HOAT DONG NGHIEN Cl?U LfNG DUNG
TREN KHAI KHOA HOC CONG NGHE a
NUOI TOM HUM
THUONOPHAM TM NINH THUAN
Thac St Bo Kim Tam
PGD Trung tdm Khuyen nong - Khuyen ngu Nmh Thudn
T
dm hiim la ten ggi chung cua mgt nhom cac loai giap xac co kich thudc ldn thugc hg Palinuridae.Hien nay, tdm hum la mot loai hai dac san da va dang duoc chu frgng trong nudi trdng thuy san, thit ciia chiing thom ngon, giau dam, duoc nhieu ngudi ua thich la doi tupng cd gia tri xuat khau cao. Nhung ngudi tieu thu Trung Qudc, Dai Loan dac biet quan tam din 2 dii tuong tdm hum bdng va tdm hiim xanh khi diing chiing lam mdn sashimi - mon chinh cho cac budi tiec ldn
CJ Viet Nam, tom hiim phan bd tir Quang Binh den Binh Thuan, dac biet phan bd nhieu d cac tinh Khanh Hoa, Ninh Thuan va Binh Thuan. Co 3 loai chiem san lugng dang ke la tom hum bdng {PanuUrus ornatus), tom hum xanh {Panu/irus homasus) va tom hiim do {Panulirus longipes), trong do tom hiim bong la loai co kich thudc va so lugng tuang ddi ldn. Loai tom hiim bong (hiim sao) co tdc dp tang trudng nhanh va co the nudi duoc mat do cao, da va dang dugc nuoi nhieu d cac tinh mien Trung mang lai hieu qua kinh te cao.
Nghe nuoi tom hum thuang pham phat trien da gop phan tao cong an viec lam va tao thu nhap dang ke cho mpt bg phan dan cu ven bien Moi nam san lupng tom hum nuoi ca nudc dat tir 1.500 den 2.000 tan. Tuy nhien hien nay nghe nuoi tdm hiim ciia ca nudc noi chung va ciia Ninh Thuan ndi rieng dang gap phai khd khan do la tinh hinh dich benh va con giong ngay cang khan hiem.
Thirc trang nuoi torn hiim long tai Ninh Thuan
Tit nam 1995, tdm hum duoc nuoi thir nghiem tai vjnh VTnh Hy (xa VTnh Hai, huyen Ninh Hai).
Thdi diem phat tnen manh nhat, tai vinh VTnh Hy co den 300 long nuoi. Sau do do moi trudng bi d nhiem nen den nam 2008 d day chi con khoang 60 long nuoi.
Tai vinh Phan Rang trudc day dugc quy hoach de uong nang cap torn hiim giong Tit nam 2008 mpt so hd dan bat dau thir nghiem nudi thuang pham, sau khi thay dat hieu qua da md rpng them nhieu long nudi mdi. Den nam 2012 thuc hien quy hoach phat trien du lich cua tinh, toan bp so long nudi tdm hiim da duoc di ddi ve viing bien Cl, C2 thupc 2 xa Nhon Hai va Tri Hai each bd 1 den 2 km, cdn mat bien gan bd da co hang ngan hg dan bay ludi, giang den khai thac tom hiim giong. Tuy nhien do han che ve dieu kien ty nhien, vdn dau tu nen nghe nuoi tom hiim long tai tinh Ninh Thuan van chua the phat trien vdi quy mo ldn.
Trudc het, dien tich mat nudc va dieu kien nuoi tdm hum cua tinh Ninh Thuan dang bi thu hep do quy hoach phat trien du lich Vung bien Binh Son thupc vinh Phan Rang rat thich hgp nuoi tdm hiim, nhung de tranh anh hudng den hoat dpng du lich, cac long be phai ddi ra xa, each mep nudc bd khoang 3 km, da lam nan long nhieu hd nuoi tom hiim. Con giong khai thac tir tu nhien ngay cang khan hiem, do vay, gia ca ngay cang tang, anh hudng khong nho den so lugng giong tha nudi hang nam.
Tinh hinh nuoi torn hum long tir nam 2006 - 2013
K e t qu^^""---...^
S o long San luong (tan)
2006
130 25
6007
80 12
2008
50 15
2009
500 23
2010
263 15,7
2011
407 17,2
2012
574 56
2013
345 30 Qua bang tren cho thay sd long be nudi, san luong thu hoach tom hiim dat cao nhit vao nam 2012 va den nam 2013 cdxu the giam dan.
ThbnHTIn H ^ ^m
KH0AHpC&(-a^^^^„j|19^
5 HOAT DONG NGHIEN CCu LfNG DUNG - TRIEN KHAI KHOA HOC CONG NGHE
Loai tdm hiim dupc nuoi pho biin nhit la torn hiim bong, xen ke tom hum xanh va torn hiim do. Hinh thiic nudi pho bien la long nli.
Cac long ndi cd kich thudc thudng la 3 m x 4 m X 4 m, ket thanh be tren mat nudc.
Nudi tom hum chia lam 2 giai doan: giai doan uong tdm gidng trong long va giai doan nuoi thuang pham. Neu nuoi tir con giong mdi khai thac duoc cho den kich cd ban ra thi trudng 1 kg/con phai mat thdi gian 18 din 20 thang nudi, cho an va phong benh.
He thong long be: Tir nhiing nam 1990 den trudc nam 2000, ngudi nuoi tom hiim thudng sir dung long gam co dinh tren day a Be nuoi torn hiim thuang phdm cac vimg nudc can, each bd khoang 100 - 500 m
Khung long duoc lam tir cac vat lieu re tien, sin CO tai dja phuang nhu tre, bach dan . duoc cd dmh bang cac day thirng Long duoc bao luoi PE (Polyethylene), dien tich khoang 3 m^, 6 m^, 8 m^ sau 2 m va day long tiep xiic true tiep vdi day bien.
Cac vln dl nhu ddng rong, ha bam va tich tu thirc an thira, chat thai da khien ngudi nuoi nhanh chong chuyin long ciia hp ra viing nudc sau hon de dam bao chiing duoc giir each day mgt khoang nhat dinh nham cai thien sy trao doi nudc.
Nhu:ng vimg nudc nhu the thudng chiu anh hudng cua song va gio nhieu ban, ddng thdl vat lieu lam khung Idng, neo be ciing nhu long vi the phai viing chac hon Cac vat lieu thudng diing la go, bu-lon, ludi, neo, day thirng. Cac long gam co dinh dan nhudng cho cho cac long be noi. Lgi nhuan tir nghe nuoi cho phep ngudi nuoi dau tu long ldn ban, dugc lam tir cac vat lieu ben hon
Khai thdc con giong tu nhien: Ci giai doan au trimg va con non chiing thudng phan bo d cac bai ran, da san ho d do sau tu 2 - 10 m nudc. Doc theo bai ran san hd tii VTnh Hy den VTnh Trudng, Son Hai, Ca Na diu xuat hien torn hiim con, ro nhit la tir thang 11 din thang 3 nam sau
Tir thuc tl nay dang lam phat sinh nghi mdi ia "san" tom hum giong, tao them thu nhap dang kl cho nhieu ngu dan ngheo d cac lang chai ven bien. Mdt sd ho ed vln ldn, co ky thuat da chuyen sang thu mua, uong nuoi tom hum giong roi ban lai cho cac hp nuoi trong tinh va ngoai tinh nhu thanh pho Cam Ranh, tinh Khanh Hoa, cac vimg nuoi tinh Tuy Hoa. Nhilu nam nay, viec "san" tom hum giong trd thanh nghe pho bien d cac van chai ven bd bien co nhilu ran soi, san hd nhu thdn VTnh Trudng, xa Phudc Dinh, thon My Hiep, My Tan xa Thanh Hai, Khanh Nhan, xa Nhon Hai, thdn Khanh Hpi, Ninh Chii, . So vdi viec thu nhat rau cau, rong mo va cac nghi muu sinh khac dya vao cac bai c6n, r^in da, thi di "san" torn hum gilng, hieu qua cao han. Khi gap "con nudc" thuan, dudng nhu ca lang cimg do ra bien "san" torn hum gilng Ban dem, nhilu thanh nien yai trang dung den soi ngup lan tirng hoc da de san tim. Co ngudi tha cha dl "dy" tom con din tni ngu va pho biin nhit la dimg ludi mimg (cd ludi day nhu mimg chong muli) de vdt tom gilng. Co nam, rieng nghe "san" tdm hum giong b cac lang chai VTnh Hy, Khanh Hgi, VTnh Trudng,... bit duoc din hon 100 nghin con torn hum giong.
Ngoai ra, ven biin Ninh Thuan, hien dang co hang ngan ho tham gia khai tiiac tdm hum con bang ludi mung, bang anh sang tir binh Ic quy, m6i hg khai thac tii 2-10 con/ngay va hang tiam thuyen__manh nho khac cung danh bit torn hum bing manh kit hop anh sang tiiu vl hang tram torn con cho moi chuyen dem Miia vy bit tom hum con thudng rd len tir thang 11 din thang 3 nam sau, m6i
I
M • n6nflTinKHOA HOC S . < - e ^ , c ^ ^ ^ g
HOAT DONG NGHIEN CLfU LfNG DUNG - | TRIEN KHAI KHOA HOC CONG NGHE I
ngay khai thac khoang 5.000 - 7.000 torn con. M6i nam, nghe khai thac tdm hiim con d Ninh Thuan cung ung cho thi trudng khoang 600 ngan con gidngThiec an tuai de gdy 6 nhiem: Thirc an tdm hiim hoan toan tir thirc an tuoi song gia tri thap bao gdm ca tap, nhuyen the, giap xac va he sd thiic an (FCR) thudng vugt qua 20, nghia la mot luong ldn chat hiru co di vao moi trudng nudi. Gan vdi su suy thoai nay la su xuit hien ngay cang nhieu benh tren tdm hiim the hien dudi nhieu trieu chiing khac nhau va anh hudng din ty le sdng, sinh trudng va chat lugng san pham. Do van de dich benh, dac biet benh tdm hiim siia xuat hien tir cudi nam 2006, san lugng tdm hum ca nudc giam 50%, chi con khoang 1.500 tin.
Viec sir dung thirc an tuoi da lam cho mdi trudng nudi ngay cang phi dudng, chat lugng nudc giam di, tao dieu kien cho dich benh bung phat.
Benh torn nuoi: Hien nay, tdm hum nuoi d tinh Ninh Thuan thudng mac mgt sd benh pho bien nhu benh siia, benh do than, benh den mang,,. nhung van chua cd each khac phuc. Day la nguyen nhan chinh lam cho khdng it hg nudi tdm hum that bat nang ne, cd ho vudng vao no nan chdng chat phai tim nghe khac muu sinh
De gdp phan lam cho nghe nudi tom hum phat trien theo hudng ngay cang ben virng, than thien vdi mdi trudng thi viec thay the thirc an tuoi bang thiic an vien la hudng di tat yeu Ben canh dd do de lay lan mam benh tir long nuoi nay sang long nuoi khac nen cac he thong nuoi tren can (nuoi ao, nudi be xi-mang, be composite) vdi tinh ddc lap tuong doi dang duoc xem la nhiing giai phap tich cyc. Co the tan dung cac trai san xuat tom gidng khdng hieu qua sang uong nudi tdm hiim xanh.
Nghe nuoi torn hiim mac du da hdi phuc, tuy nhien eac mdi nguy tiem an van cdn do va nghe nudi tom hiim long van cdn nhieu rui ro.
Thuan loi va kho khan
Thudn lai: Vdi dieu kien ve mat nudc bien phii hgp eho su phat trien eiia tom hum, lai cd ngudn tom giong duoc danh bat tai cho, dich vu hau can cung iing thiic an tuoi, thuoc phong benh nen nghe nudi tdm hiim Idng tai Ninh Thuan cd nhieu loi the phat trien manh.
Kho khan: Do dieu kien ty nhien d Ninh Thuan bat lgi, it dao va eo vinh kin, nhieu gio vao miia Ddng BIC, Tay Nam, phat trien nudi tom hum Idng tai cac vimg bai ngang ven bien ludn gap phai trd ngai do sdng bien ldn va phai di chuyen theo mua.
0 Ninh Thuan c6 2 khu vuc nudi rat thuan loi dd la vinh VTnh Hy va vinh Phan Rang, nhung hien nay ca hai khu vuc nay deu nam trong viing quy hoach phat trien du ljch ciia tinh.
Hien nay, ngudn cung cap giong chu yeu la khai thac tir ty nhien. Kich thudc khai thac khdng han chi, nhilu con mdi bang dau que tam da la ddi tugng hi san lung rao riet, dan den tinh trang ngay cang khan hiem, gia ca bien dpng d mirc cao Gia torn hiim bdng cd liic da len den 380 ngan ddng/con vao diu vu, cdn giiia va cudi vu gia tit 150 - 200 ngan dong/con, tdm hiim xanh gia thudng thap hon, dao dpng trong khoang 75-110 ngan ddng/con. Day la yeu to chinh lam cho nhieu hp nudi tdm hiim d Ninh Thuan phai ngimg hoac tha nuoi vdi so lupng ban che. Nhieu hd d xa VTnh Hai, khai thac tir tu nhien duoc bao nhieu con gidng thi tha nuoi tirng ay, vi khong du von mua gidng.
Thiic an cho tdm hum nuoi hien nay la loai thiic an tuoi nhu hau, ca, so, nhung nhieu chii Idng nuoi lai xa thirc an thira ngay tai chd, lam cho nudc d viing nuoi hi 6 nhiem, khien nhieu loai dich benh phat sinh.
Doi dieu tran tra
Theo tai lieu tir nudc nudi tdm hiim tren can phat trien nhu Singapore thi de tdm dat duoc trpng lugng 300g chi mat khoang thai gian 4 - 6 thang. Dieu dang luu y la hien nay, kich cd tdm hiim 300 gam van dugc thi trudng chap nhan vdi gia dao ddng 30 - 40 USD/kg (khoang 700 - 800 ngan ddng/
°'CONC NGHE
l » l
s
HOAT DONG NGHIEN CLfU LfNG DUNG - TRIEN KHAI KHOA HOC CONG NGHEkg). Vi nuoi trong thoi gian ngin nen se han ch^ nhiiu rui ro, thai gian thu hoach nhanh, hon nua lai CO thS thuc hien tit 2 - 3 vu/nam. Nhung nguoi nuoi torn hum trong be neu khong the ban dang torn tuySn cho nhung hp nuoi long de nuoi nang cap len 1 kg/con vln co thi san xuat torn hiim dang cong nghiep va ban torn kich co nho, ngan ngay cho cac nha hang va quay vong de tang thu nhap.
Chi cue Nuoi trSng Thiiy san Ninh Thuan dang men khai de tai khoa hoc "l/ong torn hum xanh (Panulirus homarus) tir giai doan gi6ng (20 - 30 g) den giai doan sap truong thanh (> 150 g) trong bS xi-mang bing thitc an vien tai Ninh Thuan" buoc dau da duoc mot so ket qua rat kha thi.
Truoc mit, trong dieu kien hien nay nguiyi dan nen tap trung uong nang cap tom hum theo mot giai doan ngin chu khong nen nuoi tom thit dai ngay niia vira it rui ro vira mang lai hieu qua cao
Truac kho khan cua ho nuoi hien nay, nganh chirc nang ciing nhu cac dia phuang can c6 huong h6 tro, thao g5 cho nghe nuoi tom hiim nham phat huy the manh, vira tao cong an viec lam, nang cao thu nhap cho nguai dSn.
TJNH HINH DANG KY BAO HO DAU HIEU MO TA NGUON GOC D|A LYTREN DjA BAN TJNH NINH THUAN
Phuang Thdo
Phong Qudn ly Cong nghe va Chuyen nganh
^ ' " ^ ^ a u hieu mo ta nguon goc dia ly ndi chung dugc su dung phd bien cho cac loai san pham ' m Mnon^ san, dac biet la dac san vi danh tieng, chat luong hoac dac tinh chii yeu cua cac san . ^ - ^ phim do do diiu kien dia ly cua khu vuc tuong irng vdi ten ggi dia ly quylt dinh DIU hieu mo ta nguin glc dia ly co ciu tao bao gom: ten san phim + ten dia danh (Vi du: Nho Ninh Thujn, Tao Ninh Thuan, Mang kho Bac Ai, Rau an toan Van Hai,...) Theo quy dinh cua Lu$t Sd hihi tii tue, dau hieu mo ta nguon goc dia ly co the dugc xem xet bao hp dudi dang: nhan hieu thong thudng, nhan hieu tap thi, nhan hieu chiing nhan, chi din dia ly.
Dau hieu md ta nguon goc dia ly dugc dang ky dudi dang "chi dan dia ly" neu do la dau hieu dimg de chi san pham cd nguon goc tir khu vyc, dia phuong, vimg lanh tho hay quoc gia eu the va co danh tieng, chat luong hoac dac tinh chii yeu do dieu kien dia ly ciia khu vuc, dia phuong, viing lanh thi hogc nudc tuong ling vdi chi dan dia ly do quyet dinh. Diu hieu md ta nguon gdc dia ly dugc dang ky dudi dang
"nhan hieu chirng nhgn" neu nhan hieu do cd thi chirng nhan cac d|c tinh ve xuat xir, nguyen lieu, v&t lieu, each thiic san xuat hang hoa, each thirc cung cap dich vu, chat luong, do chinh xac, do an toan hoac
l » l
"Tao Nmh TImgn " la nhan hieu tap thi cua trai lao xanh linh Ninh Ihugn
IHBgni
KHOA HOC & r A „ ^ „ ^ „ -
