DANH GIA KET QUA PHAU THUAT VO" XUONG BANH CHE TAI BENH VIEN VIET OljfC TU THANG 1/2006 DEN 12/2007 Nguyen Xuan Thuy*,
Duong Dinh Toan*, Le Van Loi
I. OAT VAN OE
Xuong banh che co chiic nang rat quan trong trong hoat dong cua khdp gdi [5]. Didu tri vd xuong banh che nham muc dich phuc hoi co nang khdp gdi. Hai phuong phap phiu thuat vo xuong banh che thudng dugc ap dung tai benh vien Viet Ddc dd la: budc vong chi thep (Cerclage) va neo ep so 8 (Haubanage). Viec chi dinh ap dung phuong phap nao cho hop ly phu thuoc vao ton thuong giai phau, hinh thai ton thuong. Dong thdi sau mo che do tap luyen phuc hoi co nang khdp gdi la yeu td quan trong de dieu tri sau phau thuat.
Xuat phat tir thuc tien tren chung tdi thuc hien nghien cuu de tai vdi muc tieu nhu sau:
1. Danh gia ket qua phau thuat ket hop xuong banh che tai Benh vien Viet Ddc.
2. Neu chi dinh md ket hop xuong banh che theo cac ky thuat.
II. TU UEU VA PHUONG PHAP NGHIEN CUU Ddi tuong nghien ciru
80 benh nhan giy xuong banh che dugc md bang ky thuat buoc vong chi thep va ky
thuat neo ep so 8 tai Benh vien Viet Ddc tir 1/2006 den 12/2007 (trong 2 nam), cd day du ho so benh an, dia chi rd rang, cd du phim XQ trudc md va sau md.
Tieu chuan loai trir:
- Khdng chon nhirng benh nhan mo ket xuong banh che bang ky thuat khac.
- Khong chgn nhirng benh nhan giy xuong banh che benh ly, nhirng benh nhan phiu thuat giy lai xuong banh che, di chiing can lech, khdp gia.
- Nhirng benh nhan benh an dia chi khdng ro rang.
Phuong phap nghien ciiu: Mo ta, hoi ciiu.
Phuong phap md: diing hai ky thuat: neo ep va buoc vdng chi thep.
Danh gia ket qua sau md: Dua tren phuong phap do tam van dong ciia khdp gdi do vien han lam phiu thuat chinh hinh cua Hoa Ky dugc hgi nghi Vancouver (Canada) thong qua 1964.
Xir ly sd lieu: bang thuat toan thdng ke y hgc SPSS 15.0.
* Bijnh vien Viet Due
**BVDa khoa Dire Giang
III. KET QUA VA BAN LUAN
• Tuoi:
Bang 1: Ty le theo tuoi
Tudi Sd ludng Ti le %
< 10 tuoi 0 0
11-20 4 5,0
21-30 26 32,5
31-40 18 22,5
41-50 18 22,5
51-60 8 10,0
>60 6 7,5
Cong 80 100
Nhan xet: Ket qua bang 1 cho thay: Ty le vo xuong banh che chii yeu gap d lira tudi lao dong tir 21- 60 Tuoi trung binh la: 33,2 ±11,3
• Thuong tdn giai phiu benh:
Bang 2: Phan loai theo tdn thuong giai phau benh.
Hinh thai tdn thUdng Tdng sd Ti le %
Gay ngang 28 35,0
Gay nhieu manh 47 5 8,8
Gay dpc 05 6,2
Cdng 80 100
• Phan loai theo tdn thuong:
31.3%
• Gay k m
• Gay ho
Bieu dd 1: Ty le giy kin va giy hd.
• Ky thuat md
Bang 3: Ky thuat md
Ky thuat md Tong so Ti le %
Budc vdng chi thep 60 75,0
Neo ep so tam 20 25,0
Cdng 80 100
Trong 58 benh nhan cd dinh bot sau md deu duoc md bang ky thuat budc vong chi thep, chi co 02 trudng hop md bang ky thuat buoc vdng chi thep khdng bd bdt tang cudng sau md 4 tuan; 02 trudng hop nay cd tdn thuong giai phiu benh la vo doc. Con 22 truong hop khong bd bot tang cudng sau md thi cd 20 truong hop dugc md bing ky thuat neo ep sd 8, 02 truong hop khdng bd bdt tang cuong sau md dugc md bang ky thuat budc vdng chi thep, 02 trudng hgp nay cd tdn thuong giai phiu benh gay ngang.
• Tap luyen sau md
Bang 4: tap luyen sau md
PhUdng phap tap luyen Tong so Ti le %
Vat ly tri lieu 26 32,5
Tu tap van dpng 54 67,5
Cdng 80 100
Nhan xet: Chi co 32% tap vat ly tri lieu sau md.
Bang 5. Danh gia ket qua phuc hdi gap khdp gdi
Bien dd gap Budc vdng chi thep Neo ep sd 8 Cdng
Gap 140° 22 14 36
Gap 110°-130° 23 06 29
Gap 90° -110° 11 0 11
Gap dudi 90° 04 0 04
Cdng 60 20 80
Nhan xet:
Ket qua tren cho thay dgng tac han che gap khdp gdi dudi 90° cd 04 (6,7%) trudng hop, ca 04 trudng hop deu dugc md vdi ky thuat buoc vong chi thep cd bd bdt tang cudng 4 tuan, ca 04 trudng hgp tut tap sau md va cd tdn thuong phoi hop.
11 (18,3%) trudng hop han che gap khdp gdi 90° - 100°, trong dd cd 11 trudng hop dugc md bang ky thuat buoc vdng chi thep va cd bd bdt tang cudng.
Nhu vay: Bien do gap gdi kem gap d nhung benh nhan cd tdn thuong phoi hop va tu tap sau md va dugc md bang ky thuat buoc
vong chi thep. Nen viec tap vat ly tri lieu nhan nay la rat can thiet, va ky thuat mo la rat phuc hoi chirc nang sau mo cho nhirng benh quan trong.
Bang 6: Danh gia ket qua phuc hoi dudi khdp gdi Bien do duoi gdi Budc vdng
chi thep Neo ep sd 8 Cdng
Dudi 0° 54 1! 73
Dudi kem 5°-10° 06 01 07
Cpng 60 20 80
Nhan xet:
Sd lieu tren cho thay dong tac dudi kem 5° - 10° cd 07 trudng hop trong do cd 06 (10%) truong hop duoc md bang ky thuat buoc vong chi thep co bd bot tang cudng va tu tap sau md, 01 (5,0%) trudng hop duoc md bang ky thuat neo ep sd tam co tdn thuong phoi hop.
- Ty le phuc hdi dudi gdi giua hai ky thuat sir khac biet khong cd y nghia thdng ke vdi p >
0,05.
Bang 7. Bang tdng hop phan loai ket qua theo ky thuat md
Ket qua
Budc vdng
chi thep Neo ep sd 8 Cdng
Ket qua
n % n % N %
Rat tdt 22 367 13 65,0 35 (43,8)
Tdt 22 367 07 35,0 29 (36,2)
Trung binh 10 16,6 0 0 10 (12,5)
Kem 06 10,0 0 0 06 (7,5)
Cdng 60 100 20 100 80 100
P p < 0,05
Nhan xet:
So lieu tren cho thay ket qua:
- Ddi vdi ky thuat bupc vdng chi thep:
Rat tdt va tdt 44/60 (73,4%) Trung binh va kem 16/60 (26,6%) - Ddi vdi ky thuat neo ep so tam:
Rat tot va tdt: 20/20 (100%)
Khong cd trudng hop nao trung binh va kem.
- Su khac biet giua hai ky thuat cd y nghTa thdng ke p < 0,05.
- 06 trudng hep ket qua xau: cd 05 truong hop vd xuong banh che do tai nan giao thdng; cd 01 trudng hop tai nan lao dong. Ca 06 trudng hep cd tdn thuong giai phiu benh gay nhidu manh.
Cd 03 trudng hop gay hd va 03 trudng hop gay kin.
Ca 06 trudng hop tir tap sau md ket xuong, trong 06 trudng hop nay cd 04 trudng hop tdn thuong phoi hop vdi gay lien ldi cau,
tren loi cau xuong dui, 02 trudng hop ton thuong don thuan.
06 trudng hop nay co 03 trudng hop kham lai sau 6 thang va 03 truong hop kham lai sau 12 thang. Ca 06 trudng hop nay deu dugc md bang ky thuat buoc vong chi thep va cd bo bdt dng dui - cang - cd chan sau md 4 tuan tang cudng.
- 10 trudng hop cd ket qua trung binh dugc md bang ky thuat buoc vong chi thep;
trong do co 05 truong hop gay kin va 05 trudng hop gay hd. Trong 10 trudng hgp nay cd 09 trudng hgp gay xucrng banh che do tai nan giao thong, con 01 trudng hop do tai nan lao dong.
Cd 02 trudng hop cd tdn thuong giai phiu benh ly gay ngang va 08 trudng hgp co tdn thuong giai phau benh ly gay nhieu manh (hinh sao).
Co 07 trudng hop tdn thuong phoi hop va 03 trudng hop tdn thuong don thuan.
Co 05 trudng hop kham lai sau 6 thang, cd 01 trudng hgp kham lai sau 12 thang va 04 trudng hgp kham lai sau 18 thang.
Ca 10 trudng hgp nay ddu dugc md bang ky thuat buoc vong chi thepcd bd bdt dng dui - cang - ban - cd chan tang cudng 4 tuan.
• Bien chirng
80 benh nhan dugc md vd xuong banh che bang ky thuat buoc vong chi thep va neo ep so 8 den kham lai, thai gian den kham lai sdm nhat la 6 thang va lau nhat la 20 thang.
- Cd 06 trudng hgp cung khdp gdi.
- Qua chup XQ khdp gdi thang nghieng xuong deu lien tdt, khong cd trudng hop nao bien chiing cham lien xuong hoac khong lien xuong va khong cd trudng hop nao cd hoai tir vo mach.
- Cd 04 trudng hgp md bang ky thuat budc vong chi thep bi dirt chi thep.
IV. KET LUAN
Qua 80 benh nhan vd xuong banh che dugc md ket hgp xuong tai Benh vien Viet Ddc trong thdi gian tir thang 1-2006 den thang 12-2007. Sau khi kham lai 80 benh nhan (100%). Vdi ket qua thu thap dugc, chiing toi tdng hop, phan tich cac so lieu va rut ra ket luan nhu sau:
1. Ket qua phuc hdi ca nang khdp gdi sau md ket xuong banh che bang ky thuat buoc vdng chi thep va neo ep sd tam.
80 benh nhan dugc md ket xuong banh che trong do 60 benh nhan dugc md bang ky thuat buoc vong chi thep va 20 benh nhan dugc md bang ky thuat neo ep sd 8. Dugc kham lai trong khoang thdi gian tir 5 den 28 thang sau md ket xuong nhu sau:
- Md bang ky thuat buoc vong chi thep (60 benh nhan).
+ Rat tdt: 22/60 truong hop.
+ Tot: 22/60 trudng hop.
+ Trung binh: 10/60 trudng hgp.
+ Kem: 6/60 trudng hgp.
Ket qua rat tdt va tdt cua benh nhan dugc md bang ky thuat buoc vong chi thep 44/60 (73,3%) - trung binh va kem 16/60 (26,7%).
- Md bang ky thuat neo ep so 8 (20 trudng hop).
+ Rat tot: 13/20 trudng hop.
+ Tdt: 7/20 trudng hgp.
+ Khong cd ket qua trung binh va kem.
Nhu vay ket qua rat tdt va tdt ciia benh nhan dugc md bang ky thuat neo ep sd 8 la 20/20(100%).
Nhu vay: Ky thuat neo ep so tam cho ket qua phuc hdi co nang khdp gdi tdt, neu dugc md diing chi dinh.
2. Neu chi djnh mo ket hop xuong banh che theo cac ky thuat.
* Ddi vdi nhirng benh nhan vo xuong banh che co ton thuong giai phau benh gay ngang (hai manh hoac gay ba manh) cd di lech manh vo >3mm va do chenh manh vd d mat khdp > 2mm ke ca gay kin va gay hd nen ap dung ky thuat neo ep so 8. Sau md nen tap van dong sdm va tap van dong phuc hdi co nang khdp gdi tai khoa vat ly tri lieu.
* Ddi vdi nhung benh nhan vd xuong banh che co tdn thuong giai phiu benh gay nhieu manh (hinh sao), vo doc cd di lech manh vd >3mm va do chenh manh xuong vo d mat khdp > 2mm ke ca gay kin va gay hd nen ap dung ky thuat buoc vong chi thep co bo dng bot dui cSng cd chan tang curing 4 tuan sau md va viec cdn thiet phai tap phuc hdi chiic nang ngay sau md ke ca trong giai doan bat dong bot va tap van dong phuc hdi chuc nang khdp gdi tai khoa vat ly trj lieu sau khi bd bot.
Dac biet ddi vdi nhung benh nhan cd tdn thuong phoi- hop can tang cucmg tap tai khoa vat ly trj lieu trong thai gian dai, tren 1 nam se cho ket qua tot hon.
TAI LIEU THAM KHAO
1. Dd Xuan Hop (1972), "Xuong bdnh che ", Giai phiu thuc dung ngoai khoa chi tren - chi dudi, Nha xuat ban Y hoc, Trang 245 - 269 - 279 - 310 - 313 - 323 - 331.
2. Nguyen Cong Khanh (1978), "Ket xitang bdnh che bang ky thuat neo ep mat trudc cd dung dinh Kirschner", Luan van chuyen khoa cap II, Trudng Dai hoc Y khoa Ha Noi, Trang 15.
3. Tran Dure Mau (1994), "Ky thuat ket xuong bdnh che bang phuong phap budc vdng neo ep trong xuong", Ngoai khoa, Tap 24 so 4, Trang 20- 23.
4. Berg E.F (1997), "Open reduction internal fixation of displacde transverse Patella fracture with Figure - eight through
parallel cannulated compression screws".
I Orthop Trauma, 11(8), page 573 - 576.
5. Bostrom. A. (1972), Fracture of the patella. A Study of 422 patella Frectures acta, orthop scand. Suppl. 143 -5- 80.
6. Brooke R. (1937), "The treatment of fractured patella by excision. A study of
morphology and function Br J". Surg.
24.743-747.