THU HUT VON DAU TU NUdC NGOAl DAP UNG NHU CAU PHAT TRIEN NEN KINH TE BEN VUNG CUA DAT NUdC i
, r- 5- u •; TS. Nguyin Van Trung*
Sau gin 30 nam thuc hien chinh sach mdcda thu hut dau tUnUdc ngoai (BTNN), ddn nay khu vUc kmh teed vdn DTNNIFDI) da trd thanh bo phan ciia nin kinh te, la khu wjt phat trien nang ddng nhat va ngay cang cd nhiiu ddng gdp quan trong cho sUphat tri&i kinh te- xa hdi cua Viet Nam. Tuy nhien, ben canh nhdng thanh tich to Idn da dat duac, FDI eung da bde Id mot sd'nhOng han che. Diem lai nhdng thanh tich, chi ra nhOng ton tai han che nham tang cUdng hieu qua cda nguon vdn FDI, dap dng nhu cau phat triin hen vdng cua dat nude la mot ddi hoi doi vdi cdng tac quan ly nha nUdc ve FDI.
DTNN dong gdp quan trong ddi vdi phat trien kinh t e - xa hdi
Tinh ddn het thang 6 nam 2016, ca nUflc c6 21.398 du an FDI con hieu lUc vfli to'ng vfi'n dang ky dat gan 293 ty USD. Vfi'n thuc hien luy ke cua cac du an DTNN Uflc dat khoang 146 ty USD (bSng 49,9% tdng vdn dang ky con hieu luc). Cac nha DTNN da d^u tU vao 19/21 nganh, trong do ITnh VUC cfing nghiep che bien va che tao chiem ty trpng Ifln nhat (58,26% vfi'n dang ky), kinh doanh bat dfing san dUng thU hai (chiem 18% tdng vfi'n dang ky) va cac nganh khac.
Da cfi 116 qudc gia va vung lanh thd cfi dau tU tai Viet Nam, trong do Han Qufi'c la nha dau tu Ifln nha't vfli 5.211 dU an con hifiu luc, tfi'ng vo'n dang ky 48,5 ty USD (chiem 16,7% tdng vfi'n d^u tU).
* ThCI tradng Bo Ke hoach ' Diu ta.
Nhat Ban diJng thil 2 vfli 3.171 duan con hifiu lUc, tdng vdn dang ky 39,8 ty USD (chiem 13,6% tfi'ng vfi'n dau tU). DTNN da cfi mat fl 63 tinh, thanh phd trong ca nuflc, trong dfi TP.
Ho Chi Minh dSn dau vdi 6.335 du an con hifiu lUc, vfi'n dang ky 43,68 ty USD, chie'm 14,9% tdng vfi'n dang ky. Ba Rja' Vung Tau dUngthiJ2 vfli 331 dUan, vfi'n dang ky 26,9 ty USD, chiem 9.2% tdng vfi'n dang ky cua ca nUflc.
DTNN da tao ra mfit phuang thilc thu hut dau tU mfli, gop phan thuc day tang truflng kinh td, "khoi day" va nang cao hieu qua SLf dung cac nguon luc trong nuflc. Giai doan 2011- 2015 FDI da dfing vai tro quan trpng trong viec bd sung nguon vfi'n dau tu phat trien, chiem 25%
tfi'ng vfi'n dau tutoan xa hfii.
Ty trpng dfing gfip cua khu vUc DTNN trong GDP tang tu 2% (nam 1992) len 20,1% (nam 2015).
Gop phin quan trong vao xuat khau. TrUflc nam 2001, xua't khau cua khu vUc DTNN da dfing gop 45,2% tdng kim ngaeh, ke ca dau thfi. TCf nam 2003, xuat khau cua khu vUc nay bat d^u vuat khu vUc trong nuflc va dan trfl thanh nhan td chfnh thuc day xua't khau. Giai doan 2011 -2015, xuat khau cua khu VLfc FDI chie'm 65,2%
tdng xuat khau cua ca nuflc; rieng nam 2015 chiem 70,5%. Bfin canh dfi, DTNN con lam thay ddi ca cau mat hang xu^t khau theo huflng giam ty trpng san pham khai khoing, mat hang so cap, tang dan ty trpng hang che tao. TrUflc nam 2003, dau thfi chiem tfli gan mfit nCfa xuat kha'u ciia khu vUc DTNN. TCf nam 2007, ty le dau thfi trong tdng kim ngaeh xua't khau chi con khoang 7%.
Dfing gop dang ke vao ngudn thu ngan sach vfli gia trj nop ngSn sach tang
KINH TE DDi NGOAI I
to 1,8 ty USD (giai doan 1994-2000) len 14,2 ty USD (giai doan 2 0 0 1 - 2010). Giai doan 2 0 1 1 - 201 5, thu ngan sach til khu vuc D T N N dat 23,7 ty USD, chifi'm g i n 14%
tdng thu ngan sach. Den nam 2015, khu vUc D T N N da dfing gfip vao thu ngfin sach khoang 5,8 ty USD, chiem 19,47%
tdng thu nfii dja va chiem 14,46% tdng thu n g i n sach nha nUflc.
Thuc day chuyin dich ea cS'u Idnh te. Hien nay, 58,2% vfi'n DTNN tap trung vao ITnh vUc cfing nghiep che bien che tao, tao ra tren 50% gia trj san xuat cfing nghiep, gfip p h l n hinh thanh mpt sd nganh cdng nghiep chCi lUc CLia nen kinh te nhu vifin thfing, dau khi, dien tCf, cfing nghfi thong tin, thep, xi mang... DTNN gfip phan nha't djnh vao viec chuyen dich CO cau nong nghiep, da dang hfla san pham, nfing cao gia tri hang hfia nfing san xudt khau va tie'p thu mfit sd cong nghe tien tien, gio'ng cay, con cfi nang suSt chat luong cao. Trong ITnh vUc djch vy, DTNN da tao nen mfit sfi' nganh djch vu chdt luong cao nhu: Ngfin hang, bao hidm, kidm toan, van tai bidn, logistic, khach san, van phong, can hfi cho thue,....
T»P CHf THilNG TIN Oiil NGWI s 6 - I ? -
San xuat d i g n thoai d i dOng tai CQng t y Samsung Viet N a m T h a i N g u y § n Anil: Ta li§u
Tao viec lam, nang cao chat ludng nguon nh$n lUc va thay doi cct c$u tao dong. Tinh den nay khu vUc DTNN tao ra trfin 3,5 trieu lao dpng trUc tifi'p va khoang 4 - 5 trifiu lao dpng gian tiep. Doanh nghiep DTNN duac xem la tien phong trong viec dao tao tai chd va dao tao ben ngoai, nfing cao trinh dfi cua cfing nhan, ky thufit vien, can bp quan ly. Mpt bfi phan trong dfi da cfi nang lUc quan ly, trinh dfi khoa hpc, cfing nghe dCi sUc thay thd chuyen gia nUflc ngoai.
Nang cao trinh do cong nghe cOa nen kinh te, dac bifit la trong mfit sd nganh nhu dau khf, difin tLf, vifin thfing, tin hpc, co khi chd tao fi to, xe may va det may, giay dep. Trong dfi vifin thfing, dau khf duoc danh gifi cfi hifiu quJ nha't.
Ben canh dfi, DTNN cfi tac dfing lan tna cong nghfi dfi'n cac khu vUc khac cua nen kinh te (tao stJc ep canh tranh, thuc day ddi mfli va chuyen giao cfing nghfi, nang cao hieu qua san xuat).
Hpi nhap kinh te qufi'c tfi', nang cao nang lUc quan ly kinh te, quan trj doanh nghiep, hfl tro qua trinh cai each doanh nghiep nha nuflc, ddi mfli thu tuc hanh chinh va hoan thien the che kinh te thi trUflng.
Mot so'han che ciia khu vUc FDI
Ben canh nhUng ke't qua da dat duac nhu neu trfin, chung ta cOng da nhfin difin ra nhUng han che cua khu vUc DTNN va dang tich cUc co nhUng giai phap quye't liet de khac phuc tinh trang nay.
Ty Ifi viec lam mfli duOc tao ra chua tuong xiJng (chi
41
• KINH TE 001 NGOAI
chiem 3,9% trong tdng sd lao dfing cfi viec lam). Thu nhap binh qufin cda ngUfli lao dpng khu vUc DTNN chi cao hon chut it so vfli khu VUC tu nhan. VSn con cfl nhieu vu dinh cfing, tranh cha'p lien quan ddn lao dpng, tien lUOng.
ChUa dat dUpc muc tieu thu hut cfing nghfi (cfing nghe cao, cfing nghe nguon) va chuyen giao cong nghe.
Dinh huflng thu hut DTNN theo nganh, dfii tac con han chd, cu the la;
DTNN chu ye'u tap trung vao lap rap, ty le nfii dja hfia thap; gia tri xua't khau thuc hien theo hinh thUc gia cong, SLf dung nhieu lao dfing. Gia tri gia tang tao ra tai Viet Nam tha'p; cfing nghiep hfi trp chUa dap Ung yeu clu. D i u tU vao bat dfing san con cao (chie'm 24% tdng vfi'n DTNN dang ky) trong khi dau tu trong linh vUc nfing - lam - ngU nghiep con thap (hien nay chi chifi'm 1,6%v6'n DTNN dang ky).
Sfi'dU an trong ITnh vUc co sfl ha tang qua ft.
Ben canh cac dUan dau tu quy mfi Ifln, cac dU an FDI la du an quy mfi nho, sd lupng du an dufli 5 trieu USD v i n chie'm tfli 75,9%
sddu an nhUng chi chiem 5,7% tdng vfi'n d i u tU, dU an dufli 1 trieu USD chie'm 45,1 % sd du an va chie'm
1 % tfi'ng vfi'n dau tU (sd lieu chi tiet kem theo).
Hieu flng lan toa chUa cao, tham chf fl mpt sd ITnh vUc san xult va djch vu phan phd'i, doanh nghifip DTNN cfln canh tranh, l l n at doanh nghifip trong nUflc.
Co hifin tuong doanh nghifip DTNN ap dung thu thuat chuyfi'n gia, trfi'n thufi', gian lan thUong mai.
Mfit sd doanh nghifip DTNN vi pham quy djnh vd mfii trUflng.
Giai phap thu hut FDI cho phat trien ben vOng
De phii hop vfli tinh hinh mfli, Chfnh phu da cfi Nghl quydt 103/NQ-CP ngay 29/8/2013 ve dinh huflng nang cao hifiu qua thu hut, SLf dung va quan ly diu tu true tie'p nUflc ngoai trong thfli gian tfli. Theo do, thu hut d i u tu cfl chpn lpc, di vao chifiu sau va co tfnh lan toa cao vfli trpng tfim la thu hut cac dU an sCf dung cfing nghfi cao, cfing nghfi sach, cfl gia tri gia tang cao va cfi kha nang tao ra cac san pham cfi sUc canh tranh; cfic dU an san xult hang xua't khau; cac dU an phat trien nganh cong nghiep hfi tro. Loai du an tiem an gay o nhifim mfii tnJflng, nhUng dU an cfi quy mfi vfi'n tha'p nhung sCf dung dien tfch d l t Ifln, nhOngduan khai thac, SLf dung nhilu tai nguyen mfii
trUflng va cong nghfi Ijc hau, nhUng du an tifiu tdn nhieu nang luong,... se duoc xem xfit mfit cac c^n trpng. Vifit Nam se tiep tuc tap trung vao ddl tie c6 t i l m nang tai chinh, cong nghe nguon, cfing nghiep hfi tra nhU: Nhat Ban, Han Qufi'c, Singapore, Hoa K^, chau Au,... cac giai phap cu thd la:
Thvlnhat, hoan thien he thdng luat phap, chinh sach lien quan dfin dau tLl theo huflng nhat qu4n, cdng khai, minh bach, co tfnh du bao, tao thuan Idi cho nha dau tU va cfi tinh canh tranh so vfli cac nUdc trong khu vUc; tang cUflng khung phap ly bao hp nha dau tu phu hop vfli thfing 1^
qufi'c te'; hoan thien cd chfi', chinh sach khuyen khich thu hut cfic dU an cong nghfi cao va phu hdp vfio Viet Nam, dong thdi dam bao kiem soat cong nghfi nhap khau.
Thli hai, do'i mfli hoat dpng xuc tifin dau ttf (XTDT): hoat dpng XT0T c l n gan vfli muc tieu, nhiem vu phat trifi'n kinh \.i
xa hpi qufi'c gia; tang CUflng XTDT dfi'i vfli cac tap doan Ifln, da qudc gia;
dong thfli, chu trpng XTDT ddi vfli doanh nghiep nho va vUa, dac bifit la trong linh VLfc cong nghiep h6 trfl; do'i vfli cac qudc gia, vung lanh thd cfi tilm
KINH TE DQI NGOAI
nang dau ta vao Viet Nam;
dac biet vide XTDT cung tap trung chu trpng vao cac da an FDI cd chat lapng, dat muc tieu phat trien nen kinh te b i n vOng; ndi khdng vdi nhOng da an t i l m an nguy cd d n h i l m mdi tradng va cdng nghe lac hau.
Thd ba, tiep tuc thac hien tot cdng tac cai thien cd sd ha tang, dao tao nguon nhan lac chat lapng cao: Day la nhOng d i l u kidn tien d l rat quan trpng chp viec thu hut cung nha nang cao hieu qua hoat dpng cua cac da an DTN N trong thdi gian tdi. Ve cd sd ha tang thi can huy ddng mpi nguon lac de thac hien "Chaong trmh ket cau ha tang dong bd den 2020" da dapc Thu tadng Chfnh phu phe duyet.
Hadng cac da an nay dau ta theo hinh thtifc BOT, BTO, BT va PPP. V l nguIn nh§n lac: khan trapng trien khai cac chaong trinh hanh ddng de phat trien nguon nhan \dc; trien khai vide dao tao lao dpng theo nhu cau doanh nghiep.
Thd' ta, cai thien mdi tradng dau ta kinh doanh:
Tiep tuc trien khai dd'i thoai chfnh sach vdi cac nha dau ta, doanh nghiep thdng qua D i l n dan doanh nghidp Viet Nam. Tri^n khai tdt Sang ki^n chung Vidt Nam - Nhat Ban va cac md hinh
hd trp nha d i u ta nhU: dd'i thoai chinh sach Keldan- ren, Japan Desk, Korea Desk, Ichi Desk,...
ThdnSm, lam tdt cdng tac quy hoach bao gom quy hoach chung, quy hoach nganh, quy ho^ch vung, quy hoach san pham,.... de lam can cd thu hut FDI. Dong thdi vdi viec hoan thidn quy hoach, Bd Ke' hoach va Dau ta se phd'i hpp vdi cac bp, nganh, dja phadng de xua't cac giai phap d i n g bd nham dam bao viec thac thi cac quy hoach nay nha phai cd kd' hoach dau ta ha tang, cung cap dien, nguon nguyen I idu, nguon nhan lac,... Lam tot cdng tac quy hoach se giup thu hut daoc da an DTNN cd chat lapng, theo dung trpng tam, trpng diem va dinh hadng.
Thd sau, cai thien khau thac thi phap luat: tang cadng nang lac bd may thac thi cua cac dia phaong. Cai each thu tuc va bd may hanh chfnh theo hadng lay ngadi dan, doanh nghidp lam dd'i tapng phuc vu. Can trach nhidm cua ngadi ddng dau cd quan vdi viec thac thi khdng dung quy dinh cua phap luat (cap GCNDK khdng dung v l LAJ dai dau ta, nganh nghe kinh doanh;
xd ly thieu nhSt quan dan dd^n khieu kien,...). Thadng xuydn theo doi, giam sat.
k i l m tra vide thac thi phap luat cija cac cd quan quan ly dia phadng de cd bien phap nhac nhd, cha'n chinh kjp thdi.
Thd bay, tang cadng cdng tac kiem tra, giam sat hoat ddng DTNN: Cac cd quan quan ly nha nadc d trung adng thac hien day du chdc nang h§u k i l m theo chdc nang, nhiem vu cua minh, dac biet lUU y dd'n nhdng van d l bde xuc hien nay (dau ta chui, viec thiic thi quy dinh luat mdi,...). Hoan thien quy dinh cua phap luat ve tranh tra, kiem tra, giam sat hoat ddng dau ta nham xd ly dCft diem cac da an khdng trien khai thiic hien, da an nha dau ta bo trdn.
Tang cadng sd dung cac cdng cu tai chinh (bao cao tai chfnh da dapc kiem toan ddc lap), cP che giam djnh, cd che djnh gia,... de nang cao hieu qua cdng tac giam sat hoat ddng dau ta.
Vdi nhflng giai phap dong bd neu tren cdng vdi chl dao quye't liet cua Chinh phu vasa quyet tam cua cac bd, nganh, dia phaong lien quan, chung ta hoan toan tin tadng rang, iTnh vac FDI tie'p tuc gifl vai trd quan trong trong n l n kinh te, vdi phaong cham thu hut dau tfl cd chpn lpc, cd tfnh lan toa, hieu qua cao va phat trien bin vflng. •
TAP CHi THONG UN Off) NGOAI Sff -