Heeren XVII nen , welke »dagelyks veel aanloop en incohimoditeyt"
op 24 Julij 1715
Zie overigens bij 14 Julij 1714.
30
Julij.
Verbod voor debuiten-kantoren leden
vanpolitieke
radenzonder
vergaaning vandeUooge Regering
naar Batavia te latenvertrekken,
—zelfs niet onder
de
vpoenaliteyten," vastgesteld bij
de resolutie van24 Januarij
1714.9 Augustus. Toepassing
opalle »'s Comp* plaatsen
en resklenlienlangs Java''
van hetbepaalde
op \^{1699
nopens handel metvreemde Europeanen,
enz.De «frequente" vaart van Engelschen en Portugezen op Java en de «stoute ondernemingen" vanvelen buniier aldaar noopten de Hooge Regering tot dezen maatregel.
16 Augustus. Verbod
legen helbouwen
enafbreken
van
»dese o/f geene wereken" op
debuiten-kantoren
zonder voorkennis en
vergunning
vandeHooge Regering.
3 September. Magtiging
op denDirecteur-generaal
licen-tie'nte verleenen tot het medenemen
van slaven en slavinnen metde retour-vloten
naarde Kaap
de goedehoop of
naarNederland.
ir
September. Gangbaar verklaring
vanBrabandsche ducatons
enSouratsche ropijen.
Te vooren gekomen synde de difficulteylenen swarigheden,
die
onder het gemeen fluctueren over denontfang
en uytgave'ler
nieuwe Braliandse ducatons of Philippussen, en van gelyke°ver den ontfang en uytgave der Souratse silvere ropyen, die
geslagen
zyn na deregeringe van den overledenMogolofkoningOrang
Seri),onder syne successeuren, Baduasiah, Jehaan Daarsiah en den tegenwoordigen koning Farochier, onaangesien de gem.Oieuwe
Braliandse ducatons oftePhilippussen in gewigten alloy ruym soo swaar en deugtsaam zyn, als deandere Nederlandse«lucatons,
die in gebruyk en gangbaar zyn, en dat ook in betalloy
en gewigt der voorsz. silvere Souratse ropyen, die onderalle
de genoemde Mogolse vorsten syn afgeslagen, geen bet minste verschil bevonden werd; invoegen voorsz. difficulteytenen swa-righeden alleen voortkomen uylmisverstand enverkeerd begrip°f wel, na 'tgeene, dat het naaste schynd, uyt en door de
bediiegelyke
practyccpien van Ghineese en andere woekerendewisselaars,
die haar gewin en woeker soeken en vinden'loor
het maeken van verwerringe en dese of gene speciënop
valsche voorwendselen en pretexten in veragtinge te bren-gen, om die als dan beneden de waarde in te wisselen gelykmen
verneemd, dat tot sonderlinge schade van het gemeen omtrent voorsz. Brabandse ducatonsen nieuwe Souratse ropyenkomt
te geschieden, soo is't, dat wy hebben gemeend daartegens
te moeten voorsien en dierhalven op den sen5en deser maand September in Rade van India ook hebben besloten devoorsz.
Brabandse ducatons ofte Philippussen, die ook doord'E.
Compe. nevens andere uyt Nederland na dese landen Werden afgesonden, met en nevens a|le soorten van Souratse1715. C. VAN SWOLL.
70
silvere ropyeu, dog geeneBengaalse, Cormandelse of elders buy-tcn Souralle geslagene
ropyen,
sondcronderscheid, gangbaar
Ie verklaren, mitsgaders by'sComp
8. cassa te laten uytgcvenen onlfangen, behoudens dat deselve sullen moeten hebben haar vereyscbte deugd en gewigt, na den inboudvan ons placaal van den Gea May des jaars 1711, en daar van totstuitingvanalle quade practycqnen
en wegnemingvantwyffelingen
een ygelyck liypublicatie
en allixie van biUietlen kennis te geven, soo als geschied mits desen, met last en ordre aan een ygelyk sig daarna in den onllang en uylgave van gedagte ducatons en ropyen lot de daar op gestelde prys ol' waarde van 15schellingen
de ducaton en vyf schellingen de ropia, voor soo verre deselve daartoe hun wigl en alloy, na den inhoude van geciteerde placaat, sullen hebben, te reguleeren; en aan de respective Officieren der justitie om Ie letten en besorgen, dal ilese onse intentie en ordre ten nutte van het gemeen nehoorlyk aglervolgd en nagekomen werd.G September. Uitschrijving
vangebeden
opZondag,
23 Ociober 1/15,wegens de aanstaande expeditie «tegens
»den MaUabaarsen Koning Sammoryn"
enhet
ver-trek
van tweeretour-schepen.
Dit stuk is gerigt* aan »d'cerw. Preses des kerken raads Mol Batavia."
9
September. Vernieuwde afkondiging
run«de
tweeoplaccaten, concemeerende de ihuysvaerders."
17
September. Bepaling, dat
een naarNederland lertigkeerend Advocaat-fiscaal
runIndie
erenveel
bagage
moglmedenemen als
eenlid in
denRaad
run justitie ieBatavia.
In bel reglement op de bagage waren de fiscaals en
offi-cieren van justitie vergelen.De gelijkstelling berustte op de overweging, dat »de
res-•pective
fiscaels
in alle civiele saacken mede sessie en stem■hebben
en dienvolgens als leden [van den Raad vanjustitie]"kunnen
en moeten werden geconsidereert."28 September. Verbod tegen het
indienst
nemen opde retourschepen
vaninlanders als
matrozen, enz.Dit verbod is afkomstig van Heeren Wil"'".
28
September. Bepaling, dat
een naarNederland
overva-rend land,onverschillig o/
zijin' ouders in leren dan weloverleden
waren,niet meer bagage dan
eensoldaten-of matrozen-kist, met klederen gevuld, mogt
mede nemen.Dit voorschrift is afkomstig van Heeren WH'"'".
28 September. Bepaling,
dalin India gedegradeerde
dienaren ran de
Compagnie op
deterugreis
naarNe-derland ids
passagiers moesten
worden behandeld en slechts ééne, met klederengevulde kist mogten
mede-nemen.
Dit voorschrift is afkomstig van Heeren XVII"1'"
1 October. Eed-formulier
voor denSecretaris
ranBoedelmeesleren.
Dit. formulier diende lot aanvulling van de Statuten van
Batavia,
waarbij geen eed-formulier voor denSecretaris
vanBoedelmeesteren
was vastgesteld.I'iij gebreke van heler badmenzich invoorkomende
gevallen
met de eed-formulieren voor anderenSecretarissen beholpen.
1715. C. VAN SWOLL.
72
Uitdrukkelijk bepaalde dan ook de Regering, dat dit for-mulier aan de Bataviasche Statuten zoude worden toegevoegd.
Het formulier bevat overigens niets bijzonders.
7
October. Bepaling, dat
deleden
derHooge Regering, die
voornemens waren «klecnepresenten te versenden
«oen
derselver
••rundenoff bekenden
inhet
Vaderland,«daer
in na discretie ende intentie
derHeeren
«Meesters sullen
vermogen te handelen ensodanige
■ocasjens, /lessen off potten, buyten
nader daertoe te
y>doen
versoek,
loetentoekomen
aan degccommiltccr-■dens tot het noteren, mereken en
afschepen
van«sodanige
goederen."8
October.Sluiting
vande
vaartop Palembang
voor-deingezetenen
van Batavia ->40l naderbevindinge."
Tot tegengang van den »morshandel" in peper bad de Regering schepen in hel vaarwater naar Palembang moeten laten kruissen, wier onkosten allengs Ie hoog liepen.
18 October. Bepaling, dat gecommitteerde
leden uil den Baad van justitie teBatavia,
10lmonstering
vande retour-vloot zich
zeewaartsbegevende,
slechts buiten-schools van die viool hunnevlag
van degroote steng
mogten
latenwaaijen
engeene salul-scholen mogten geven, behalve
voor hetstrijken
en, naar den walterugkeerende,
wederbijzetten
hunnervlag.
In 1709 waren bij het vertrek vandenGouverneur-Generaal van Hoorn moeijelijkheden mei deze
vlaggen-kwestie
voor-gekomen.18 October. Uitschrijving
van eenalgemeen
en rust- enbede-dag
wegens hetaanstaande
vertrek vande
retour-vloot.
8
November. Verbod tegen
hetbedingen
vanhooger intrest
dan 1/iof »uytterlyk"
ijipet. 'smaands of
van (> tot 9 pel.
'sjaars
— Idem tegen«eorporeelc
«beleeningen of verpandingen
tot slnverngeof
dienst-baerheid voor zeker
getal
vanjaeren
opde lichamen
«der menschen"
[pandelmgschap].
Uit eene «binnen 'sComp" veslinge tot Tanjongpoura" ge-passeerde obligatie was gebleken, dat men daar, in weerwil van het bepaalde op 30 Augustus 1697, 30 pet. 'sjaars aan
intrest
voor geleende gelden eischte.De woeker «van baetzugtige menschen" had derhalve niet opgehouden.
Ook pandelingschap was blijven bestaan, ten spijl van de resolutie van 24 Augustus 1696.
De Regering bepaalde nu:
1° dat de debiteuren niet gehouden zullen wesen van zodanige, meerder bedongene intressen iets te betalen of hare gecontracteerde dienstbaarheid te agtervolgen ol' volbrengen;
2° dat de Collegiën van justitie de debiteuren niet anders of verder mogen condemneeren dan tot devoldoeninge van het capitaal en sodanigen intrest, als na de natuure der zaekenen sommen billik geoordeeld sal worden, mits uytterlijk niet gaande boven 3/4 pet. ter maand.
12 November. Verbod
voorgecommitteerden
tolafbe-taling
vaninlandsche militairen gelden
in tehouden
ten behoeve van
crediteuren
diermilitairen.
—Last
op
die gecommitteerden
deafbetaling
zoonaauwkeurig
te doenplaats
hebben,dat tij
die, des vereiseht, met eede zouden kunnen staven.1715. C. VAN SWOLL.
74
Vroeger gebeurden allerlei, onwettige handelingen hij der-gelijke uitbetalingen, ten gevolge waarvan de inlandsche militairen niet kregen, wat hun
toekwam.
17
December.
Verbod voor debuilen-kanlorm tegen
hetin
(linisl nemen runkinderen,
inlndië geboren
of
uitNederland derwaarts aangebragt.
Zonder vergunning van de Hooge Regering mogten die kinderen niet aangesteld worden »aen de penne, nog ook
•
andersins,
hoedanig en onder wal benaming het zoudemo-»geu wesen."
Door »haer jonkheyt" waren zij niet in staatde Compagnie Ie dienen en moesten »dan nog tol haeren koste leeren."
Velen te Batavia zonden hunne kinderen of jeugdige na-bestaanden »op indirecte wyse na huyten plaelsen" om langs dien weg in Conipagnie's dienst te komen.
?
December. Bekendmaking nopens
hetverplichten
run de 'generale engemeene
incomstendeser
sleedeBa-■lavia" voor hel
jaar
1710 op 51Dec. 1715
en nopenspachters, borgen,
enz.Dit stuk is eene herhaling van bet stuk, medegedeeld op bladz. 61. niet
bijvoeging
achter»candy suyker"
van de woorden: »van Java's oost cust, Cherihon en elders»meer, van wat plaats het soude
mogen
wesen, huyten de«suykeren van Bantam, die by de aanstaande verpagting
«speciaal
gesecludeerd enuytgesondert
sullen werden, sulx»den |>agter dacr van geen
geregtigheyd
sal mogen hellen»of
pretendeeren".
Zulks geschiedde op verzoek van den Sultan van
Bantam,
die. als voornaamste leverancier van die suiker aan de Compagnie, liever met den Ontvanger en
Sjahbandar
dan met een pachter te doen had.1716.
24
Januarij, Regeling der
jurisdictie vanhei Collegk
run
Schepenen.
»0m na
vermogen
te weeren en af ie snyden alletwyffe-■lingeu en
disputen tusschen
de respective collegien en de•officieren
van justitie over het poinct van jurisdictie,die
nu»en dan nog komen voor te vallen"
bepaalde
de Regering:1° volgens oud gebruyk, dat alle persoonen,
buyten
den dienst en gagie van d'E.Comp. synde,
sonderonderscheyt
behooren tot dejudicature
van den burgerlijken regier ofte Schepenen, onaangesien iemand d'E. Comp. bevorens gedient soude mogen hebben; — alleen uylgesonderl de sodanige, waar van sulks by speciale resolutie deser lafel anders verstaan ofte besloten soude mogen syn;2° by continuatie, dat als dienaren van d'E. Comp., in luren rang als anders, geconsidereert moeten
werden
sodanigegequaliliceerde personen, tot
Opper-kooplieden
en daar boven of daar mede gelyk staande, die na eenveeljaarigen
dienst, met genoegen deser Hegeering, baar ontslag en vrydom versogt en bekomen hebben om te rusten; doch gecnsinls de sodanige, die tegens haren sin of meninge, om dese of geene redenen, 't sy politieq of justitieel, buyten den dienst van d'E. Comp. geslelt of met afgeschreven gagie van de buyten-coniploiren herwaarts gesonden sullen wesen.
11
Februarij. Last op de kosters
endoodgravers aanieekening
te houden run helaantal
«carossen",waarmede
men om Ietrouwen bij
de herkenkwam.
De bedoeling mei dezen last was. »in cas van Iwyffelinge
»of disputen, den regter dien
aangaande
cru waargetuy-•genisse Ie konnen geven, waar op den selven regl sal mogen
•doen".
1716. C. VAN SWOLL.
76
21 Februarij. Bekendmaking,
dalDiakenen te
Balariaop den 26
str'"Februarij 1716 verantwoording
:oa<lendoen hunner administratie.
Zie verder bij 16 Februarij 1715.
10 Maart. Bepaling,
dalhet zegel
vanWeesmeesteren
niet
onder
den Secretaris, maar onder denPresident
van dat
collegie moest
heraaien.Vermits de Secretaris bewaarde de verzegelde elïeeten, vond de Regering bedenkelijk bem in het bezit van liet zegel te laten.
Voor het zegelen van afgaande brieven kreeg hij een ander zegel, »van Ibrm en merk onderscheyden".
51
Maart.Bepaling
van de hoeveelheid tarwe, welke de Balaviasche brood-bakkersmaandelijks
van deBegering
moestenkoopen.
Ten gevolge van morshandel bleef de Regering met hare Kaapsche tarwe zitten en moest die, «meest vermytert synde", met groote schade »laeten springen".
De poenaliteit was sluiting van de bakkerij.
Geene soort van tarwe mogten de bakkers, toenmaals 11 in getal, afwijzen.
De prijs van hare tarwe verminderde de Regering te gelijker tijd van 80 tot 65 rijksdaalders het last.
De hoeveelheid tarwe, welke de »gepreviligeerde" bakkers (anderen waren er niet) moesten koopen, bedroeg 35 lasten per maand.
21 April. Vergunning
voortien hadji's
«vanverscheyde
«natiën,
buyten bekommering"
teBatavia
aan wal te komen.De Regering verleende deze, blijkbaar zeldzaam, vroeger welligt nooit voorgekomen vergunning om »geen te grooten
■ongenoegen te geven, niet alleen aan de hier gesetene,
"Mahometaanse
officieren en gemeene, maar insonderheyt»aan de omgelege vorsten van die secte off gesintheyl,
de-•welcke aan diergelycke knapen doorgaans een meer als
«helaemeiyk
altachement betoonen".7
Mei.Bepaling,
dal geenCompagnie's
dienaarzijn
*emolumenl ofte randsoen" mogt laten voortloopen
nut
het
eene jaar in hel andere.Na hel sluiten der hoekeu zoude hij daarvoor geene ver-goeding mogen eischen, »ten ware d'E. Comp. in efl'ecle
»dat geheele jaer geene drancken aen handen gehad mogte
•hebben".
23
Junij. Bepaling,
dalWees-o f Boedel-meesteren,
Cura-tor adlites, Secretarissen
vanjustitie
alssequesters
over insolvente boedels en
«generahjk
alle, die uyt»kragle
van hunampt eenige
administratie van boedels«competeert", eenigen
boedel van overledeneof insolvente
personen voor waak-loon
of
üoesigl runelercqucn''
niethooger mogten
bezwaren dan met tweeotoesienders
«of clerquen",
die ten laste van den boedel zoudeni/cnieten
ieder '/* rijksdaalder perdag
en nietlanger
dangedurende
zes wecken.Gewoonlijk werden als wakers in een boedel of sterfhuis gebruikt twee klerken, die ieder een rijksdaalder per dag ontvingen, — eene gewoonte, welke niet op eenige «lyste van
«salaris", maar op eene «oude usautie" rustte.
Boedels of sterfhuizen van «weynig bedragen" werden bier-door "grootelyxbeswaart"; en om «legensdiergelycke excessive
«en gansch oneygen lasten te voorsien" vaardigde de Regering boven omschreven bepaling uit.
Indien na zes weeken een boedel nog niet was «geret ofte
»te gelde gemaakt", moesten de klerken dien blijven bewaken
1716. C. VAN SWOLL.
78
•toot
het
loon, dat sy van d'E. Comp. ofvanhaare respeclive«(iollegien" genoten.
:2i Jhniij
Bepaling,
dat. in cas vanerfenis
ahintestato
"ilu
portie der deficieerende linie,
opreeckening
van'onbekende erfgenamen ingeschreven
zijnde, indecassa
*van
de Comp.
moeigebragt
enbewaard
werden»ad opus jus
habentium, sonder
voorof in plaats
van«dal
regt eeniije
cautie aan Ie nemen''.Deze uitspraak, afkomstig van Hoeren XVIInn, wasgegrond
o)» »een oud en Itesleelen
regt,
hel welkehier Ie lande[Nederland]door hel lange gehruyk enverseheyde decisicnis geconl'innecrd,
namentlyk,
dat, buiten institutie in materie van successie ah intestato, naarden aard van'ISchependoms-rcgtende polilicque ordonnantie, waai' in de successie by klooving in liniéïi is vastgesteld, de eene linie niets geineen beeft met de andere;sulx de portie der deficieerende linie nooyl aan deexleerende kan aanwassehen. maar oprekening vanonbekende
erfgenamen
moei winden ingeschreeven, die in der lyd nog souden mogen opkomen; welk
regt
doorgeenderley
cautiekan ofmag gelaxeerl,verandert,
veel min weggenomenwerden".
In strijd niet die uitspraak had de
Raad
van justitie te Batavia in 1714 een vonnis geveld.24 .limij. Vcrhurf voor den Raad
vanjustitie te Batavia
met
briefjes te
stemmen.Last op
dienRaad de behandeling
vanzaken
uit testellen,
minneerhet grootste
deel <ler ledenbij eenige zitting
niettegenwoordig
was.
Deze voorschriften
zijn van Herren XVII"''" afkomstig, die vreesden, dal lui stemmen mei briefjes veelmishruyk
soude•koiinen invoeren".
7
Julij. Last
op denSjahbandar
aande kapiteins
en veeden1 officieren
runvreemde schepen, bij
aankomstter
eeedeBatavia,
medete deelen,
dat «eenyder
van•hner
precise
ensonder nalatigheyt sal moeten observeren
»en
agtervolgen
de vaste enalgemeene ordres deser
«plaetse,
sootot het vernagten
van allevreemdelingen
■aan
boort
van liaan1 schepen, sonder ymant
oende
«wal
te loeten verblijven, alsstelt
te onthouden van allen handeloff negotie
niet onderduenenoff
dienueren■en
ingesetenen
rundese plaetse ofte
deHomp., dewyl
■men
dal
ulhier nietpermitteert:
en wijdersooi;inhel'loeten besigtigen
o/j' visiteren eau alleoff
en aanvue-«rende vuurtnijgen, van en nae haere
scheepen, off dal
•nmen
by de
eersteovertreding
desodanige,
diesigh
«doemen sul
schuldich
maken, niet meer sul toelaeten»met haere vuurtuipjen aeu de
wal
te rersehynen,nog
«ook
vervolgens
te deserplaetse
meer te genieten het '■minstegerieff, selvs
niet van mieter en brnnlhoul".Aanleiding
tot de uitvaardiging van dezen Sast gaven debrutaliteiten,
gepleegd dom- deopvarenden
van een Engelsch schip, wier aanmatigingen de llegering, ter voorkoming vanraoeijelijkheden
in Europa, aanvankelijk mei. zachte middelen,doeh
Ie vergeefs, had getracht tegen Ie gaan.Eindelijk was de maat vol, waarop de Regering niet
langer aarzelde,
«dewyl men, nae hel regl dervolckeren,
in geenen»deele gehouden, nog ook gcsinl was
sodanige
insolenlestout-»heden langer sonder
legenspraecke
enbeloningevaneenregt-•maelich resenlimenl lo passeren".
18 Julij. Bekendmaking, dat
debuilen-regenten
run helLazarus-huis
op 22Julij 1716 verantwoording zouden
doen van hunne
administratie.
Zie
verder hij 14 Julij 1714.1716. C. VAN SWOLL.
80
2i
Julij. Bepaling, dat,
desvereischt,
aanrepatriërenden kisten, volgens de voorgeschreven
vorm engrootte,
vanRegeringswege
zoudenworden
verstrekt.Hel kostende dier kisten zoude op de rekeningen der repatriërenden gesteld worden.
4
Augustus. Verbod
legenhel
overvoerenmeiCompagnie's schepen
van«bedevaers off pelgrims, die het graff
van■■Mahomelh lot
Mecca
besogl hebben".Dit verbod werd uitgevaardigd, «aangesien
sodanige
swervers«alhier maar schadelyk syn om haeren
aanhang
onder de•Mohomedaenen".
18 Augustus. Last op
denGecommitteerde
overde
zaken van den inlander
loezigt
Ie houden overde
inlanders,
die zich «sonder jmanls permissie" gevestigd hadden
op de eilandenEngelsch
Onrust,Amsterdam,
llooru enRotterdam.
Eens of tweemalen 'sjaars moest hij zich naar die eilanden
hegeven
of een gemagtigde derwaarts zenden om »tevernemen.»wal 'er omgaat, en te verhinderen, dat andere, als de
«tegenwoordige hewoonders, haar
op
deselve meer ter neder"Stellen, sonder daar toe van behoorlyk consent deser
«Regering voorsien te wesen".
5
September. Nadere bepalingen nopens
debagage
vanrepatriërenden.
— Verbod legenhet
indienst
nemenrun inlanders
op de ri'lour-seliepen
en legen hel over-voeren van slaven naarde Kaap de
goedehoop.
In gevolge last van de Heeren
XVII"™,
verval in hunne brieven van 9 Julij en 28 September 1715, maakte de Indische Regering bekend:BKIL IV. 6
Eerstelyk,
dal het is de expresse ordre en begeerte van welgcm. haar Ed. Ho. Aglb., dateen ygelyk der repatrieerendeluyden, die
niet voorsien sullen wesen van kisten, die in lietVaderland
na de maat van jdersqualitcyl syn
gemaekt en gebrand,de sodanige
baai'alhier byd' E.Gomp.
en geeneandere van deselve sullen konnen en moeten voorsien,dewyl
geene andere alhier te lande gemaekle kisten door de daar toe gestelde gecommilleerdens sullen mogen werden gemerkt ofte gebrand en aangeleekend: suilende een yder, die eenof.meer
kisten na synequaliteyt
benodigt sal wesen, deselve konnen bekomen by degestelde gecommitteerdens
in betsuyker pakbuys
aan de equipagiewerff,
daar de branding der kisten geschied, tenpryse
als volgt, te weten:1 kist, lang !> voeten, hoog en wyd 2 voelen rynlandse maat en vierkant in den baak gewerkt,
voor/'17:19:12
ofrds57/g.1 kist, lang
4'/
2 voeten, hoog en wyd2voeten,voor/
16:3:13ofte rd'. &»/,.
1 kist, lang
4'/
2 voeten, hoog en wyd I'/j voeten, voorf
15. — 8 ofte rd*. 5.1 kist, lang 4 voeten, hoog en wyd 1
'/i
voeten,voorf
14:2.—ofte rds.
4'/
4.I kist, lang
3'/
2 voelen, boog en wyd 1 voet en 4 duymen,voor
f
13: 8 — ofte rds.4*/».
1 timmerkisl of pothuys, lang
3'/
2 voeten, wydl'/a
voel,In mg van agteren 30, van voren 20 duymen, mitsgaders het
scbuyne
bovendeksel breed 14 duymen, voorf
9:17,8 ofte rd5.
3'/
4.1 timmerkisl of pothuys, lang 3 voeten, wyd 1 voet, hoog van agteren 21 en van voren
13'/i
duymen, mitsgaders bet scbuyne bovendeksel lO'/j duymen breed, voorf
7:14—ofte rd». 25/8.
En sulks om deselve aan ged'. gecommiteerdens in conlanl Ie voldoen of wel omme daar voor op reecq: van