Nghien cuu - Trao ddi Sd 2/2009
li$u liFU trip vd'i vi^c d^y vd hpc m o n Ljch SLP Vi$t N a m
TS. Nguyin Lien Huo-ng CN. Nguyin Thj Dinh Truxyng Dai hgc KHXH va NV
Thuc trang sach giao khoa Ijch SLH Lau nay, vin d l hoe sinh khdng hoe t i t du-gc ndn Ljch su-, tham ehi trong cac ky thi t i t ngt iep phd thdng, dai hoe, cao dang dilm thi mdn nay eung ludn ludn thip, da lam dau diu cac nha giao due va de tim can benh nay da cd nhieu cude hpi thao khoa hpc, thao luan du-ge td ehCpc. Dae biet, vCpa qua ngay 27/3/2008, Hdi thao "Thwc trang viee day va hoe mdn Ijch sw d bac pho thdng - Nguyen nhan va giai phap" do Hdi Khoa hoe Ljch su- Viet Nam kit hgp vdi Bd Giao due va Dao tao t l ehCpc tai Ha Ndi. Day la Hdi thao khoa hoc d i u tien mang tinh chuyen mdn cao va quy mo Idn tai Viet Nam ban v l vin d l day va hqc mdn Ljch SCP d bae phi thdng. Qua cude hdi thao, can benh v l mdn Ljch SCP cung da du-gc "bit benh"
mdt phin nao, can nguyen cua benh bit diu tCp khau soan thao sach giao khoa.
Nhin chung, han ehl eua sach giao khoa tieu bilu la: sach giao khoa cdn khd khan, thilu hip din ddi vdi hpe sinh; viee bien soan sach cdn d dang lien mien. Do vay, sy kien ljch su- du-gc liet ke d mat dp cao, gay khd khan dii vdi khdng ehi hpe sinh ma eon doi vdi giao vien trong qua trinh giang day va dii mdi phu'ong phap giang day. Nhu-ng han ehl nay tae ddng khdng t i t dii vdi viee day va hoc mdn Ijch SCP bae pho thdng va dii vdi toan nganh giao due trong viee nang cao chit lu-gng giao due, hay cao hon la thye hien cac muc tieu giao due bac phi thdng.
Viee vilt sach giao khoa theo kilu Net ke eae sy kien, ma sy kien nao cung tieu bilu, khdng nhu-ng gay qua tai ma eon gay loang
eho ca ngu-di day va ngu'di hpc trong viec nim kiln thCrc trpng tam. Ap lye dii vdi ngu-di day dd la chay theo kiln thCpc, ngudi hpe la phai nhd t i t ea eae sy kien "tieu bilu", qua la dilu khong tu-dng dii vdi hpc sinh.
Dii da ddi mdi, cac sy kien trinh bay trong sach cdn philn dien, ehu ylu la cac sy kien quan sy, eae tran danh, cdn cac sy kien kinh t l , van hoa, xa hdi it dyge nhic tdi. Nhu- vay, v6 hinh saeh giao khoa lich su- toat len mdt khong khi ehinh tri nang nl, dilu nay cung gay ap lye Idn dii vdi hpe sinh, tao sy cang thing va ehu-a hip din.
Sach giao khoa trinh bay cae sy kien cdn chung ehung, chu-a chi tilt, cu t h i va thilu tinh minh chCpng. Do lli vilt nay, khi dec saeh giao khoa ngu-di ta ed cam giac day la euln saeh tdm t i t ljch SCP. Kit hgp vdi cac dae dilm da neu, cd t h i ndi saeh giao khoa la nguyen nhan hinh thanh len mdt lli tu duy hdi hgt eua hpe sinh, khd cd t h i lam hpc sinh hilu Ijch su-, yeu thich ljch SCP, ed phat triln tu- duy theo mue dich eua giao due.
Ben canh dd, lli vilt chung ehung nay tao sy nham chan ddi vdi hpe sinh. Hpe sinh hpe cac sy kien lich SLP d i u thiy logic bai gilng nhau nen tao SCPC y trong tu" duy. Vi dilu nay nen saeh giao khoa hinh thanh quan niem ehu-a dung v l mon ljch su-: hpc Ijch su- khong can thong minh, ehi ein hpc thude long. Phin Idn cac saeh giao khoa hien nay trinh bay eae sy kien nhu-ng chua chu thich ro la trich tCp nguon nao, cd dang tin cay hay khong. Sach giao khoa, trong cong b l hoe, la mpt loai xuit ban phim. Do vay, sach giao khoa ein dam bao cac
8
Nghien cuu - Trao ddi Sd 2/2009
nguyen t i c , phu-ong phap trong viee edng b l cac s y kien lich SCP.
Ngoai ra, sach giao khoa Ijch SCP hien nay chu-a dam bao du-gc nguyen t i c v l sy chinh xae eua sy kien va tai lieu van kien du-ge cong b l . D i l u nay t h i hien d: sach giao khoa ehu-a d i n ngudn eae tai lieu dLi-gc cdng b l (thay vi chi ro n g u l n , ta thu-dng gap mdt s l cum tCr nhu-: SLP cu chep, SLP cu vilt...). Ben canh do, su- dung sach giao khoa hien nay, ngay ca vdi giao vien eung gap khd khan trong viec m d rdng h i l u biet v l Nch SCP. HO khdng the biet d l tim h i l u sy kien dd, hp e i n SCP dung tai lieu gi, d i n dau d l ed tai lieu dd. Trong thdi dai bung nd thdng tin nhu- hien nay, gia tri eua thdng tin c i p 1 la r i t cao va cd y nghTa nhilu mat, dac biet la doi vdi mon lich SCP - mdn hpc cd vai trd dac biet trong giao due eon ngu-di.
v l hinh thCpc, tuy da ed nhilu e l g i n g eai bien nhu-ng sach giao khoa hien nay cdn mpt sd han che, dd la v l viee SLP dung cac hinh anh minh hoa. C h i t iLi-gng hinh anh rd net, du-gc in mau, SLP dung da dang: anh chup, ban do, tranh ve, ndi dung bam sat npi dung bai hpc. Tuy nhien cae hinh anh minh hpa nay eung eon nhieu ton tai e i n thay doi. Tru-dc h i t , dd la eae hinh anh eung ehl tap trung vao cac hinh anh trong chien d i u , it eae hinh anh v l xay dyng kinh t l - xa hpi cua nhan dan, d l dam bao nhCpng chien thing ICpng l i y cua nhan dan ta trong viec ehIng lai quan xam lu-gc hung manh ve kinh t l , quan sy. Cae hinh anh SLP dung trong eae bai lich SCP gia tn b i l u dat van chu-a cao va cdn ngheo nan. Vi du: Ndi v l khdng khi d i u tranh cua nhan dan m i l n Nam trong bai 5, saeh Idp 5 ehi bieu thj bdi mdt hinh anh, trong khi dd cdn cd r i t nhilu hinh anh khae ed t h i su- dung. Tham ehi khi ndi ve sy tan khdc eua chiln tranh, sy tan sat eua quan xam lu-gc vdi nhan dan Viet nam khdng cd hinh anh minh hoa nao.
Trd lai vdi v i n d l ve viec ghi nhd may mdc cua hoc sinh da du-gc trinh bay, viec ghi nhd thj giac la ghi nhd t i t nhit, hinh anh di kem cd tae dung Idn, giup tre nhd bai t i t hon. O" ICpa t u l i hoc sinh, cae em ludn bj hip din bdi cae hinh anh dep, hai hu-de.
tinh tryc quan cao. Vi vay, hoc sinh ludn bj h i p d i n bdi cac truyen tranh thilu nhi. phim hoat hinh hay cac t h i loai phim khac. Nhu vay, cac loai anh, hinh ve, ban dd... phu kem theo ndi dung sach giao khoa eon k h i c phue sy khd khan trong viec md ta sy kien, tai hien chan thye khong khi eua sy kien, giiip hoe sinh nhd lau hon va euln hiit hpc sinh hon. D i l u nay, sach giao khoa Ijch su- Viet Nam hien nay v i n ehu-a lam dugc.
Sach giao khoa hien nay cdn ehu-a ddng bd, tu-ong thich vdi cac phu-ong tien day hpc hien dai, dac biet la may vi tinh va cac thilt bi trinh chieu, phuc vu cho viec ddi mdi phuang phap giang day. Hien nay, phuang phap giang day hien dai la sy k i t hgp eua nhilu phu-ong phap cu t h i . Trong dd trpng tam la cac phu-ong phap SLP dung thilt bj, hinh anh, tryc quan, thye hanh. Dk thye hien d i l u nay, Bd giao due va Dao tao da d i u tu trang bi cho cac tru-dng cac thilt bj c i n thiet nhu- may chieu, may tinh, md hinh, phdng thi nghiem, tranh, anh... va n h i m tao mdi trudng hpe tap tot nhit cho hpc sinh.
Dac biet, sach giao khoa ljch SCP vilt theo l l i liet ke sy kien, cd qua nhilu cac sy kien tieu b i l u , quan trpng cho mdt bai hoc nen p h i n nao gay khd khan eho giao vien trong viee bien soan cae giao an dien tCr. Ngoai ra, saeh giao khoa khdng ehinh sCra ngudn eua sy kien, hinh anh, vi vay gay han e h l trong viec SLPU t i m , lya chpn eae hinh anh, tai lieu minh hpa. Mat khac, saeh giao khoa Hch su- hien nay khdng cd p h i n thye hanh cho hpe sinh trong viec on tap kiln thCrc da hpc. Cac y l u to nay tae ddng lam nhilu tru-dng khi dugc trang bj may vi tinh nhLPng giao vien khdng SLP dung hay cd SCP dung thi hieu qua giang day cung khdng cao (khdng thu hiit du-gc hoc sinh vi k i l n thCpc eung gilng saeh, gay lang phi vat chit).
Nen su' dung tai lieu luu trii' trong day hgc mdn Ijch SLH
SCP dung tai lieu ILPU trip se gdp p h i n k h i c phuc han e h l cua sach giao khoa, thye hien mue tieu giao due phd thdng, dong thdi phat huy gia tri to Idn cua tai lieu trong cac lu-u trii-. Viec khai thac, SCP dung tai lieu
ILPU tru- trong bien soan sach giao khoa Ijch
Nghien cuu - Trao ddi Sd 2/2009
SLP la sy k i t hgp nhieu hinh thCpc khai thac SLP dung.
Sip dung npi dung thdng tin cd trong cac loai tai lieu chO' viet de xay dwng npi dung sich giao khoa
Day khdng phai la each thCpc hoan toan mdi trong cong tae bien soan sach giao khoa. Cd the ndi saeh giao khoa eung la san p h i m cua hoat dpng nghien CCPU ljch SCP.
Trong nghien CCPU ljch SCP, tai lieu lu-u trCr la ngudn thdng tin dang tin cay va chu y l u . Tru-d: kia, thdng tin tai lieu lu-u tru- chf dLi-ge SLP dLng nhu- nguon tai lieu d l cac nha SLP hpe nam dLi-gc cai t h i n thai cua SLP, do vay d i n tdi tinh trang saeh v i l t cdn ehung ehung chLi-a eu t h i , dieu nay se gay s y nham chan eho ng'j-di hpe.
Vi vay, khi xay dyng ndi dung sach giao khoa, nen SCP dung tai lieu lu-u tru- du-di dang trich luc, sao luc nhu-ng thdng tin trye t i l p trong tai lieu, dae biet la cac thdng tin v l d i l n b i l n eua s y kien va ehi ro nguon tai lieu d dau 6k dam bao dp tin cay eho sy kien du-gc trich d i n .
Sd" dung tai lieu ban do, tai lieu anh, ap phich, bieu do, tranh ve... de minh hga cho npi dung bii hgc (ggi chung la cac hinh anh minh hga).
Tai lieu ban dd la tai lieu khong the t h i l u trong viee hoe Ijch SLP, dae biet la cac s y kien ehiln tranh. Cae ban do du-gc SLP dung d day cd t h i la ban dd quan sy, ban dd dia gidi hanh chinh, ban do t y nhien, ban d l kinh tl...Cae tai lieu ban do cho ta t h i y toan canh sy bd tri cua cac s y vat, hien tu-gng theo mat e i t ngang. Trong ehiln tranh, cac loai ban dd la bi mat quan s y eua cac ben giao ehiln. Ban do quan s y ehCpa dyng nhCpng ndi dung thdng tin v l b l tri quan, v l k l hoach, sach lu-gc t i n edng...cua cac ben giao chiln. SCP dung tai lieu ban dd trong hpc Ijch SLP giup hpc sinh cd the d l dang h i l u du-gc chi t i l t s y kien cua eae ben tham gia giao ehiln. De giiip hpc sinh cd t h i hinh dung mdt each ehinh xae s y kien, hpc sinh e i n du-gc t i l p can vdi nhieu loai ban do khae nhau, cua nhilu ddi tu-gng khae nhau.
Ngoai viec SCP dung cae bCpc anh, hinh ve, tai lieu ban d l , sach giao khoa cdn ed
t h i SCP dung eae loai b i l u d l , ap phich...Day la nhu-ng loai tai lieu it du-gc su- dung trong sach giao khoa ljch SCP pho thong. Tuy nhien vai trd quan trong cua eae loai tai lieu nay khdng ai eo t h i phu nhan. Tai lieu b i l u d l la loai tai lieu trong dd SLP dung eae hinh ve (du-dng, hinh trdn, hinh vuong, khIi hop...) va con s l d l the hien co c i u hoac sy phat t r i l n cua d i i tu-gng. Cac ap phich, t d roi...la cac tai lieu n h i m the hien nhu-ng k i l n nghj, yeu c i u , hay tuyen truyin van ddng, quang ba hinh anh.. .Cae loai tai lieu nay du-gc thilt k l sang tao, h i p d i n , ed SCPC truyin cam Idn ddi vdi ngLPdi xem. Do dd, SCP dung cac loai tai lieu bieu do, ap phich tranh du-gc su nham chan eua s y Net ke cac con so, truyin khong khi cua cae s y kien d i n vdi ngudi hoc, tao SCPC loi e u l n Idn d i i vdi ngu-di hpe, giam bdt s y cang t h i n g .
Chup nguyen ban tii lieu de minh chipng
Chup nguyen ban tai lieu lam minh chCpng tCpc la SLP dung toan bp hinh anh v l ndi dung thong tin va cae hinh anh v l dac d i l m ben ngoai cua tai lieu vao trong sach giao khoa.
Cach lam nay n h i m dLi-a tdi hpc sinh mdt each ehinh xae hon, cu t h i hon - tao dp tin cay cao v l ndi dung thong tin cua tai lieu (dac biet vdi tai lieu da cu, tai lieu e l , mau g i i y da bj m d , I ) . Nhin vao cac minh chCrng i y , hpe sinh cd t h i theo doi nguyen van nam s y kien, v l each SCP dung tip ngCp, lli hanh van, v l nhCpng ndi dung thdng tin chi tilt, v l thai dp cua ngu-di scan thao...Nhu vay, hpe sinh cd t h i cam thu du-gc mdt each ehinh xae, khach quan v l ndi dung, v l khdng khi s y kien (vi du, chup nguyen hinh mdt bCpc huylt thu- se cd tae ddng manh hon tdi hpe sinh so vdi viec v i l t lai ehinh xae noi dung bCpc thu- do). Cach lam nay thudng du-ge cac phdng vien t r u y i n hinh SLP dung khi hp cong b l ndi dung thong tin cua mot van ban, tai lieu nao dd.
Hinh thCpc khai thac nay phCi hgp nhit ddi vdi hpc sinh c i p 3. Bdi le, tai c i p hpc nay, trinh dp tu- duy cua hpe sinh c i n cd la trinh dp phan tich, t i n g hgp s y kien. Do vay, viec SLP dung nhu-ng tai lieu loai nay dap Cpng
10
Nghien ciru - Trao ddi Sd 2/2009
yeu cau cua hoe sinh, kich thich hoc sinh trong viec suy nghT, phan tich, cam nhan v i n d l d n h i l u gdc dp khia canh khae nhau.
Tuy nhien, saeh giao khoa la mdt loai x u i t ban p h i m cdng bd, eae hinh anh du-ge SCP dung la hinh anh trong cac lu-u trii-, vi vay viec cong bd cae tai lieu nay c i n tuan thu cac nguyen t i c , phu-ong phap v l edng b l tai lieu van kieri. Trong dd, chiing ta c i n dac biet chCi y d i n viee chii thich ro ngudn cua van ban (tae gia, ten tai lieu, lu-u d dau, thdi gian san sinh tai lieu) n h i m dam bao dp chan thye cung nhu- tdn trpng ban q u y l n tae gia.
Khai thie sip dung tai lieu ghi am, tai lieu phim di kem sach giao khoa
Tai lieu SLP dung d hinh thCpc nay trpng tam la cac loai hinh tai lieu phim (eae loai phim tai lieu, phim dien anh Ijch SCP...), bang ghi am (ghi am cac cude ndi chuyen, cupc phdng v i n , budi dam phan, gipng ndi eua ca nhan...). Cac tai lieu nay du-gc lya chpn, sao chep trye t i l p tCp nhu-ng tai lieu goc trong lu-u tru-. Ddng thdi, chiing ta phai ed bien phap nghiem tiic chdng lai sy sao in lau d l phdng gia mao cho eae tai lieu dd, dam bao dp chan thye eho ndi dung thdng tin ed trong tai lieu, ton trpng ban quyen eua tae gia.
Cae loai tai lieu nay giup hpe sinh ed the hpe ljch SLP tot han ma khong he cang t h i n g , cam nhan du-gc khdng khi cua ljch SLP, nhan dugc lu-gng thdng tin n h i l u hon va chu ddng hon. Ben canh dd, hinh thCpc nay gdp phin phat huy t i l m nang cua cac phu-ong tien hd trg day - hpe khac trong nha tru-dng nhu: may c h i l u , may vi tinh...
To chiPC tham quan cac Iwu trir, bao tang
Tru-dc day, viee du-a hoc sinh tdi tham quan cac Bao tang, Trung tam Lu-u trCr la mdt hoat ddng ngoai khoa, khdng b i t bude.
Tuy nhien, d l nang cao c h i t lu-gng mdn Ijch SCP bae phd thdng e i n du-a cac hoat ddng nay la mdt hoat ddng mang tinh c h i t b i t bude trong chu-ong trinh hpe cua hpc sinh, tCpc la d i l u nay du-gc t h i hien trong cac saeh giao khoa ljch SLP.
Viee tham quan cac Trung tam Luu tru- ed nhieu tae dung. Tru-dc h i t , tao d i l u kien eho hpc sinh ed djp t i l p can vdi nhCrng ehCpng cu' ljch SCP. D i n cac co quan nay, hpc sinh ed t h i tham khao cac tai lieu ILI-U trCr, cap nhat them thdng tin ve ljch SLP. Ddng thdi, viee lam nay cung la djp de cac em cd them cac ky nang giao tiep, td chipc hoat ddng nhdm...Ddi vdi cac Lu-u trip, day la djp t i t de quang ba thdng tin ve tai lieu lu-u trip rdng rai tdi cac doi tu-gng khac nhau trong xa hpi.
To chifc cac buoi ndi chuyen, gidi thieu ve tai lieu Iwu trip
Nhu-ng ngu-di du-gc mdi tham gia ndi chuyen bao gom cac nha SCP hpc, cac nhan ehCpng lich SLP va cae can bp lu-u tru-. Dac biet la nhu-ng nha nghien CCPU Ijch su- va can bd ILPU tru-. ho la nhCrng ngu-di n i m giu- nhCi-ng tu- lieu lich SCP, nhCrng tai lieu luu tru-.
Kiln thCpc va kinh nghiem cua hp trong ITnh vyc Ijch SCP dang 6k cho hpc sinh hpc tap Trong cac budi ndi chuyen, hpc sinh cd the trao doi nhii-ng ban khoan, cd djp t i l p xiic vdi nhieu tai lieu ma sach giao khoa chua cong bd Cac buoi gidi thieu tai lieu ILI-U trCr nen to ehCpc theo cac chu d l nhit dinh, giiip hoe sinh cd the tiep thu k i l n thCpc mdt each cu t h i , sau s i c hon ve npi dung du-gc hpc.
De thye hien hinh thCpc nay, cac luu trip can ehu dpng lien he vdi cac nha tru-dng, cac nha SLP hpc de cd t h i t i l n hanh cac buoi
"triln lam di ddng" tai lieu ILPU trCr tai cac trudng. Triln lam, gidi thieu tai lieu lu-u tru nen dugc td chCrc thu-dng xuyen khdng chi can CCP vao cac ngay l l , ngay ki niem.
Hy vpng, mdt ngay khong xa viec SLP dung tai lieu lu-u tru- trong viec bien soan sach giao khoa ljch SLP se du-gc phat triln tdt hon, gdp phan nang cao c h i t lu-gng day va hpe mdn ljch SLP bac phd thdng, thye hien mue tieu cao ca cua n l n giao due nu-de nha trong sy nghiep giao due con ngu-di. Hon nCra, qua SLP dung tai lieu trong bien soan giao trinh, qua c i u n l i la hpc sinh, cac lu-u trip cd t h i tuyen truyin, quang ba hinh anh cua lu-u trCp va gdp p h i n phat huy sau rpng gia tri tai lieu lu-u trCp d i n vdi dong dao mpi ddi tu-gng trong xa hdi./.