NGHIEN CUU
RESEARCH
Thu hut dau tu true tiep nuoc ngoai vao ndng nghiep trong boi canh moi
P h ^ van Dung
Truimg Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quoc gia Ha Noi
Dau tu true tiep nuac ngoai co vai tro r^t quan trong trong phat trien nong nghiep hien dai, b^n vtmg. Do do, Nha nuac ta da dua ra nhieu co che, chinh sach de thu hut nguon luc quan trong n^y. Tuy nhien, dau tu true tiep nuac ngoai vao n6ng nghiep nuac ta nhimg nSm vua qua con rat khiem ton, chua dap ung duoc ky vgng va anh huang khong nho den phat trien nong nghiep, n6ng thon. Nguyen nhcin cua nhung han che, b^t Ccip n^u tr&n CO nhieu, trong do co hai nguy&n nhan quan trong nhat la quan he thi truang a nong nghiep, n6ng thon chua ph^t trien; chinh sach thu hut chua du muc can thi^t. Viec de xu^t cac giai phap nh^m kh^c phuc nhung bSt cap nay, thu hiit dau tu true tiep nude ngoai d^ phat tri^n n6ng nghiep trong b6'i canh moi cua dat nudfc va th^ gidi la het sue can thiet.
1. Thifc trang dau tir trirc tiep nuoc ngoai vao nong hgiiiep Viet Nam
Cho d€n nay, nOng nghiep vSn la nganh liinh t^
quan trong va duac Chinh phu uu tien dae biet tren nhi^u phuang di^n. Tuy nhien, trong di^u kien ySu cau ciia ngudi tieu dung ve ehat luang ngay cang lang cao va canh tranh toan cau ve nong san rat quyet lifet, nong nghi&p cAn duoc phat tri^n theo hudng xanh, sach, va hieu qua. De lam duoc dieu do thu hut, su dung FDI CO y nghia h^t sue quan trong.
Trong nhung nam vua qua, FDI vao nong nghiep con rat han ehe so vdi nhu cau va ky vpng.Trong 3 nam gan dSy von FDI vao nong nghiep chiem ty trong rat th^p trong tong so von FDI vao Viet Nam, nam 2014 la 0,5%, nam 2015 la 1% va 2016 la 0,4%. Nam 2017. FDI vao nong nghiep co 511 du an vai s6 v6n dang ky la 3521,2 tri$u USD, chi^m 2,1% so du an FDI duoc cap phep va 1,1%% tong so vdn FDI vao Viet Nam.NhOng du an FDI vao nong nghiep thu hiit duoc chu yeu la du an nho, tap tmng vao ch6' bien thuy san, hoa qua tai mot so dja phuong; chua co du an Ion dau tu cho san xuat nong san vdi e6ng nghe eao de thuc hien muc ti&u phat tri^n nong nghiep xanh, sach va hieu qua.Chang han, cac doanh nghiep FDI den tu 19 quoc gia va vung Ianh tho dciu tu vao linh vuc thuy san tai Viet Nam chu yeu tir cac c6ng ty vua va nho tir khu vuc ehau A (Han Quoc, Trung Qu6c, Nhat Ban, Dai Loan...) dang boat dpng theo muc tieu va nhu cau rieng re ciia tCmg doanh nghiep, thi€u di su lien ket trong ehu6i cung ung va san xuat.
Tinh Ian toa cua cac doanh nghiep nay rat th^p. Dieu do lam eho nang luc canh tranh cua nong san Viet Nam tren thi truang th^ gidi cham dugc cai thien, tham chi m6t so ndng san Viet Nam khdng co kha nang eanh tranh ngay tr6n "sSn nha".
2. Nguyen nlian ciia cac lian ciie, bat cap Tir thuc trang n^u tr^n, v^n de dugc dat ra la, Met Nam CO ti^m nang to Idn ve ndng nghiep v& da tro thanh nude xu^t khau hang d^u v^ nhi^u logi ndng san; chinh phu ludn the hi$n su quan tam d^n ndng nghiep... song dong vdn FDI vio ndng, ISm, ngu nghiep vi sao van r^t han ch^ ca v^ sd lugng va chat luong? Chung tdi cho rang, nhung han che n&u tren co nhieu nguySn nhan nhung nguydn nhan chu y^u dan ddn tinh hinh tren la:
Thu nhat,kinh te thi trudng d ndng thon chua phat trien.Trong nhung nam vira qua, nong thdn Viet Nam da ed nhieu thay ddi theo hudng tien be. Tuy nhien, kinh td thi trudng d ndng thdn cdn khoang c^ch rat xa so vdi d thanh thi. Dieu nay bieu hien trudc hdt d su phat trien cua doanh nghiep.
B:uig 1: si d o H i b B g U f p daof l i o ^ l dfOg » • • s"*' l^iuh d o w h l a i (bjrl aim
Khii ihac, ou« ttai ibnv sin
2010 2013 2179360 33B21)
22569 iXK 9977 iiT23 iUs m i 11H9 1119;
20U 201! 1016
•(02326 *M24B5 5505059 13IM4 33846 444J7 n i J I 11710 5>1U 66S1 S H ! 6697 tmi INfii int/.
T6iig<
Theo so lieu bang 1, cac doanh nghi$p nong, lam, thuy san chi chiem ty 16 ril nho trong tdng so doanh nghiep cua ca nude; 0,92% nam 2010; 0,98% - 2013 va 0,88% - 2016. Nam 2018 duoc danh gtt la nam thu hiit doanh nghiep dau tu vao nong nghiep nhieu nhat vol 2.200 doanh nghiep, nang tong sO' doanh nghiep dau tu vao linh viic nay len con s6 9.235. Day la con so qua nho be.
Nhu vjy, cac doanh nghiep FDI va cac doanh nghiep n6i dja chi€m ty Irpng khOng ding M va co vai
trd r^t khidm tdn trong ndng nghidp, ndng thdn; kinh tg hO gia dinh va kinh te c^ [hi mdi 1^ hinh thuc to chuc san xu^t kinh doanh chu yeu d dla ban nay. Day la trd ngai Idn cho thu hut FDI vao ndng nghiep.
Vdi trinh dd th^p cua kinh t€ thi trudng d nong thdn, heat dpng cua cdc doanh nghidp FDI sd gap rat nhi^u khd khan. Trudc het, cac ca quan cdng quyen d ndng thdn d^ quan li&u, ciia quyen, gay khd dd cho doanh nghiep. Hai la, ket cau ha t^ng d ndng nghiep, n6ng thdn thudng thcip Rem, khdng d^p ung dupe yeu cau cua doanh nghidp. Ba la, cac nguon luc tai ehd, nh^t la lao dpng, khd dap ung dupe yeu cdu cua doanh nghidp ve tri thiic, ky nang. B6n Ia,ngudi lao d6ng chua cd thdi quen ling xii theo nguydn tac thi trudng; y thiic chcip hcinh luat phap, ky Iu$t lao dong k^m... gay khd khan eho quan ly nhan luc cua doanh nghiep, tham chi cd thd x^y ra nhung xung dot khdng dang CO...
Thii hai, djnh hudng ehidn luae, ehinh sach thu hiit FDI vao ndng nghidp chua dupe chu y diing miic.
Chi^n luoc phat trien ndng nghidp giai doan 2011 — 2020 cdn xac dinh: phat trien san xuSt liia gao Viet Nam trd thanh mat hcing xu^t khau mui nhpn ed hidu qua va dim bao an ninh luang thuc. Luang thuc la being hoa thidt yeu, gia tri gia tang rat thap. Vdi chidn lupc phat tri^n nhu the, t^t nhien khd thu hut FDI vao ndng nghiep.
Trong khi dau tu true tidp nude ngoai vao cac linh vuc khac nhu bat dpng san, thuong mai, det may, da giay... dupe hdt sue uu ai thi dau tu true tiep nude ngocii vao ndng nghidp khdng dupe h6 tra bao nhidu.
NhiJng uu dai ve thue, ve su dung dat... cho ccie doanh nghiep FDI trong n6ng nghidp chua dii hap dan ho. Thdm v^o dd la nhting b^t cap ve ha t^ng giao thong ndng thdn, r^o ean tir thu tuc hanh chinh rudm ra...
Nhieu chinh sach lidn quan ddn didu kien d^u tu cua doanh nghiep nude ngoai cham duae thay ddi cho phu hop vdi thue te. Chdng ban, chinh sach uu dai nhu hd trp co sd ha t^ng, phAt tridn nguon nhfin lue mdi chi ap dung eho doanh nghidp vua va nhd trong nude, ehua ap dung ddi vdi doanh nghidp FDI nen cac nha d^u tu cdn han che trong viec d^u tu. C^c doanh nghidp FDI dCi ed quan tam ddn ndng nghiep Vidt Nam thi bp van dAu tu vao nhung khau cd kha nang thu Ipi nhuan cao nhu che bien, thuong mai hoac dat hang san xuat theo kidu gia cdng...Do khdng chu y thu hut FDI vao nhung khau ndng nghiep quan trong ndn tinh Ian tda cua ebung r^t thap. Vi thd, cac doanh nghidp FDI khd cd thd ddng gdp cho vide xay dung mdt ndn ndng nghiep xanh, sach va hieu qua.
B t e t 2: V n dim tn A^t U ( i i lijikii xH W tiKa (lA h l f l h t a h pliim tbi
lOlO 2I)M 20 L^
T O N G S O 8)02:8 I120!W I56M-8 N l i ^ a ^ f F . Umnibtp iiiliuy BD 51062 61524 76!:3 IVKWl 6.H i 0 4 3,6
»o n g / u h kiolL <e
2016 S i b i l O r 148'639 16(8601
1T4!) 100116 i,S7 5,99
^
Nong nghidp ludn dupe coi la quan trong ca vd kinh td vh xa hdi nhung vdn dau tu thue bien loan xa bdi trong nhieu nam chi d miic tr6n dudi 6%. Do dd, su tut h^u eua ndng nghidp so vdi cdng nghidp, dich vu; eiia ndng thdn so vdi th^nh thj la tat yeu. Mdi trudng kinh td - xa hpi nhu vay la nguyen nhan hang d^u Icim cho thu hiit FDI vao ndng nghiep rSt khd khan.
3. Nhung giai piiap idn tiiu hut FDi cho nong nghiep trong thai gian tdi
Thu hut d^u tu true tiep nude ngoai cd vai trd quan trong trong phAl trien ndng nghiep, d^c biet trong giai doan Viet Nam hdi nhap qude te ngay cang sau rdng va e^nh tranh tren cac thi trudng ndng pham rcit quyet lidt. Tuy nhidn, day la linh vuc cd nhi^u khac bidt so vdi cdng nghidp va dieh vu: nhieu rui ro, nang su3!t hidu qua thap; tap trung phiin Idn lao dpng va dan cu... Do dd, thu hut FDI vao ndng nghidp can dupe thue hien b^i ban, nghidm tue.
Thii nhat, hoan thien chid'n iuac, quy hoach cho phat tridn ndng nghiep.Chien luae, quy hoach cho linh vue nay phAi nham muc tieu: xay dung ndn ndng nghidp xanh, sachva bieu qua. Ngay nay, muc tieu dd chi thuc hidn duac dya trdn nen tang cdng nghd cao.
Vi vay, dd thuc hien muc tidu dd, thu hut FDI cho ndng nghiep phai duac coi la giai phap quan trpng.
Ddi vdi cac du an dciu tu vao ndng nghidp, Vcin de dat dai va quy md sii dung d^t dai cd tcim quan trpng dae biet. Ve van dd nay can phai xac dinh lai quy md, khu vuc dam bao an ninh luong thuc. Xu^t khau luang thuc la xuat kh^u san pham thd, cd khdng it mat trai.
Do dd, dd dam bao an ninh luong thuc, Viet Nam chi n6n xuat khau tii 1 - 1,5 tridu tan luong thue/ nam, nhu tu v^n ciia Td chiic Luong thuc va Ndng nghiep Li6n Hidp Qude. Them vao dd, nang suat cay luang thuc khdng ngiing tang len. Do vay, di&n tich trong luang thuc can duac giam xud'ng; danh dien lich cho nhung cay trong khac hidu qua han.
Dien tich dat ndng nghiep ma cae doanh nghiep Cca doanh nghidp FDI va doanh nghiep trong nude) sii dung khdng nen quy dinh gidi han. Doanh nghiep se xac djnh dien tich su dung ean cii vao hidu qua. Ndng dan ed the gdp vdn bang gdp d^t hoac nhupng quyen sii dung d^t cho doanh nghidp FDI.Thue te cho th^y, doanh nghiep FDI true tiep quan h^ vdi ndng dan de giai quydt v^n de dat ndng nghidp la khdng de dang.
Vi vay, chinh quyen eac dja phuang can ehu dpng thiet lap quy dat ndng nghidp va giao cho eac doanh nghidp FDI sii dung, ho sd d§ dang ban trong quyet dinh d^u tu.
Tap tmng thu hdt vdn FDI su dung edng nghd cao vao mdt so linh vuc ma Viet Nam ean nhu: phat tridn gidng cay trdng - vat nudi, phat trien cong nghidp phu trp t^o gia tn gia tang eao cho san pham ndng nghiep, chd bien sau cac sin pham ndng nghiep xuat khau.
^ NGHIEN CUU .
RESEARCH
Sin xu^t thudc thii y, thudc bao vd thuc vat... la c4n tidn sii dung dat, tidn thud d^t, hd trp dau tu xdy dyng thiet nhung chua du, ma cdn phai thuc hidn chuyen canh ddng Idn, khu nguydn lieu tap tmng, khu ndng giao cdng nghd. Tat nhien chuyen giao cdng nghd nghiep ling dung cdng nghd cao... can tidptucduytri.
trong ndng nghidp rit khd khan nhung ndu khdng thuc hien dupe thi su phat hien se khdng bdn vUng.
Thii hai, thu hiit d4u tu nude ngoai eitn duac lua chpn va phai di ddi vdi khuyen khich phat tridn san xuat ndng nghidp cua ndng dan va cac doanh nghidp trong nude.
Cdn phdi luu y ring, cac doanh nghiep diiu tu nude ngoai la nbiing doanh nghiep cd ti^m luc ca v^ vdn, trinh dd qucin ly va cdng nghd nhung van rit cAn eac doi tac (va ddng thdi la ddi thd). Cac doanh nghidp ndng nghiep trong nude eon la co sd dd thuc hien chuyen giao cdng nghd. Ckn cd cac chinh sich kdt ndi cac doanh nghiep FDI vdi cae doanh nghidp ndi dja va phai coi dd la didu kidn de thuc hien mue ti^u phat tridn ndn ndng nghiep xanh, sach, cong nghe cao va hieu qua.
Thue td' eho thay, day la xu thd phat trien tcit yeu.
Trong nhOng nam gdn day, nhieu doanh nghidp ndi dia, nh^t la eae edng ty, tap doan Idn da ddn bat ea hdi dau tu vao ndng nghiep vdi nhung du an quy md tmng binh va Idn, nhidu du an sd vdn den hang nghin ty ddng, nhidu cinh ddng Idn dang hinh thanh, phcit tridn da thu dupe thanh cdng bude dau. Day la co sd quan trpng dd thu hut FDI vao ndng nghiep.
Heat ddng kinh td ciia hd ndng dan hien dang chiem ty trpng Idn trong ndng nghidp. Khu vuc kinh td nay phat tridn se gia tang ddi tac eho eae doanh nghiep FDI va vi vay, se gdp phan thu hiit cac doanh nghidp nay cho ndng nghiep. Dd phat tridn kinh te hd gia dinh d ndng thdn, nha nude can cd chinh sach hd trp cho ho phit trien kinh td trang trai va chuydn ddi hd gia dinh ndng dan sang hoat ddng theo md hinh doanh nghidp.
Thii ba, tang cudng dau tu eho ndng nghidp, ndng thdn.Ndng nghidp la ITnh vuc phu thude nhieu vko tu nhien, rui ro eao, hidu qua thap. Do do, ITnh vue khd thu hut dau tu tu nhan, lam cho ndng nghidp, ndng thdn ngay eang lac hau tuong ddi so vdi cdng nghidp, djch vu, dd thi. Dieu ndy gay khd khan Idn eho thu hiit FDI vao ndng nghiep.
Di khac phue ban chd nay, Nha nude can phai uu tien dau tu cho ndng nghiep, ndng thdn. Theo kinh nghidm qude td, nha nude phai diu tu khoing 20%
ngan sach. Hien nay, nude ta dang thuc hien chuong trinh xiy dung ndng thdn mdi. Chuong Irinh nay dang huy ddng eac nguon vdn khac nhau de phat tridn kinh td - xa hpi ndng thdn, tac dpng tich cue den thu hut FDI vao ndng nghidp. Dd la ehu truong rat dung dan, cdn duac tidp tue duy tri trong nhung nam tdi.
Thii tu, ban hanh eae chinh sach uu dai, nhat la ca chd hd trp du h i p d i n nha dau tu nude ngoai.Cae chinh sach uu dai nhu: midn giam thue, midn giam
Didu khdng kdm phdn quan trpng la eac ehinh sach phai dupe thuc hidn cdng khai, cdng bang, trinh hidn tuong Ipi dung ehinh sach, tranh ca che xin — eho...
De thu hiit dupe FDI vao ndng nghidp, nguon nbin luc chit luang cao d ndng thdn vd cung can thidt.Thuc te nhung nam qua eho thay, luc lupng lao dpng trd, khde va cd kha nang tidp cin khoa hpe, edng ngh^
phan Idnchuyen ra lam vide d thanh thi. Cic doanh nghidp FDI dau tu vio ndng nghidp g^p nhidu khd khan trong tuydn dung lao ddng tai ehd. Nha nude edn sdm cd ehinh sich dao tao, su dung va giii chan nhin luc chdt luang cao eho ndng nghidp, ndng thdn.
Thii nam, thanh lap ea quan chuydn trach vd thu hiit FDI vao ndng nghidp. Ca quan nay ed trach nhidm tuvan eho chinh phii mpi van de lien quan thu hiit FDI vao ndng nghidp, tu hoaeh djnh chidn Iuac, xay dyng CO che ctiinh sach didu tidt, hd trpr, td chiic thuc hien... den quan hd vdi doanh nghiep FD! trong ndng nghiep va hd trp ho giii quyet eae vdri dd nay sinh. Co quan nay se dim b i o su thdng nhdt trong thu hiit FDI cho ndng nghidp trong pham vi toan qude; didu hinh, phat hidn va xii ly kjp thdi mpi van dd bit cip.
Trong giai doan phit tridn mdi eiia ndng nghidp Viet Nam, vide thu hiit c i e doanh nghidp FDI vao ndng nghidp cd tam quan trpng dae bidt. Vdi vide lam rd nhung nguydn nhan cua nhung bat cap va dd xuat eie giai phap khac phuc la het sue ean thidt nhung ehua du. Van de la ca quan quan ly nha nude ve linh vuc nay phai dii tim, du tam; hanh ddng kien tri va quydt Het./.
Tai iieu tham ithao
Bd Ndng nghidp va Pbit trien ndng thdn (2009):
Chien luoc phat trien ndng nghiep giai doan 2011 — 2020.
Bp Ndng nghidp vi Phit tridn ndng thdn (2012):
Quy hoach tong thd phat tridn nganh ndng nghidp c i nude ddn nam 2020, tdm nhin 2030.
Bp Ndng nghiep vi Phit trien nong thdn (2014), Dd an "Tang cudng thu hiit vi quan ly dau tu true tidp nude ngoii vio ITnh vue ndng fim ngu nghi$p giai doan 2014-2020, dinh hudng 2030".
Tdng cue Thdng k6 (2018), Nien giim thd'ng kd 2017, Nxb Thdng kd. Hi Npi.
Tmng tam thdng tin tu lidu, Vidn nghien ciiu quan Iv kinh td tmng uong (2018): Diu tu tare tidp nude ngoai- mdt so vdn dd vd thuc trang va giai phap
J A -THAI S I N