BAB IV. KAJIAN FILOLOGIS DAN PEMBAHASAN ISI
A. Kajian Filologis
2. Kritik Teks, Suntingan Teks dan Aparat kritik
a. Kritik Teks
Kritik teks menurut Paul Mass dalam Darusuprapta (1984) adalah menempatkan teks pada tempat yang sewajarnya, memberi evaluasi terhadap teks, meneliti atau mengkaji lembaran naskah dan lembaran bacaan yang
commit to user
mengandung kalimat-kalimat atau rangkaian kata-kata tertentu. Berikut edisi teks SW:
Tabel 1. Daftar Lacuna SW
No. B. Br H Lacuna Edisi Teks
1. 44 3 17 yèn tutut langkung mbune yèn tutut langkung ambune
2. 54 5 21 Kabakitan kabangkitan
3. 65 1 25 nanging ana pamère kêdhik nanging ana pamère sakêdhik
Tabel 2. Daftar Adisi SW
No. B. Br H Adisi Edisi Teks
1. 19 7 8
tap tap-tapaning têmbung
tap-tapaning têmbung
2. 28 9 12
ing wong uripe angêta tutur kang becik
ing wong uripe angêta tutur becik
3. 38 1 15 Jating jati
4. 60 4 23 tapa ingkang tinêmu tapa kang tinêmu
commit to user
Tabel 3. Daftar Ketidaksesuaian Konvensi Linguistik SW
No. B. Br H Kata Edisi Teks
1. 2 9 1 têpane tapane 2. 18 9 8 lina Lena 3. 20 8 8 ringringa riringa 4. 29 6 12 tintènana titènana 5. 37 1 15 angsring asring 6. 39 9 16 pribaddi pribadi 7. 21 1 16 katah kathah 8. 41 3 16 lannang lanang 9. 41 7 16 udut udud 10. 42 2 17 samabarang samubarang 11. 46 1 18 nana Ana 12. 54 1 18 buddi Budi 13. 56 9 22 agong agung
14. 57 9 22 ling adu lir adu
commit to user
b. Suntingan Teks dan Aparat Kritik
Untuk mendapatkan suatu hasil suntingan teks yang dapat dipertanggungjawabkan dalam hal ini secara filologi, maka dalam penelitian ini tahapan suntingan teks disertai kritik teks dan aparat kritik secara bersamaan. Adapun untuk kata–kata atau baris yang dianggap keliru diberi nomor kritik teks dan pembetulannya ditempatkan pada bagian bawah teks (semacam catatan kaki) sebagai bagian dari aparat kritik. Metode yang digunakan dalam kritik teks ini adalah edisi standart.
Edisi standart dipergunakan untuk mengevaluasi teks pada bacaan yang dianggap salah. Pembetulan pada edisi standart yang sifatnya sebagai suatu usulan peneliti, ditempatkan pada aparat kritik (catatan kaki) serta nomor kritik teks ditempatkan pada akhir kata atau kalimat. Hal ini merupakan suatu bentuk yang terbuka bagi pemikiran pembaca yang mempunyai argumen lain atas pembetulan tersebut.
Untuk mempermudah pembacaan dan pemahaman makna transliterasi teks SW maka digunakan tanda–tanda sebagai berikut:
a. Angka Arab 1, 2, 3, ... dst yang berada dalam teks adalah nomor kritik teks pada kata yang terdapat kesalahan.
b. Tanda [1, 2, 3, ... dst] adalah untuk menunjukkan pergantian lembar halaman teks.
c. Tanda 1, 2, 3, ... dst yang terletak di sebelah kiri teks adalah untuk menunjukkan pergantian bait.
commit to user
e. Tanda diakritik (é) dibaca e seperti pada kata salawasé yang berarti selamanya.
f. Tanda diakritik (è) dibaca e seperti pada kata yèku yang berarti yaitu. g. Tanda # memberikan keterangan penggantian bacaan berdasarkan
konvensi tembang.
h. Tanda * memberikan keterangan penggantian bacaan berdasarkan pertimbangan linguistik.
i. Tanda [...] menunjukkan pembetulan berdasarkan interpretasi penulis. j. Tanda / menandakan tiap pergantian baris.
k. Tanda // menandakan akhir dari tiap bait.
l. Penulisan hasil transliterasi dan suntingan teks SW menggunakan spasi 1,5 supaya terlihat lebih rapi.
commit to user Berikut adalah Suntingan Teks dari SW:
Pupuh I Dhandhanggula
44/5 ka 186 na
SÊRAT WÊWULANG
1. [1] wontên pasal mangke kang winarni/ caritane sujalma utama/
kang wus akèh luwangane/ mêmulang anak putu/ dèn anggèa kang wuri-wuri/ padha sira rungokna/
ing pitutur ingsun/ lêlèjême wong sujana/
lan wong wirya wiwitan lara prihatin/ amatèkakên raga//
2. raganira dèn sumêdya êning/ êningêna lan nalaring kathah/ dadi wong jêmbar budine/ budi digdayèng tuhu/ tuhu têrus lan islam batin/ laire dhasar tapa/
batine aputus/
tan keguh dening bêbeka/
iya iku têpane1 wong padha mukti/ angati-ati tapa//
commit to user 3. tapa tapi tap-tapaning ati/
atènira tan kêna ing lombang/ malar têkaa sêdyane/
ingkang sinêdyèng kayun/ rahayune sajêge u-[2]rip/ manggiha suka wirya/ wiryaning tumuwuh/ mundhak kawuwus sujana/ sujanane angluwihana sêsami/ sêsamaning manungsa//
4. iya iku kang manut sayêkti/ sayêktine anut suka wirya/ saking lara prihatine/ karane wêkasingsun/ anak putu kang wuri-wuri/ padha sira laria/
lampah kang pinunjul/ punjul sêsama ing jalma/
malah mandar oleha sapangat nabi/ wali mukmin sadaya//
5. sadinane sira aja lali/
limputêna mring nêpsu kang ala/ lêlimpenên sakarêpe/
karêping nêpsu iku/ anusupi panggawe bêcik/ rêricikaning basa/
binubrah binuwur/ karane sira yitnaa/
yèn wus yitna tan ana ala lan bêcik/ pintanên ing wardaya//
commit to user 6. yèn wus bisa minta ala bêcik/
pan kalêbu rêrêsiking [3] janma/ kataman tuman têmêne/
nêlat kang sampun luhur/ kaluhuran kang sampun êning/ angêningakên nala/
nala mrih sumunu/
kang sumunu wus gumawang/
lan kawang-wang kèh ing janma ala bêcik/ katitik kang tênaga//
7. tênagane kang dipuntitèni/ wus kapusthi èsthining wardaya/ katara dèning solahe/
solah muna lan laku/ wus kacêtha osiking ati/ atènira wus pana/ paham ing pangrungu/ wruh saosiking buwana/
bapa iku sawabe wong brangtèng widhi/ widigdèng ing ngawirya//
8. prabawane wong wani prihatin/ yèn wus mukti nyawabi sadaya/ mring sanak wong sakadange/ nadyan liyane rawuh/
amuwuhi dahulat prapti/ tur ta mundhak suwara/ kaprawiranipun/
sugih rowang sugih [4] donya/
beda lawan wong nora gêlêm prihatin/ barang sinêdya tuna//
commit to user 9. nanging ana ujaringsun kaki/
mring kang maca tuwin kang miyarsa/ gêdhe cilik tuwa anom/
tan kêna sira guru/ sok sapaa dadi priyayi/ anut sikuning janma/ gandar solahipun/
sarta takdiring Hyang Suksma/ yèn wong iku takdire dadi wong tani/ pan balubut kewala//
10. nadyan bagus sagandare singgih/ yèn pasthene pêpancène bangsat/ pasthi kumêsat ujare/
ujar nêka alungguh/ anglungguhi ujar priyayi/ amrih aja katara/
polahe kang mawut/ sawênèh ingkang sujanma/ gandar ala dêgsura atine gingsir/ gingsiring barang karya//
11. kang satêngah sujanma puniki/ gandar ala nylêkuthis semunya/ [5] sarta dhêndhêng cêlukane/ sinêmon datan wêruh/
dipunsarah datan udani/ kinêras datan êsak/ ginêbug malupuh/
sawênèh ingkang sujanma/
api kêras nyêngangas ungas yèn angling/ nyaliwing ing wardaya//
commit to user 12. kang sawênèh sujanma puniki/
bêg sujana pangucap miyarsa/ lèjême wali dèn amè/
Jawa Arab wus putus/ ing sarengat tarekat kaki/ makripat kang cinêtha/ ing kandhêg pamuwus/ kayêktène nora nana/
ambag lomba sêmbrana tan bêtah ngêlih/ trocoh rusaking bala//
13. basanira ambêg kumaluwih/ saru lamun nênggih amicara/ manggung agrayuk basane/ baya manut ing siku/ pasêmone angulêr sêrit/ dene bataling drajad/ wit pangucap rusuh/ amimi wus sabên dina/
nalarira arupè-[6]k sêsêg kacêpit/ kajêlit dèntingala//
14. satêngahe malih kang sujanmi/ pan ambulus malih ambêkira/ alus ngaluwus semune/ solahe nyanyak-nyunyuk/
kadi munyuk tan wruh ing krami/ krama kinarya entra/
jatine lir badhut/ balubut kataning basa/
kang mangkono angèl dadia priyayi/ pasthi dadi urakan//
commit to user 15. aja dumèh yèn ala puniki/
gandarira yèn dhasar pasaja/ sarta kathah kawignyane/ lan wênês sêmonipun/ kathah ingkang dadi priyayi/ dene ugêring janma/
ing tindak lan tanduk/ lan têtêp mantêp ing basa/ sabobote ana kamuktène ugi/ tinimbang lan wong ala//
16. kang satêngah sujanma puniki/ gandar alus solahe prasaja/ lèjêm priyayi dènangge/ ing solah bawanipun/ [7] pan rineka-reka priyayi/ nanging tan bêtah tapa/ sarta untungipun/
arang kang dadi dangdanan/
ewuh têmên pratingkahe wong aurip/ riptanên ing wardaya//
17. nanging ana masalahe malih/ yèn wong iku anggêgulang tapa/ yêkti ana pamalêse/
mungguh ing hyang puniku/ nora samar solahing dasih/ saosiking wardaya/
Hyang Suksma wus mêngku/ Pangeran asipat rahman/
luwih murah ya rabil kang luwih asih/ asih mring wong nastapa//
commit to user 18. nadyan silih saliring kumêlip/
kabèh iku ya sinungan murah/ sapancène dhewe-dhewe/ nadyan mancia iku/
ora kaya wong mangun tèki/ kinacèk ing sêsama/
ing daulatipun/
iya ta lawan kangelan/
[8] kangèlane pan wus lina2 kang kariyin/ anyêgah pangan nèndra//
19. karantêne dènaemut sami/
kang wong anom anganam-anama/ sakèhe kawigyan kabèh/
kabèh ungsêdên iku/ kaprawiran lair lan batin/ batinira dèntata/
tap tap-tapaning têmbung3/ têmbung-têmbunge ing basa/
basaning wong wangwangên dipunkalingling/ dêlingêna ing nala//
20. nalarira dèn sumêdya rampid/ rampidana lan udanagara/ iku kang dadi ugêre/ ugêrirêng tumuwuh/ aja lali tata lan titi/ dêduga lan prayoga/ poma aywa limput/ ringringa4 lawan wetara/ 2
* lena
3
commit to user angsal sira lalia kang nêm prakawis/
tan wande manggih cèla//
21. upamane rêraga puniki/ yèn praua kang aran prayoga/ [9] iku minangka dhayunge/ wêtara satangipun/
kang dêduga iku kêmudhi/ reringa iku layar/
poma dika etung/
pradadaning ing sarira/
kabèh iku lamun ora dènkawruhi/ mangsa sira arjaa//
22. nadyan ikêt bêbêd lawan kêris/ lamun ora bênêr panganggonya/ dadya cêlaning awake/
karane ing tumuwuh/
ewuh têmên angangkah budi/ nganggea sawêtara/
poma wêkasingsun/ sabarang ingkang prakara/ aja lali wiwiting ala lan bêcik/ rêrêsikên wardaya//
23. nadyan ngucap sakêcap puniki/ nadyan laku wong iku satindak/ yèn ora bênêr patrape/
nadyan silih dêdulu/
yèn tan bênêr agawe wèsthi/ karane ing a-[10]gêsang/ sangkanana ayu/
commit to user amrih rahayuning bala/
witing ayu andhap asor aja lali/ iku patrap pusaka//
24. lawanana kang pusaka malih/ pusakane ing ngèlmu punika/ angkat-angkatên karepe/ dadya ngajia ngèlmu/ yèn tan bisa kalimah kalih/ ujare wong ulama/
têksir ngèlmunipun/ dening pusakaning tapa/
kang tawêkal marang hyang kang maha suci/ asrah aja ambèka//
25. dene ingkang pamuwus sayêkti/ sok niyata wong iku nastapa/ kang sarta osike dhewe/ wus lumrah ing tumuwuh/ sok janmaa kapengin mukti/ tapane ora ana/
apa marganipun/ yèn wani mêsu sarira/
sakarêpe hyang suksma iya nuruti/ sawêtaraning lampah//
26. [11] ing wong anom padhaa angreti/ dening witing wong tapa punika/ angkat-angkatên karêpe/
kalamun sira mêsu/
nêpsu hawa ngiwa pribadi/ lan sartane èngêta/
commit to user sira ing tumuwuh/
yèn wong ora potang tapa/
dadya angèl sabarang kang dènsenêngi/ anggayuh-gayuh tuna//
27. karantène wong urip puniki/
kêdhik kang mukti kang dama kathah/ awêdi luwe wêtênge/
yèn esuk kudu muluk/
lingsir wetan amangan malih/ yèn bêdhug dharêdhêgan/ surup thêkul bêskup/ datan kêna towong iwak/
karantêne wong urip arang kang mukti/ nuruti budi hawa//
28. budi awak angèwuh-ewuhi/ amakewuh nèng sajroning nala/ dadya arusuh nalare/
witing hawa puniku/
doyan mangan lan doyan guling/ lan ora bisa nyêgah/
ujar [12] kang tan patut/ karane wêkas manira/
ing wong uripe angêta tutur kang bêcik5/ rêrêsik jroning nala//
29. basa rinicik ingatik-athik/ anggènên saprapataning basa/ linaras ala bêcike/
lamun bêcik rinasuk/ 5
commit to user lamun ala dipunsinggahi/
nanging ta tintènana6/ gêgêlitanipun/
manawa kaworan ala/
lamun ora matêng denira nitèni/ akèh karoban basa//
30. basa basan dènengêt ngawruhi/ dènkalingling delingna ing nala/ nalar wit lan wêkasane/
ana wiwit rum-arum/ têngahontawêkasan pahit/ paekaning sujanma/ kathah margènipun/ sami lan margining pêjah/ sajatine pari puniku sawiji/ wiji-wijining karsa//
31. karsa ala lawan karsa bêcik/ dèn katitik clêkuthiking basa/ kang ala lan basukine/
kinira-kira kalbu/
bu-[13]dèning wong sawiji-wiji/ tan kajajah sadaya/
kanyataanipun/
nadyan wasising carita/
yèn tan ana yêktine kang dènrasani/ yèku janma dol nama//
32. aja kagèt yên sujanma wêgig/ nadyan lantip pintêr amicara/
commit to user yèn tan katêmu yêktine/
titènana ing kalbu/ bêbudène sawiji-wiji/ ana kandhêging solah/ kandhêging pamuwus/ maluwus angawus basa/
kang satêngah kumètes èthês yèn angling/ amrih kadêlingêna//
33. amrih kèringan sêsami sami/ tur yêktine bêbudèning bangsat/ mila kumêsat ajare/
satêngah wong puniku/ sampun tuwa ambêke rêsik/ tur rêsik jroning nala/ nalare arusuh/
kapatuh kumêd ing donya/ satêngahe ana karêthel mujati/ jatine tan sêmbada//
34. basan sê-[14]mbada têgêse ugi/ yèn wong gulang jatining sarira/ kang têrus lair batine/
batin ambêg rahayu/ lairira andhaping krami/ suka lila ing donya/ tan grantêsing kalbu/ iku wong wrêksa cêndhana/ jaba sarèh tètêla wigya ing krami/ ngramani ing sêsama//
commit to user 35. sêsamanya akèh padha asih/
sih ing basa basuki tètêla/ tètèh titih pambêkane/ iku wênang tiniru/ ginurunan tinulur tuwi/ sênadyan wong nonoman/ angsring ana muwus/ muwus amrih kaluhuran/
sarta nyata yêktine kang dènrasani/ wênang yèn tinirua//
36. aja dumèh wong tuwa puniki/ yèn tan bêcik kalakuanira/ poma aja sira angge/ dene sayêktinènipun/ basa ala puniku ugi/
wong gulang gagêmbyakkan/ gêgo-[15]njakan udud/
dhadhu kêplèk kècèk kêmpyang/ iya iku pucuking ala sayêkti/ yèn tan tajêm ing manah//
37. yèn wong karêm wêwadonan angsring7/ yèku kabèh dadi pêpancadan/
yèn tan mikir pambudine/ milane wêkasingsun/
mring wong anom-anom prasami/ aywa pêgat gêgulang/
budi kang mrih puguh/ amrih kukuh jroning nala/
nalarira rampidên lan ngèlmu jati/
commit to user amrih aywantuk cêla//
38. jawanira basa ngèlmu jating8/ sajatine iya raganira/
akèh ana wilangane/ jaba jro ngisor dhuwur/ apadene kanan lan kèring/ sajroning pamicara/ ana kang amêngku/
pangambu myang pamiyarsa/ jroning tingal jroning ati dènjagani/ marang butaning suksma//
39. ana dene kang angel pribadi/
sratènane kang nèng jroning ra-[16]ga/ tigang prakara kathahe/
arang kang bisa ngangkus/ ati irêng abang lan kuning/ puniku kaprakosa/
jroning raga iku/
ping sakawan ati pêthak/
iya iku mung ingkang mulas pribaddi9/ amrih arjaning praja//
40. nanging arang kang bisa ngrêtèni/ marang ati putih kang utama/ amung sandhing tongga bae/ iku upamènipun/
beda lawan ati kang kuning/ abang irêng punika/
sadaya angrangkul/ 8 * jati 9 * pribadi
commit to user sakèhe kang sipat janma/
padha ngakêt ati abang irêng kuning/ mila kathah wong ala//
41. mila katah10 wong bêgal amaling/ cêler juput brandhal lawan nayap/ lannang11 wadon dadi lonthe/ tuwin wong ngapus-apus/ kêplèk kècèk dhadha lan bêlit/ lawan ja sêsumbungan/
manggung gulang udut12/ lan kèkere aning pasar/
lan wong climut balurut lawan wong ngutil/ [17] wit sangking ati abang//
42. ati kuning anggung mêmalangi/ samabarang13 karêm mring raharja/ sami ingadangan kabèh/
amrih bubuning laku/ tuwin janma arsa prihatin/ nuli binatalêna/
amrih aja tutug/ dene ati irêng ika/
kawasane asangêt sabarang runtik/ andabra ngambra-ambra//
43. iya iku kang ngadhang-ngadhangi/ marang kosiking amrih raharja/ dene kang abang gawene/
10 * kathah 11 * lanang 12 * udud
commit to user sakèh panganan iku/
lan panganggo kang adi-adi/ milane ingkang lamba/ sujanma puniku/
wit sangking tigang prakara/
arang ingkang wong iku bisa nyratèni/ marang ati têtiga//
44. tur ta lamun gêlêm angêmasi/ marang ati kang tigang prakara/ yèn tutut langkung mbune14/ ati putih bèn ugung/
iya iku sujanma luwih/ angluwih-[18]i sêsama/ ing dahulatipun/
karane wêkas manira/
mring wong anom dènawas cirining ati/ karêpe kawruhana//
45. pan wus titi wirayating tulis/
mring kang maca tuwin kang miyarsa/ dèn padha èstokna kabèh/
sabarang ungêlipun/
jroning tulis kang amrih bêcik/ dene kang amrih ala/
gêgêlitanipun/ iku padha yêktènana/
poma-poma sira dèn padha nastiti/ wirayat mrih prayoga//
14
commit to user 46. lamun ora nana15 kang niteni/
ingkang maca tuwin kang miyarsa/ dadi wong ngurakan bae/
pasthi pancène buruh/ tur katutuh lumuh ing becik/ dadi janma katula/
tula alanipun/
dene kang sumarah ingkang/ amiyarsa amaca kang durung bakit/ wong anom mêksih mudha//
47. basa jêjaka dipunmaknani/
jaja ngarêp ênggone [19] maknanya/ panganggone ing ngarepe/
liring pangarêp iku/ dipunbisa abasa krami/ yèn wus kapanggih tuwa/ tuwuk ing pangawruh/ wruhing ngèring subasita/
aja kaya jêjakaning jaman mangkin/ pangarêp ati lamba//
48. basa lamba iku angêlebi/ angêlebi wêtêng kêbak sêga/ dadi grangsang sakarêpe/ dadi wong abêburuh/
munmuk radèn ing ngaranêki/ daya lamun rosaa/
wong iku mêmikul/ wus têlas wêkas manira/
poma kaki dèn padha anêstitèni/
commit to user lêlèjêming sujana//
Pupuh II Dhandhanggula
49. sun amurwa atêmbang artati/ caritane sujanma utama/ kang tate ngêmbani rajèng/ anênggih wastanipun/ ajejuluk Sèh Tèka wrêdi/ salamine mandhita/ nênggih anèng gunung/ Maligèrêtna wastannya/
du-[20]k nom titi tatal ngêrèhkên nagari/ nagri Garbasumandha//
50. pambêkkane Ki Sèh Tèkawrêdi/ salamine nèng Maligè rêtna/ amêmulang pakaryane/ dhatêng kang para wiku/ kang ginêlar kang sabda gati/ artine wong nèng donya/ yata kang tinutur/
dening kang para satriya/
kang ginêlar lêlungid udanagari/ pepeka anèng praja/
51. miwah ingkang wayah-wayah nangkil/ sakathahe wong Garbasumandha/ têngah tuwuh sêpuh anèm/ sampun pêpak sadarum/ angandika Sèh Tèkawrêdi/ sakèhe putuningwang/
commit to user kang anom kang sêpuh/
padha sira pirsakêna/
pratingkahe ngawula lan olah ngèlmi/ tan beda pangarsanya//
52. ingkang anom sun wulang kariyin/ liring anom iku maksih tuna/ durung kathah wulangane/ beda lan kang wus sêpuh/ liring sêpuh iku nyêpuh-[21]i/ nyêpuhi têgêsira/
nyawabi sadarum/
milane jênêng wong tuwa/ liring tuwa awênang tinuwi-tuwi/ mring anak putunira//
53. lamun ora mangkanaa kaki/ ora jumênêng aning tuwa/16 dadi têtuwan arane/
basa tuwuhan iku/ ngandêlakên tuwane ugi/ iku wong tuwa ampas/ liring ampas iku/ wastaning raga punika/
raganira wus cape luwas ing kardi/ mangka ing jro suwunga//
54. iya iku wong cupêt ing buddi17/ duk anome tan purun têtannya/ ngandêlkên kuwat rosane/ tan etang ulah ngèlmu/ 16
commit to user kabakitan18 tan dên kawruhi/
amung eca mêmangan/ esuk nyamuk-nyamuk/
tan ngetang wêkasing gêsang/
kang kaetang mung nikmat pucuking pêrji/ lan nikmat pucuk ngilat//
55. datan nêdya angling jroning ati/ yèn wong gêsang wêkasane pêjah/ [22] nèng donya sêsanjan bae/ milane wêkasingsun/
mring wong anom-anom ta kaki/ padha sira estokna/
ing pitutur ingsun/ aywa pêgat atêtannya/
mring wong luwih barang kaluwihan kaki/ padha sira gulanga//
56. anadene yèn wus luwih kaki/ olêhira gêgulang kawigyan/ anadene romahane/
nanging pangarêpipun/ andhap asor tan kêna lali/ sabarang karêpira/
yèn tan lali iku/ angajia ngawulaa/
amêrtapa andhap agong19 aywa lali/ wêkasan dadi guna//
57. nadyan guna yèn ora tabêri/ gunanira pan maksih kuciwa/ 18
* kabangkitan
19
commit to user dadya kurang utamane/
lan malih wêkasingsun/ panggrahita gulangên kaki/ iku minongka wungkal/ anglungiding sêmu/ sêmu bêcik lawan ala/
upamane ling adu20 pucuking [23] êri/ yèn wong alul sasmita//
58. sinaua nganam-anam kaki/ lan dèn bisa sira mardi guna/ lan nglanggana pakèwuhe/ dèn bisa têngkas nambung/ lan anukma ing agal alit/ ya ulah kridhaningrat/ sarjana kawêngku/ jana sêmu sarsadhela/
yèn wus nyandhak lêlungiding ala bêcik/ sinêbut wong sujana//
59. basa sujana puniku luwih/ angluwihi sêsamaning janma/ dadi sujana arane/
karane putuningsun/ aja wirang atèki-tèki/
wong wirang têmah nganggrang/ liring nganggrang suwung/ liring suwung iku sirna/
liring sirna budi istiyare kênting/ dadi wong tanpa karya//
commit to user 60. kang mêksih nom ana kang dipunprih/
mikul rosa kinongkona kêbat/ yèn wus tuwa kang ya priye/ tapa ingkang tinêmu21/ raga cape atine sêpi/ têgêse sasêpi sêpa22/ [24] tanpa ngrasa iku/ dadine wong tuwa bangka/ iya bangka tegese bangka sayekti/ kumlêkêr tanpa sila//
61. karantène gulang êntas mangkin/ sakathahing kawigyaning janma/ mumpung sira maksih anom/ ingkang wayah umatur/ inggih lêrês sabda sang yogi/ nanging panuwun23 kula/ dhumatêng sang wiku/ pratingkahe wong ngawula/
mung punika kawula suwun rumiyin/ ingkang amrih utama//
62. angandika sang Sèh Tèka Wêrdi/ luwih angèl kaki wong ngawula/ nanging aluwih gampange/ puniku basa ewuh/
liring èwuh durung mangrêti/ basa mangrêti ika/
ngawruhi sêdarum/ sabarang karsaning nata/ 21
# tapa kang tinêmu
22
# têgêse sêpi sêpa
23
commit to user iya iku panêngêran kang janmadi/
widigdèng cipta maya//
63. maya iku utusaning kapti/ kapti suka lawan kapti duka/ anèng netra sasumuke/ lair wrêma lumaku/ lair iku utusan batin/ angsa-[25]l sira kaduga/ ujar kang puniku/ supaya yèn katrimaa/
ing angèle yèn sira durung mangrêti/ barang karsaning nata//
64. nanging ana bedanipun kaki/ angawula ing sang prabu tuwa/ kalawan satriya anèm/
sabarang karsanipun/ ing satriya anom puniki/ karya prêlu lan sunat/ sami patrapipun/ upami dipunpopoa/
karya prêlu kalawan kang nora gati/ sami sih asatira//
65. nanging ana pamère kêdhik24/ angawula ing satriya mudha/ kang tahan dènsêmu age/ sabarang karyanipun/ dene akêbat cukat têrampil/ sabarang kaduk kêbat/
commit to user trampil yèn umatur/
cêgaha pangan lan nêndra/ jurungana ing puji sarta sêmèdi/ amrih dhanganing karta//
66. yèn angadhêp gustinira runtik/ poma kaki sira dèn prayitna/ aja mapasi karsane/
nênggih upa-[26]mènipun/ ing satriya anom yèn runtik/ pan kadya banjir bandhang/ sing katrajang larut/
balikkan dèn angrerêpa/
nêtyanira dèn adoh asêmu wêdi/ amrih dhangani duka//
67. yèn ingutus dening gusti runtik/ tan wukira dèn matra kilata/ amrih lêmpêra dukane/ yèn aturira tambuh/ dadi sira kasabêt runtik/ ingkang sangsaya dadra/ dukane sang prabu/ lêlakonira dèn kêbat/