• Tidak ada hasil yang ditemukan

PDF Reducer Demo version

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2024

Membagikan "PDF Reducer Demo version"

Copied!
7
0
0

Teks penuh

(1)

Nghiem Trung DOng vo Dig Tsp chi KHOA HOC & CONG NGHE 166(06) 153-159

TONG QUAN VE Ul«G DUNG MANG NORON NHAN TAO (ANNs) TRONG D i r BAO CHAT LlTONG K H 6 N G KHI

Nghiem T r u n g Dung*, Mac Duy Hung'-^', Hoang Xuan Cor^

'Vifn Khoa hgc va C3ng nghe Moi trucmg-DH Bach idioa Ha NQI

^Trudng Dgi hgc Ky thudt Cdng nghiip - T>H Thai Nguyen

^Trudng Dgi hgc Khoa hgc Tye nhien - DH Quoc gia Hit Ngi TOMTAT

Mang noron nhan tao (ANN) da trd dianh mgt hudng tiep can hihi hieu de thay thi cac mo hinh thong kfi Imyin thong Chinh vi vay, ANN da duoc nghien cihi va iing dung rong rai trong hiiu hit cac nganh khoa hoc hien nay Trong du bao chat lucmg khong khi, ANN ciing da dat duoc nhieu thanh t\m dang chu y va dang trd flianh mot giai phap hiiu hieu de kit hop ciing nhu thay the cac mo hinh du bao s l tri trong mot so tmdng hop idiu du bao dilm 6 nhilm. khi thilu dit lieu, chat luong ngudn nh§n luc thap va co sd hg tang khong ding bd. Tuy nhien, tai Viet Nam tren co sd dit lieu md, viec nghien cihi van de nay cdn k h i it, dieu nay cho thay hudng d i p can nay con chua nhan duoc su quan tam diing miic Vi vay, bai bao nay cung cap mdt cai nhin tong quan v l tiem nang iing dung cua ANN trong du bao chat luong khdng khi tren T h i gicn va Viet Nam, cac phan dch ve thanh tuu ciing nhu m6t so kho khan khi iing dimg cong cu nay dl xay dung mo hinh du bao chat lugng khong khi cung duoc de cap Tir d6 c6 the gop phan vao viec thiic day hon ntta hucmg nghien ciiu nay tai Viet Nam

Tirkhoa: Dtrbdo, mgng naron nhdn tgo. ANN. chdt lugng khdng khi, VielNam M6DAU

Cung giong nhu thai tilt, chat lugng khong khi anh hucmg tmc tilp din sue khoe con ngucri Khi nong dp cac chat 6 nhiem vuot qua nguang cho phep, tilp xiic voi then gian ngan co the gay ra cac phan iing cEp tinh nhu giam tam nhin, kho Iho, cay mat..., tiep xiic vcri thoi gian dai co the gay ra cac benh mgn tinh ve ho hap, tim mach va co thi ca ung thu.

Ngoai ra, 6 nhiem khong khi con gay ra cac anh huong xau din cac he sinh thai tu nhien [1]. Do do, ben c^nh cong tac quan trac thi du bao duo'C nong do cac chat 6 nhiem khong khi, cung nhu dien biln ciia chiing co y nghTa vo Cling quan trpng trong viec danh gia cac moi nguy ca tilm tang cua 6 nhiem khong khi. Chinh vi vly, trong han mpt thap ky tra Iai day, cac nghien cuu iing dyng cac mo hinh du bao chat lupng khong khi tai Vi?t Nam da lang len dang kl va dat ducrc nhilu thanh tuu.

Hi|n nay, cac mo hinh du bao chat lupng khong khi la rat da dang, phu thuoc vao phuong phap liep can, cong cu su dung...

Tuy nhien, tuu chung lai chiing c6 the chia

' Tel: 0912 901524, Email: [email protected]

Ihanh hai nhom la mo hinh so tri (numerical model) va mo hinh thong ke (statistical model). Mo hinh so tri c6 uu diem la dp chinh xac cao va dir bao dupc tren pham vi rpng (quoc gia, vimg, mien...), tuy nhien, chiing doi hoi mpt lupng Idn thong tin ve nguon gay 6 nhiem, cac qua trinh v&t ly va hoa hpc cd anh huong den dien bien cua chat 6 nhiem can du bao, dieu ma trong thyc te khong the dap ling dupc. Do do, trong thuc tl cac mo hinh nay dlu su dung cac phuang phap gidi hgn dilu kien bien. Them vao do, do tinh phiic tgp va khoi lupng tinh toan lon nen mo hinh so tri con doi hoi cao ve ca so ha tang.

Trong khi do, mo hinh thong ke mac dii khong manh trong du bao tren pham vi rong va dp chinh xac khong cao trong tmong hpp nong do ciia chat 6 nhiem can du bao co bien dong lan, nhung vi|c xay dung va vgn hanh chiing kha dan gian, vi vay, khong doi hoi cao vl trinh dp chuyen mon cua ngucri sii dung ciing nhu yeu cau vl co so hg tang la don gian hon. Tuy nhien, hieu suat eiia mo hinh thong ke phy thuoc vao so lupng ciing nhu chat lupng ciia dii lieu quan trdc chat lupng khong khi, cho nen, khi ap dung vao thuc te can phai xem xet ky luong van de nay [1]

153

(2)

Nghi6m Trung Dung vdDlg Tap chi KHOA HOC & LUINLT iNuni>

Tai Viet Nam, cac mo hinh da dupc nghien cuu va ling dtmg moi chi tgp trung vao nhom mo hinh so tri. Trong khi do tren thi gicri, ben canh cac mo hinh so tri, cac mo hinh du bao thong ke cung da dupc ting dung rpng rai thanh cong tgi nhilu quoc gia [2], [4], no giai quylt duoc moi so han che cua mo hinh so tri.

Trong so cac cong cu duac iing dyng de xay dirag mo hinh du bao thong ke chat lugng khong khi nhu RM (Regression method), FL (Fuzzy logic), ARIMA. . thi mang noron nhan tgo (ANN - artificial neural network) duoc ling dung rong rai han ca, va da dgt duoc nhilu thanh tuu dang chii y [3], [5], [6]

Tuy nhien, cho den nay cac nghiSn ciiu ve van de nay tai Vi?t Nam van con rat hgn chl, dieu nay co thi thay ro tren thu vien hpc lieu ma. Chinh'vi vgy, bai bao nay tgp tmng vao gioi thieu vl nhung Ihanh tuu da dat dupc cua cong cu ANN trong linh vyc dy bao chat lupng khong khi nham thiic day hon niia huong nghien ciiu nay tgi Vi$t Nam.

MANG NORON N H A N TAO VA tTNG DUNG TRONG DU" B A O C H A T LU'ONG BCHONGKHi

Gioi thieu vl mang nuron nhan tao (Artificial Neural Networks - ANNs) Cho den nay, c6 rat nhieu phucmg phap tiep can de xay dung cac mo hinh dy bao Ihong ke, trong do c6 du bao chat lupng khong khi da duoc bao cao trong rat nhieu lai heu chuyen nganh Tuy nhien, viec lua chpn phuang phap liep can phii hpp nhat phy thuoc vao dp phiic tap ciia van de can du bao. Gia sii trong tmong hop dii li?u day du (chat lupng tot), tai nguyen ve h? thong may linh du mgnh, va su hieu bill Iy thuylt vl cac qua trinh la du sau sac, Ihi mpt mo hinh dy bao dang chinh tAc co Ie la mpt trong nhiing sy lya chpn tot nhat. Tuy nhien, cung giong nhu viec dy bao kinh tl hay dy bao thai tilt thi cac tham so c6 anh hucmg din mpt thong so chat lupng khong khi (chat 6 nhiem) la vo Cling phiic tap, no bao gom tong hpp cac ylu to khi tupng (tPC do gio, hudng gio, nhiet dp, 154

dp am, mua...) va su biln doi hoa hgc cua cac tien chat 6 nhiem, ciing nhu ciia chinh no trong khong khi. Chinh vi vay, viec xay dung m6t mo hinh chinh tic co thi bilu diln dirge day du cac moi quan hg nay cd the noi la bat kha thi. Tii cuoi thgp men 90 ciia thi ky XX den nay, cac ling dyng ciia mgng noron nhan lao (ANN) trong dy bao chat lupng khong khi da dupe chiing minh la giai phap thay the hihi higu cac mo hinh thing ke tmyen thong [1], bai ANNs c6 the dupc huan luyen dl mo ta gan nhu hoan hao mot ham so bat ky Khac vcri cac mo hinh thong ke tmyin thong, ANNs^

khong doi hoi su hieu biet ly thuylt ve qua trinh cQng nhu phan bo dii lieu, thong qua qua trinh huan luygn ANNs c6 the tu khai quat chinh xac cac thong tin vl cac moi quan he giua cac bien so an trong bp dii lieu huan luygn ngay ca Irong nhung van dl mdi va chua xuat hien cac mo hinh ly thuyet Chinh vi nhiing kha nang nay, ANNs da Iro Ihanh mpt dl lai hap dan de phat triln cac mo hinh so va can nhac khi lya chpn cac phucmg ph^

thong ke Va trong ITnh vyc dy bao chat lugng khong khi, nhu se thay o phan sau, viec iing dyng ANNs da dgt duPc nhilu thanh tyu dang chii y ca tren Thi gioi va Vigt Nara, Mang naron nhan tgo (ANN) la mpt mo hinh toan duac xay dyng dya tren viec mo hinh hoa qua trinh xii ly thong tin ciia ragt he noron sinh hpc, bao gom ba hoac nhieu lop chiia cac noron (tl bao noron) dupc mo la trong Hinh 2. Trong do, lop dau tien dupc goi la Icrp dau vao (input layer), lap cuoi cung chiia kit qua dupc gpi la lap dau ra (output layer) va cac lop con Igi a giUa dupc ggi la lap an (hidden layers). Moi noron nhan tin higu tir cac naron khac, miic dp quan trong cua cac Hen kit nay dupc the hien dudi dang mot so thuc - gpi la trpng so lien ket. Tap hgp cac trpng so nay tao thanh ma trgn trpng so w,j, no ma hoa kiln thiic, kinh nghigm tich liiy duoc ciia ANN thong qua qua trinh hpc t$p li tap dii hgu dau vao. LTu diem lon nhat ciia ANN chinh la kha nang ty: phai hien cac thong tin ve moi quan hg giiia cac thong so

(3)

ing u u n g va Utg 1 ap cm KHUA HUC & CUNti NliHli lbb(Ub): 15J - IDy d^u vao va dau ra an trong bo du ligu, ma

chiing khong the rao ta dupc b^ng cac phuong trinh loan hpc chirdi tic, vl ca ban, qua trirUi nay dupc thuc hign dya tren vigc dilu chinh trpng so lien kit giua cac naron - dupc goi ia qua binh huan luygn ciia mpt ANN.

TlOD,,i

Hinh 1. Mo hinh todn cua mgt naron

Hinh 2. Kien true ca bdn cua mgt ANN Qua trinh xii Iy thpng tin ciia naron Ihii _;

(Hinh 1) duac mo ta van tit theo phuong Irinh (1) va (2). Dau tien, no se nhgn tin higu X, tu cac noron phia Imcrc c6 trpng sp ttrong ung la w,j. Toan bp cac thong tin nay se duac tong hpp thong qua ham tong (summing function) sau do duac xii ly bdi ham tmyen (transfer fuction) dl chuyen thanh tin higu daura.

(1) (2) l^ng dling cda ANN trong dir bao chat luung khSng khi

v l mat nguyen tac, ANN dy doan hanh vi ciia doi tupng (kit qua) trong tuong lai dua vao chiic nang suy lugn ciia no thong qua vigc phan tich va khai quat thong tin tir bp du ligu

kinh nghigm Irong qua khii va hi^n lgi - giong voi ca che ciia qua trinh dy bao. Nhu da biet, moi quan hg giiia cac tiln chat 6 nhilm va cac thong so khi tupng den chat 6 nhiera can dy bao la rat phiic tgp, do do, co thi noi dy bao chat lupng khong khi la vo cimg kho khan.

Thi gidi

Ngay tir thgp nien 90 cua thi ky XX, mot so mo hinh iing dyng ANN irong dy bao nong dp chat 6 nhiem da thu duac mpt so Ihanh cong buoc dau gay lieng vang Ion. Co the ke din a day nhu [3], trong nghien ciiu nay Yi va Prybutok da phat trien Ihanh cong mo hinh dy bao nong dp ozon cho khu cong nghiep tgi Bac My. Mo hinh sii dung chin thong so dau vao bgo g6tn nong dp Oj, linh chat ciia ngay can dy bao (ngay nghi/lam viec), nong dp ciia bin tiln chat (CO2, NO, NO3 va NOx) va bon Ihong so khi tuong (nhigt do, toe dp gio, huong gio). Kit qua thu dupc ttr mo hinh ANN so vai hai mo hinh doi chiing mpt sir dyng phuang phap phan tich hoi quy phi tuyin (regression analysis) va rapt la mo hinh ARIMA dlu xuat sic hon. Dua tren nhiing thanh cong do, cho den nay ANN da dupc nghien cuu va iing dung rpng rai tai nhieu quoc gia tr8n The giai de du bao nhilu thong so 6 nhiem khac nhau va da dgl dupc nhiing thanh tim nhat dinh vl mgt ky thuat ciing nhu xahpi.

Nam 2003, Chaloulakou da so sanh higu nang ciia mo hinh ANN (MLP) va hoi quy da biln (LR -Multiple Linear Regression) khi phat trien mo hinh du bao thong ke nong do byi PMio cho thanh pho Alhen, Hi Lap [6], Kit qua thu dupc cho thay, trong lat ca cac tmong hpp dupc so sanh voi cung thong so dau vao, mo hinh ANN deu cho kit qua xual sic hon vai tat ca cac chi tieu thong ke dupc xem xet Cu thi, vai nam thong so dau vao (DT = (Tma^

- Tmm), WS - toe do gio, WDI - huang gi6, RH - dp am tuang doi, va DoW la thara so ngay trong luan) h? so MAE, RMSE, R^ va d ciia mo hinh MLPl lan lupt lg 16(1,48) Hg/m', 21,19(0,95) ^g/m', 0,47(0,03) va

(4)

Nghiem irung uung Vfl £^(g

0,78(0,01), trong khi do ciia LRl tuong iing Ian lupt la 17,96(1,6) pg/m^ 23,4(1,12)

^lg/m^ 0,34(0,03) va 0,73(0,01). Khi bo sung them nong dp ciia PMio tgi budc thai gian tmdc do (PMiD-i) higu suit dy bao cua ca rao hinh LR va MLP dlu cd su cai thien va ciing giong nhu MLPl thi mo hmh MLP2 cung cho higu suat tot hon tren bp dii ligu kilm chiing (testing), kit qua MAE, RMSE, R^ va d lan lupt la 12,62(1,21) pg/m^ 16,94(0,76) ^lg/m^

0,65(0,03) va 0,9(0,01), Trong khi LR2 la 14,07(1,26) jig/m', 18,37(0,88) pg/m^

0,6(0,03) va 0,87(0,01) Ket qud nay tuang dong vdi cac nghien ciiu luong ty da duac bao cao tren thi gidi, tgi Bi [5], Italy [7], Tmng Quoc [8], Chile [9].. . Them vao do, cac kit qua dupe bao cao trong [10] khi so sanh hieu nang ciia mpt so mo hinh du bao thong ke doi vdi nong dp SOi tgi hai thanh pho Siracura (Italy - thanh phi cong nghiep) va Benfast (Anh - khu do thi), kit qua thu duoc til mo hinh ANN vdi cac mo hinh khac la rat kha quan. Cu thi, doi vdi Siracura (du ligu trgra Melilli) he so xac dinh (d) va hg so tuong quan Peason (r) lan lupt la 0,77 va 0,66 tucmg ling vdi cac mo hinh khac dgt 0,67 din 0,78 doi vdi he so d va 0,53 den 0,64 doi vdi r.

Khi dy bao cho Belfast kit qua ciia mo hinh ANN tuong ling la 0,83 doi vdi d va 0,75 doi vdir.

Doi vdi tmong hop du bao cimg liic nhieu thong so 6 nhiem [11], ket qui duoc bao cao trong nhieu nghien ciiu da cho thay diem mgnh cua cong cy ANN so vdi cac phuang phap CO diln nhu hoi quy (MLR), logic md (FR), .do vigc xay dtmg mo hinh kha don gian nhung hieu sual lai tuong doi cao, khong doi hoi cao vl nguon nhan luc ciing nhu co sd hg tang. Dgc biet, doi vdi cgc thong so 6 nhiem thii cap nhu O3 Ihi cac mo hinh MLR, FL, ARIMA... khong dgt duoc higu suat cao do nong dp cua chgt 6 nhiera thii cap O3 ngoai phy thupe vao cac tham so khi tupng, nd cdn phy thupe vao dien biln cua cac tien chat (doi vdi O3 la NOx, CO va VOC). Nam 2007 U.Bmnelli va cong sy [7] da phat triln mo

hinh ANN dl du bao nam Ihong so chat lugng khong khi (AQI - air quality index) cho thanh pho Palermo, Italy, bao gom SO2, O3, PMio, NO2 va CO su dung dii ligu tir 08 trgm quan trie. M6 hinh ELMAN - ANN dS dupc lua chpn vdl MAE cua SO2 nim trong khoang 1,52 pg/m' - 3,52 ng/m' tiiong iing vdi niin trong khoang 0,89 - 0,96; CO la 0,09 pg/m'- 0,39 jig/m^ va 0,93 - 0,96; NO2 la 3,77 ng/m' - 23,42 jig/m^ va 0,90 - 0,98; O3 la 3,29 Hg/m^ - 3,59 ^ig/m^ va 0,72 - 0,87; va PMio lan lupt la 2,77 ng/ra' - 5,58 \ig/m^ va 0,93 - 0,97 tucmg img. Kit qua lir nghien ciiu nay rapt Ian niia khang dinh viec dy bao cac chat 6 nhiem Ihii cap nhu O3 la kho khan hon, chinh -vi vgy dp tin cay ciia mo hinh doi voi thong so nay khong cao nhu cac thong so 0 nhiem so cap khac. Chinh vi vgy, nhieu mo hinh Iai da dupc nghien ciiu nham nang cao hiSu suit du bao cac chat 6 nhiem thii cap, dgc bigt la O3, co thi ke den d day nhu mo hinh kit hpp giiia PCR (hoi quy dianh phan chinh) va ANN dupc bao cao trong [12], rao hinh kit hpp giiia GA (thuat giai di troyln) va ANN [13], PCA - ANN [2], [14]. Ket qua duPc bao cao trong cac tai ligu nay cho thay hieu suit du bao duac cai thign dang ke so vdi ANN thong thuong.

Vdi dilu kign khi hgu tucmg ty Vi§t Nam, cac mo hinh dy bao chat lupng khong khi iing dyng ANN cung da dupc nghien ciiu va iing dyng tgi Thai Lan [15] da phai triln mo hinh ANN va LR de dy bao nong dp O3 cho Bang Coc, Thai Lan. Bao cao nay cho thay hieu nang cua mo hinh ANN la xuat sac hon nil nhieu so vdi LR vdi cung tham so dau vao, cu the cac chi so R^ ciia md hinh ANN dat 0,85 - 0,89, tuang ling vdi RMSE = 11,8 ppb - 13,5 ppb va MAE = 8,6 ppb - 10,3 ppb. Trong khi do, chi tieu R^ cua mo hinh LR cao nhat chi dgt 0,396. Cac kit qua nay cho thay, ANN la mpt hudng tilp can don gian va kha thi.

Vift Nam

Tgi Vigt Nam, mac du van de dy bao chat lupng khong khi ciing da dupc nghien ciiu tu thgp nien 90 cua thi ky XX, tuy nhien, cac

(5)

p cm is.nuA niy"^ sc i^uiNU iNunt:, m6 hinh da dupc nghien cuu va sii dyng tgp

trung chii ylu vao nhom cac mo hinh du bao sl^tri nhu CMAQ, WRF/Chera... [16], [18].

Den nam 2015, vin dl nghien ciiu iing dyng ANN ti-ong dy bao chat lupng khong khi mdi CO nhung bao cao diy tien ve vin dl nay dupc xuit ban [19]. Trong nghien cuu nay, tac gik nghien cuu sir dung ANN de bii dii li^u quan trie chat lupng khong khi ciia bui PMio va SO2, kgt qua thu dupc budc dau la kha kha quan vdi hg so tucmg quan Peason (r) nim ti-ong khoang 0,39 den 0,51. Them nira, quy luat phan bo xac suit ciia bp dii lieu da bu vdi b6 dii lieu thyc tl co su tuong quan tot va luong dong vdi cac nghien ciiu vl phan bo xac suit trudc do [20]. Tir do cho den nay, mpt so dang ANNs cung da duoc nghien ciiu nham nang cao hieu suit du bao va dam bao tinh kha thi khi iing dyng cac mo hinh nay trong thyc tl Mgc du so luang cac nghien Cliu con it, nhung kit qua thu dupc ciing dat dupc mpt so thanh tuu dang chii y. [21] dS nghien ciiu iing dyng ragng ESN (Echo stale network - ragng trang thai phan hoi) va MLP de du bao nong dp ciia ba thdng so chat lupng khong khi, bao gora SO2, PMio va NO2 tgi Ha Npi vdi 07 bien dau vao bao gom nong dp ciia ba chat 6 nhiem can du bao (SO2, PMio va NO2) va bon thong so khi tuong gom toe dp gid (WS), hudng gid (WD), nhiet dp (T) va dp am (RH) tai budc thdi gian t-I. Dd chinh xac cua mo hinh ESN doi vdi SO3 trung binh dgt 74,7% vdi budc du bao 07 ngay, vdi PMio dat 83,8% va NO2 la 60%. Cdn MLP luong ling la 76,5%, 77,6% va 72,7%, tuong img.

Cac ket qua dy bao da thong so ciing da dupc bao cao trong [22]. Trong nghign cuu nay, tac gia su dung MLP dl xay dung mo hinh dy bao nong dp ozon vdi budc Ihdi gian 08 gid.

Cau tnic cua MLP duac toi uu hda bing thuat loan di tmyen (GA). Chin biln dau vao dupc SIJ dyng bao gom O3, NO, NO3, VOC, toe dp gio (WS), hudng gid (WD), nhigt do (T), cudng dp blic xg cyc tim (UV) va thoi gign (0. Mo hinh ma tac gia sil dimg ngoai viec dy bao thdng so chinh la O3 thi cac thara so ve cac liln chat 6 nhiem gom (NO, NO2 va

VOC) Cling dupc dy bao ding Ihdi va dupc sii dyng nhu la dau vao cho budc dy bao ke tilp Vdl budc dy bap 08 gia, he so xac dinh R^ ciia md hinh dat 0,54 tuong iing vdi RMSE va MAE lin lupt la 5,37 ppb va 4,49 ppb. Trong khi mo hinh LR dupc sir dyng dl so sanh la 0,54 vdi RMSE va MAE la 22,83 ppb va 20,96 ppb. Doi vdi cac thong so phy gom VOC, NO va NO2 he so R^ dgl luang ling la 0,81; 0,69 va 0,83. Kit qua ciia cae nghien cuu nay la kha tuong dong vdi cac kit qua ciia cac md hinh cimg logi da dupc bao cao tren The gidi, kem theo do, dien bien nong dp ciia cac thong so duoc dy bao cd su tuong quan tot vdi dien biln thuc do tai tram quan ttac. Dilu nay la mpt tin higu tot, minh chiing rang ANN la mot cdng cu cd linh kha thi cao vdi dieu kien du lieu cung nhu nguon nhan lye quan ly chat lupng khong khi hien nay tai Vigl Nam

KET LUAN v A KIEN NGHI

Trong du bao chat lupng khdng khi, dien bien nong dp ciia cac thong so cin du bao la mot moi quan he phiic tgp giiia cac qua trinh vat Iy (khuech lan, lang, hda lan. .) va cac qua trinh biln doi hda hpc, rapt md hinh dy bao tot la mpt md hinh co the bilu dien dupc til ca cac moi quan he nay Tuy nhien tren thuc tl, mpt md hinh ly thuyet khd cd the Ihuc hien duac Trong khi, ANN lir lau da chiing minh dupc kha nang cua minh trong ITnh vuc nay bdi ANN khdng ddi hdi phai xay dyng mo hinh ly thuylt ma ban than no cd kha nang phat hien va anh xa cac moi quan hg an trong dii ligu thdng qua qua trinh hpc, Cac ket qua thu dupc lir cac nghien ciiu ve iing dyng ciia ANN trong du bao chat luong khdng khi tren da chp Ihiy, ANN la mpt hudng tiep can kha Ihi. Dac bigt trong dilu kign Viet Nam, viec tnln khai cac mo hinh so tri tren dign rpng la kha khd khan do so lupng ciing nhu chat lupng nguon nhan luc, mat khac, logi rad hinh nay ddi hdi cao vl dir lieu ciing nhu co sd ha tang. Trong khi, vigc vgn hanh cac md hinh dy bao thong ke, dgc biel la ANN khg don gian, yeu cau vl dir ligu va co sd ha ling cung

(6)

Nghiem Trung Dung vd Dtg Tap chl KHOA HOC & CONG NGHB 166(06); 153-159 khong qua cao. Tuy nhien ciing can phai ndi

them, hieu nang ciia cac md hinh ANN phu thupe vao so lupng va chit lupng ciia dii lieu quan trie, chinh vi vay, viec triln khai rpng rai logi mo hinh nay thuc tl eiing se gap cac khd khan nhit dinh bdi hg thong quan trie tgi Vigt Nam cdn it va thilu dong bd. Tuy vay, sy hign dign ciia cac md hinh du bao thong ke ndi chung va ANN ndi neng se dap iing va thay the duoc mo hinh du bao so Iri trong cac tmdng hpp dii lieu khdng day dit va du bao diem d nhiem (du bao pham vi hep).

Kit qua nghien cuu iing dtmg ANN trong du bao chit lucmg khong khi tir nam 1996 den nay tren Thi gidi va Vigt Nara dupc xera xet trong bai bao nay phin nao mo ta duoc biic tranh toan canh vl kha nang ANN trong ITnh vuc nay. Ket qua ciia cac nghien ciiu nay cho thay, ANN la mdt cdng cy manh va hoan toiin khd thi de ung dung tai Viet Nara. Tuy nhien, cac nghien ciiu tgi Viet Nam vl hudng tilp cgn nay mac dii cung da dat dupc mpt so kit qua nhat dinh nhung cdn kha han chl, vi vgy mong muon vdi nhung thong tin cimg c ^ tir bai bao nay se day manh han nira vigc nghien Cliu hudng tilp can nay trong du bao chit lupng khdng khi ndi rieng va bao ve mdi tmdng ndi chung.

TAI LIEU THAM KHAO 1 Yang Zhang, Marc Bocquet, Vivien Mallet, Christian Seigneur, and Alexander Baklanov (2012), "Real-time air quality forecastmg, part I:

History, techniques, and current status", Atmospheric Environment 60, pp 632-655 2 A, S Luna, M. L L Paredes, G C. G de -Ohveira, and S M Correa (2014), "Prediction of

ozone concentration in tropospheric levels using artificial neural networks and support vector machine at Rio de Janeiro, Brazil", Atmospheric Environment 98, pp 98-104

3 Junsub Yl, Victor R Prybutok (1996), "A neural network model forecasting for prediction of daily maximum ozone concentration in an industrialized urban area", Environmental Pollution 92 (3), pp 349-357.

4 Alessandro Fasso and Ilia Negn (2002),

"Multi-step forecasting for nonlinear models of 158

high frequency ground ozone data; a Monte Carlo approach", Environmetrics 13 (4), pp 365-378 5 Hooyberghs Jef, Mensink Clemens, Dumont Gerwin, Fierens Frans, and Brasseur Olivier (2005)

"A neural network forecast for daily average PMlO concentradons in Belgium". Atmosphenc Environment 39(18), pp 3279-3289 6 Archontoula Chaloulakou, Georgios Grivas and Nikolas SpyreUis (2003), "Neural Netwoik and Multiple Regression Models for PMIO Prediction in Athens' A Comparative Assessment", Jouma! of the Air & Waste Managemeni Association 53, pp 1183—1190.

7. U. Bmnelh, V Piazza, L Pignato, F Sorbello, and S, Vitabile (2007), "Two-days ahead prediction of daily maximum concentrations of S 0 2 , 0 3 , PMIO, N 0 2 , CO in die urban area of Palermo, Italy", Atmospheric Environment 41 (14), pp. 2967-2995

8. Wei-Zhen Lu, Wen-Jian Wang (2005),

"Potential assessment of the "support vector machine" method m forecasting ambient air pollutant trends", Chemosphere 59, pp. 693-701 9. Patncio Perez, Jorge Reyes (2006), "An integrated neural network model for PMIO forecasting". Atmospheric Environment 40, pp 2845-2851.

10. Giuseppe Nunnan. et al. (2004), "Modelling S02 concenUation at a poml with statistical approaches", Environmental Modelling &

Software 19, pp 887-905,

ILKunwar P Singh, Shikha Gupta, Atulesh Kumar, and Sheo Prasad Shukla (2012), "Linear and nonlinear modelmg approaches for urban air quality prediction", Science of the Total Environmenl 426, pp. 244-255

12 Saleh M. Al-AIawi, Sabah A Abdul-Wahab, and Charles S Bakheit (2008), "Combining principal component regression and artificial neural networks for more accurate predictions of gi-ound-level ozone", Environmental Modelling &

Software 23, pp 396-403,

13 Yu Feng. Wenfang Zhang, Dezhi Sun, and Liqiu Zhang (2011), "Ozone concentration forecast method based on genetic algoriJhm optimized back propagation neural networks and support vector machine data classification", Atmosphenc Environment 45(11), pp. 1979-1985

14 Che-hui Tsai, Li-chiu Chang, and Hsu-chemg Chiang (2009), "Forecastmg of ozone episode days by cost-sensitive neural network methods", Science ofThe Total Environment 407 pp 2124- 2135

15 Le Hoang Nghiem and Nguyen Thi Kun Oanh (2009), "Comparative analysis of maximuni

(7)

Nghiem Trung Diing vd Dtg Tap chi KHOA HOC & C 6 N G NGHE 166(06). 153-159 daily ozone levels m urban areas predicted by neural network to fill in the missing monitonng different statistical models", Science ,^«a 35, pp data of air quality", Joumal of Science and 276-283. Technology O'AST) 53 (3A), pp 199-204.

16 Truang Anh Son and Duong H l n g Son 20 Chii Thi Hong Nhung, Nghiem Tnmg Dung (2007), "Nghien ciiu thii nghigm ap dung he thong (2012), "Xac dinh luat phan bo xac suSt ciia dii mo hinh du bao chit lupng khong khi da quy mo |i$u chat lupng khong khi dirac quan trie tai Ha CMAQ 6 Viet Nam". Tap chi Khi tugng Thuy vdn. N$i", Tgp chi Khoa hgc vd Cong nghe. 50 (1), pp Ihang 12/2007, pp. 43-49 gjlg? s s . w I-F 17 Dam Duy An, Hoang Xuan Co, and Nguyen 21 Mac Duy Hung and Nghiem Trung Dung Tbi Kim Oanh (2008). "Photochemical smog (2016), "Application of Echo State Network for introduction and episode selection for the ground- the forecast of air quality". Joumal of Science and level ozone in Hanoi, Vietnam". VNU Journal of Technology (VAST) 54(1), pp 54-63

Science, Earth Sciences 24, pp 169-175 ^,, \ , %J , , >, / T T^ J ro T u vr I.- J V, ^^., . .,. 22, Mac Duy Hung, Nghiem Trung Dung, and 18 Le Hoang Nghiem and Nguyen Thi Kim u ^ n ^•,nt):-. ^A i , % i . * f.i „ n u i-innox "D I 1 J I Hoang Xuan Co (2016), Application of Mulblayer Oanh (2009), "Regional-scale modeling ozone au „ ^ , . , '! ^ . . . , . ..-i.h, „,.=r iu= f . 1 .L . • 11 T Perceptron Neural Netwonc tor the lorecast or quality over the continental soudi east asia", Tctp ^ , TT „ r , J-^

chi phdt tnen KH&CN, 12(2), pp, 111-120 troposphenc ozone m Hanoi", Journal of Science 19 Mac Duy Hung, Nghiem Trung Dung, and and Technology of Six University U l , pp,46-51 Dinh Thu Hang (2015), "Apphcation of artiticial

SUMMARY

A REVIEW OF APPLICATIONS OF ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS TO FORECAST OF AIR QUALITY

Nghiem Trung Dung', Mac Duy Hung''^', Hoang Xuan Co^

'School ofEnviromental Science and Technology - HUST

^College ofTechnology — TNU

^ Hanoi University of Sciences- VNU Artificial neural networks (ANN) has become an effective approach to altemate the traditional statistical model. Thus, ANNs have been successfully applied in many scientific disciplines. In the field of forecast of air quality, ANNs have had many notable achievements, therefore, ANNs have become an effective solution to combine and altemate the mimencal forecasting models in some cases such as the forecast of air quality of pollution point, lack of data, low quality of human resources and asynchronous infrastructui'e Nevertheless, in the best of our knowlege only small number of studies conducted in Vietnam on the use of ANN for forecast of air quality. These indicated that, this approach is still new and has not been received mterest in Vietnam This study IS, therefore, aimed at the providing an overview of die potential applications of ANN m forecastmg air quality in the world and Vietnam. Thence, it can contnbute to furthenng research of this field in Vietaam.

Keywords: Artificial neural network, ANN, forecast, prediction, air quality.

Ngay nhgn bdi: 30/3/2017; Ngdy phdn biin: 28/5/2017; Ngdy duyit ddng: 31/5/2017 ' TeT 0912 901524, Email: [email protected].

Referensi

Dokumen terkait

Nghien culi su' hai long cua du khach quoc te ve djch vu du Ijch tai Sapa PHAM THUY GIANG' T o m t^t DH'O trin md hinh SERVQUAL, bdi nghien etiu dd phdt triin bo thang do di

2010 cho rang, quyd't dinh mua nha cua khdch hdng tai llidnh phd Nannin, tinh Guangxi - Trung Qude bi anh hffdng, bdi: 1 Cac nhan td ben ngoai, bao gom: van hda, chinh sdeh eua nha

Hinh thai giai phau gian tTnh mach tinh d u ^ tren bang phan loai ciia Bahren 1983 chia thanh 5 type, theo do trong nghien ciiH ciia chung toi type I ehiem 50%, va type I I I ehiem

TAP CHf Y DUOC LAM SANG 108 Tap 12-56 5/2017 Tinh hinh su- dung khang sinh kinh nghiem va dk khang khang sinh 6* benh nhan viem phdi lien quan tho^ may Characteristics of pneumonia

JOURNAL OF 108-CUNICAL MEDICINE ANDPHARMACY Voi.12-N°3/2017 Danh gia hieu qua phuang phap hiit dich lien tuc ha thanh mon di du phdng viem ph6i 6" benh nhan tho* may Evaluate the

Nguyin D3ng Tien Tap chi KHOA HOC & CONG NGHE ]6606- 145-151 R A N S O M W A R E : TONG TIEN TREN KHONG GL\N SO Nguyen DSng Tien' Trudng Dgi hpc Kp thugt Hdu cdn Cong an nhdn ddn

Mau dung dich cd chiia chat khang oxy hda se cho gia tri dp hap thu thap hon mau tring khong c6 chat khang oxy hda Phifongph^ tdng nang luc khu redudngpower Nguyen tic xac dinh hoat

Da bdo chl ra 60 g cao khfl thanh pham tir 150g nguyen lieu gflm La sen va San tra theo phuong phap ngam Ignh vdi dung mfli cfln 96%, Cao khfl thdnh pham co cdc chi tieu hoa Iy dgt tieu