Quyen ciia phu nUtheo phap luat cac nudc ASEAN
CO CHE BAO DAM VA THUC DAY QUYEN CON NGUOI CUA PHU VH TRONG KHUON KHO ASEAN
N
gay tir khi moi thanh lap, cac nuoc ASEAN da nhan thiic ro tam quan trgng cua sir hgp tac trong phat trien xa hgi trong do CO van de phu nir. Tuyen b6 Bang C6c nam 1967 da neu ra mot trong nhilng muc tieu ciia ASEAN la thuc day tang truong kinh te, tien bg xa hgi, phat trien van boa trong khu vuc va tuong trg trong cac van de ma cac nuoc cimg quan tam.*'^ Tuyen b6 ve sir hoa hgp ciia ASEAN nam 1976 da neu ro hon ve m6i quan tam chu yeu cua ASEAN la xoa bo doi ngheo, benh tat va mil chir voi cac hinh thirc hgp tac cu the nhu: H6 trg cho sir tham gia tich cue ciia mgi khu vuc, mgi tang lop trong cong d6ng ASEAN dac biet la phu nir va thanh nien vao n6 lire phat trien;^ ' Tang cuong va mo rgng sir hgp tac hien co de giai quyet nhilng van de ve dan s6 trong khu vuc ASEAN. Nam 1992, tai Hgi nghi cap cao o Singapore, cac nuoc ASEAN da khang dinh lai quyet tam hgp tac trong ITnh vuc phat trien xa hgi trong do co cac chuong trinh ve phu nil, khuyen khich trao d6i th6ng tin voi sir tham gia cua cac t6 chuc phi chinh phii trong khu vuc va tang cuong sir tham gia ciia cac to chirc phi chinh phii vao hgp tac trong noi bg ASEAN. De hien thuc hoa nhimg muc tieu phat trien da neu trong cac van kien ciia ASEAN, tai cugc hgp lan thii 18 ciia Uy ban phat trien xa hgi ASEANThS. CHU MANH HONG * NGUYEN THI HONG YEN **
(thang 9/1993) da de xuat Ke hoach hanh dgng cua ASEAN ve phat trien xa hgi 1994 -
1998 voi 3 muc tieu chii yeu la:
- Nang cao chat lugng cugc s6ng cua nhan dan cac nuac ASEAN.
- Phat trien nguon nhan lire trong khu vuc ASEAN.
- Xoa doi giam ngheo, tang cuong hoi nhap xa hgi, ciing co gia tri gia dinh, nang cao hieu biet ve ASEAN va thiic day tinh doan ket ASEAN, tang cuong hgp tac trong ITnh vuc giao due, dao tao, thanh thieu nien, phu nil, y te va phong chong HIV/AIDS.
Tren co so cac van kien phap li va dinh huong cho hgp tac ve cac van de xa hgi, ASEAN thiet lap he th6ng thiet che nham trien khai, duy tri va phat trien cac ITnh vuc hgp tac. Hgp tac trong ITnh vuc phat trien xa hgi ciia ASEAN dugc tien hanh thong qua boat dgng ciia Uy ban phat trien xa hgi ciia ASEAN (COSD) dugc thanh lap nam 1978. COSD thuc hien cac chiic nang va nhiem vu trong phat trien xa hgi va tuong ung voi m6i ITnh vuc boat dgng ciia COSD la mot tieu ban. LTnh vuc phu nil CO Tieu ban phu nir ASEAN (ASW) voi chiic nang, nhiem vu cu the la:
- Thuc day va thuc hien viec tham gia c6
*, ** Giang vien Khoa luat quoc te Truang Dai hoc Luat Ha Noi
22 TAP CHi LUAT HOC SO 2/2010
Quyen^iia^ynuUieojihap luat cac nudc ASEAN
hieu qua va phii hgp ciia phu nil vao mgi IThh vuc va 6 mgi cap do ciia cugc s6ng chinh tri, kinh te, xa hgi va van boa trong pham vi quoc gia, khu vuc va qu6c tk
- Tao dieu kien de phu nil trong khu vuc dam nhan vai tro quan trgng voi tu each la cac ben tham gia tich cue va la nguod huong thu cac ket qua phat trien qu6c gia va khu vuc, dac biet la viec nang cao hieu bi8t ISn nhau va hgp tac trong khu vuc va trong viec xay dung cac xa hgi boa binh va c6ng bang hon.
- Dua cac van de cu the lien quan den phu nil va vai tro cua hg voi tu each cac ben tham gia tich cue va la nguoi huong thu ket qu^ phat trien vao cac ke hoach phat trien quoc gia, dac biet phai xem xet vai tro ciia hg nhu mot lire lugng san xuat nham dat muc tieu phat trien nhan each mot each day du.
- Thiet ke va thuc day thuc hien cac chuong trinh lien quan den su tham gia ciia cong d6ng va cac t6 chirc phi chinh phu ciia phu nil nham tang cuong su nang dgng ciia qu6c gia ciing nhu khu vuc.
- Tang cuong doan ket trong khu vuc va tai cac dien dan phu nir quoc te th6ng qua viec th6ng nhat quan diem, lap truong.
Thap ki 90 ciia the ki XX, sir hgp tac trong khuon kh6 ASEAN da co nhieu thay doi xuat phat tir doi hoi noi tai trong khu vuc D6ng Nam A ciing nhu nhirng bien chuyen ciia trat tu quan he qu6c te sau Chien tranh lanh: neu nhu an ninh la ITnh vuc hgp tac truyln th6ng ciia ASEAN thi giai doan nay hgp tac trong ITnh vuc xa hgi trong do co van de phu nil da dugc chii trgng. Ve phuong dien luat phap, he th6ng cac van kien phap li qu6c te (rang bugc hoac khuyen nghi) da co
tac dgng rat Ion doi vod cac qu6c gia thanh vien ciia ASEAN: Cong uoc ve ch6ng cac hinh thiic phan biet d6i xir voi phu nil (CEDAW); C6ng uoc cua Lien hgp qu6c ve quyIn tre em (CRC); Tuyen b6 Bac Kinh nam 1995 ve xoa bo cac hinh thirc phan biet doi xir voi phu nil (tren co so ket qua cua Hgi nghi Lien hgp qu6c ve phu nil 6 Nirobi nam 1985, Hgi nghi the gioi ve nhan quyen 6 Vien nam 1993, Hgi nghi the gioi ve dan so va phat trien a Cairo nam 1994, Hgi nghi thugng dinh ve phat trien xa hgi a Copenhagen nam 1995); Tuyen b6 ASEAN vi sir tien bg ciia phu nil... Nhilng thay d6i ve mat thuc tien va phap li dat ASEAN ciing nhu Uy ban phat trien xa hgi phai co nhilng cai each trong t6 chirc va boat dgng.
Tren co so cai each Uy ban phat trien xa hgi ASEAN (COSD), TiSu ban phu nil ASEAN da dugc nang cap va d6i ten thanh Uy ban phu nil ASEAN (ACW). Khoa hgp dau tien ciia ACW dien ra tai tinh Lu6ng Prabang (Lao) voi dai dien cua 10 nuoc thanh vien. Ban thu ki ASEAN va Lien doan cac t6 chirc phu nil ASEAN (ACWO). Khoa hgp nay co y nghTa dac biet quan trgng boi ngoai viec danh gia boat dgng hgp tac trong thai gian qua nhu danh gia tinh hinh thuc hien cuong ITnh Bac Kinh va cac du an da, dang va se thuc hien trong khu6n kh6 hgp tac ASEAN... con la dip de cac nuoc thanh vien dong g6p, xay dung co che boat dgng cho ACW. Tren co so kinh nghiem boat dgng thuc tien, cac qu6c gia thanh vien cii va moi da tich cue thao luan va chinh thiic th6ng qua Quy che boat dgng cua Uy ban phu nil (ACW) la tham van cho ASEAN va khuyin
TAP CHi L U A T HOC SO 2/2010 23
Quyen cua phiJ nutheo phapju^ cac nudc ASEAN
nghi voi chinh phu ciia cac nuoc thanh vien ve van de phu nil va binh dang gioi; ph6i hgp voi cac uy ban, cac co quan cua ASEAN trong ITnh vuc phu nil va gioi; tang cuong tieng noi tren cac dien dan qu6c te; nhiem ki Chii tich va khoa hgp ACW dugc nit ngan lai thanh 1 nam; nuoc dang cai khoa hgp dugc quy dinh theo thir tir abc; boat dgng cu the ciia ACW se dua tren ke hoach cong tac vi su tien bg ciia phu nil va binh dang gioi. Ben canh do, cac dai bieu da thong nhat dua viec t6 chirc Hgi nghi bg truong ve phu nil vao ke hoach ciia ACW de dugc thuc hien trong thai gian som nhat.
- Khoa hgp lan thii 2 cua Uy ban phu nil ASEAN dien ra tir ngay 16 - 18/9/2003 do
Malaysia dang cai. . ' - • ' : . , • - Khoa hgp lan thir 3 ciia Uy ban phu nil
ASEAN dien ra tir ngay 29/11 - 1/12/2004 do Myanma dang cai.
- Khoa hgp lan thir 4 ciia Uy ban phu nil ASEAN dien ra tir ngay 22 - 24/11/2005 do Philippines dang cai.
- Khoa hgp lan thir 5 ciia Uy ban phu nil ASEAN dien ra tir ngay 2 - 3/11/2006 do Singapore dang cai. ;-
- Khoa hgp lan thir 6 ciia Uy ban phu nir ASEAN dien ra tir ngay 6 - 9/11/2007 do Thailand dang cai.
- Khoa hgp lan thii 7 ciia Uy ban phu nir ASEAN dien ra tir ngay 22 - 23/10/2008 do Viet Nam dang cai.
Khoa hgp lan thir 7 dien ra tai Ha Noi do Uy ban qu6c gia vi sir tien bg ciia phu nil Viet Nam va Bg lao dgng-thuong binh va xa hgi chu tri. Tham du khoa hgp co cac dai bieu den tir 10 qu6c gia thanh vien ASEAN
va Nhat Ban, Dong Timo, Ban thu ki ASEAN, Lien doan cac to chiic phu nil ASEAN (ACWO), Quy phat triln phu nir Lien hgp qu6c (UNIFEM) va T6 chiic y tl thg gioi (WHO).
Khoa hgp kiem diem tinh hinh boat dgng cua ACW, chia se nhilng n6 lire vi binh dang gioi va tien bg ciia phu nir 6 cac qu6c gia trong khu vuc, thao luan nhilng van de n6i com va dinh huong hgp tac trong thai gian toi.
Chii de ciia khoa hgp la "Tang cuong nang lire bg may qu6c gia vi sir tien bg ciia phu nil trong khu vuc ASEAN", cac nuoc da chia se ve thuc trang ciing nhu nhirng dien hinh, kinh nghiem trong qua trinh kien toan bg may vi sir tien bg ciia phu nil va binh dang gioi. Nhin chung, qua trinh hinh thanh va hoan thien bg may a cac nuoc da dat dugc nhieu tien bg, cu the: Brunei la Vu phat trien cong d6ng thugc Bg van hoa - thanh nien va the thao; Lao la Uy ban quoc gia vi sir tien bg ciia phu nil va Hgi phu nil;
Indonesia la Bg tang cuong quyen nang cho phu nil; Myanmar la Uy ban quoc gia ve cac van de ciia phu nil; Philippines la Uy ban qu6c gia ve vai tro cua phu nil; Singapore la T6 chuyen trach ve phu nil thugc Bg phat trien cong d6ng, thanh nien va the thao; Thai Lan la Van phong ve cac van de phu nil va phat trien gia dinh true thugc Bg phat trien xa hgi va an sinh con nguoi; Malaysia la mot dien hinh dang chu y voi mot he th6ng bg may ve binh dang gioi va tien bg phu nil bao g6m: Uy ban noi cac ve binh dang gioi, Bg phat trien phu nil, gia dinh va cong d6ng, Hgi d6ng tu van quoc gia ve phu nil, Hgi d6ng qu6c gia ve phu nir va phat trien gia dinh. Bg may cua Viet Nam ciing thu hiit sir quan tam cua cac dai bieu vai viec thanh lap
24 TAP CHi LUAT HOC SO 2/2010
Quyen ciia phu nUtheo phap luat cac nudc ASEAN
Vu binh dang giai va kien toan Uy ban qu6c gia vi sir tien bg ciia phu nil. Cu th8 la: Bg lao dgng-thuong binh va xa hgi ban hanh Quya dinh s6 363/QD-LDTBXH ngay 13/03/2008 quy dinh ve chirc nang, nhiem vu, quyIn ban ciia Vu binh dang gioi. Theo Quygt dinh nay, Vu binh dang gioi la don vi thugc Bg lao dgng-thuong binh va xa hgi co trach nhiem giup Bg truong thuc hien chirc nang quan li nha nuoc ve binh dang gioi trong pham vi ca nuoc theo quy dinh ciia phap luat. Vu binh dang gioi CO nhiem vu: • ,
- Nghien cim, xay dung chien luge, chuong trinh, ke hoach dai ban va hang nam, du an, de an, muc tieu quoc gia ve binh dang gioi; cac du an luat, phap lenh va cac van ban quy pham phap luat ve binh dang gioi;
cac CO che, chinh sach nham xoa bo sir phan biet d6i xir ve gioi, tao co hgi ngang nhau cho nam va nil trong phat trien kinh te, xa hgi; cac bien phap thiic day binh dang gioi trong ITnh vuc chinh tri, lao dgng, giao due, van hoa, y te, gia dinh va cac ITnh vuc khac.
- Chi dao, huong dan va kiem tra viec thuc hien quy dinh ciia Nha nuoc, ciia Bg ve binh dang gioi theo phan c6ng cua Bg.
- Tham gia danh gia viec 16ng ghep van de binh dang gioi trong xay dung van ban quy pham phap luat.
- Tham gia thuc hien c6ng tac th6ng ke, th6ng tin ve binh dang gioi.
- Tham gia nghien ciru khoa hgc, tuyen truyen, ph6 bien giao due chinh sach phap luat, dao tao b6i duong can bg, c6ng chuc, vien chiic ve binh dang gioi.
- So ket, t6ng ket, bao cao dinh ki va dot xuat ve binh dang gioi.
Cimg voi viec thanh lap Vu binh dang gioi, Thu tuong Chinh phii da ban hanh Quyet dinh s6 I14/2008/QD-TTg ngay 22/08/2008 wk viec kien toan Uy ban qu6c gia vi sir tien bg ciia phu nil Viet Nam. Theo Quyet dinh nay Uy ban qu6c gia vi sir tien bg ciia phu nil Viet Nam la to chirc ph6i hgp lien nganh, co chirc nang giup Thii tuong Chinh phii nghien cim, ph6i hgp giai quyet nhirng van de lien nganh lien quan den sir tien bg ciia phu nil trong pham vi ca nuoc. Uy ban co nhiem vu:
- Nghien cim, de xuat vai Thii tuong Chinh phii phuong huong, giai phap de giai quyet nhilng van de lien nganh lien quan den sir tien bg ciia phu nir.
- Giiip Thii tuong Chinh phii ph6i hgp giila cac bg, co quan ngang bg, co quan thugc Chinh phii, uy ban nhan dan cac cap va cac doan the trong viec tuyen truyen, ph6 bien va van dgng nhan dan thuc hien chii truong, chinh sach cua Dang va phap luat cua Nha nuoc lien quan den su tien bg ciia phu nil.
- Giiip Thii tuong Chinh phii d6n d6c cac bg, CO quan ngang bg, co quan thugc Chinh phii, uy ban nhan dan cac tinh, thanh ph6 true thugc trung uong trong viec phoi hgp thuc hien cac muc tieu qu6c gia vi sir tien bg ciia phu nir.
- Bao cao Thii tuong Chinh phii theo dinh ki 6 thang hoac theo yeu cau tinh hinh boat dgng ciia Uy ban quoc gia vi sir tien bg ciia phu nir Viet Nam.
- Thuc hien cac nhiem vu khac lien quan den sir tien bg ciia phu nil do Thii tuong Chinh phii giao.
Nhu vay, c6 the noi rang Viet Nam cung nhu cac qu6c gia thanh vien cua ASEAN da timg buoc xay dung bg may quoc gia vi sir tien bg ciia phu nil, do la sir ket hgp trong t6
TAP CHI LUAT HOC SO 2/2010 25
Quyen cua phu nUtheo phap luat cac nudc ASEAN
chiic va boat dgng giila cac co quan cua Chinh phu va cac t6 chiic phi chinh phu ma tap trung chii yeu 6 cac dau m6i la: Bg lao dgng-thuong binh va xa hgi; Hgi lien hiep phu nil Viet Nam va Uy ban qu6c gia vi su tien bg cua phu nir Viet Nam.
Tren co so cac cong uoc qu6c te ve quyen con nguoi ciing voi cac van ban phap li dugc th6ng qua trong khu6n kh6 ASEAN, cac nuoc thanh vien ASEAN deu xay dung chinh sach ve binh dang gioi va tien bg ciia phu nil d6ng thoi thiet lap dugc moi quan he d6i tac chat che giira chinh phu, cac to chiic phi chinh phii va xa hgi dan sir. Hau bet cac nuoc thanh vien ASEAN deu da co luat ve phu nil ciing nhu nhirng bien phap hanh chinh va tu phap de bao ve phu nil: Viet Nam da ban hanh Luat binh dang gioi, Luat phong ch6ng bao lire gia dinh; Philippines dugc danh gia la dien hinh tot voi he thong chinh sach phap luat ve phu nir va binh dang gioi va viec lap ngan sach gioi, theo do tat ca cac co quan chinh phii phai co nghTa vu phan b6 5% t6ng ngan sach cho cac chuong trinh, du an v6 phu nil va gioi.*^^
Tuy nhien, bg may vi sir tien bg ciia phu nil a cac nuoc dang phai doi mat voi nhilng thach thiic chung la thi8u can bg chuyen trach CO nang lire; nguon lire tai chinh ban hep; kT nang 16ng ghep gioi ban chk, thiSu so lieu tach biet ve gioi; dinh kien gioi lac hau;
tac dgng ciia toan eSu hoa va hgi nhap kinh te... Dinh huong dk khac phuc nhilng thach thirc nay la tang cuong ban nira nang lire boat dgng cua bg may vi sir ti6n bg ciia phu nir, thiic day hgp tac khu vuc vg ho trg kT thuat, chia se kinh nghiem va dao tao kT nang long ghep gioi. , •:, , - - ;i-.;;
Phu nir va tre em co m6i quan he khang kbit xet tren ca phuong dien xa hgi va gia dinh. Vi vay, thiic day va bao ve quyen ciia phu nil va tre em dang la mot trong nhirng noi dung nghi su quan trgng ciia ASEAN.
Hien nay, tat ca cac nuoc thanh vien ASEAN da phe chuan hai c6ng uoc cua Lien hgp quoc la C6ng uoc ve xoa bo mgi hinh thirc phan biet d6i xir voi phu nil (CEDAW) va Cong uoc ve quyen tre em (CRC). Cac nuac Cling da thong qua cac tuyen b6 va chuang trinh hanh dgng de bao ve phu nil va tre em nhu: Tuyen bo ve sir tien bg ciia phu nil trong khu vuc ASEAN; Tuyen bo ve xoa b6 bao lire d6i vai phu nil trong khu vuc ASEAN; Tuyen b6 ve cac cam ket doi voi tre em trong khu vuc ASEAN; Tuyen b6 ve ch6ng buon ban nguoi; Tuyen b6 ve bao ve va thiic day quyen ciia lao dgng di cu; Ke hoach vi sir tien bo cua phu nil va binh dang gioi... Nham tiep tuc tang cuong hon nira nhilng chinh sach va the che de bao ve phu nil va tre em, Uy ban thuc day va bao ve quyen ciia phu nil va tre em khu vuc ASEAN da dugc dk xuit thanh lap va dugc cac nha lanh dao ASEAN thong qua tai Cugc hgp cap cao lan thii 10 (11/2004) dong thoi dua vao Chuang trinh hanh dgng Viengchan giai doan 2004 - 2010.
Tir do den nay, da co nhieu cugc hgp (chinh thiic va kh6ng chinh thiic) dugc to chile de thao luan ve van de nay. Viec xuc tien thanh lap Uy ban thuc day va bao ve quyen ciia phu nil va tre em la noi dung chii yeu ciia Khoa hgp lan thii 7 cua Uy ban phu nil ASEAN. Trong b6i canh co quan nhan quyen ASEAN theo Hien chuang ASEAN ciing dang tien toi viec thanh lap.*'*' Khoa
26 TAP CHI LUAT HOC SO 2/2010
Quyen ciia phu nUtheo phap luat cac nudc ASEAN hgp cung da di d i n th6ng nhat: van t i l n hanh cac cong viec chuSn bi thanh lap Uy ban thuc day quyen phu nil va tre em, sau khi Ca quan nhan quygn A S E A N dugc thanh lap, se ra scat dia vi ciia Uy ban cho phii hgp de dam bao Uy ban va C o quan nhan quyen c6 m6i lien he mat thiet voi nhau; thanh lap nhom cong tac da nganh de nghien cim va de xuat cac p h u o n g an cho viec thanh lap Uy ban. N h o m nay se ph6i hgp va tham van voi Ban c6ng tac cao cap ve C o quan nhan quyen A S E A N trong qua trinh xay dung quy che ciia Uy ban nham dam bao chirc nang cua hai co quan nay se bo sung cho nhau.
Hgi nghi cap cao A S E A N lan thii 15 va H6i nghi lan thir hai ciia Cong d6ng van boa xa hgi A S E A N dien ra tir ngay 22 den ngay 25/10/2009 tai Thai Lan da nhat tri th6ng qua Quy che boat dgng ciia Uy ban ASEAN ve thuc day va bao ve quyen ciia phu nir va tre em va du kien thanh lap Uy ban thiic day quyen phu nil va tre em A S E A N vao nam 2010 khi Viet N a m lam Chii tich ASEAN.
Quan diem ciia Viet N a m la viec thanh lap Uy ban thiic day va bao ve quyen ciia phu nil va tre em phai tinh den cac yeu t6 khac nhau ve van hoa, ton giao, xa hgi va hoan canh kinh tk ciia timg n u o c trong khu vuc; Uy ban chi CO chirc nang tu van cho cac nuoc ASEAN;
ve nguyen tac boat dgng, Uy ban phai tuan thii cac nguyen tac t6n trgng doc lap, chii quyen va kh6ng can thiep vao cong viec noi bg cua cac n u o c thanh vien.
N h u vay co the nhan xet khai quat rang 6 khu vuc D6ng N a m A noi chung va trong khu6n kh6 A S E A N noi rieng van de quyen con nguoi ciia phu nil va binh dang gioi la
mot trong nhilng noi dung hgp tac ciia tru cot Cong d6ng van hoa-xa hgi se dugc hinh thanh trong tuong lai. Do la c o so phap li- chinh tri cho viec bao dam quyen con nguoi cua phu nil va van de binh dang gioi trong khu vuc A S E A N noi chung va Viet N a m noi rieng, cu the la: i ;_.!:;,:•/.. .-r ; ,'•.,.,!
Mot Id tren c o so he th6ng cac dieu u o c qu6c te da p h u a n g toan cau ve quyen con nguoi, quyen cua phu nir, A S E A N ciing da th6ng qua cac van kien phap li qu6c te rieng ciia minh nham xac lap c o so phap li bao ve quyen phu nir trong khu6n kho ASEAN.
Hai Id hau bet cac nuoc thanh vien ASEAN deu da co luat bao ve quyen con nguoi cua phu nir. Cac luat nay, mot mat cu the boa cac dieu uoc qu6c te ve quyen con nguoi ciia phu nil; mat khac phan anh dieu kien kinh te, van boa va nhilng dac thii rieng ciia timg qu6c gia trong viec ph6i ket hgp thuc hien muc tieu binh dang gioi.
Ba Id bg may bao dam viec thiic day quyen con nguai ciia phu nil 6 cap do khu vuc va timg qu6c gia dang timg buoc dugc hoan thien ciing vai tien trinh hinh thanh cua Cong d6ng A S E A N vao nam 2015. :•/
Bon Id hinh thanh co che ph6i ket hgp gida ASEAN va cac t6 chiic phi chinh phii, giira nha nuoc va xa hgi trong viec bao dam va thiic day quyen con nguoi ciia phu nil va van de binh dang gioi./.
(l).Xem: Tuyen bo Bang Coc nam 1967.
(2).Xem: Hiep hoi cac qu6c gia Dong Nam A - Bo ngoai giao, Nxb. Chinh trj qu6c gia, Ha Noi, 1998, tr 117.
(3).Xem: http://www.ubphunu-ncfaw.gov.vn/?lang=
V&func =newsdt&catlD=116&newsid=191...
(4).Xem: Dilu 14 Hi6n chuong ASEAN.
TAP CHI LUAT HOC SO 2/2010 27