NQHIEN C d a - TRAO DOI
Nhu'ng giai phap nang cao hieu qua hoat dong xuat khau trone thofi eian tdi
* - ' » - ' NGUYIN Hfla NAm- Th&i gian qua, tlii trtf&ng xuS't khau hang hoa ciia ntfdc ta cia mS rfing ca v6 quy mo va ccf cS'u mat hang, gop phan khong nho vao tang trifdng kim ngach xua't khS'u. Nhif do, Viet Nam da nhanh chong cai thien vi thfi' de chiSm thtf hang cao tren ban d6 xua't khfl'u th6' gidi. Tuy nhi^n, b6n canh nhiing thanli cdng, thi hoat dong xuSft kh^u cua Viet Nam cung dang bgc 16 nhiSu han ch§, can CO nhffng giai phap khSc phuc trong th&i gian t&i.
THLfC TRANG
Trong giai doan 2007-2010 (Irir nam 2009), xual khau CO sy tang trudng manh me, song nhap khau tang nhanh httn, keo theo tang nhap sieu, Giai doan 2011-2019, nhd sir phuc hoi kinh le trong nui^c va quoc te, xuat - nh§p kh£u cua Vigt Nam deu tang nhanh trd lai, Xuat kha'u tang tir 96,9 ty USD nam 2011 len 264,2 ty USD vao nam 2019, trung binh tang 15,5%/nam. Nhap khau tang trung binh 12,9%/nam trong cung ky. Can can thifcfng mai dat thang dU sau nam 2011, lan Wot tiJmlfc 748,8 tneu USD nam 2012 len de'n tren 11,1 ty USD nam 2019 (trir nam 2015 nhap sieu 3,6 ty USD) (Hinh),
Co ca'u tht tru'dng xua't khau co sU dich chuyen theo hudng tang ty trgng xua't khau sang chau Au va My (lan wot chie'm ty trpng 18,4% va 23,4% nam 2018 so vdi 15,2% va 13,4% nam 2007); giam dan ty trong ciia thi
HiNH: Dltti BIEN X G A T , N H A P KHAG C U A VIET MAM, 2 0 0 7 - 2 0 1 9 300,000,000 r
250,000,000 I 200,000,000 ; 150,000,000 I 100,000,(K)0
50,000,000
^ X n ^ t kljSn (lOOOUSD) ^ N b R p khRQ (lOOOUSD) E s a C a n can thinnig mai (1000LSD) - * - T 6 e do lang tnrong snal khan (%) - » - T 5 c do lang tmims nhap klian (%)
N g u o n , Vien Nghien CLTU quan ly kinh te Trung rTong, 2 0 2 0
trudng chSu A (lit 65,8% xuong 53,6%).
Ngifdc lai, Trung Quoc, Han Quo'c va ASEAN la nhffng thi trifdng nhap khau chii cho't cila Viet Nam giai doan 2007- 2018 (ty trong trong tdng nhap khau lan lffdt la 26,62%; 16,04% va 16,3%). Tang trffdng nhap khau tff Han Qudc dat mffc cao nha't giai doan 2007-2018 (23,16%), Hep de'n la Trung Qudc (19,94%), Trong nhieu nam, Viet Nam it nhieu da tham gia vao chudi gia tri d khu vifc chau A va xua't khau san pham sang cMu Au vii My (Anh Ngpc, 2019).
Tuy nhien, ty trpng gia tri gia tang (GTGT) trong nffdc ciia xua't khau cua Viet Nam lai cd xu hffdng giiim. Tren cd sd dfl lieu GTGT trong thffdng mat cua Td chffc Hdp tac va Phat trien Kinh te (TiVA-OECD), Vien Nghien cffu quan ly kinh te Trung ffdng (2020) chi ro, ty trpng nay giam tff 63,9% nam 2005 xuong mffc tha'p nha't 55,5% nam 2015;
sau dd, tang nhe len 56,4% nam 2016' Trong khi do, GTGT do nffdc ngpai tao ra chiem tdi 44,5% tdng xua't khSu niim 2015, cao hdn 8,4 die'm phin tram so vdt niim_2005, Trong 83 nffdc va vung lanh thd dffdc OECD thdng k6 Viet Nam dffng thff 79 vi xe'p loai done edn nam 2016 va thap nhat d 7 nffdc ASEAN dffdc tinh loan. Ty_ trpng QTGT nffdc ngoai trong xuat khau cia Viet Nam Idn nhat tff Trung Qudc (24,7%), t i e S u ASEAN (11,4%), EU (10,7%)'viHan Quoc (9,6%) vao nam 2015, 'GBND phffdng Nghia Tan, quan Cau Gi^y, TP, Ha Noi
44
Mh lg va Dif^ ^
BANG: TY TRQNG VA TOC DO TANG XGAT - NHAP KHAO CUA VIET MAM VAO MQT SO THI TRCTClNG GIAI DOAN 2007-2018 (%)
Tong EU2S ASEAN Han Qutfc My ANZ Nh^tBan Trung Quoe Canada Mehico CPTPP
Ty trgng xuS't kh^u 2007-2010
100,0 17,0 15,6 3,4 19,8 5,6 11,9 8,8 1,1 0,7 26,4
2011-2018 100,0 18,2 11,7 6,0 19,4 2,2 9,0 13,0 1,3 0,9 18,0
Ty trong nh^p kh^u 2007-2010
100,0 7,1 17,0 7,4 6,6 0,2 1,3 12,2 0,2 0,1 11,6
2011-2018 100,0 6,4 15,0 8,7 17,5 0,3 1,7 27,7 0,3 0,3 17,9
Td'c a$ tang xuat kiliu 2007-2010
16,1 12,4 12,8 38,4 16,0 -6,8 10,2 22,5 16,2 14,4 6,4
2011-2018 16,4 17,7 11,6 24,8 16,3 5,9 11,8 24,2 18,0 21,0 10,8
T6'c d<i tang nh^p khS'u 2007-2010
17,2 19,3 6,9 17,7 25,7 21,9 9,3 28,3 18,3 47,9 8,0
2011-2018 13,7 10,2 8,6 9,8 21,9 5,3 11,5 16,0 11,9 37,3 8,8
Xet theo nganh, ty le GTGT trong nifdc trong xuat khau cua nhilog nganh du'dc coi la the' manh cua Viet Nam klii tham gia vao chuoi gia tri loan cau, nhif; det may, thifc pham, may tinh va Unh kien... cung thap va CO xu hu'dng giam. Trong do, ty trpng GTGT trong nifdc cao nhS't cl nganli det may, nhifng cung chi chiem 13,7%
t5'ng gia tn xual khau, ti6p d^'n nganh thifc pham (chiem 9,3%), may tinh, dien tuf va linh kien (chiem 4,5%). Trong dilu kien tang tru'dng xual khau con difdc duy tri d miJc cao hon da suy giam cua ham lifdng GTGT trong nu'dc trong xua't khau, long GTGT Viet Nam t^o ra va du'dc hifdng lif xua'l khau hien van tang tru'dng du'dng (dii chifa vifng chac, tham chi co xu hifdng giam dan trong mpt so' nganh/ITnh vifc quan trgng) (Vien Nghien ciJu quan ly kinh te trung ifdng, 2020).
Dang chii y, hang hda Viet Nam tiep tue khai thac cac thi trirdng truyen thong va md r6ng lim kiem, phat trien them nhieu thi tru'dng mdi tir viec lan dung cac hiep dinh thifdng mai lif do (FTA) da co hi^u luc va dang tie'p tue dam phan, ky kg't. Viec khong ngijfng cai each thu tue hanh ehinh, tao hanh lang thong thoang cho doanh nghiep hoat dong da va dang la dong liJc rat ldn cho cac doanh nghiep xuat khau trong nifdc, cung nhif thu hut mcf rdng dau tu' va xuat khau siin pham cija cac doanh nghidp.
Nquon Vien h g h i e n cu'u quan ly kinh II^ Trung u'dng 20?0 Dae biSt, sau mdt nam Hiep dinh Do'i tac Toan dien va Tie'n bp xuyen Thai Binh Du'dng (CPTPP) cd hieu liJc vdi Viet Nam, nhu'ng ke'l qua tfch cifc birdc dau da difdc ghi nhan. Cu th6', theo bao cao cua Bp Cong Thifdng, nam 2019 kim ngach xua'l khau eua Viet Nam sang 6 nifdc thanh vien da phe chuan CPTPP dat 34,4 ty USD, tang 8,3%, trong khi kim ngach nhap khiu dat 30,1 ly USD, chi tang 1%. Dieu dang lifu y la sif kg't nd'i thifdng mai giiJa Vi$l Nam va cac thi Irifdng ngay cang gia tang. Triif Australia, con lai xua't khau Viet Nam sang cac thi tru'dng da phe chuan CPTPP deu tang, cao nha't la sang Canada tang 29,8% (cao hdn dang ke so vdi md'c tang trung bmh 11,9%/nam giai doan 2011- 2018). Dieu nay cho tha'y, CPTPP bifdc dau giup doanh nghiep Viet Nam da khai thac td't cac cd hgi xua't khau tif thi tru'dng nay.
NHCNG GIAI PHAP CAN THLTC HIEN Theo muc tieu de ra lai De an nang cao nang life canh tranh cac mat hang xuS'l khau cua ViSt Nam de'n nam 2020, dinh hu'dng den nam 2030 (ban hanh theo Quye't dinh so' 1137/QD-TTg, ngay 03/08/2018), thi giai doan 2016-2020, nifdc la phan da'u dat loc dp tang trifdng xuat khlu hang hda binh quan 8%/nam va giai doan 2021-2030 la 9%-10%/nam.
Tuy nhien, nhu'ng bi6'n dpng Ihdi gian qua cua nen kinh te loan cau, chie'n tranh thu'dng mai My - Trung, dac biet trong bo'i canh toan eau dang dd'i mat vdi dich benh Covid-19, thi viec hoan thanh cac muc lieu tren la ra't khd khan. Vi the, thdi gian tdi, can thu'c hi6n cac giai phap sau:
45
NQHIEN C d u - TRAO DOI
1 hap Meu Thd nhdt, cdn co nhiing thay ddi ve eg che, chinh sdch tudn thu cam kei vd phong ve thUdng mgi
Nham tan dung to't cac cd hgi xua't khau tif FTA the he mdi, giiip cho doanh nghiep san sang tr6n sSn chdi ldn, thi cac cd quan nha nifde phai thifc hiSn eac giai phap de thuc day lieu thu tai cac thi tru'dng, nha't la nhiing thi tru'dng mdi. Cu the, can irien khai cac giai phap, bao gom- cai each the chg', hanh lang phap ly va moi trifdng dau tif kinh doanh, nhu': hoan thiSn eac lual, nghi dinh khuye'n khich doanh nghiep dau lif vao chg'bifi'n sau, nha't la cae nghi dmh dac thii, nhif: ndng nghiep hu'u cd; xay difng nhan hieu, thifdng hieu chp hang hda Viet Nam.
Cac FTA the hg mdi, cu the' la CPTPP du'a ra nhieu quy dinh chat che ve quy tac xuat xu', hSm lifdng npi khd'i va ty 16 npi dia hda se gay ra khong it thaeh thu'c vdi hang xua't khSV eua Vigt Nam. Ngoai ra, cac quy dinh chat che ve bao ve moi trifdng, dd'i xiJ vdi lao dpng va bap ve quyen sd hiJu tri tue se dat ra yeu elu rit cao doi vdi doanh nghiep trong mfdc. Dieu nay ciang dong nghia rang, cac doanh nghiep Viet Nam se phai dd'i mat vdi nguy cd cao phai giai quye't cac tranh chap thifdng mai.
Vi the, theo Tran Thi H^ng Minh (2020), can tang cifdng cdng tac nghien cu'u, phan tich, ra soat, do'i chie'u giij'a cac cam ke't FTA (dae bigt la CPTPP) vdi cac cam ke't cua cae hiep dinh hpac thda thuSn khac, quy dinh ph^p lugt trong nifde va ca quy dinh phap lual cua cac qud'c gia thanh vign. Can xay dUng cd'ng thong tin hoac diln dan trao doi, thao luSn, hdi dap, hdi thao, toa dam, tap hua'n ve cac cam ke't FTA the he mdi vdi si/tham va'n cua dpi ngu chuygn gia phap lu^t qud'c te', cd hie'u bie't sau rpng vl thifdng mai qud'c te. Chii trpng viec trang bi kie'n thtfc ve CPTPP, thu'dng mai qud'c tg' va cac quy dinh phap lu§t quo'c te', tie'ng Anh chuyen nghiep it nha't d miJc td'i thieu
trifdc het dd'i vdi dgi ngiJ doanh nhan, nha quan ly ca'p trung, cao cap cua cac doanh nghigp.
Tai Vigt Nam, phap lu3t ve phdng v6 thu'dng mai da cd nhiJng bifdc phat trie'n nha't dinh nham lai thiet ISp trat tu' trpng canh tranh gij?a hang hoa nhap khau va hang hda trong nu'dc. De cdng cu phdng ve thu'dng mai difdc sii dung hieu qua hdn d Viet Nam, doanh nghiep can phai chu dgng cap nhSt tim hieu thdng tin ve cac nguy cd canh tranh khong lanh manh, nhfip khau 6 at (nguyen ddn);
ve cac nguy cd vu kign anh hu'dng den ldi ich cua minh (bgn hgn quan). Cac cd quan quan ly hiep hgi can cung cap thdng tin, tang cifdng hoat dong tif van ban dau, dinh hu'dng cho doanh nghiep de' giam chi phi, tang cifdng ke't nd'i.
Dd'i vdi Cd quan quan ly nha nu'dc, can hoan Ihien c6 sd phap ly ve phdng ve thu'dng mai d Vigt Nam, cac quy dinh can chi tie't hdn. Dong thdi, dieu chJnh phap luat v l cd che cdng khai ihdng tin md^rpng pham vi thong un xua't - nhap khau, ma dpanh nghiep du'dc phep tie'p can; djch vu cung ca'p thong tin chuyen sau chp doanh nghiep. Cdi thign ed che hd trd tien to tung va to' tung nhu'- tvt van ddn kien, hd trd tie'p can thong tin thupc pham vi quan ly cua co quan nha ntfdc; hd trd trong qua trinh to'tung (dac biet trong digu tra thifc dia/xac minh thdng tin cua nguyen ddn); hifdng din hd trd eac ben lien quan (dac bigt In' cac nhdm bi anh hu'dng).
46
aDirbapa^Ben canh do, so vdi cac ntfdc tham gia vao FTA the hg mdi, cu the la CPTPP, Viet Nam v§n cdn mot khoang cdch vi chat Itfdng the' ehe kinh te', thg' hign d ca xg'p hang mdi trtfdng kinh doanh cua Ngan hang the'gidi, xe'p hang Chi so' quan tri loan elu, Chi so' nang life canh tranh loan cau. Dieu nay ddi hoi Viet Nam phai tig'p tue cai thien thdng qua nd life ltf thSn v^ tcln dung hd trd ky thuat cua dd'i tac.
Thd hai, ndng cao chdt Iiidng sdn phdm xudt khdu
Thdi gian qua, chung ta mdi chu ye'u la xuS't Iho, cd gi^ tri gia tang tha'p.
Vi the', trong thdi gian tdi, can chuyin dich cd ca'u san pha'm xuS't khfl'u theo htfdng nang cao ty trgng san pha'm ed gia tri gia tang cao. Trong dd, dd'i vdi ndng san xua't kha'u, can chuye'n tif xuS't khS'u nguyen ligu thd sang san pham da chg'big'n, ltf san phS'm che'big'n ddn gian sang san pham chg'big'n ed gia tri gia tang cao. Dd'i vdi hang cdng nghigp xua't khau, chuyg'n tii san pha'm gia tri gia tang tha'p sang san pham gia tri gia tang cao. Dae biet, can thiic day hoat ddng xay dtfng thifdng hieu qud'c gia, thtfdng hieu san pha'm xuS't khau va thtfdng hieu doanh nghiep.
Thtfc te' thdi gian qua cho tha'y, khi tham gia FTA (nha'l la cac FTA the' he mdi nhu' CPTTP), van de nflng cao cha't lifdng san pham xui'l khau la ygu c^u bat budc. Vi thg', can xay dtfng va nhanh chong ap dung he thdng lieu chuan quo'c gia hai hda vdi tieu chua'n qud'c te', tigu chuan khu vtfc, tigu chua'n mfdc ngoai dd'i vdi hang hda xuat kha'u, bao gora: tieu chua'n ky thuSt, tigu chuan vd sinh an loan thtfc pham, lieu chua'n mdi trtfdng; pho big'n, ttf va'n, dao tao doanh
nghiep san xua't xufl't khau ve ap dung lieu chuan cha't ltfdng hang hda cua cac thi trtfdng ntfdc ngpai,
Bgn canh do, c^n xay difng, htfdng din ap dung cac lieu chua'n rieng pho bie'n tai cac thi trifdng xua't kha'u chinh cd kha nang tao ra cac rao can thtfdng mai dd'i vdi san pham, hang hda xua't khau cua Viet Nam.
Cac doanh nghiep Viet Nam can tuSn thu nghiem cac lieu chuan khat khe, ciang nhtf cac hang rao thtfdng mai cua thi trtfdng theo cac FTA thg' he mdi, ma Viet Nam da ky kg't va cd hieu Ixic thtfc hidn. Dien hinh nhtf trong CPTTP, hang rao thue' quan va h^ng rao ky thuat do ttfng ntfdc quy dinh. Vi the', de vtfdt qua nhffng thach thtfc nay, doanh nghiep phai tim hig'u ky ttfng nganh hang cu the', tiJng ntfde cu thg'. Dac biel, quy dinh ve chat Itfdng va truy xua't nguon gdc la cd't ldi diu lien phai dat dtfdc, sau dd mdi de'n phat trie'n thi trtfdng.
Ngoai ra, doanh nghiep can thay dd'i ttf duy kinh doanh trong bd'i canh mdi, lay stfe ep ve canh tranh la ddng life de dd'i mdi va nang cao nang life canh tranh cho san pham.
Mdt mat, eae doanh nghigp phai tuan thu cac quy tac ciia cac FTA the he mdi, dap tfng dtfdc cac ygu cau ky thuat cao, cung nhif cai thien kha nang canh tranh, hai hda viec thtfc hien vdi eae luyg'n hdi nhap khac. Mat khac, chu ddng phan anh nhffng vtfdng mac, nhtfng khd khan gap phai trong thife tiln di cac bdn hgn quan ciing nhau giai quye't.
Thd ba, cdn phdt trien chuoi cung ling cho mgt sd^ ngdnh hdng xud't khdu chu lUc tgo thu4n Idi cho chuyen dich cdcdu hdng hda xodi khdu
Theo dd, can dau ttf xay dtfng cd sd vat ehS't ha ting hoan ehinh chudi cung (Thig'l ke' - Tao nang Itfc san xuat - Td' chtfc san xuat - PhSn phd'i san phlm); Xay dtfng cac cum cdng nghiep ddng bd, cac trung tam nguyen phu lieu theo htfdng chuygn mdn hda; Ttfng btfdc tham gia sau vao chudi cung tfng khu vtfc, toan cau cua san pham didn ttf, del may, da giay...
Dae bigl, can phat trien manh nganh cdng nghigp hd trd nham dam Mo ndi dia hda cho phin ldn cac linh phu kien eho nganh cdng nghiep l3p rap, dap tfng nhu cau nguyen phu ligu cho nganh det may, da giay , •
TAILIEUTHAMKHAO _ _
1. Thu ttfdng Chinh phu (2018). Quye't dinh sd 1137/QD-TTg, ngdy 03/08/2018 phe duyet Di dn nang cao ndng luc cgnh tranh cdc mdt hdng xudt khdu cua Viet Nam den ndm 2020, dinh hudng de'n ndm 2030
2. Bg Cdng Thtfdng (2020). Bdo edo mot ndm trien khai thuc hiin Hiep dinh CPTTP 3. Bp Cdng Thtfdng (2019). Bdo cdo Xudt nhgp khdu Viet Nam 2018, Nxb Cdng Thtfdng 4. Vidn Nghign etfu quan \<i kinh tg'Trung tfdng (2020). Tdi lieu Hoi thdo "Thuc hiin hieu qua Hiip dinh CPTPP trong tii'n trinh hdi nhgp kinh tequde te: Yeu cdu hodn thien the che vd ndng eao ndng luc cgnh tranh cho doanh nghiep Viit Nam", Ha Ndi, ngay 19/02/2020
_ 5. Tran Thi Hong Minh (2020). Thtfc hien hieu qua CPTPP trong tie'n trinh hdi nhap kinh te'qud'c te': Yeu cau hoan thien the che. Tap chi Kinh ti' vd Du bdo, sd'08, thang 03/2018
6. Anh Ngpc (2019). Gordo cdn eho xudt khdu, truy cap ltf htip://kinhtedpthi.vn/go-rao-can-cho- xuat-khau-346324.html