi-ich-phai-nhieu-hon-chi- phi-614302.vov/Thu2, 17/04/2017
H
I NOHl£N CUU f I LAP P H A P ^ S6 11(387) 16/2019THUt TIEN PHAP LUAT Do do, tat yeu phai chuyin hd kinh
doanh sang cac lo^i hinh doanh nghiep, tiic chinh thiic hda hd kinh doanh d i van hanh dudi khung thi c h i chung (Luat Doanh nghi?p, Luat Dau tu va cac luat khac). Ben c^nh do, can cd nhirng sura ddi can ban Luat DIU tu, Luat Doanh nghiep, nham myc tieu hudng den thu hiit dau tu trong nudc va nudc ngoai vdi chat lupng mdi cao hon.
b) Qud trinh chinh thuc hda kg kinh doanh Chinh thiic hda hp kinh doanh trudc het la mpt qua trinh duoc bat dau bSng nhiing thay ddi can ban trong quan niem, nhan thirc ly lu§n va tu duy lap phap.
Hien nay, ca nudc cd khoang 1,326 tri?u hp kinh doanh da dang ky kinh doanh, phap lu^t can thiia nhan nhdm 1,326 trieu hp nay la mpt loai hinh doanh nghiep. Mat khac, dieu chinh nang quy dinh v i hd dang ky kinh doanh theo Id trinh tang d i n trong khoang thdi gian (8-10 nam) d i tiin tdi khong con khoang each giiia hd kinh doanh va doanh nghiep, it nhat la doanh nghiep sieu nho. Trong mdt vai nam tdi cung chua doi hdi thay ddi ddi vdi ho kinh doanh cd doanh thu dudi 100 trieu/nam dang dupc mien thue va cdng tac ka toan cd the gin nhu cG, duong nhien la don gian hon c h i dp k i toan dii vdi doanh nghiep siau nhd ma Bd Tai chinh mdi ban hanh. Ddi vdi 3,7 trieu hp kinh doanh chua dang ky, cimg chua can dat ra van de phai nang ian thanh doanh nghiep.
Mau chdt d day la khdng nan bat hd kinh doanh chuyen thanh doanh nghiep phai s6ng va kho sdng nhu cac doanh nghiep vira v^ nho, sieu nhd nhu hien nay, ma phai lam cho cac doanh nghiep siau nhd cung hoat dpng da dang nhu hd kinh doanh. Logic la
neu khdng nang duoc chuin hd kinh doanh len, thi bupc phai ha chuin doanh nghiep (siau nhd) x u i n g " . Viec cdng nhan cac hd da dang ky kinh doanh la doanh nghiep khdng CO y cudng ep hp trd thanh doanh nghiep d i lay thanh tich, ma chi gpi diing ten la mot loai hinh doanh nghiep v i ban chit. Day khdng phai su danh trao khai niem, ma chu yiu phai thay d i i hanh vi va thi chi d i ddi xu cdng bing vdi bp. Xac dinh hp la loai hinh doanh nghiep nhung khdng vi t h i ma phat sinh tham chi phi chuyin ddi hay tuan thii luat phap. Chang ban, can xay dyng he thdng ka toan, thua danh cho khu vyc nay theo hudng cho phep ap dung k i toan hda don, thui khoan tran doanh s i , viec thanh tra, kiem tra cung don gian va giam nhe...
Da chinh thuc hda hp kinh doanh, thay vi chi tap trung thuc hien chinh sach hd trp thanh lap doanh nghiep va ddng vian khdi nghiep, chinh sach hd trp cho doanh nghiep phai toan dien va nhat quan.
c) Gidi phdp chinh sdch ho tri/ chinh thuc hoa hp kinh doanh & Viet Nam
Thie nhdt, nghien dm xdy dung vd ban hdnh Chuang trinh Quoc gia ve chinh thuc hda hg kinh doanh. De dam bao cho hd kinh doanh sau khi chuyan sang boat ddng theo Luat Doanh nghiep hieu qua va phat trien ben viing, can tiap tuc hoan thien cac quy dinh lian quan den cac hinh thiic kinh doanh cho phu hpp vdi diau kien hien nay; hoan thien cac quy dinh lien quan den boat dpng kinh doanh nhu thua, lao dpng, bao hiam xa hpi, che dp ka toan... theo hudng cac quy dinh ddi vdi cac td chiic kinh doanh co ban chi phan biet dua theo tinh chat cua boat ddng kinh doanh, khdng dua tren binh thiic td chiic kinh doanh^^.
11 Huy6n Trang' entemews.vn/ Iuat-su-aiiong-lhanh-duc-khong-con-li-do-de-cho-ton-tai-ho-kinh-doanh-147831.
htnil/04/04/2019
12 CIEM (2017), Chinh thiic h6a hp kinh doanh, thyc trang va khuySn nghi chinh chinh sach, Nxh. H6ng Diic, Ha Noi.
Vu Doan Minh Thuy: http•//tapchitaichinh.vn/tai-chinh-kinh-doanh/khung-phap-luat-va-chinh-sach-lien-quan-den- chinh-thuc-hoa-kinh-doanh-theo-luat-doanh-nghiep-302045.h/07/02/2019
. NGHItN CUU I CQ S6 11(387)16/2019 ^ l A p P H A p l W *
THirC TIEN PHAP LUAT
Thie hai, the che hoa cdc ca che, chinh sdch khuyen khich hg kinh doanh hoat dgng theo mo hinh doanh nghiep. Cac co cha, chinh sach khuyen khich bao gdm: hd tro gia nhap, nit lui khdi thj trudng, mian thue mdn bai, uu dai thua thu nhap doanh nghiep, cho phep ap dung cha dp ke toan dem gian, dupc cung cap phan mam ka toan mian phi,... Hudng dan, tro giiip hp kinh doanh chuyen ddi sang boat ddng theo Luat Doanh nghiep nhu: (i) cap ma sd thue cho tat ca cac hp kinh doanh tao sy binh dang trong viec thyc hien nghia vy thua; (ii) ho trp hd kinh doanh md sd ka toan, ghi chep boat dpng, nop thue theo sd lieu ke toan, bao cao tai chinh, quyat toan thua (tao thoi quen quan tri doanh nghiep); (iii) phat trian he thdng dai ly thua nham hd tro cho hp kinh doanh sau chuyen ddi tuan thu phap luat, giam cac chi p h i ' \
Thie ba, hodn thien che do qudn ly vd ke todn doanh nghiep cho cdc doi ttegng Id DNNW, doanh nghiep sieu nho, hg kinh doanh hoat dgng theo mo hinh doanh nghiep.
Quy dinh bit budc cac co sd kinh doanh dau phai xuat hda don mua ban hang va chiu cac loai thui nhu doanh nghiep; bat budc co sd kinh doanh phai thyc hien hach toan thu - chi va ghi s i nhu dii vdi DNNVV; cac co sd kinh doanh d i u phai chap hanh cac quy dinh phap luat v i quan ly lao dpng, tian luong, tiin thudng, bao bd lao dpng, phiic loi xa bdi nhu d i i vdi doanh nghiep. Phan dau giam bdt ganh nang ka toan cho cac D N N W theo hudng tach rieng ba chi dp ka toan d i phii hpp vdi timg nhdm ddi tupng: (i) che dp ka toan cho nhdm doanh nghiep vira; (ii) cha dp ka toan cho nhdm nhd; (iii) cha dp ka toan cho doanh nghiep sieu nhd va hd kinh doanh
chuyin sang boat ddng theo md hinh doanh nghiep. Trong do, c h i dp k i toan cho doanh nghiep siau nhd cin don gian hda, gan viec lap bao cao thui vdi bao cao k i toan; giam hot sd lupng s i sach k i toan ddi vdi doanh nghiap nhd.
Thii tu, dam bdo cong khai, minh^
bach, dgc biet trong cong tac qudn ly thue ddi vai doanh nghiep. Xay dyng co so dir lieu v i doanh thu khoan, mire khoan theo cac tiau chi nganh nghi, dia ban, sd luong lao ddng... d i xay dung bo tiau chi quan ly thui ddi vdi ho kinh doanh nhim nang cao chit lugng, bieu qua thu thui, loai bd co cha
"thda thuan thui"; xay dung Id trinh bd hinh thiic thui khoan, chuyin sang thu thue thu nhap doanh nghiep, thua thu nhap ca nhan ddi vdi bd kinh doanh cd quy md Idn.
Thie nam, hd tra thdng tin vd tu vdn cho doanh nghiep hieu qud. Cdng thdng tin Qudc gia b i trp D N N W , trang thdng tin dien tii ciia cac Bp, Uy ban nhan dan cap tinh, Hiep hpi cd trach nhiem tap hop va td chiic cung cap, hd trp thdng tin cho doanh nghiep chuyan ddi, gdm: thdng tin ve chu truong, chinh sach ve hd tro va phat trien doanh nghiep; van ban quy pham phap luat va cac van ban lien quan dan thanh lap, td chuc va hoat dpng cua doanh nghiep; thdng tin ve chian lupc, quy hoach, ka hoach phat triin nganh, ITnh vuc, viing kinh t i ; thong tin chi dan kinh doanh; thdng tin v i tin dung, thi trudng trong nudc va xuit khiu, san p h i m , cdng nghe, uom tao doanh nghiep va thdng tin khac ho trp doanh nghiep. Nha nudc can ban hanh chinh sach khuyin khich cac td chiic, ca nhan trong va ngoai nudc thyc hien hoat ddng tu van hd tro doanh nghiap chuyen doi va doanh nghiep khdi nghiep'".
13 Vu Doan Mmh Thiiy. httpV/tapchitaichinh vn/tai-chinh-kmh-doanli/kliung-phap-luat-va-chinh-sach-lien-quan-dei chmh-thuc-hoa-kinh-doanh-theo-tuat-doanh-nghiep-302045.h/07/02/2019
14 CIEM(20i7), Chinh Ihirc hoa ho kinh doanh. thuc trang va khuyin nghi chinh chinh sach, Nxb Hong Due, Ha Noi
54
I NGHIEN CUU , I L A P P H A P ^ SO 11(387) T6/2019THUt TIEN PHAP LUAT Thu sdu, hoan thien va cu the hoa cdc san xujt kinh doanh; (vii) hS tro xuc ti^n hinh thiic ho tra cho hp kinh doanh chuyen ma rpng thi tnicmg; (viii) h5 trg irom tao' doi khong thap han ho tra cho DNNW vi cung cip dich vu ky thuat hS'tro doanli cac mat: (i) ho trg thong tin va tu van; (ii) nghiep nho;..
h6 trg phat triSn ngufin nhan luc; (iii) hg ' Thu bay, tiip tuc tang cuang cong tde trg tiep can tin dung; (,v) ho trg lai suat phibiin, /«;.«„ r™j,i« chu truong chfnh fach, sau dau hi; mien, giam, gian thue va cac vS nhimg igi thi, co hoi phat triin san xu4t khoan phai nop khac cho doanh nghiep kinh doanh, kha nang dong gop cho cong nho va vira; (v) h6 trg nang cao nang luc ding va xa hgi khi ho kmh doanh chuy6n cong nghe; (vi) ho trg tiSp can mat bang ddi sang hoat dong theo doanh nghiep"
TAI LIEU THAM KHAO 1. LuatDoanhnghiepnam20]4 2. Luat Ddu tu nam 2014
3. Luat Ho tro Doanh nghiep nho va vira nam 2017
4. Nghi dmh s6 96/2015/ND-CP ngay 19/10/2015 ciia Chinh phii quy dinh chi tiet mot s6 dilu cua Luat Doanh nghiep.
5. Nghi dinh 56 39/2018/ND-CP ngay 11/3/2018 cila Chinh phu quy dinh chi tiSt mot s6 diju cua Luat H6 trp Doanh nghiep nho va vira.
6. Nghi dinh sS 78/20I5/ND-CP ngay 14/09/2015 c i a Chinh phil vg dang ky doanh nghiep.
7. Nghi dinh s6 108/20I8/NB-CP cila Chinh phil ngay 23/08/2018 ve sua d6i, b6 sung mpt se iihx cila Nghi dinh s6 78/2015/ND-CP ngay 14/09/2015 ciia Chinh phu ve dang ky doanh nghiep.
8. Nghi quySt s6 35/NQ-CP ngay 16/5/2016 cila Chinh phu vS h5 trp va phat triln doanh nghiep den nam 2020.
» Thong tu s6 133/2016/TT-BTC ciia Bp Tai chinh huong din che dp ke loan doanh nghiep nho va vira.
10. CIEM (2017), Chinh thuc hoa ho kinh doanh, thuc trang va khuyin nghi chinh chinh sdch, Nxb. H6og Diic, Ha Noi.
ll.ToiigcueThSng ke (2015), Kit qua dihi tra ca so sdn xuat Icinh doanh cd thdphi nong nghiep 2014,t^\h.
Th6ngke, HaNpi.
12. Tong cue Th6ng ke (2018), K^t qud tdng diiu tra tdnh ti Mm 2017. Nxb ThSng ke. Ha Noi.
13 VQ Doan Minh Thuy. http://tapchitaichinh.vn/tai-chmh-kinh-doanh/khung-phap-luat-va-chinh-sach-lien- quan-den-chinh-thuc-hoa-kinh-doanh-theo-luat-doanh-nghiep-302045.h/07/02/2019
14. TiJAnh; https://petrotimes.vn/du-thao-luat-sua-doi-luat-doanh-nghiep-can-chinh-thuc-hoa-hang- trieu-ho- kinh-doanh-528353.html/21/02/2019
15. Nguyen Viet: entemews.vnyho-kinh-doanh-can-duoc-cat-canh-147875.html/ 04/04/2019 16. ViiTienLpc; enteniews.vii/cu-hich-cho-su-phat-tnen-5-trieu-ho-kinh-doanh-147900.html/07/04/2019;
17. Nguyen Quynh; https://vov.vn/kinh-te/doanh-nghiep/ho-kinh-doanh-len-doanh-nghiep-loi-ich-phai-nhieu- hon-chi-phi-614302.vov/Thii 2, 17/04/2017
18 Huyen Trang: entemews.vn/ luat-su-truong-thanh-duc-khong-con-h-do-de-cho-ton-tai-ho-kinh- doanh-147831 .html/04/04/2019
19. hltps://www.thiennhien.net/2018/02/09/chinh-thuc-hoa-ho-lang-nghe-go-de-theo-kip-yeu-cau-cua-vpa/
Dang ngay 09/02/2018
20. Nguyen Anh: http://kinhtedothi.vn/chinh-thuc-hoa-nen-kinh-te-phi-chinh-thuc-cai-thien-so-thu-han-che- tieu-cuc-336315.html/16-02-2019.
, NGHICN Cini I E C 3611(387)76/2019 ^ L A P P H A P I " "