KHU CHAM KHAC D A CO SA PA MOT DI SAN VAN HOA

Nguy^ tvtanti Cudng: Khu cham khde Ai c^Sa fa...

KHU CHAM KHAC D A CO SA PA MOT DI SAN VAN HOA

NGUYINMANHCO^G'

S

a Pa khdng ehi ndi tieng bdi khi hiu dn hda, trong linh mat ml, giau tilm nang vl thiln nhien, giau bin sic din tde mi cdn ndi tilng bdi chfnh cai tin gpi thin thilt va rat rilng ctia nd. Noi diy da trd thanh dja danh thu hiit dupe rat nhilu khich du Ijch trong nUdc, ngoai nffde din thffdng ngoan va trii nghilm bdi phong cinh, con ngffdi vi die bilt la he thdng di tieh chl cd d noi day.

Nim Ipt trong thung lung Mffdng Hoa, dffdc bao bpc bdi nhffng day nui eao tren dudi 2000 met so vdi mtie nude bien, khu di tfch da cd Sa Pa vdi gin 200 hdn d i Idn nhd, ed blnh eham khic nhu li nhffng bdng hoa diem xuylt cho sff quyln ru manh lilt eiia thung lung miln scm cffdc nay. Trii dii bin bdOdng Bic cua ddng sudi Hoa, qua nhilu xi, nhff Ti Van, Sff Pan, Hau Thao, Lao Chii, vdi chilu rdng khoing 500 mit tfnh tff Idng sudi Hoa lln cic triln niii thupe xi Hau Thio, Lao Chii. Tuy nhien, cac philn di cd hinh eham khic tilu bieu tip trung nhat tff thdn Ly Lao Chii, ban Pho den xa Sff Pan.

Khu eham khic da cd Sa Pa dupe phit hiln nam 1925 khi mpt nha nghien effu ngUdi Phip, gde Nga tin la V.Goloubev lim viee tai Vien Vien Odng Bie cd eiing eie cpng sfftiln hanh mdt eude dien da nghien cffu vi khio sat lai thung lung Mffdng Hoa eich thj tran Sa Pa ngay nay 8km ve phia Ddng Nam. Tai diy, V.Goloubev da phit hiln thay khoing tren 30 philn di ed nhffng hinh cham khie dpc dao, nam rii rae tai thung liing niy.

Ong eung eae cpng sff sau khi phat hiln da day

* Bio Ung Lio Cai

cdng tim hieu, nghiin cffu, ghi chip, do dac va dap nhffng bin dap dau tiln eiia eie hinh khic trin d i tai diy rdi cdng bd triti tap ehf ciia EFEO.

Cac hinh cham khie tai day dffpe dinh gii li ddc dao vi phong phii, khdng kim eie hinh cham khae tai cac noi trin thi gidi.

VI sau, cd nhilu hpc gii vi cic doin nghiin cffu cung da tdi day khio sit nghiin effu, giii ma, nhung eho din nay nhifng h1nh cham khic niy vSn cdn nhilu dilu bf an...Tuy nhiln, eie nhi khoa hpc diu nhin ^nh chung la: cic blnh cham khic tai diy rat dep vi phong phu v l loai blnh. Qua nghiin eilli vi khio sit thdng kl cua nhilu cd quan chffc ning trung ffdng ciing nhff tinh Lio Cai, khu cham khic da cd Sa Pa bao gdm tren 200 philn d i cd hinh eham khie ed. Ndi bit nhet trong he thdng eham khic niy li hai philn di dffpc lay tin gpi li Hdn Bd va Hdn Me. Sd dT dugc lay tin gpl nhff vay Ii bdi truyin thuylt cua nhin din dja phffdng truyin lai nhff sau:

"Khu cham khic da cd Sa Pa khdng ai bilt dffpc ed tff bao gid. Chi bilt ring, nd d i ed tff rat liu ddi khi ehffa ed ngffdi H'Mdng vi ngffdi Min din b vung niy. NhCfng nim thupng ed d vimg niy ed thiln tat lu ItJt Idn va xiy ra liln tilp, mpi ngUdi ehet hit chi cdn hai anh em md edi sdng sdt mi thdL Hai anh em phii tim dUdng kiem sdng vi dUa nhau vUpt diy Hoing Liln Son tim vung dat mdi d l sinh sdng. Len din Sa Pa, ngudi em gii do ddi va kbit nin ttJt lai phfa sau tim xudng sudi Hoa d l udng nUdc do gap phif eh6 sinh liy nin khdng l&n dUpc NgUdi anb mii nghT nin di di qui xa - tin Mudng Bo, IUe quay lai khdng thiy em gii diu liln di tim.

^2. (43) - 2013 - Disin vin hda vitth/

Trdi d i tdi, ngi/di anh van tim em qua c i mdt dem nhffng van khdng thiy.E)ln Hiu Thao trdi da sing, ngffdi anh phuc xudng d i t khde, hda t h i n h d i , cdn ngffdi em khdng t h i y anh d i u , do ddi v i k b i t nen cung hda thanh d i . V I sau, cUdin noi day thay hai phien da nay ed sti khie biet v i dua v i o t r u y i n thuylt ke lai da dat t i n hdn da do ngUdi anh b i l n thinh l i Hdn Bd, cdn hdn d i do ngucri em b i l n thanh la Hdn Me. Nhifng v l t khae t r i n hai hdn da niy edn in rd nhifng n i p n h i n gian khd etia ngffdi anh v i ngudi em..." Mic du la hai anh em nhung dffpc cff d i n noi day v l sau tdn vinh nhu t i phu mau eiia vung sudi Hoa. Ngiy nay, hai p h i l n da nay nim b i n eie thffa rudng nudc ven ddng sudi Hoa, caeh nhau hdn 1 km v i ludn hffdng v l nhau.

Theo k i t q u i bffdc d i u effa eae bao eio nghien cffu, khio s i t d i l n da thi eae loai hinh cham khSc tai khu eham khae da ed Sa Pa chff y l u tap trung d 6 loai hinh ed b i n nhff sau:

- Hinh khic l i nhffng dffdng vach song song:

loai blnh n i y g i n nhff cd mat tai tat c i eae p h i l n d i cd hinh cham khae va la d i e trffng eho he thdng mdng bic thang etia ddng b i o eie tde thieu sd tai npi diy.

- Hinh khie l i nhOfng hinh vudng hoie hinh chff nhit khdng d i u nhau: nhifng hinh eham khic nay ed khi dUhg rilng le, ed khi dugc x i p lai vdi nhau mdt cich lien hoan, vdi kich thffdc khdng d i u nhau.

Ben trong eae hinh tff giie n i y thudng dupe de trdng hoae thinh thoing cd nhifng hinh dffpc eham trd nhffng eham nhd. Cic blnh tff giie n i y bao gid eung dffpe ndi v ^ nhau b i n g cac dudng vach song song. Vile 1;^ g i i i y nghTa cho loai blnh eham khae niy qua cie nghien cffu chffa that rd ring, nhffng nd an nhap vdi khung cinh t t i n h i l n xung quanh, nhff mdt bffe tranh md ta v l lang ban effa tde ngffdi t h i l u sd sdng dpe theo thung lung Mffdng Hoa.

Odng thdi, loai hinh nay da thay xuat hien trong cieh trang trf tren eie dd gdm Viet Nam v i o cie t h i ky sau Cong nguyin v i eung cd mat tai cac khu cham khie d i t r i n t h i gidi nhffdtren cac vach nui tai Huong Cing...

- Hlnb khic ed dang hinh trdn vdi nhifng md tuyp khie nhau: tai khu cham khic nay d l dang tim dffpc nbcmg hinh khae ed dang hinh trdn xoay trdn d c b i n trong t i n eung bao gid cung l i mdt blnh vudng hay hinh chff nhit. Loai hlnb trdn dffpc phic nhung vaeh song song, vdi nhObg vaeh xuat phat tff t i m blnh trdn v i chia hinh trdn nay t h i n h nhifng

hlnb tam giac khdng deu nhau. Hoac l i blnh trdn dffpc phu bdi nhuhg dffdng vdng cung dugc chia l i m bdn phan khdng deu nhau, ed khi lai l i nhffng blnh trdn dupc chia Iam nam phan d i u nhau, mdi phan l i hai hinh tam giie Idng nhau, cd mdt dinh quay ve t i m ctia hinh trdn. Loai blnh trdn nay thudng dugc eie cU d i n ndng n g h i l p the h i l n trong cic dung cu, trang t r i may mac hoie sff dtjng trong eae nghl le eiing than mat trdi.

- Hlnb khic theo md tuyp nha sin: kieu dang cham khic each d i l u nay thudng thay d cae eff d i n Odng Nam A. Cic md tuyp nay giup ta lien tudng d i n cude sdng ctia eudan ngudi Viet ed tai cie b i n l i n g viing cao.

- Loai hinh cham khie ed dang hinh ngUdi: chti y l u eae hlnb khic n i y mang tfnh ffdc I I b i n g nhffng net ddn g i i n , mang y nghTa tffpng tning.

Phd b i l n nhat van t i dang hinh ngffdi dffng ddn I I hai tay va ehin dffng dang rdng va t h i h i l n bp p h i n sinh due r i t rd n e t Cung cd dang hinh ngffdi phffe tap hon, t r i n dau dpi mu, vdi nhOhg eanh sao tda sang nhu tupng Nff than Tff Do, the hien van hda t i m linh eCia chu n h i n n i n van hda ndi diy.

Mdt md tuyp khic l i hinh nhijiig cap dot mpt nam, mdt nff, chin tay dang rdng cung nam ngffa, bd p h i n sinh due dffpc phdng dai va keo d i i di ndi l i l n vdi nhau.

- Loai hlnb khic cd dau bieu ctia chff v i l t loai hinh nay dffpc chia lam hai dang khic nhau: loai thff n h i t dffpc cham khic theo k i l u chff Han ed, kilu nay dffoc cham khie tai mpt sd p h i l n d i don i l hoac dffpc khie t r i n nhffng philn da ed blnh eham khic khie; loai thff hai: dffpc p h i t h i l n tai mot p h i l n d i d dp eao 1 SOm so vdi Idng sudi Mffdng Hoa. Chff dupe khic d d i y gdm 5 ddng va thudc Ioai chff t i l n bd, nhifng ngffdi khic chung ft ra d i dat d i n mdt trinh dp v i n minh n h i t ^ n h . So sinh vdi n b i ^ g v^n t t i h i l n dffpc b i l t nhu chff Ndm, Ndm Dao, Mien,Thai, Lao, Ld Ld... v i n ehffa t h i y ed sff tucmg ddng. Phii chang, chti n b i n cCia nhifng n i t chff khae cd n i y mudn dffng chff Hin di tao ra cho tde minh mdt thff chff'Ndm'hoac mang mdt y nghTa ma thuat nao dd? Ngoai ra, cdn nhilu d l tai h i l n dai nhff may bay, may k l o . . .

Nhffng blnh cham khae ed tren d i tai Sa Pa rd rang thupe cic Idp khie nhau v i ed sff dien b i l n theo chilu dai ciia Ijch sff dffng nffde va giff nffde ctia dan tpe ta. Khi tilp can thffc t l vdi nhiihg blnh eham khae ed t r i n da tai diy, so sanh vdi eie npi

Nguyen Manh Cuwig: Kiiu cham khde H c6Ba Pa...

~ ] ^ l

"Hinh tuipng n i ^ b|c thang'(?) - Ishu ch^tn khic &ic6bSafa- Anh: Tic gli

khic t r i n t h i gidi ta thiy cd diy dix t i l u chf eCta mdt b i n dd ed k h i phffe tap. Cic net khae tuy g i i n ddn, ddng d i l u nhffng chffa dting rat nhllu g i i trj v l ndi dung, trong mdt ndi dung lai ehffa dffng rat nhilu thdng tin va day bf an dang can dffpe g i i i ma. Tuy nhien, mudn k h i m p h i dupe nhifng bf an qua nhffng b i n khic co tren da tai khu viie n i y can p h i i cd sff dau t u v l thdi gian, kinh phi v i t r i tue thi m&\

lam sang td v i xffng dang vdi tam vde dieh thiie v i g i i tri vdn cd ciia khu di tfch niy.

Khu eham khie d i ed Sa Pa da dffpe nhilu n h i khoa hpc trong va ngoii nffde day cdng nghien cffu de tim ra chti n h i n ciia nhiihg hinh cham khic ed nay. Tuy n h i l n , g i i thuylt ctia cac hpc g i i dffa ra deu ehffa di d i n thdng nhat nhung nhin chung d i u ed n h i n djnh mdt cich khii q u i t v l mpt n i n v i n hda cd dUpc khic hpa tren da tai d i y v i dua ra hai nhan djnh chfnh:

- Nhffng blnh khic tren da Sa Pa deu dupe l i l n he vdi blnh i n h cd that nhU: hinh i n h mot ngdi nha, mdt eon dUdng, mot thffa rudng, mpt cdng trinh thuy Ipi, mdt kho thdc, nhffng blnh ngffdi va hinh ngffdi t o i sing, nhffng hlnb ngffdi dinh vao nhau, hlnb b i n h xe hay cdi xay... va nhffng ddng ehff Han r i l n g r l nhff chff Thffpng, T h i l n , Tilu,

Tdng... Sff md t i hinh khae v i quy v l nhffng hien tupng, su thue tdn tai trong ddi sdng eiia x i hdi loii ngudi, d i e btet l i vdi nhffng nhdm d i n cff nguyin thuy, it nhilu lam sang t d mdi l i l n he giffa chung vdi nhau.

- Xac l i p sti ti^n quan giffa cic hlnb khic trin da vdi mdt vai h i l n tffpng d i n tde hpc Nhffng blnh ngffdi d Sa Pa d i u ed the dffpe g i i i thieh dd l i le hpi eiia d i n eff cd xffa trong nhijfng djp c i n t h i l t nhU:

ehiln t h i n g , thu hoach miia m i n g hay sin bin...

Theo quan diem cffa n h i nghiin effu Odng phffong hpe V. Goloubev v i P. Levy, nhffng blnh cham khic d q u i n t b i d i Sa Pa bffdc d i u dffpe khio t i v i tim dffpc nhifng mdi lien h i n i o dd, v l mat ly thuylt vdi ddi sdng tinh than ctia eff d i n dia phuong, cd t h i t i chti n h i n etia nhffng cham khic da nhudang bj thdi gian quen tang nay.

- Ddi vdi cae ky t t i ehff v i l t dugc khic tren da tai diy, theo eie nha nghiin cffu, loai trff chff Hin, dii d i 500 hay 600 t r i m nam, chff Qude ngff v i nhiihg v l t khie mudn cae t h i ky sau nay, tren ca b i n , cham khie d i Sa Pa ed nhllu k h i nang l i sing tao etia td tiln ngffdi Phii La (tffe l i X i Phd) da chiem cff vung nay trffdc tien v i d l lai nhifng dau vet niy, v l sau cac nhdm sac toe khic I i n lupt d i n day tuy

Srf2 (43) - 2013 - Dl san vin hda vitth/

khdng cd sang tao gl, nhUrig van tdn trpng khdng Iim phuong hai din sin pham qua khff NhUng eie tie gii cung chua dUa ra dUpc mdt niln dal khdi diu tuong ddi, du dd chi la mot gii thuyet khoa hpc; tit nhien, nhff cac tic gii di biln giii ring, eae hinh eham khae tren d i Sa Pa khdng thudc thdi nguyin thuy, khi cude sdng ehti ylu dffa vio sin bin vi hii Iffpm, mi da phin anh v l mot nin ndng nghilp dfeh thffe, va, chii nhan li cac thi he ndi nhau gan nhff lien tuc tdi tan ngiy nay (bdi phong eich thi hiln khi thdng nhat).

Den nam 1986, trong cdng trinh: Si/hinh thdnh vop/idt (rien c/iff Wet cd,LeTrpng Khinh d i sff dtjng lai nhffng tff lieu, chu yeu la bin ve va minh hoa ma V. Goloubev vi P. LIvy da cdng bd, d l xff ly thdng tin mdi trong do. ChffOng II ctia ehuyen khio ed tin li: Chff viet hinh ve (pictogramme) khie trin di ed dSa Pa (Hoing Liln Son), theo tie gii, hai bin khie di 6 Sa Pa, dugc dan lam phu lue tai trang 25 vi 26, tffe l i inh 6, ed phu ehii: Trffdc nan ngoai xam vi inh 7 ed phu chii ti: Quin thii bi dinh bai, dffpc eoi nhff la vin bin ctia ehii vilt blnh ve (pictogramme) tuong ddi hoin chinh, chi thi hiln mdt ndi dung chu^n bj mdt trin danh va kit qui chiln thing!

Thim vio dd, tie gii tim thay mdt sd hinh inh khic d Sa Pa, cd khi nang la nhuhg ky hilu chff vilt ed vi so sinh vdi ehff tffpng hinh thdi Chu (Trung Qude), chff vilt blnh ve (ehoulouout) d Mdng Cd, thi ehff viet d Sa Pa di vffpt qua giai doan ve hlln thffe nguyin thuy tiln tdl bilu y diu tiln vi vin tti dd hoa Sa Pa thude loai hinh van tff dd hoa hinh v l ngffdi {pictogramme antbrdpmorphe).

Khdng xem xet nhffng dan lilu khie ed d Sa Pa, nien dai ehff viet c6 b diy, theo tie gli ed niln dal khoing dffdi 3000 nim trubc, tffong iifng vdi niln dai cua vin khio c6 cd hpc Gd Mun d Bie Bd, tffe li vio thdi ky eie vua Hffng trong Ijeh sff. Chti nhan eiia ehff vilt Sa Pa, theo tic gii ed tbi la ngffdi Lac Vlit, vi khi so sinh nhiing dja danh ed phin bd trong khu viic, nhff ehff Pa, cd dang ed li Pea, l i tff di chl di, dffpc diing khi phd bien d Bie Bd, vdn la ngdn ngff eCia eff din Lae Vilt thud xa xffa. Ndi niln dai vi ehti nhin effa ehff vilt pictogramme Sa Pa, Idp vin hoi cd nhit so vdi nhilu Idp ed niln dai mudn hon chdng lln tren cic hinh khae ed d Sa Pa, tic gii mudn ndi din niln dai vi ehff nhin etia quin thi di eham khie ed nay, eung chinh la ngffdt Lae Vilt khdi diu tU gan 3000 nim b-ffdc

- Nam 1990, nhin Ky nilm 500 nam thinh lip

Bin do Hdng Dffe (1490 -1990), Hdi Trie dja - Ban do - Vien tham Viet Nam, dffdi sir bio trp cCia Un- esco, di td chffc eae boat ddng dilu tra diln da, tim hieu nghiin effu, td ehffe hdi thio khoa hpc vi edng bd nhufng tai lieu v l quan the cham khae da ed Sa Pa. Cic boat ddng keo dii hdn nffa nim cudl ctia nam 1990, thu hut sff tham gia ctia nhilu nha khoa hpe ed liln quan din Sa Pa thude cic nginh khoa hpc Ijch sff, dja ly, cac nganh khoa hpe v l trie dja - bin dd va mot sd ehuyin nganh khae.

Hdi thio Khoa bpc qudc gia v l Ijch sff bin dd Vilt Nam nhan ky niem nam tram nam lap bin dd Hdng Offc, dffpc td ehffe vao eudi nim 1990 tai Hi Npi, ed su tham gia effa nhllu td ehffe khoa hpe tai Ha Ndi vi die bilt Ii cCia hing chue nhi khoa hpe quan tim din di tai ty thii niy. Hdi thio gdm 22 bao eio khoa hpc, trong dd cd siu bio cio dinh rilng cho quin thi di cham khic cd d Sa Pa.

Cie hpcgii, cac nhi sff bpe, cic nhi nghiin cffu di diy edng nghien cffu v l khu di tich niy vi deu dffa ra nhin djnh ban diu qua cic bii nghiin cffu gdm eie ehuyin gia diu nginh, nhu: Dilp Oinh Hoa, Pham Minh Huyln - "Khit vpng phit hlln khdng gian ba ehilu nguyin thuy d Vilt Nam qua nhufng blnh khie trin di Sa Pa, Hoing Liln Sdn";

Trin Na,Trin Hffu Son - "Khu eham khie di ed d Sa Pa"; Pham Minh Huyln -"NhiTng hlnb khie trin da d Sa Pa"; Bffi Thiet Do Vin Ninh... -'Quan thi da cham cd d Sa Pa"; Nguyen Thi Hilp - 'Di tham di tfch bin do khae trin da vung ngdi Hoa"; li Trpng Khinh -"Vl ehff vilt dd hoa (pictogramme) vi bin dd khie trin da Sa Pa"...

Oin thing 12/1992, vdi su no lue eOa cd quan chuyin mdn la Bio ting Tdng hpp thudc Sd Van hda -Thdng tin tinh Lio Cai da tiln hinh nghiin effu, khao sat tien hinh lip hd so khoa hpe trinh Bd Vin hda -Thdng tin ra quylt djnh cdng nhin bii di cd Sa Pa la di ljch sff va nghe thuit qude gia. Qua mdt thdi gian nghiin ciTu, tim hilu vi tiln hinh eie cdng tie tai thtic dja, dap cac bin khie trin di, hoin thiln hd so, din ngay 20/7/1994, Bd trffdng Bd Vin hda - thdng tin da ra Quylt dinh s6 921 /QD/BT cdng nhin va xip hang di ttch Ijch sff va nghe thuit khu cham khie da ed Sa Pa, tinh Lao Cai la ditich cip qude gia.

VI sau niy, nha khoa hpe ngffdi Phip Phlltipe Le Faille, ehuyen gia hang dau ciia Viln Vien Odng Bic ed vi eie edng sff tai Viet Nam va tinh Lio Cai tiln hanh nghiin cffu vi dap lai nhimg hinh cham khic

s

t\

Nguy^ M^nh Cudnq: OHJ cham IdtJc di e^Sa Pa-

tai khu di tich nay. Vile nghien cffu va tien hanh dap cac ban khae niy nham lam ed sd eho eae bude nghiin cffu tilp theo va phue vu cho cdng tic bio tdn va phat huy gia trj cOa khu cham khae di ed Sa Pa sao cho xffng tam etia nd.

Gan mpt the ky da qua &, vdi rat nhilu nghiin effu ctia dpi ngu khoa hpc trong va ngoii nffde, khu eham khie di ed Sa Pa, ngoai nhffng gii trj v l Ijch sff, nen van minh cua din tdc Viet ed tai khu vffe miln Tiy Bac cua Td qude Viet Nam cdn ^n chffa nhuhg gia trj nghl thuit to ldn v l mot bffe tranh sinh ddng trin da va ehi dffpc tdn tai d mpt sd ft qudc gia trin thi gidi. Ngoai ra, cic hlnb cham khie niy phin inh mdt bffdc phit triln mdi v l tU duy ciia ngudi Viet cd, mdt cupe each mang v l sU phat triln ctia nin vin minh, hlnb thinh nin mpt khdng gian van hda rat rilng qua nhin thffc v l mdi trUdng sdng cua cdng ddng. NhiJfng loai blnh eham khic niy thudc nhilu Idp khic nhau theo dien biln chilu sau cua Ijch sff, ciia cff din cac nin vin hda nhff Hda Blnh, Bic Son, Odng Son... khic hpa sff phit trien ctia loii ngffdi, cua mdt din tdc, mdt qudc gia.

Ven' gii trj v l nhilu mat khu cham khae da ed Sa Pa xiitig dang la mdt di san van hda dffdc vinh danh, bao tdn, gin giff d tam cd qude t l . Vi viy, ngay ngay hdm nay vi trong tffdng lai ehie chin can dffpc va cdn dffpc dau tff nghien cffu siu hdn

nffa d l giii ma dffpc nhiing dieu cdn an ehffa trong Idng mpt nin vin hda dffpe khic hpa trin d i tai diy.

Viee nghien effu, bio tdn vi phit huy gii tri eiia khu di tieh nay can din mdt chffdng trinh nghien effu cda nhilu nha khoa hpc thude nhieu nginh, ITnh viic chuyen mdn khic nhau trong nffde vi su hpp tie qudc t l . Nhung tnide mit vile quin ly, bio tdn, v l chu the cae philn da vi einh quan mdi trffdng xung quanh, phit huy tie dung bing vile gan di sin v i biln di sin thanh tii sin de khai thic sff dtjng hilu qui thude v l cic cd quan chffc ning tai dja phffdng. Ddng thdi, ting effdng cdng tic tuyen truyin din ngffdi din v l vile thtic hien tdt Ludtdi sdn vdn hda, LudtsdadSi, bdsung mgt so diiu cda Ludt di sdn vdn hda, cdc vdn bdn hUdng dan tbi hdnh mdt cich ddng bd va cd hilu qui.Tffng bffdc trao ca hdi cho chfnh nhffng ngudi din dupe hffdng tpi tff viec ciing tham gia quin ly vi bio v l nhffng di sin vin hda tai dja phucmg vdi eo ehl phti hpp theo quy dtnh eua nha nUde. Coi trpng vile phat huy tie dung va khai thae, sffdung he thdng di tfeh va danh lam thing eanh ndi chung vi khu eham khae di ed Sa Pa ndi rieng gan liln vdl edng tie bio vl, gin giff vi trd thinh thdi quen tdt dep trong mdi ngffdi chiing t a /

M ^ aJ hinh cd gii tri H^u tu?rng t^i Ithu chflffl khic d i erf * Sa Fa - Anh: Tic gli