'n Histories–kritiese studie van die algemene leerplanne van die ambagskole in Transvaal, veral van die huidige hoër tegniese skole onder die Unie–onderwysdepartement

1

H HISTORIES- KRITIESE STUDIE VAN DIE

~LGEMENE

LEERPLANNE VAN DIE AMBAGSKOLE IN TRANS- VAAL, VERBL VAN DIE HUIDIGE HOeR TEGNIESE SKOLE ONDER DIE UNIE-ONDERWYSDEPARTEMENT.

1

N VEftHaNDELING INGELEWER VIR DIE GRAAD MAGISTER EDUCATIONIS

VAN DIE UNIVEHSITEIT VAN

SUID-aFRI~~.

POTOHEFSTROONt.

SEPTE1~lBErt

1946.

deur:

I.J. van Rensbur~, B.A.

V 0 U rl V 0 U rt D.

Die snell'? ontwikkelin~=~: op in·i.ustrHile ~ebiei

verp: 1.ie noi.iJZe })elanqstellin~ in te£Zn1es~ on·i~rwvs.

Hier~ie belan~stelltn~ het as spoorslaa £l9iien vir iie skr'VWer om ^~1e bv1re.e wat ~Zelewer wori rieur 'lie Ho<;r Te.tr- nieee Skoc-1 in Transvaal tot te~iesA onierw,rs na te sroor, 1eur 'n sistemati'39":l ontlt:'iinJZ van 1te l;et'~"okke

leerplanne.

daartn sal slaa2 -c>Jrl nuwe beJ anqstF!lltn!l: te W8k bv die betrokke personeel asook bv 1i~qene wat nie i.irek met

~ie taak van taanles~ on~erwvs aemoeid is nie.

Deur 'n histories- kritiese stui.ie van riie leerplanne word. in Afrielin~ A naqeaaan wat in die 1rer-

le1.e C!erioen is In Afi.eltnl:! B wor1 1.1e huii.iqe leer- plan aan 'n kritiese ontle1ino: onrierwern en in Afrleltng C word 'n verbeterrie leerplan, aan :iie hanl van die teo- rie en praktvk, voor.'!eRtel en hespr~ek.

~k wil mv hartlike -lank betutq aan al iie"'ene

hierdie werk te ken voltooi. Mnr. H. Venter van ~ie

P.U.K. vir G.H.O., wat 1ie taalfoute naqesien het,

word van harte bedank, en mv onre~te dank en waari.erin~

vir mv vrou vir die tiklrverk en ha9r bale ure van opof-

ferin~Z ~ei.urende mv ~are van stu1ie. Vv l-:l.artlike dan:!..r oak aan prof. dr. Stoker vir sv lei iinq in varban-:l. m'3t die skriftelike i.eel van mv stui.i~.

'n Spesiale woord van "lank word Q:erig aan prof.

dr. J. C~ris. Coetzee, onder wie se leiiinq hiAriie ~'3rk

aanaeryak en voltoni kon word. Sv oporfertn~ ~~n koR~are

tvd, en sv opho~en~e kritiak word tan seerste waar1e'3r.

Potchefstroom.

Septemher 1946.

I .

.:r.

v.R.

1. INLEIDING

2. AF.O'ELING r1. f Geskiedenis van die Leerl;)lanne :3. Af'DELING B : Kri tie sa stu'iie van

·He

bui ii~e

I- III.

1 - .. 71.

leerplan ••..•.••...•••.•..•••.•.•

72-102, 4.

AFDELING

C :

Samevattin~, ~evol~trekkin~e eft

~u~~esties .•..•••••••.•...•.•.••.

104-165.

5. BYLA~S _{• • • • • o • • • a} e • • • • • • • ^{4 • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •}

6.

BIBLIOGRAFIE

• o o e o o • • • • o • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

AFDELING A.

- - · -

GESKIEDENIS VAN

DI~ L~~rlPLru~NE.

HOOFSTUK I:

G'ESKI~D~NIS V.iiN AlVlBAGSOND~WYS

. . . . .

1.

In Kaaplani (Uitenhage)

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2. 'B:erstewetqewing i.s. ambatzsond.erwvs in Tvl.

3. Die Potchefstroornse Inrigtin~ . . . • . . . • . . • 4. Die Witwatersra.n1.sG Te~isge Kollege ••.•...

5. Die Amba~skole te Pretoria

en

Johan~ea~ur~ ..

6. Die "Schools of In'iustries:• te For·isburq~

1 '70-179

1-33.

1.

;J, ,..

8.

10 .•

11.

Belfast, Pietersburtz . • . . . • . • • . • • • • . . • . . . • 13.

7. (a) Sa't1evattinqo

(h) Kritiek

. . . . . . . . .

^"

... .

^··!'A.

15 .

8 . De f 1 n :f. s ie ^{-D • • • • • • • • • • • ... • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •} 19 .

~ . Terme . . . • . • • . . . , . . . . , . . . , . . . • . 23 • HOOFSIJ.¹DK II: GESKIED~NIS VAN

0I'S

L"3.:~rlPL.n.NNE

TOT

1925 . . . ^{Cl • • • • •} 24-41.

1. Leerplanne van 1ie ambaaskol3 te Pretoria en

Joh.annesb1lr<Z < > a . Q • • • • • • •

Ill...

^24.

2. Dis Nasionale Adviseren1e Raai . . . • • . . . 32.

3. ·~rerkproq:raTI! van die Potohefstroomse Inri,q:tin~ 35.

HOOFSTUK III: GESKIEDENIS

VAN

DIE LEERPLANNE 1926-

1943 42-71.

1. In1e1din~

D... . . .

^4.2.

2. Ontwikkelin~ van 1ie ambaqte . . . • . . . . • . • . • • • 44.

3. Die P.T.S.-N.A.S.- perio~e: 1926-1933 . . . • 45.

(a) Die leernlan van 1923 . . . • . . . . • . . 45.

(i) Prelim.inere T2aniese Sertifikaat(P.T.S.)

)ii) Naaionale Ambaqskool Sertifikaat(N.A.S.) 46.

2.

(b) Die 1eerp1anne van 1927 en 1929 ..•...••

( i) P.T.S . . ⁰ . . . II • • • • • • • • •

( 11 ) N . A .

s . . ..,

^{u • 0 0 0 ,. • 0 • • • • Q • • • • • • D • • • • • • •}

47.

48.

(c) Sam.evattinrz en kritiek . . . . . •. . . . • . • 49.

4. Die P.T.S.-~.T.S.- perioie: 1933-1943 •.•..• 54.

(a) Die 1~erp1anne van 1933,·193~, 1940, 1943 54.

(1} P.T.S. a e o r - • • • • • • • • • o o o o o o • o o a o o o • • •

(ii) J.T.S. (Junior Tegniese Sentifikaat) 55.

(iii) N.A.S . . . oc••··· 57.

(b) Samevatting

en

kritiek . .. . . . • .• . . . . .•. . 58.

5. OntwikkelinQ' van ... Ue ·taa1s111abusse . . • . . . 62.

(a) Uiteensettin~ . . . . . . .. .. • . . .. .. .• .• . . . . • 52.

(1) P.TJ!lS., a > ; o o . ; . a o a . a o o l l o o o o o o o o o a a o o o • • • •

( 11 ) N . A. S. . . ., ... ^{4 • Ill} • • • • • • • • • ., • • • • • • • • .. • • 65 . (iii) t._!.T.S. a o o a o b " G O a o o o o a o a o o a o • • • • • a a o o 67.

(b) Samevattimr en kritlek

AFD~LING B.

KRITIESE STUDIE V~N DIE HUIDIGE LEERPLAN.

HOOF'STUK _I: ALGEI\11E~'"E UITEENSETTING EN BESPrlEKING • 1 . Inle i.:'iin_q . . . ^{o • • •} 2. Toe1at1n~svoorwaardes · · · o · · · ...•

(a) Vereistea . . . . (b) Keurinr:r . . . ., ... ~~ . . . -. . . · . . . . . 3 . Le erp Ian ^{to 0 • .,} . . . a . . . I> 0 • • • • • G a 0 II • II • II • 0 .. Ill • • •

(a) Sert ifik3. te . . . o . . . • . . . • . . o ..•

(i) P.T.S.

(11) J.T.S. • • l l e a o o . e o o .. ••~"~'•••••e•••••••

( i i i ) N.A.S. oeooa-eo~••••••••••••••••••o••

(b)

Skoo1rooster-ont1edin~ . . . • HOOF'S'l'Ul\ II: KOnrtELAS IE . . • • . . . • • , .••••.•..•.•••

1 . Inle idi_nc.r , . . . . " e . . . a . . . .

2. Prob1eemste111n<:r . . . • . . . • . o . . . • :3 ⁰ Oplossing . . . o o o . . . , . · . . . . ·. · 4 . Sarr eva t t in a ,, . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . .- . . . . ^{D •} HOOFSTUK III: AANSLUI'riNG EN ADMINISTRASIE •• ^{o • • •}

1. In1eidinl! O I D I I • I I • o e a e . e o e o e e i i O O I I I I I • O D e o o e o D

2. Laerskoo1-1eerp1an o •o•o•··· . . . . (a) Han1.e-arbeid. ".. . . . . . .. o . . . . (b) Beroepsvoorligtinl! . . . • (c) Gevo1gtrekkin~e en pro~1eemste111n~ •. o•

3 • Op 10 sst n q <> • • • 0 • II .. ' 0 • " • • Cl • • • Ill a . . . " • • • •

70.

72-102.

73- 85.

73.

73.

74.

75.

77.

78.

80.

82.

85- 93.

8'3.

8S.

88.

91.

94·-102' 94o 95.

95.

97.

99.

3 .

.AFDELING C.

S~'EVllTTING, GEVOLGTREKKINGE El~ SUGG~STIES • • • • • • • • 104-165, HOOF s·rUK I :

---

^{D0EL7 KIND7} QNDErlWYS~H ••••••••••••• 104-139.

1. Doe1 van-hier11e soort onrierwvs 104.

(a) Uiteensettincr .•••....••••.••••.••..••..•

{ b ) Toe pas s 1 nl:!' , . . . • • . . • . • • . . . • . . . . . • . . . • 114 • ( 1) Histories . . . • · .. , • • . . • . . • . . • • . . .

( ii) Kr i t i e s • • . . . . .••• , •••..••.••.. : • . • • . 11 q • 2. Wie dib onde!"1,"1VS ontvanrt. . • • • • • • • . . • • • • • • • • • 121.

3. ~ie die onrierwys ~ee • . . • • • . • . • • • • • • . • • . . . . • • 1.'30.

HOOFSTUK II: DIE TEOrliE VAN DI~ LBErlf'LAl~Sai'IiES•rEL-

LING VIR HIBrtDIE SOORT ONDBH'r!YS .••••• 140-158.

1 • In 1 e 1 ti 1 n cr • ^{fl .. • • • • • • • •} ~ ^{• .. •} ~ ^{• • .. • • • • • • • • • • .. • • • • •} 140 . 2. Terme . . . • . . . 140 • 3. Re~er~i~ 'n hoar Te~iese Skoo1 st~ae1f? ..•. 142.

4. A1!lemene kurr1ku1um-koriatruksie vir in·1ustr1e1e

Ot' 1 e 111 n ^c;r • • • • • • • • • • . • • • • • • • • .. • • • • • • • • • • • • • • • • • • 14 4 . 5. Toepasa1nc;:r· .•. 0 . , 1 . . . Q.Q····~~.

...•..•..• , ••

^148.

(a) Teoretiea · · · - · · ·

(b) Prakties en krities •..•....•.••••..••••..• 15:3.

f.!C!~.2.§.'!:~_!_II: ONTWErlPING _V~i'l ¹N I.UEALE LlJ!lJ!RPLAN ••••• 159-165.

1. Re~erriis.:z:'ina ^{0 0 • • 6 c • • • • I) • •} ~ ^{. . . D} . . . !' n " 0 . , 0 0 G .

(a) Koordinasie • . . . • . . . . • . . . • . . • • • . • . . . • • (h) U1tbre11inq ••••••..••.•.•••.•••.••••.•.•

(c) Inhou1 en Meto1e •...•••••••••.•.•.

( 1.) Per s one e 1 ., . . . ,. ^0" ~~~ . . . ~ ^." • • • • • • • • • • • tl ,. • • •

2. !deale 1eerolan ..••...••.•••••••..•..••••••.

.

159.

159.

1 'iO.

11?2.

1(:)?.

1'-5.'3.

BYLAES A en B "' . . . ~ . . • . . . • '" . <03 • • • • • • • • • • • • •• 1.51!)-169.

BIBI..fOGrt.AlffE •••• •• • ·". • • • ·" ••• • •• •• • •• • • • • • • • • · • • .170-177.

I N L

~

I D I N G.

1. Doel van on~ersoek en orobleemstellina:

Te~nolo~ie en industri~le or~anisasie wa~ no~

nooit staties nie. ¹n Star.tnante posisie is onrien~;-,aar

Versnel d.ie teii"pO van 1.i'3 nywerbetiswes.e, moet ri:te inhoud van te~iese on1erwvs in oenskO'l qene(lm word.. Hierriie terrpo ls tans 1n Sui1-Afrika wel dee~lik versnel :ie,lr ¹n ontwrigten1e w~rel1oorloJZ. Maar voor1.at vas~estel ka:n wor'i teen watter snalh<~·1 'i ·iie verl-taaste temno ge skied, moet nie alleen

die

posieie 1irek voor dia versnellin~

beken1 wees nie

maar

ook wat riie ontwikkelin~s~an~ in die verle:ie was om tot op 1aarriil3 oYJtwikkelinqst-'liium te kom. Om die inl:':l.ou1. van tegniese on1erwvs aan 'n kritisse

analise te kan onaerwer~, was 1.it noii~ om 1ie leerplan~~

van ¹n benaalde tecmiese inriqtincr { 11e Hoi:ir Tecmi~se

Skool) aa te ~aan tot r:iie huiii~re, 11e huidige krities te entleed (¹n histories- kri tiese meto:'l.e dus} en dan daar-

volaen~ eugaesties te opp~r vir d.ie leernlansamestellin~

wat sal kan trsd hou met 'ite versn<:~l1e tempo op nyw'3r- hei:lsllebieri. Hoekom 11e hepaal'!e inrig:tinf!' vir teR:niesa on:i.erwvs ~ekies is, ie o:m1at ek in iiens is van die

Unie-on1erwvsdenartement en ~eter kennis 1ra van hierdie skole, wat direk ₁on1er iie Depart~ment se beheer val, as van anier inrigtinl:!'s waaraan ook tegniese opleiiin~

verskaf word. In die 0niersoek is sover moontlik ~e­

brJ.ik ~emaak van primere bronn::l. Litera tuur oor -u.~

onderwerP is nog bale baperk. In iie lo0p va~ di~ on- dersoek ~et weereens geblv.k i.at al i.ie afieJ.in~s Yan dle onderwvsstels~l on1erltni verwant is en ~ or~aniese

~e:;heel vorm : veran'ierin~e in een vertakkinQ: bernvloed 11e oraaniese gel-leel en skep mr-re prohl.eme. ^Die r.rroot-

ste probL'lern in -:He verban 1. wgs 1.ie aansl,li ting tnssen die laersko0l en die Boer Te~L3se Skool. Van te .12:ni ^8SB oni.erwys word verwag - en ini.eri.aai is i.it i.aArvoor ant- werp - om i.ic bestu'ierin~ ven oni.erw'3rpe, wat ni8 in die

II.

leerplanne van ons t.r"lwone onenbare skole OD!Zeneem word

. 1)

ni~ en wat buite bu11s arbei4.si7"l1d 1g, aan te moerttrr.

Tegnie fle ond.erwvs be":lonrt ni8 lam1:er ¹n ui twas van die

!Zebr,liklike tradieionele ondr.~rwvs te wees n:l.e, i<::lts wat da.arbuite staan ni8; inteendeel, ~it behonrt ~ deal te vorm van ¹

n

uitg:ebreido tt3tle8l wat met vas"IJqratjen'l:lei'i en groot beda~saamhei i 2'-:JVGrm is. Pri"11er'3 onderwvs b""rvonr- be·sld beho~'"'-rt op ewe nat.,1urlike wvs~ na te.crniEH'>0 on·ter- wvs te 1·~1, n:'!t soos 'ii t na S"lkop1.8re onrterw"'<fs voer. R0-

roeosvoorligtin~ en b0roepsto~tse sal die wa~ v~rc::re~ak-

lik.

2. Die omvan~ van teqnie~e onderwvs;

Die omvan~ van te11niese onierwvs wt~rd nader. 1Jepaal as daarme:'! 'beoo!2' word dat die nV'.V'3rl-)ed.e van rlie lani.

ontwikkel moet wo~1, as daar werk varskaf mo~t wo~i, en as ~ redelike lewenstgniaard van 'iie burgers .cre'l:landhaaf moet word. Iniien daar in die 'l:luidige onderwvsw§reld een din~ seker is, ian is dit dat tensv ~ongmense tot die hoogste graad van bekwaamheid in nyw-:;rhei:iswerk ont- wikkel word, ons f'abrikate, on'ianks beskerminq ~n ~roor-

keur, nooi t riie aanvraaq sal erlanr:z: waarnn die .llf'31 vaart van ons qroeiende bevolkin12; in riie toekorns mo8t berns nie. Met die toepasC!ing van wet~nska1:>lik~ he~Zinsels op vakke en amba!!te word beoor:z: orn die arbeid vir die 'N0rker ligter en vir sv lan1 rioeltrgff8nder te maak,

Die· twes·ie oogmerk is 'lie verskaff'inQ; ·van werk

-j;.·

of die skepnin~ van rykdom. Die omvan~Z van rvk:iom wat ons kan skeo, is afhanklik van clie 11'raad van bek\lllaaml-:Jeti van ons vakmanne '3n die doeltreffendheirt van ons pro-

die tdie. vbk~-.)

dukte, en di t is afhanklik vary onderwvs wat hulle"' ontvang . het.

Die derde ooqmerk van te~Zniese on'ierw"~rs is die verruimtrit.r van die ^1!·38 s van die werksrs, waar"l_eur 'IJ1ll1e l) Dr. G.W.EYBEnS, Onjersekretaris van Onderwvs: "T"1e Social an'i In'iustrial Review^11, 5 Au!l. 1929, bl. 688-59'3.

III.

in staat ~estel wori om :iie maatska~like en politieke pro- blel"'le wat hulle bed.reig:, on·ier ·'iie oe te sien. Termtese onderwvs verleen vania12: 'n kennis an skeo ¹n ~eestestoestan1

wat ware

kultuur is vir iuls.3nd.e wat \!een anier vorm van

ond.erw"'s

kan vol!7 "ie; .ierhalwe moet iit kan q:e,qee worJ.

om

vr~

en bre31

te ontpJooi. Dit Qa~oort daarop ~eri~ te

wees

om

nis

alleen 1ie oorr en .:lie han1 te ontwlkkel nie maar, soos Ook met an.i3r oni"'rwYs, om die brein in sv vol-

le kapaaiteit

te laat ^wer~. Hlar'iie oorrmerk betek8n heel-

wat meer

as d.ie opleLiinQ: van •Ue kini. in

sv

spesiale ^amba~.

Dit is 1.11i1elik iat d.ie belan11 van 1ie 1A8:rlinsre~

wat die vo~rdeel van ^~ie werkrrewers en uiteinielik ~ie

voordeal van iie Staat betaken, ~ie hoo~saak blv. Sonier koBperasie tussen nvw,3rh.ei:i en oniarwvs kan ons hierd.ie voordele vir d.ie indiviiuele werker en ana nasionale n:vwer-

hei~, wat uit ~ behoorlike sisteem van vaklaarlin~skap be- hoort voort te vloei, nie verseker niG. Groot onkoste

is verbon·,ie aan 11a hel8 or o.:anisasie, maar di t is dwaaf orn te ^besuini~ as d.ie heil van iia he1e voJk op 'iie SDPl

ataan. Samewerkin~ op elke ~ebie1 is no~i~, en 11e skoo}

most. tred hou ^rn8t iie nvwerhai~sontwikkelin~ van die land.

AF'DELING A.

---

GESKIEDENIS VAN DIE LE~PLA~NE

HOuFSTUK I: GESKIEDENIS VAN A.MBAGSOl'IDERWYS.

1. In Kaapland (Uitenha~e).

2. Eerate wet~ewin~ i.s. arnbagson1erwva in Transvaal.

3. Die Potche·fstroomse Inrigt ing.

4.

Die Witwatersrandse Te!Zniese Kolle~e.

5. Die Amba~skole te Pretoria en Johannesbur~.

6. Die "Schools of Inriuf1tries '¹ te For1sbur~, Bel- fast, Pietersbur~.

7. (a} Samevattinq.

(b) Kritiek.

8. Definisie.

9. Ter:me.

HOOFSTUK II:

---

GESKIEDENIS VAN DIE LEERPLANNE TOT 1925.

1_c;-

1. Leerplanne van die ambagskole te Pretoria en

Johannesbur~Z.

2. Die Nasionale Adviserende Raa~.

3. Werkprollram van die Potchefstroomse Inri~rting.

HOOP'STUK II I : GESKIEDENIS VAi:J DIE LEEflPLA1'lNE 1926-1943.

lj.{

1. Inleidin,z.

2.

3.

4.

Ontwikkelin,z van die amba-=zte.

Die P.T.S.-N.A.S.- Periode: 1926-1933.

(a) Die leerplan van 1923.

( i) Prelimin@re Tegniese Sertifikaat (P.T.S.) (ii) Naaionale Ambarzskool Sertifikaat (N.A.S.) ( h} Die leerplanne van 1927 en 1929.

( i) P.T.S.

(ii) N.A.S.

( c) Samevatting en kritiek. 4~

Die P.T.S.-.J.T.0.- perio·ie: 1933-1943.

(a) Die Leerplanne van 1933, 193SJ 1940, 1943.

( i) P.T.S.

(ii) J.T;S, (Junior Te!Zniese Sertifikaat) (iii) N.A.S.

(b) Samevatting en kritiek.

5'8'

6. Ontwikkelincr. van :He taal.sillabusse.

(a) Uiteensettinq.

(1) P.T.S.

( ii) N.A.S.

(iii) J.T.S.

(b) Samevatting en kri t iek.

10

^.,jJ