CHUONG TRlNH NGHIEN cau CCIAPETAI KHOA HOC CAP NHA NUdc MAsdKX 02-17/11-15
QUAN LY NHA Nl/OIC TRONG HOAT D O N G KHAM, C H O A BENH d CAC TINH KHU VUC TAY NGUYEN
ThS. VU THI MINH NGOC*
1. IChu vvrc Tay Nguyfln bap gdm 5 Uta:
Kpn Tum, Gia Lai, Ddk Ldk, Ddk Ndng va Lim Dfing, ed bifln gitii giap Lao, Cam-pu- chia. Vfii difln tich 54.641 km^ dfa so udc tito khotog 5,5 trigu ngudi (chigm 6% dto sfi ca nuflc), gfim 47 dto tflc a t a em eung chimg sfing, Tdy Nguygn hien dang tfin tgi itodu vfa dd khfi khto vd phit tridn kinh td va dn djta dfli sfing xa hfiL Ty lg hfi ngheo vd eto nghflo ctog tau ty 16 ngufli nghflo la ngudi dto tfic todu so cdn cao so vdi cdc tita ttong ca nude. Do viy, efing tie eham sdc stic khde vi khim, chiia beta (KCB) cho ngufii dto Tay Nguyfln cfinnhifl'ukhdkhto.
Dtog trudc tatog yflu edu ve phat trien kinh td - xa hpi Tiy Nguyfln, tu sau nam 2000, Dfag vd Nha nude ta da tbgc hien taifl'u chinh sdcb ddu tu l m dfii vdi Tiy Nguygn, ttong dd cd chita sich y tfl. Die biet phii kd ddn Quygt djnh sfi 168/2001/QD-Trg ngiy 30/10/2001 eua Thd tufag Chfta phd vd djnh humg dai hta.kghogch5nam2001- 2005vinhtog giii phap ea bto phit tridn kito td - xa hdi vtogTay Nguygn. Nhdvay, sfi lumg eie ea sdytdtaiddydicfisuthaydoi dtog kd, die biet li sfi lutag ttgm y td va bflta vien. Ndu tou nam 1990 ebi efi 34 beto vien vi 317 ttam y td to dgn nam 2005 da ed 58 bgnh vien, 629 ttgmy tdvi nam 2014, eon sfi nay ttog ldn 97 bfita vign, 726 ttam y tg.
Su gia ttag ve sfi lutag eae ea sd y td cung dfing ngbia vdi sg gia ttog vd sfi lugng giutag beta. Nim 1990, sfi giumg eda co sd y td la 5.812 giutag, ttong dd beta vien la 3.714 giutag, phfing khim: 87, beta vien die'u dufag va phue hfii chiic nfag: 53, ttam y td: 1.958. Tuong tog nhu vgy, den nam 2014 tfing sfi giutag bgta la 13.543, Ifa lugt tiimg togla 8.653; 606; 140; 4.144. Ngoilhe thfing eie CO sd y td edng lap, y td W todn tgi Tay Nguyfln ctog phdt tridn tuong doi mgta, tadt l i hg thfing beta vign tu tain, tau: Bgta vign Da khoa Thign Hgto, Benh vien Dgi hge y duge Hotog Ata Gia Lai...
Song song vdi vige phit trien co sd vit chdL cflng tic phit ttidn dpi ngu nhan luc trpng ngata Y td tai Tay Nguyfln duge die bigt chu ttgng. Dd tfag cutog cto bg y td chg eie khu vge vung siu, vung xa cua ca nudc, nam 2007, Chita phu da phfl duyflt
"Dd fa dip tgo nhto lgc y td chp vung khd khin, vung ndi cda eic tinh thudc midn Bde va mifl'n Trang, vtag dfing bfag sfing Cto Lpng va vung Tay Nguygn tbeo ehg dfl eu taydn". Theo dd, sfi cin bfl ngfah Y td 6 Tay Nguygn da tang Ifln ding kd. Nim 1990, tdng sfi cfa bp ngato Y tg d cie tito Tay Nguyfln la 3.870 ngufli, nim 2005 di tfag Ifln 8.345 ngufli va nam 2014 tang len 18.325 ngufli.
* Hpc vien Hanh chi'nh Quflc gia TiJlP CHf Q U A N Lf N H A NUOc - Sd 239 (12/2015)
:!1 CHUONG TRlNH NGHIEN cau COA BETAI KHOA HOC CAP NHA NUdC M A Sd KX 02-17/11 -15 Theo data gii eua cic sd Ytd, De fa nay
eung mfit sfi chinrng trita, du fa khie efi Uen quan da va dang gfip phto quan ttpng giup nfag cao so lupng, chdt lumg dfil ngu lao dfing n g i t a Y td tgi eac dja phmmg, die biet d taygn co sd, gdp phfa nfag cao hieu qua KCB cho ngudi dfa Tdy Nguyfln.
Bfln egta dd, Tay Nguyfln la khu vvrc m i ty IS ngufli dto cd the bao hidm y td cao hon mue tnmg bita ttfln ca nudc do cd nhlfl'u dfii tumg thuflc dien dupe Nha nudc todn phi, gfim: ngudi ngheo, ngudi dfa tfic todu sfi, niifim cfa ngbeo... Theo sfi Ugu cua Bao hidm Xa hpi eac tita Tiy Nguyfln cung edp, nim 2014, ty IS ngufii dfa cfi the bip hidm y td d cic tinh Tay Nguyen nbu sau: Lam Dong: 62,8%, Ddk Nflng: 63%, Ddk Ldk:
68%, Gia Lai: 70,1%, riflng d Kon Tum, ty lg nay li 83,1%.
Nhtog nam qua, tod sg quan tim cda Nha nudc vi chfta quydn cic dja phuang khu vue Tay Nguyfln, cflng tie ehim sde siie khde va KCB eho ngudf dto Tay Nguyfln da dat itofl'u kgt qui dfag gbi tafa: ttong giai doan 1999 - 2014, ty sudt tte em so smh chdt eua khu vge Tiy Nguygn da giam tu 64%o xufing cfin 25%o. Tita tdi nim 2014, ty suit chgt da giam hgn % so vfii nim 1999.
Trong boat dflng ehim sfic siic khde cho phu nu, ty lg phg nu dugc ehim sdc thai sfa, ty lg b i me/tte em dugc chim sde sau smh dfl'u tfag. Theo thflng kfl, ty lfl cac ba me khim thai 1 lto ttd Ifln d Tiy Nguyfln li 12,4%, cao hon muc 7,3% trung bmh cda ei nudc, die bigt khim thai 3 Ifa ttd Ign da tfag tdi 28,1%, eao hon muc 9,2% so vdi trang bita ci nude.
Mac du vgy toung bien nay, cbi phi y te vfa li khi cao doi vfii didu kign kita te cua cie gia dito d Tiy Nguygn, tadt li dfil vdi tfag ldp ngudl n ^ d o cie dto tgc todu sfi.
Cic sfi iigu khio sat eho thdy dang tfin tgi mpt
thuc ttmg bat bita dfag ttong viec eung tog va thu hirong cae loi ich phuc lpi y td.
6 Tiy Nguyfln, chita sach ttp giup y td hufag den tatag dfii tamg ngheo va khfi khfa da diroe cg the hda rfi net todt thfing qua Du to Cham sfic sue khfie tafa dfa eic tita khu VIIC Tiy Nguygn (giai dogn 2014 - 2019). Dg fa tap tnmg uu tign ddu tu xdy mfii, nfag cdp, sua ehua cdc phfing khim da khoa khu vvrc, bgta vign huyfln vd ttam y td xa, cung cdp ttang toflt b j va he thfing thfing to qufa ly y td; phat ttidn ngufin tata te, niidt la taydn xa vi tafa vien y td thfln, bfa.
Tuy viy, hiflu qua cua chmh saeh niy vfa ehua tic dflng mgta tdi mue dp chflnii lgch giua cac tfag ldp dto cu trong viflc thu hutag eic lpi ieh phue lpi y tg. Ndi cich khic, hg thdng phue lgi y tg d Tay Nguygn tay da dip fag dugc mfit sfi tau can eo bfa eua ngudi dfa taung vfa chua thvrc sg bap dim quydn dugc cham sdc stic kbne va KCB theo humg tidn bfl va cflng bfag xa hfiL dae biflt d taflm ngufli nghflo dfa tfic todu sfi.
2. Tu thvrc tdtten,cdthd thdy mfit sfi h m chd ttong lita vuc phit tridn ytdviqufaiy taa nufic dfii vfii iioat dfing cham sfic sue khdeviKCBcho ngufii dfa tai Tay Nguyfln, bao gom:
Thdnhit he thfing mgng lufli y td phat tridn ehira dfing bfi, die biflt li y td co sd, sfi lirong cic ttgm y td dgt chufa cfin thap, phfalmcicttgmyteda xufing cap, sfi ttgm y te duge xay mfii edn it Quy md beta vien tayen tita, bgta vign da khoa khu vvrc edn tao. Tmh ttmg qui tai d bflta vifln taygn tmh, bgta vifln da khoa khu vgc ngdy cfag gia tfag.
Thdhai, vigc md rflng, xay dvmg mfli hg thong CO sdy tg edn nWeu hgn chd do todu ngufin kita phi. Co sd vat chdt ttang toet bi KCB tai nhidu beta vign cfln lac hiu nfln TAP CHl Q U A N LfNHA N U d c - s d 239 (12/2015)
: Kfii^.^immrimy-
CHUONG TRlNH NGHIEN cau CUA DETAI KHOA HOC CAP NHA NUOC M A Sd KX 02-17/11-15 chua dip tog dugc tou edu KCB ngay etog
cao cda ngiroi dto.
Thu ba, ddi ngu y, bdc sy tay cd ttog ve sfi lirong taung chat lirong cfin hgn ehd. Do chita sdch thu hut ngudn toto lue efin taidu bat cap nfln d cac tita khu vuc Tiy Nguyen, die bigt li mfit sfi tita tau Dilc Nfing, Kon Tum rat khfi thu hut cdc bic sy dugc dio tao chita quy. Didu nay dfing nghia vfii viflc ngufin niim lue d he thfing y td eo sd cdn h m ehe.
Hign nay, chg dp, chito sich ctag dieu kign lim vigc chua bin dim ehinh l i nguygn tafa khidn bie sy trita dp tay nghe cap khfing muon ve lim viec d cac beta vien dja phuong. Tuy chita sieh luto chuydn bic sy da dgt mflt sd kdt qui budc diu toung ehg dfi dii ngfi ehua eao ngn chua tgo dupc dfing luc lim vige ebo dfii ngfl niy.
Thli ta, ty 16 suih con thu 3 tgi eic tita Tiy Nguy6n hign vfa d muc cao va cd xu hufag tfag, giim that thufag. Trong vdng 10 nim (2002 - 2012), ty lg smh con did 3 d Tiy Nguygn lufln duy tri muc tfag cap ban khofag 10% so vdi trung bmh cda ed nudc, dfing thdi, khdng bio dam dupc mdc giim fin djta. Trnng sfi eie tafim dfii tumg sita con thu 3 d Tiy Nguyen hien nay, cd itoeu vung thupc tadm dfing bao dfa tfic togu sfi. Bgn cata dfi, ty suit tu vong tie so sita, trd dufii 1 tudi vi tte dudi 5 tafii d Tiy Nguygn cdn cao hon so vol tnmg bita cua ei nudc. Digu niy cho thdy, vigc chim sde sue khde, KCB cho tte em d Tay Nguygn dtag li mfit thich thtic Ifa ttong phit tridn ytd dkhu vvrc nay.
Thdnim, mge du ty lg ngudi dfa Tay Nguygn cd the bio hiem y tg d i tfag, song vfa edn mfit sfi lumg khfing tad ciiua cd the bio hiem y tg; mat khic, viec su dung thd bio hidm y td ttong KCB eua ngudi dfa
cdn chua phfi bidn, chat lumg djch vu KCB ctog ehua cao.
3. Nhim khic phuc tatog hgn chg ttfln, cfa tfag cutag mgt sfi bign phip dfii vdi hogt dgng chim sfic sue khfie vi KCB eho ngufii dta d Tiy Nguygn, tatt.
Midn vign phi vi giim cie khofa thu vdi ngudi nghflo d beta vien cflng.
- Cai tfi mfi hita tfi chtic ctog tou co che qufa ly tii chita ttong cic beiih vifln.
- Nhi nudc cfa giii quydt mfit cdch can bfa vto dd tidn luong cho dfii ngfl y bdc sy, y t i dd tatog ngudi dim nhiflm cbtic ttich eung tog dieh vu phde lgi cflng niy hoan toto yfln tim vfli cflng vige.
- Md rfing mfit sfi dfii ttrong thufic dign duge humg bio hiem y tg, sdm ban so vdi 16 trita de ra ttong Luit Bao Uim y ti ban hdta cufii nim 2008, die bifit vfli nhfag n g i t a nghe thufie khu vgc phi chfta thlic, tau tidu tbu cdng nghigp, lao dfing tg do, ndng dto... todm bao diin cho nhtag tdng ldp lao ddng ngheo niy ed co hfii duge tidp cfa vfii djch vu cham sfic sue khdeo
TiiUgutiiamkbio:
1. Quygtdinhsg656/TTgngiyl3/9/1996cia Thi tuang Chinh phi vgphit trito khih tg - xJ hdivungTayNguyentiidikyi996-2000vi2010.
2. Bfl Y tg - Vien Chign lupc va chhih sich y tg. Bao do dinh gii tic ddng ndi dunghd Bp chongudingheo ciaDuto chim sdc sue khie nhto dto dc tinh Tay Nguyen. H. 2009.
3. Bui Minh Dgo. Tbuc ttang phit tiiin Tiy Nguyto va mpt sd vto dgphit tridn bto vtog H. NXB Khoa hpc xahpL 2011.
4. Sd Y te Dik Lik. Ba'o cio cdng tic Y tl nim 2013 vi nMgm vu trpng tim cdng tic y ti!
nim 2014
5. Sd Y te Kon Tum. Bio do cia SdYtgtinh Kon Tum ttong chuang trinh lim vi$c vdi doin khao sit De til TN3/X07.
7. Trudng Dai hpc Khoa hpc xa hfii vi nhin vto. Phit ttign xi hpl va Quto ly phit ttidn xihgi dTiyNguyenlKiyia Hfii thio khoa hpc, H. 2014.
TJllP CHf Q U A N Lf NHA NUdC - Sd 239 (12/2015)