TAP CHl KHOA HOC XA HQl s6 11 (255) 2019
BI^N
D 6 |v e VAN HOA UNG XU
TRONG XAY DUNG NONG THON Nidi (Tru'O'ng hap a tinh Long An)
TRU'DNG DUC THUAN
Sau gin 10 nam thue hien Chuang trinh muc tieu Quoc gia ve xay dung ndng thdn mdi, tinh Long An da dat dupe thanh qua ding ghi nhan tren nhieu ITnh vuc.
Xet ve khia canh van hoa, ddi song cua ngudi dan ndng thdn ngay eing co nhieu bien doi, nhung dang chii y la sir bien doi van hda irng xir. Be tim hieu su bien doi trong van hda irng xir ciia ngudi din ndng thdn d Long An, ben eanh nguon tai lieu thir cap, chung tdi da tien hinh eac phuang phip quan sat tham du vi phdng van sau. Ket qua nghien ciru cho thay, qua trinh bien doi cac gia trj van hda da, dang dien ra, doi khi chi li su manh nha hay nhu'ng dau hieu ban dau; va tren thuc te su bien doi van hda irng xir da tao nen nhirng yeu to mdi, anh hudng khdng nhd den loi s6ng ciia ngudi din ndng thdn.
Tir khda: biln d i i v i n hda, nong thon mdi, v i n hoa ung xir, y i u t i mdi nay sinh Nhin bii ngiy: 9/7/2019; dua vio bien tap: 12/7/2019; phan bien: 24/7/2019; duypt ding: 4/11/2019
L D A N N H A P
Ndng thdn l i hinh anh sinh dpng n h i t v i s y b i i n d i i kinh t i va van hda d V i i t Nam, vi trong qua khu v i ke ea hien nay dai da s i ngudi Viet Nam s i n g d ndng thdn. Thuc hien chii truang " x i y dyng nong thdn mdi ngiy c i n g g i i u dpp, d i n chu, cdng b i n g , van minh, cd ca c i u kinh t i hgp 1;^, quan he san x u i t phu hgp, k i t c i u ha t i n g kinh t l - x i hpi p h i t triin ngiy cang h i i n dgi" (Dang Cdng san Vipt Nam, 2006) v i "triin khai chyang trinh x i y dyng ndng thdn mdi phu hgp vdi d i e d i l m tyng vung theo e i c
Tap chi COng sin.
byde di eu the, vu'ng chae trong tu'ng giai doan; giCr gin v i phit huy nhung truyen thing v i n hda t i t dep cua ndng thon Viet Nam" (Dang Cpng san Viet Nam, 2011: 197, 198), tai tinh Lpng An d i eu t h i hda tinh t h i n Nghj quyit s i 26-NQ/TW ngiy 5/8/2008 v i ndng nghiep, nong d i n , npng thdn, v i Quyit djnh s i 491/QD/TTg Bp tieu chi q u i c gia v i ndng thdn mdi bao gom 19 tieu chi eua ndng thon mdi Viet Nam giai doan 2010 - 2020. Vdi sy n i lye cua ca he thing chinh trj, tinh d i n thing 6/2019, tinh Long An ed 67/166 xa (chiim 40,3% t i n g s i x i eua tinh) dgt chuan ndng thdn mdi.
Qua b i o eao eua dja phygng cho thiy, du cd nhu'ng d i e d i l m ty nhiin va
TRUONG DUC THUAN - B I E N B O I V£ VAN HOA l>NGXCr., kinh t i - x i hdi khae nhau v i kho khan
nhit djnh, nhyng trong qua trinh thye hien Chugng trinh muc tieu Q u i c gia v i xay dyng nong thdn mdi, nhyng x i (Tan Lan, My Hanh Nam v i Hda Phu) chung tci ehpn d i nghien ciru d i u dya v i o t h i mgnh rieng eua minh, byde d i u g i t h i i duge nhung k i t qua d i n g ghi nhin. C i n cir v i e s i lieu khap s i t , CP t h i ndi, viec thue hien t i t Chugng trinh muc tieu Quie gia v i xay dyng ndng then mdi d i nang cao thu nhap, ddi s i n g eua ngudi d i n ngiy c i n g khdi sic... Tuy nhien, trong b i i v i i t n i y chung tdi khdng neu mot c i c h d i y du bye tranh biin d i i v i v i n hoa thdi gian qua, ma se tap trung dua ra nhung eu lieu de mo ta, binh luin s y b i i n d i i v i n hda irng xir v i nhung v i n d i mdi nay sinh trong cupc s i n g eua eu d i n d vung ndng thon tgi dja b i n nghien ciru tren c i c binh dien c i nhan, gia dinh v i cpng d i n g . 2. KHAI LWqC V6 B I E N D 6 | VAN HOA VA PHUONG PHAP NGHIEN CU-U
Ndi d i n v i n hda, ed nhiiu cich hilu k h i c nhau v i thuat ngu niy, bdi no mang ndi h i m rpng vdi nhiiu eich hiiu k h i c nhau. Tuy nhien trong gidi han nghien ciru n i y , chung toi van dung k h i i niem v l "van hda" theo Nghj quyit Hpi nghj l i n thir IV (ngiy 14/1/1993) cua Ban c h i p hinh Trung uang khda VII: " V i n hda la n i n tang tinh t h i n eua xa hdi, t h i hien t i m cao va chiiu sau v i trinh dp p h i t triln eua mpt d i n tpc, la s y k i t tinh nhu'ng g i i trj t i t dep n h i t trong quan he giti'a
ngydi vdi ngydi, vdi x i hpi v i vdi thien nhien. Nd vu'a la mpt ddng lye thuc d i y p h i t t r i l n kinh t i - xa hpi, vifa l i mpt trong nhu'ng muc tieu eiia ehiing ta".
Su b i i n d i i v i p h i t trien l i quy luat Chung cua b i t ky s y v i t , hiin tugng n i e v i ban than v i n hda l i mpt hinh t h i i y thuc x i hpl eOng khdng nim ngoii quy luat chung i y . Khi nghien ciru v i b i i n d i i v i n hoa, Nguyen Thj Phuang C h i m (2009) d i cho ring,
"biin doi v i n hda duge hilu l i qua trinh van ddng eua t i t ca c i e x i hdi"
(Nguyin Thj Phuang Cham, 2009: 9).
T r i n Thj Hing Y i n (2013: 36-37) thi ly giai: "Bien d i i v i n hea duge hiiu theo nghIa rpng, l i q u i trinh van dpng eiia t i t ea c i c xa hdi, g i m ca biin d i i xa hpl; thep nghTa hep l i nhu'ng thay d i i eua cac di tieh thd eung, ton giio, tin ngudng, l i hpi, phpng tuc d nhung ling que". Ngeii ra, khi tim hiiu xu hudng b i l n d i i mgnh me eug nong thdn, mpt s i n h i nghien euu d i lim ro s y biin del trpng ddi s i n g v i n hda d ndng thdn va dd thj Viet Nam v i cho rang nhCrng s y b i l n d i i do d i i n ra rat da dgng, da c h i i u , da c i p dp, da hinh thu'c qua thdi gian. Nhu vay, chung ta cc t h i h i i u "biin d i i van hda" l i mpt q u i trinh qua dp nhu'ng he thing cic g i i trj, c h i n ly, chuan mye v i miic tieu m i con ngydi ciing thing nhit vdi nhau thay d i i tu' truyin thing den hien dgi theo thdi gian. Trong pham vi b i i v i i t n i y chung toi xem xet v i n hda d khia canh l i l i i s i n g n i p sing, do dd, sy bien d i i v i n hda con dyge hiiu l i
TAP CHi KHOA HQC XA HOI so 11 (255) 2019 sy biin d i i l i i song n i p sing, eu t h i dd la s y b i i n d i i v i tap q u i n s i n xuit, biin doi trong c i c h thirc i n , mac, d, hinh vl irng xir...; thdng qua dd, e i c g i i trj van hda, ban sac van hda, trong dd ed s y c i k i t cpng d i n g eung biin doi theo d l i u kien mdi, hoin canh mdi.
Thep Le Thi Bich Hing (2015): "van hoa yng xir l i tgp hgp nhu'ng net dep t h i hien qua e i c thai dp, hinh dpng p h i n xir, t h i irng xir, d i i irng vdi mot t h i i dp, h i n h vi k h i c t h i hien trilt ly s i n g , c i c loi s i n g , l i i suy nghT, l i i h i n h dpng ciia mdt c i n h i n , mpt cdng d i n g ngudi trong viee irng xir v i giai quyit nhu'ng m i l quan he giu'a eon ngudi vdi t y nhien, vdi x i hdi tir nho d i n Idn". Trong b i i viet n i y , chung toi x i c djnh b i i n d i i van hda l i mpt q u i trinh, do dd khi ndi b i l n doi v i n hoa irng xir, chinh l i ndi d i n nhung khuon m l u cua c i e h i n h vi xa hdi, c i c quan he xa hpi, quan he giua con ngudi vdi con ngudi, eon ngudi vdi t y nhien v i con ngudi vdi xa hpi duge thay d i i thee thdi gian. V i , trong van hda nong thdn thi ngoii tinh p h i biin, edn co tinh d i e thu, bdi thee g i i o su B i Huy thi "d nhiiu vung ndng thdn nude ta, mdi vung d l u cd nhirng ca s d quan trpng ehe viec p h i t triin d i e thu van hda" (Bo Huy, 2013: 45, 48). T u quan d i i m dd chung tdi se t i i p can tinh d i e thu trong x i y dung van hda ndng thdn mdi vdi nhung v i n d i ca ban, g i m : nguon lye cho x i y dyng v i n hda d m i l dja phuang; s y khic biet cua vung, m i i n v i n hda; tinh d i e thu cua van hda t i m linh va van hoa tpc ngydi.
Trong nghien ciru nay, chung toi ehpn 3 xa T i n L i n (huyen C i n Byde), Hda Phu (huyen Chau Thanh) v i My Hanh Nam (huyen Dire Hda), tinh Long An de khao s i t trong thdi gian t y thing 6 d i n thing 12/2018. Cung vdi viee van dung hudng t i i p can lien nganh d l xii' ly nguin t i i lieu thir c i p thu t h i p duge, Chung tdi edn t i l n h i n h phugng p h i p quan s i t , t h i m nhap v i phdng v i n sau de p h i n tieh, d i n h g i i v i ed met c i i nhin khich quan, da chiiu han v i sy biin d i i van hda yng xir tai dja phuang n i y . Ly do chung tdi chpn 3 x i thupc 3 huyen tren ciia tinh Long An d i nghien euu l i vi d i y l i nhung huyen cd d i e d i l m khic nhau, eu t h i : Tinh d i n thing 12/2018, huyen C i n Dude ed 7/16 x i dat chuin nong thdn mdi, l i huyen duge tinh Long An ehpn la huyen d i i m x i y dyng huyen van hda eiia tinh g i n vdi xay dyng ndng thon mdi. Huyen Dire Hda cd 9/17 x i duge edng n h i n x i dat chuan ndng thon mdi, huyen n i y dang phin d i u trd thinh huyen cdng nghiep cua ca tinh trong nhung nam tdi. V i d i n g ehu y, huyen Chau Thanh l i met huyen thuin ndng, cd 12/12 xa dgt 19 tieu chi, dang l i m ho sa d i nghj Trung uang cdng n h i n huyen dat chuin ndng thdn mdi.
Bang 1. Tinh hinh dan cu v i mat dp din s6 ciia 3 xa: Tan Lan, My Hanh Nam va Hoa Phu
^ \ ^ T e n x§
Loai hinll\^^
So lucng ^ \ Ap (thon)
Tan Lin 11
My Hanh Nam
3 Hoa Phil 5
TRUaiMGDl^C THUAN - B|£N B O I V £ VAN HOA CfNG XCf..
Di$n tich (km^) H6 gia dinh Nhan khau (din tgi ch6) DSn nhip cu (ngudi) Mat do din s6 (ngudi/km^)
17197 2.841 12.703
>500 738
1.766 3.266 12.000
> 8.000 1,140
7.92 1.619 6 481
>200 560 Nguin: Bio cao cua Dang uy xa Tan Lin, My Hanh Nam v i Hoa Phu.
3. N H C F N G B | £ N D 6 I TRONG VAN HOA 1>NG XlJ
3.1. B i i n doi van hda U'ng xir vdi canh quan m d i va mdi t r y d n g tu*
nhien
V i n hda irng xir h i i hda vdi thien nhien trong t i m thire eua cu dan ndng thon d c i e dja b i n nghien eu'u duge t h i hien dudi dgng e i c quan niem vira mang tinh b i e hoc, vira mang d i m triit iy s i n g d i n gian: "Thien - Nhin hgp nhit", "Thien - Dja - Nhan hda ding". Hp con giu l i i s i n g h i i hda, nugng nhg v i p thien nhien, t h i hien d i m net treng n i p lam, n i p an, n i p mac, x i y c i t n h i cira, di Igi...
Tuy nhien, da ed s y biin d i i v i v i n hda irng xir vdi t u nhien trong cpng d i n g d i n cu ndng thdn. Tgi xg T i n L i n , Hpi Phu n u x i xay dyng mp hinh
"Chung tay bao ve mdi trudng" vdi hgn 400 hp tham gia. T y n i m 2016, xa Tan L i n d i trang bj hgn 100 thung chua rac, hudng d i n c i c hp d i n d xa tuyin dudng chinh d i p ho xu' ly r i c theo quy djnh v i tring hgn 2.100 cay xanh d l tgo canh quan moi trudng.
Cung tai xa T i n L i n , chung toi n h i n t h i y h i u het e i c eg sd san x u i t kinh
doanh dat tieu c h u i n v i mdi trudng, da s i hp gia dinh thyc hien tot c i c nOi dung v i tieu chi mdi trudng nhy phai cd n h i ve sinh t y hoai, he thing nude thai.
Cdn x i My Hanh Nam, thupc viing quy hcach p h i t triln edng nghiep eiia huyen Dire Hda phai giai quyit nhiiu v i n d i nhu viee l i m , sy phat triin nhanh v i s i lygng d i n nhip eu, kem theo dd l i n h i n thuc cua khdng it ngudi dan nong thdn v l v i n d i vp sinh mdi trudng chua eao, dan d i n tinh trgng d n h i l m moi trudng tgi dja phugng. D l triin khal c i e giai phip treng q u i trinh xay dyng nong thon mdi, tu' n i m 2015, Hdi Phu nu x i phit dpng v i x i y dyng md hinh "Tuyin dudng khdng ric" tgi i p Mdi 1 vdi chiiu d i i 1,5km, mo hinh n i y d i lim thay doi y thire v i h i n h vi eiia ngudi d i n ndng thdn. Chu tich Hdi Phu nd xa My Hanh Nam cho bilt: T u khi triln khai md hinh tren, tinh trgng xa rac bira b i i g i i m nhilu hpn so vdi nhung nam trudc, khdng chi dudng ndng thdn dyge giu- gin sach dep m i eon bae dam mdi trydng xanh, khdng 6 nhiim; tu' dd gpp p h i n x i y dung ddi s i n g v i n hda d khu d i n cu, xay dyng neng thdn mdi. N i l ve sy biin d i i nhan thirc trong irng xir vdi mci trydng, b i T.T, ngu tgi i p Mdi 1 chc bilt: "Khi Hdi Phu n y phit ddng mo hinh nay, ngydi d i n d d i y r i t phin khdi. Tdi cung r i t vui khi duge tham gia cung c i c chj em trong c i e dgt dpn ve sinh mdi trudng, l i m cho khu vuc sinh s i n g sgeh se v i mdi trudng tot hgn".
TAP CHl KHOA HOC XA HQl s i 11 (255) 2019 X i Hda Phu thi thye hien phong trap
"5 khdng, 3 sach" ("5 khdng": khdng ddi ngheo, khdng vi pham p h i p lugt va te nan xa hoi, khdng ed bao luc gia dinh, khdng sinh con thir ba trd len, khdng cd tre suy dinh dydng v i bo hpe; "3 sach": sgeh n h i , sach b i p , sach ngd). Trong d6, d i l n hinh l i ehi hdi phu nu' i p 2 da to chire c i c hogt ddng bao ve mdi trudng, o i l thien c h i t lugng s i n g thong qua viec chia nhau quet r i c , n h i cd v i trong hoa dpc hai ben t u y i n dudng chinh nen mdi trudng, canh quan nci day n g i y eing khang trang, sgeh dpp.
3.2. B i i n doi van hda u'ng xir vdi ban than va gia dinh
Loi irng xir vdi ban than hay vdi chinh minh la b i i u hien eiJa g i i trj n h i n cich m i mdi ngudi t y x i c djnh thee c i c he chuan cua xa hpl v i xa hpl cung del h6J s y c h u i n mye eiia nhan eich.
Trudc d i y , khi chii trucng x i y dyng ndng thdn mdi chya triln khai, ngydi d i n c i c x i n i y chi duge cap nhat kiln thirc chO y i u thong qua c i e phucng tien truyin thdng truyin thing ( d i i eit-set, tivi, h i thing truyin thanh eua dja phucng). Nhirng n i m g i n day, khi d l i u kien kinh t l p h i t triln, ngoai eac phugng tien tren, h i u h i t c u d i n g c i c x i Tan Lan, My Hanh Nam v i Hda Phu da t u trang bj cho minh mpt chile dien thoai thdng minh cd k i t n i i internet nen cap n h i t duge thdng tin tu' nhiiu kenh khae nhau... Qua do, nhan thire cua hp n g i y mpt n i n g len va dT nhien hp da t h i hi#n chinh k i i n ciia minh trudc c i i dOng, c i i dep (gia
trj van hda), c i i x i u , mat trai eua x i hdi (phan gia trj) tu' nhung v i n d i lien quan trye t i i p d i n ban than. NhO'ng d i i m d i n h i n t h i y hien nay treng h i n h vi irng xir vdi ban t h i n cua ngygi d i n cac xa Tan L i n , My Hanh Nam v i Hda Phu l i hp d i u cho ring:
r i t ehu trpng d i n sue khoe; viee l i m - thu nhap, hoc v i n ; nghe nghiep; xay dyng hanh phue gia dinh, c i i dep c i nhan; s i n g theo p h i p luit, d i n ehu v i edng b i n g xa hdi.
Trong van hda irng xii' trong gia dinh, ngudi dan mpt mat van eel trpng ung xir thep v i n hda truyin thing (gia phong m i l ngudi trpng gia dinh phai t u i n thii nghiem nggt; chiT "hiiu" ludn duge de ego v i duge t h i hien b i n g tuc b i o hilu). Tuy nhiin, g i n d i y l i i song thye dung d i t i e dpng manh tdi c i c g i i trj dac due truyin thing l i m nay sinh nhiiu v i n d i xa hpi t i c ddng d i n ddi song gia dinh cua cu d i n ndng thdn. D i l m t h i y rd nhit, dd l i s u p h i v d n i n n i p gia phong dgo dire ciia gia dinh truyin t h i n g .
L i dja phugng ed s i lugng d i n nhgp cu ddng d i n l i m cdng nhin tai cum eong nghiep Hoang Gia, d i n g thdi la dja phugng chi e i c h TPHCM chua d i n 30km, nen tai xa My Hanh Nam tinh trgng ly hon, ly t h i n , s i n g chung nhu vg ehing khdng d i n g ky k i t hen, quan he tinh due trudc hon nhin pho b i i n hgn so vdi x i T i n Lan v i H6a Phu. Ben canh dd, mau thuin xung dot giu'a c i e t h i he v i phep irng xu', n i p s i n g v i v i n de c h i m soe ngudi eao tuoi dang dgt ra nhu'ng thich thu'c
TRU'O'NG e i r c THUAN - BieNOOlvevANHOAO'NGXO'...
mdi; tinh trang bgo luc trong gia dinh cd chiiu hudng d i n g quan nggi; c i e gia trj v i n hda gia dinh truyin thing dang eo b i l u hien x u i n g c i p , mai mpt;
nhiiu te nan x i hdi nhu ma tuy, cd bgc, rugu che, mgi d i m . . . dang xam nhip v i o c i c gia dinh. NhO'ng v i n d i n i y cung d i u x u i t hien d x i T i n L i n v i Hda Phu, nhung rd net nhit la xa My Hgnh Nam.
Tinh yeu v i n l i tinh cam dep nhit eua cen ngudi, nhung hien nay d cae x i n i y khdng It ddi lua d i n vdi nhau mpt each Ich ky, tinh due de d i i , hen nhin thye dung... D l i u n i y khdng chi l i m ran niil quan he giira vg v i ching, ma edn chia c i t m i l quan he giira cha me v i cen c i i . Bdi le khi cupc hpn n h i n tan v d thi gia dinh eung ly t i n , eon o i l se khdng edn m i l i m gia dinh, khdng n h i n duge s y g i i o due, tinh yeu thugng trpn ven.
Vi boi dudng, phat trien nhin each cho the he tre: Nhiiu ngudi d i n duge phdng v i n d l u chc ring, gia dinh l i n i n tang, l i t i b i o ciia x i hpi, t h i he tre phai thudng xuyen duge giie due nhin c i c h khdng chi d n h i trudng m i cdn d trpng gia dinh. Nhung sp vdi trudc day, v i n de n i y dang ggp phai r i t nhiiu thach thirc. De d i m bao cho nhu c i u cupc s i n g , nhiiu gia dinh sao nhang viec g i i o due con c i i . D l i u n i y duge t h i y rd n h i t d xa My Hgnh Nam, npi nhiiu gia dinh tre mdi sinh con hege con d dp tuoi p h i t triin t i m sinh ly (tir 6 - 15 tuoi) giri cen lai cho dng b i d l di l i m eong n h i n tai dia phygng hay len TPHCM l i m viee vdi
mong m u i n ed cupc s i n g du d i y . V i dT nhiin, nhu'ng dua tre n i y khi byde vao t u i i vi t h i n h nien do thiiu tinh thucng eua cha me n i n thudng sing lanh lung, vd cam. Khi cam thiy ee dgn, Chung thudng tim d i n ban be, chgi game online. T h i m chi cd em edn khcng p h i n biet duge dau l i tit, la x i u nen cd nhung hanh ddng lim theo bgn be mpt c i c h mu quang, hoc theo nhtj'ng thoi x i u , d i n tdi phgm phip, sa n g i .
3.3. B i i n doi van hoa irng xu' vdi xdm g i i n g va eong ddng xa hdi M i l quan he xdm g i i n g , cdng ding trong cung l i n g xa l i m i l quan he ciia nhung ngugi s i n g trong eung met khu v y c c u tru, ed nhu'ng m i l quan t i m v i ehia se Igi Ich chung.
NhO'ng g i i tri n i y v i c c ban van duge gin giO' trong cdng d i n g eu d i n x i Tan Lan, My Hgnh Nam v i Due Hda. Va, mau s i chung duge ghi n h i n khi ehiing tdi t i i n h i n h phong v i n eu dan ngi day l i . nhu'ng ngudi dan trong ap h o i e k h i c i p vdi nhau, tham chi l i ngudi d i n x i nay v i xa k h i c van giae thiep t h i n tinh vdi nhau b i n g n h i i u e i c h . Cdn d i i vdi h i n g xdm trong i p , hp van xem l i ncri CO t h i t i m sy, giup dd trong liic khd khan, l i ngi d l ehia vui, se buon, la ngi cd t h i dirng ra hda giai nhO'ng m i l xich mich trong gia dinh. Q u i that, tgi nhO'ng vung m i c u d i n duge s i n g trpng mpt khdng gian ndng thon rpng r i i , khdng bj n g i n each bdi nhung bu'c tudng r i o kien co, ciing mpt n g h i nghipp g i i n g nhau... thi
TAP CHl KHOA HQC XA HQl s i 11 (255) 2019 tinh c i k i t cpng d i n g , tugng t h i n , tugng ai giOp d g nhau trong cupc s i n g , n g h i nghiip v l eg ban v i n cdn b i n chat. Tuy nhien, hp v i n cho r i n g so vdi trudc day, s y tygng trg ' t i l lira tat den cd nhau" n i y cd p h i n m d nhgt hffn.
Qua khap sat chung tdi n h i n t h i y , cung vdi s y p h i t triln kinh t i , ky nang va nhu cau giae t i i p ciia ngydi d i n eung cd nhieu bien dpi. C i c h i n h dpng tucng than, tucng ai, giup d d l i n nhau d i chuyen sang tinh "phdng ngy" khi hp cam t h i y Igi ich cua ban than bj xam pham. Tinh d e i n k i t , s y thugng yeu g i n bd da ed tir xua nay dang bj thach thu'c, cd nguy cc bj m d nhgL S y giiip d d , dum bpc l i n nhau, tinh ling nghTa xdm khdng cdn nhu trudc, p h i n n i o thieu tinh c h i t t u nguyen ma phai ed s y t i c dpng eua chinh q u y i n , cua c i c t i chire x i hpi.
Tgi x i T i n L i n va Hda Phu chung tdi nhan t h i y m i i quan he xdm giing v i eg ban cd b i l n del, nhung khdng rd rpt nhu c x i My Hanh Nam. Bdi xung quanh eu d i n ndng thdn x i My Hgnh Nam cd r i t nhiiu ngudi nhgp c u (mdi den), lam nhung cdng viee k h i c nhau, it t i i p xiic nen thiiu tinh cam xdm g i i n g . Nguyen n h i n bude d i u chung tdi xac dinh l i do nhu'ng ngydi mdi d i n v i n edn xa la vdi nhu'ng ngydi cu, chua hda n h i p vdi edng d i n g s d tai;
ngpii ra edn de g i i d i t t i n g v i ngudi dan coi trpng manh d i t ciia minh nen x i y h i n g r i o , c i n g rao kien e i hgn d i giir a i t . Trudc day, ngudi n i y sang nha nguci kia cd t h i bang ngang qua
h i n g r i o dgn s g d i mugn con dao, c i i cuic, hoac n g i i n h i ben n i y ed t h i ndi chuyen vdi ngudi c n h i ben kia... Nhung nam g i n day kinh t i phit t r i l n , h i n g r i o x i y kien c i , m u i n sang n h i ngudi k h i c phai di dung dudng, p h i i gpi m c eing... Tir s y
"philn h i " i y m i ngudi d i n d i n trd nen xa each, khach s i o vdi nhau hen.
D i i vdi nhu'ng ngudi sinh sing d ndng thdn nhung khdng l i m ndng nghiep m i tham gia v i o cae edng viee phi ndng nghiip nhu lam edng nhin, l i m djch vu, l i m thue... thi edng viec h i n g n g i y h i i ha, t i t b i t v i chiim h i u h i t thdi gian treng ngiy. Vi v i y , viec muu sinh h i n g ngiy, viee n h i , eon c i i , nhu c i u nghi ngci... khiln hp khdng cpn nhilu thdi gian d i quan t i m d i n viee giao t i l p vdi hing xdm l i n g g i i n g xung quanh.
4. N H O N G Y i u T<i VAN HOA MOI N A Y S I N H TRONG VAN HOA LfNG XLf
Cd the n h i n t h i y d 3 dja b i n khae s i t cua chung tdi, s y biin d i i v i n hda dd l i mpt qua trinh ehuyin ddng phong phu, phirc tgp v i cd nhung va cham tU' vung que truyin t h i n g ehuyin sang vung que x i y dyng nong thon mdi song song vdi cdng nghiep hda, hien dai hda. Ciing vdi nhu'ng biin doi d i neu v i p h i n tich, chung tdi edn t h i y c day mpt s i y i u t i v i n hda mdi nay sinh, s y dan xen, g i i n g eo, d i u tranh l i n nhau giCra nhyng g i i trj van hda t i t dep, d i e biet ve dap ly, phep u'ng xir truyin thing vdi l i i s i n g thyc dung, ich ky.
TRU'DNG OifC THUAN - BlfN eCl V£ VAN H 6 A IJNG XCT...
4.1. Sir p h i t trien kinh te - xa hdi va nhirng bat on tiem an ve an toan xa hoi
Theo khao sat eua chung tdi, khi d l i u kien kinh t i d vung ndng thdn trd nen k h i g i i hen, d l i u kien kinh t i gia dinh n i n g cao, d i n g thdi p h i t sinh bp phan thanh nien hoc it nhung lai ham i n chgi, dua ddi, d i sa v i e cae te ngn x i hpl, "gam n h i m " sy yen binh v i n cd c vung que.
Thdng tin t u ngudi d i n qua phong v i n s i u v i phucng tien truyen thing g i n day cho thiy, hien tugng mai d i m , cc bae, ma tuy v i c i c te ngn khae khdng h i l m thiy d vung thdn que v i n duge xem la thanh binh trudc d i y . N i m 2012 khu vyc n i y x u i t hien vu i n nghiem trpng lien quan d i n g i l t ngudi v i blip d i m . L i mpt xa d i i n hinh l i m t i t edng t i e an ninh trgt t y , an t o i n xa hpi, nhung nam 2017 eg quan chue nang da triet xda 1 d i l m d i g i i n t i i n tgi i p Xdm Mdi. Con x i Hda Phu l i dja b i n giap ranh, t i l m an nguy eg m i t an ninh trat t y vdi mpt s i Ipai tpi phgm len lut hegt dpng. Trong gigi dogn 2008 - 2012, x i Hda Phu l i d i l m ndng v i te nan x i hdi, nhu da g i v i g i n 20 q u i n c i phe thiiu linh manh, cd 1 tu d i i m ma tuy.
Chi tinh rieng n i m 2017, ngudi d i n p h i i hgp luc lugng cdng an x i b i t giu' 1 d i i tugng phgm tdi " e i y g i y thugng tich" dgng l i n t r i n tgi i p 4; b i t qua tang 2 vij d i g i , 2 vy d i n h b i i vdi hgn 20 d i i tugng tham gia. C i e t i chu'C hdi, dean t h i cam hda 1 d i i tugng vi phgm h i n h chinh b| dua ra
dan eanh e i o , 1 d i i tugng thi hinh an tu tree, 7 d i i tugng. nghien ma tuy va 2 d i i tugng thi hanh xong i n tu trg v i dja phugng.
Qua khao s i t , cung cho t h i y tinh trgng mai dam nup bdng e i c diem djch vu gpi dau, mat-xa c cae khu vyc ncng thdn (thupc e i c xa Tan Lan, Hoa Phu v i My Hanh Nam) nam liln k i thi t r i n , thj tir d i l i m x i o trpn, anh hudng d i n cupc s i n g eu d i n . Theo eu dan c d i y , te nan mai d i m nup bdng djch vu gpi d i u - m i t xa hay d q u i n e i phe r i t tinh vi, nen eg quan chire nang khd b i t qua tang, do dp no v i n t i n tai len lut.
Nhin v i o s y p h i t triln chung cua dja phucng, te nan x i hpi dang dgt rg nhu'ng nguy eg v i v i n hda dao due, quan ly x i hdi phue tgp, h i u qua v i nhilu khd khan. Nghiem trong hen, nhung te nan n i y dang l i m cho cude s i n g m i t can b i n g v i t i m ly tinh cam, trong dd t i c dpng x i u d i n hanh phue gia dinh, l i m phu'C tap them q u i trinh thuc thi p h i p lugt.
4.2. Nhu c i u t i i p can thdng tin va loai hinh giai tri m d i
Trudc d i y d i t i l p can thong tin va hudng thu van hda, ngudi dan ba x i T i n L i n , Hda Phu va My Hanh Nam chu y i u diing c i e phucng tien nghe nhin (dai cat-set, tivi), nen hp ggp r i t nhiiu khd khan trong viec tim kiim thdng tin c i n thiit cho minh. Tuy nhien, khi thyc hien x i y dung ndng thdn mci, cung la lue thdng tin va truyin thdng phat triin manh g vung nong thdn nci day.
TAP CHl KHOA HQC XA HQl so 11 (255) 2019 75 Ve nhu du tiep can thdng tin: Nhd
nhu'ng c h i i c m i y tinh, dien thogi thdng minh, ngudi dan da t i l t kiem duge thdi gian cho cdng viec thudng ngiy. Tai c i c i p , xdm, n h i nha ed tivi xem chugng trinh b i n g c i p quang, d i u d i u cung cd mgng k i t n i i internet.
Thep tim h i i u eua chung toi, nhung ngudi b i n h i n g g c i c chg hay ndng d i n vung que hien nay h i u h i t d l u ed dien thoai thdng minh. Lue rinh r i i hp v i p trang mang faeeboek, zaio d l trao d i i thdng tin vdi ngudi than; dpc thdng tin tren cac trang thdng tin dien td, qua do m d mang tri thire, thu hep khoang c i c h giua ndng thdn va dd thj.
Ngoii nhirng thdng tin v l tinh hinh t h i gidi, d i t nude v i g dja phucng, ngudi d i n edn chu trpng d i n nhung thdng tin trong kinh doanh, s i n xuit, n h i m hpe hdi c i c h l i m i n , tim nci tieu thu san p h i m , n i n g eao kinh t i gia dinh. Nhd internet m i nhiiu ngudi ndng dan d i giau len tir nhung md hinh san x u i t m i hp hpe duge tu' tren mgng, cd c i i nhin nhgy ben hgn va mgnh dan hgn trong viee thyc hien ehuyin dpi eg c i u c i y treng, v i t nudi tgi dja phygng; n i m bat duge nhung ky t h u i t mdi, g i i ea thj trudng, c i c mc hinh san x u i t gidi dgt hieu q u i ego, gdp p h i n xda ddi, giam ngheo d dia phucng. Nhilu ngudi dan che biet, khoang 5 - 6 n i m trd Igi d i y , ddi s i n g cua c u d i n d ba x i da ed su thay d i i rd ret, nhd hp da t i i p can k i l n thirc, thdng tin v i ITnh vyc ndng nghiep, l i m nghiep, ngy nghiep, v i cac v i n de khae eua p h i t triin ndng thdn nhu
giao due, d i e tao, djch vu va c h i m sdc sire khoe cpng d i n g .
Ve nhu cau giai tri: H i u h i t ngudi dan ba xa cho ring, g i n d i y cude s i n g v i t c h i t , tinh t h i n duge ning len;
cude s i n g ngudi dan khdng cdn bd hep trong gia dinh, l i n g xdm, m i da m g rpng theo nhu c i u v i n hda dudi nhiiu hinh thirc mdi. Hp tham gia v i o c i c cau lac bp t h i due t h i thac, c i u lac bd vd thuit, c i u Igc bd hoa kilng, c i u lac bd van nghe (ed dcn ca t i i tir).
Theo e i c b i e c i o v l tinh hinh kinh t i - xa hpi eiia ba x i ( T i n L i n , My Hanh Nam v i Hda Phu): khoang tir n i m 2011 d i n nay, do kinh t i hp gia dinh phat triin d i n g k l , nen nhu c i u giai tri cua ngudi d i n n g i y cang eao. Ben canh viec mpt s i hp gia dinh mua s i m bd m i y karaoke phue vu cho gia dinh, thi nhiiu i p da thinh l i p dpi, t i v i n nghe n h i m d i p irng nhu c i u cua ngudi d i n . Cu t h i , tai i p Ac Gdn, xa Tan L i n cd dpi v i n nghe dp ngudi d i n t y thinh l i p v i o thing 1/2014, d i n thing 3/2014 duge xa edng nhan chinh thu'c, vdi hgn 20 ngydi t u nguyen tham gia va kinh phi cung t u nguyen ddng gdp khi ed hoat ddng; g ap Xom Chua, xa T i n L i n hoat dpng v i n hda, van nghe r i t mgnh, ly do chinh l i dng B.A.T, nguyen l i Chu tjch Oy ban N h i n d i n x i Tan Lan, khi nghi huu d i d i n h thdi gian phit triln e i c hogt ddng v l v i n hda, van nghe.
Chinh vi s y p h i t triln sdi n i l eua phdng t r i o van hda d cae i p , nen x i ed nhiiu thuin Igi khi to ehye c i e chygng trinh van nghe q u i n chung.
TRUONG e i r c THUAN - BltN B O I VE VAN HCA LKNG XCT...
Xa My Hanh Nam co nhu'ng d i i m sinh hoat van nghe t u phat (duge hinh thinh tu' nam 2016 tai i p Mdi 1) phue vu cho nhung ngudi ed nhu c i u d i n hat. Cung nhu c i c xa khae, nhung x i Hda Phu ed d i i m d i e biet la hien nay c i e gia dinh thudng t y s i m cho minh 1 chile lea di dpng (thudng gpi l i Ipa
"keo keo") d l m i l khi rinh r i i , hp tu tap anh em, ban be cung an u i n g v i h i t hd.
Nhin Chung, hoat ddng eua cau Igc bd hay dpi, t i v i n nghe d e i c i p d i u mang tinh t u nguyen v i thudng xuyen d i i n ra d n h i v i n hog i p hoie d i l m sinh hogt v i n hda (dinh, din). Npi dung e i c b i i h i t t u c i nhgc d i n t i n nhac la ea nggi tinh yeu que hucng, d i t nude, cdng en sinh thinh v i tinh yeu lira ddi. Nhu v i y , du eu dan ba x i h i u h i t s i n g b i n g n g h i nong, nhung vdi hp giai tri l i nhu c i u thiit y i u cua con ngudi n h i m thu giin d i u dc, phue hoi sire khoe sau khoang thdi gian l i m viec, hpe tap eing thing.
Tuy nhien, nhung hogt dpng giai tri khdng lanh manh hay trudng hgp lam dung s y t y dp ca n h i n l i m anh hudng d i n ngudi xung quanh va cdng d i n g thdn xdm nhu: e i dp bong d i , b i i bgc, nhau nhet, vira nhau vua h i t karaoke b i n g loa "keo kep"),...
n g i y c i n g hien dien p h i biin g vOng que ndng then.
4.3. Hien tuwng thay doi gia trj, quan diem s i n g cua ca nhan
Trong b i i canh phai eanh tranh vi san x u i t , kinh doanh v i vi muu sinh
ddi khi nhirng ngudi xung quanh it quan tam d i n nhau. S y g i n k i t giO'a c i c t h i he trong gia dinh d nong thdn v i n b i n chat nhyng dang d i n trg nen Idng leo, do n h i i u nguyen nhin, trong dd ed nguyen nhan ngudi ta phai ly hugng d i n cac dc thj d l kiim sing.
Hien nay ed mpt bd p h i n nhd nhu'ng bgn tre vj thinh nien c ba x i , vl muin khang djnh c i i tdi cua minh nen ed xu hudng m u i n t h o i t ly gia dinh, sing dpc l i p . D i y l i met quan niem mdi, n i u x u i t p h i t tir muc dich tieh cue nhu m u i n khang dinh eai tdi ca nhin, b i n ITnh ciia t u i i tre, m u i n hudng d i n cupc s i n g tucng lai dec l i p , khong phu thupc... thi rat cd y nghTa v i ein khich le. Nhung thye t i cho thiy, dti khdng nhilu nhung da xuit hien nhirng e i n h i n m u i n s i n g rieng vl nhung ham m u i n ich ky, b i n g bpt cua t u i i tre, t h i m chi l i vi m u i n duge ty do ngeii vdng k i l m soit eiig chg me hay vi dua ddi ban be x i u . . . Day l i mpt d l i u r i t nguy hgi chp gia dinh v i xa hpi, n h i t l i khi ban than ngudi tre chua dO ban ITnh d i cd t h i "miin djch" trudc nhu'ng c i i x i u , tieu cue, d l giir p h i n thien lucng trong sing ciia minh.
5. K^T LUAN
Q u i trinh b i i n d i i mpt s i he g i i trj van hda tai dja b i n nghien euu duec mc t i , p h i n tieh tren day da, dang dien ra, ddi khi ehi l i s u manh nha, hay d i u hieu ban d i u bdi ed luc, ee nei nd chua that s y djnh hinh cu the.
TAP CHl KHOA HOC XA HOI so 11 (256) 2019 Trong q u i trinh x i y dyng ndng thdn mdi e tinh Lpng An ndi chung v i tai ba xa T i n Lan, Hda Phu va My Hanh Nam ndi rieng, thi viec x i y dyng v i bao ton van hda ludn giir vai trd quan trpng, bdi van hda vua l i muc tieu, vu'a l i ddng lye eiia s u phat t r i l n . Tuy nhien, xet mpt each t i n g t h i cho t h i y , v i n hpa ndng thdn g ea ba x i hien nay dang dung truce nhu'ng thugn Igi eg ban cung nhu nhO'ng thach thirc khdng nhd, d i e biet cd nhO'ng xu hudng b i i n doi di ngugc Igi vdi thuin phong my tuc ciia ngudi Viet Nam.
Nhung du cd b i i n d i i t h i nao, thi vdi
nhu'ng gl da, dang dmac t h i hiin, van hda ndng thdn ngi day v i n dang luu giu cho minh nhu'ng h i n g s i v i n hda mang d i m phong vj van hda van minh ndng nghiep.
X u i t phat tir thyc trgng t r i n , chOng tdi cho r i n g ngudi l i m cdng t i c v i n hda e ndng thon trong thdi ky hien nay phai cd s y n h i n thue t h i u d i e , chu dpng n i m b i t duge nhung dien b i i n trong s y "giing ee" phue tgp tren, d l kjp thdi djnh hydng cho s y p h i t triln cua ddi s i n g v i n hda nong thdn. •
TAI LIEU TRiCH D A N
1. Ding Cdng san Viet Nam. 2006. Van kiin Bai hdi dai bieu loan quoc lan thir X. H i Npi: Nxb. Chinh tri Quoc gia.
2. Dang Cpng sin Viet Nam. 2011. Van kien Bai hoi dai bleu toin quoc lan thir XI. H i Npi: Nxb. Chinh tri Quoc gia.
3. Ding uy xa Tan Lin, IVly Hgnh Nam va Hoa Phu. Bio c^o kinh te - xa hpl (cic nim 2011,2015vi nim 2018).
4. Do Huy. 2013. "Miy van de xiy dyng van hoa nong thdn trong the che kinh t i thj trudng d nude ta hien nay", Tgp chi Tnethpc, s6 7 (266), thing 7/2013, tr. 45,48.
5. L i Thj Bich Hong. 2015. "Vin h6a irng xir trong gia dinh truyen thing v i hien dgi".
https://hlhpn.bacgiang.gov.vn/ban-can-biet/van-hoa-ung-xu-trong-gia-dinh-truyen-thong- va-hien-dai.htm, truy c i p ngiy 15/5/2019.
6. Nguyen Thj Phucng Chim. 2009. Bien ddi van hda d cic ling que hipn nay (trudng hap linh Ddng Ky, Trang Lipt vi Binh Bang thuoc huyin Tir San, tinh Bae Ninh. H i NOi:
Nxb. V i n hda Thong tin v i Vipn Vin hda.
7. Tran Thj Hong Y i n . 2013. Biin ddi ve xa hgi vi vin hda d cie ling que trong qui trinh do thi hda tai Ha Ndi. H i NOi: Nxb. Chinh tri Quie gia.