KATANTARAS
No. 20. Edisi Mei 202150
Seh kel jilena kutaku. Keliling kuta teridah denga seh buena batang kayu. Sora bengkala erpagi-pagi datas uruk nari jelas denga terbegi seh kuta. Sora sei-sei (sejenis sue-sue galang) rikut pe sora-perik-perik sierbage-bage nambahi riahna erpagi-pagi. Gebuk api mulai teridah ndaraten ibas atap rumbia nari nandaken pernanden enggo mulai erdakan, rikut pe terbegi sora-sora ndilo babi. Rudang si berngi ndai nutu page bas lesung, enggo berkat mbaba tambe ku tapin. Kerina rumah erbinangun denga, janah lit teruh karangna. Hua embun erpagi-pagi simbergeh erbahan anak-anak ndarat erkampuh dingen bis-bisen denga.
Bagi biasana tekuak manuk sipeduaken aku enggo medak, janah kundul aku bas umba-umba ngkunduli amak ketang kitik nimai wari bengket ku terangna. Ope jam enem biasana aku enggo berkat ridi, erkiteken campur denga tapin dilaki ras diberu. Adi enggo terang biasana melala enggo diberu ku tapin.
Lau pancur si langsung erburak sumbul nari ndarat erhua janah seh kel segarna. La perlu tangger, lau sumbul banci minter inem. Amin gia lit perbergehna, tapi kenca dung ridi seh kel sehatna daging kulaku.
Mulih ridi, perbapan-perbapan kuta, ersampan berkat ku kede Bulang Juma, nimai ndeharana erlebuh ndilo man. Kede Bulang Juma ngenca lit kede bas kuta e. Amin gia kede kuta-kuta, tapi kedena seh kel bersihna. Tiap pagi-pagi lampas ia medak, dingen ngelegi lau ku tapin. Tanggerkenna bas wadah aluminium, dingen bersih kerina bahanna gelasna. Tiap wari pakena saluar kolorna (--komprang, seluar galang seh tiwen ngenca--) rikut pe ersinglet mentar ras anduk bas barana. Bagepe buku perutangenna ratur kerina tulisna. Suratkenna gelar singutang alu surat Batak gelar kalak si ngutang bas kedena. Sebab nulak lom (getah) ras amak ketang sekali seminggu ngenca. Biasana wari rabu kenca nulak maka galari utang.
KATANTARAS
No. 20. Edisi Mei 202151
Bulang Juma enda, adi la kenca lit siminem, megati ajarina anak-anak erlajar surat batak. “Enda gelarna ketolongen, kebincaren, kebereten, ketelengen, sekuren, pemantik.. Hakabapana... e gelarna indung surat”, nina. Tapi bage dekahna ajarina, labo lit kalak si beluh nerusken pemetehna kerna surat batak ndai.
Bagi biasana kenca ridi mis aku berkat ku juma, erkiteken erpagi-pagi denga matawari pe langa melas ndumpang dagingku. Bulung-bulung siernamur-namur denga mbaru denga kena cahaya matawari. Bagepa batu-batu galang pinggir dalan ndermesen denga lau arah celah-celahna erbahan naheku si la erselop agar mbergeh sitik. Janahku ngerembis-rambisken sekin ku bulung-bulung si enggo seh bas dalan, kuendeken lagu-lagu ateku jadi. Sora aras lau belumei deher jumaku pe enggo tangkas terbegi, nandaken maka jumaku enggo ndeher. Batang page si enggo betek beru turah mehumur dingen pe teruh-teruhna teridah ka piga-piga batang cimun, jambe ras arum. Kebiasan kutaku adi mbuka juma mbaru, ibas bekan pinugun biasana isuan suan-suanen sideban selain page. Kebiasan sibagenda kuidah asum nande bapa erjuma. Itaburina bibit sawi, arum, gundur, cimun, bagepe bibit lacina. Kenca page rani, tading me sinuan-sinuan ndai man cameten. Hardak bas juma jambe, gundur mentar erbedak, sawi, lacina mulai megara, bagepe arum gara.
Ope nangkih-nangkih matawari biasana enggo mulai melas. I je aku mulih ku rumah. Dung kenca man, mis ka kudahi dahinku. Mulai ngkis-kisi ketang, naka ketang, ngkerahkenca. Kenca enggo kerah emaka ijangka gelah rata bentukna gelah mejile ibahan amak ketang. Kenca piga-piga enggo kerah emaka mulaime nikam ketang bas papan dua setengah meter. Tiap-tiap belahen ketang itus-tusi pakai tikam, emaka ipersada sementara alu namaken lor ku bas lubang ndai. Lor e eme bagi pertustus sini ibahan ibas buluh nari. Kenca enggo mbue dung itikam, emaka ipersada me kerina janah ibahan me jadi amak ketang. Setiap wari kamis ibaba ku tiga guna idayaken. I tiga ka me iktukur ketang si kibul ras nggedang denga guna ibaba ka ku kuta guna bahan ka amak ketang. Bagem rata-rata dahin anak perana si tading kutaku si la sekolah. Tradisi enda enggo turun-temurun, janah amak ketang buaten kuta enda pe enggo termur-mur ku kuta-kuta sideban. Amakna mejile dingen enteguh.
Emaka nandangi karaben ku juma ka kentisik. Enggo kari erkata pet-pet, sue-sue, cingke ras kurung maka mulih ka ku rumah. Rutinitasku !!
Bas sada wari, kenca dung aku ngiskis, kundul aku bas sapo tinading bapa. Teringet denga aku tupung nggeluh denga nande ras bapa, adi page enggo betek beru, ija page nandangi rumpah, megati kami juma berngi, gelah ula ganggu wili page e. Sebab masa-masa si e me wili merhat ma page. Masa si e kap megati ikataken masa penalung-nalung reh. Erbahan anak-anak mbiar ula ku ja pe. Situhuna gelah aman pernanden ku juma anakna la kadap. Adi enggo rumpah emaka erpagi-pagi lampas enggo arus seh juma, sebab ije ka me perik-perik reh man page. Kadang-kadang bagi mbiring bin-bin rupa langit e adi reh kenca rombongen perik ndai man page. Arus kerja ekstra.
Masa muro, ibahan bapak marenda me kotok-kotok, ketuk, kap-kap, bagepe baju-baju bekas igantungi bas juma gelah mbiar perik e. Langa ka bengkala biasana reh ciger. Kuinget bahan bapa marenda perangkap. Lit dua perangkap bengkala sikuinget bahanna. Sada ibas batang kayu nari ermpat persegi. Lit bahanna ranggumna, janah guna narik bengkala, itamana bas perangkap e galuh kepok. Adi tarik bengka e, emaka tutup perangkap e, janah bas bengkala. Lit ka perangkap alu ngkurak taneh mbages. E pe arus lit bas umpanna gelah bengket ku bas bengkala e. Adi kubas ia lompat, maka lanai banci bengkala ndai ndarat. Meriah akap kami ngidah dat bengkala e. Biasana anakna iasuh baba ku rumah. Si nguda denga biasa ka gule i juma, amin gia nanamna labo joresa, mekeras-mekeras saja. Tapi guna pelawes bengkala sideban si langa tertangkap, emaka sada bengkala ipakeken baju megara, emaka pelepas. Bengkala si enggo bajui ndai kiam ndahi temanna, tapi temanna mbiar erkiteken idahna lit ‘perbaju gara’ ngayaki ia. Tawa kel kami ngidah si e.
Sedih ka kuakap lanai ernande lanai erbapa, tapi tawa ka bas pusuhku nginget-nginget sanga nggeluh denga bapa nande marenda ras kami juma. Ciger kenca ndurung ia kentisik bas telngo-telngo mis mbue datna cibet, berek, bagepe cibakut rambu. Guleina man bengkau kami ciger i juma. Putikkena taruk, bagepe kumangi sini suannda sanga merdang. Tuhu-tuhu entabeh kel. Mulai rani page ibahan nande
KATANTARAS
No. 20. Edisi Mei 202152
biasana pah-pah. Gelah lebih entabeh nanamna pindona ka gula Bengkila Niring sebelah juma kami, sidahinna erburu ras erpola. Kenca duana ia lanai lit, sebagai anak sintua aku me nggantiken posisi nande. Seh kelas lima SD ngenca aku sekolah. “Enterem kami bapandu, bagepe bibi bengkilandu, ija kari la kerindu ngata kam”, nina kade-kade mereken pergegeh man kami ope Bapa buniken. Tapi kuakap bas biberna saja ngenca.
La kusumpahi Tuhan amin gia nande ras bapa lampas ngadap ku Dibata simada tinuang. La kusumpahi kade-kade amin gia la kundulina ranan si enggo belaskenna. Ngadi aku sekolah gelah agi-agingku kerina banci sekolah. Naktak iluhku ...maler iluhku erdire-dire sangana bulat ukurku ngadi sekolah. Padahal kelas sada nari seh kelas empat amin gia sekolah kuta-kuta aku lalap juara kelas. Tiap ngalo rapor aku idilo kulebe, janah ibereken guru Terang adiahna buku tulis. Bagepe tiap wari natal bas gereja cerdas tangkas aku banci menang janah dat ka adiahna buku ras mangsi (pencil). Janah merhat kel aku sekolah situhuna, tapi kutaluken sura-surangku guna ngepkep agi-agingku si nguda janah kitik denga. Marenda pernah kucubaken erpola. Kubal-bal tan pola gendek-gendek tepi dalan. “Uga ngeina ? banci nge e...” nina Mama Bapa Peston tawa janahna lepus erlereng. “Ajar bancina Ma...” ningku janah tawa. Sebab ngidah tan pola e pe situhuna aku labo yakin lit launa. Tapi Tuhan mereken dalan, maka kenca cukup waktuna tampul, ndarat ka lau pola e. Bagem-bagem kepe tak-tak kegeluhen enda ari.
*****
“Salam Pak tua nakku, salam mak Tua....” nina agingku man anak-anakna alu mehamat. Duana agingku enggo sikap tading i Jakarta. La gia jore kel
lanai akapna susah kel mbuat nakan panganna, janah banci ia tiap tahun mulih ku kuta kami. Adi musim Natal ras Tahun Baru, uga pe usahakenna mulih ku kuta, janah momen-momen jiarah ku kuburen nande ras bapa ije biasa kami ras ertoto dingen mengenang masa-masa kami anak-anak ndube. Kueteh duana agingku ngisap. Tapi guna menghormati aku abangna, seh asa gundari lebe-lebengku la ia pang ngisap. Amin gia man bangku biasa-biasa saja tanggung jawab er-agi, tapi duana agingku cukup hormat man bangku. Begikenna rusur nasehatku mungkin sekali gia la akapna pas. Sebab aku nande aku bapa man bana duana. Ingetna sejarah. Ingetna ija nari ia reh. Bagepe tentuna man peraginku, ndeharana duana pasti cerita perjuangen er-agi ipesehna makana peraginku pe mehamat kel erkaka. La gia aku menuntut balas, janah kukorbanken sura-surangku, tapi bangga dingen meriah kel ukurku adi agi-agingku enggo banci lanai bagi aku. Semangatku ras sura-surangku kuendesken man anak-anakku.
“Bumm... bummmm...” nina sora durian ndabuhen. Meriah akap anak-anakku kota nari ngayakisa janah takaina bas sapo. Sapo si enggo piga-piga kali ganti ibas ingan si seri. Ingan nande ras bapa erjuma berngi. Meriah ukurku anak-anak agingku banci denga man durin si suan bapa nande marenda. Durin si lagan, durin cimpa, durin tembaga, tah durin kai deba gelarna. Entabeh akapna manganisa.Tatapenku ndauh, janah la kugejap naktak iluhku sada-sada. Tempa-tempa kuakap je denga pulung nande ras bapa ngidah-ngidah kempuna ibas ingan engkeriken waktu geluhna. Kusapu-sapu takal agingku si enggo perbapan. “Sehat-sehat kita kerina ya gi....”. Ningku. La ia ngerana. Tapi pusuh kami tentu enggo siangkan uga kerna tak-tak kecibal geluh.
Bintaro – Aviary Hotel, 19 April 2021.