Nyaksian Ngaseuk Huma Cibeo Baduy Jero.

(1)

o

Senin 123

17 18 19

OJan OPeb

o

Sefasa

0

Rabu

456

7

20

21

22

--o

Mar GApr OMei

.

Kamis

([)

Jumat

8

9

10

11

23

24

25

26

OJun

.Jul

0

Ags

o

Sabtu

12 13

27 28

OSep OOl:t

m..

IIIIbI.III-_II-Clb.IIIIB lira

Ku Johan Iskandar

O

ina taun 1985. kuring kungsi nganjrek kebel jasa,ampir sataun liIana di wewengkon Hadu,', Desa Kanekes, Banten Pakidulan. Tujuanana pikeun nalungtik sagarupa paSUal31'1ngahunla urang Baduy (aos age ~~angle No. 227, 2009). Salila nganjrek di Baduy, kuring remen pisan lOondok mC9k di imah"a Jaro Pamarcntah, Almarhum Jaro Nakiwin, di Kampung Kaduketug, Baduy Luar/P~namping.

Dina hiji wakiu, di bulan Kapitu, persisna tanggal 8 Kapi!.u (12 Juli), kuring diajak Jaro Nakiwin, nyaksian ngaseuk huma serang di Kampung Cibeo, Baduy Jero. Puguh wae kuring ngarasa bungah. Kusabab biasana mah urang IUClr Baduy teu bisa nyaksian upacara ngaseuk huma serang anu diangg3p sakral ku sakum-na urang Baduy. Eta oge meurelln bubuhan klJring '::'.lggeus loma pisan ka pangurus desa, utamana ka

Jc:-:)Nakiwin jeung Carik Ukang.

Sapoe saencanna upacara ngaseuk, sabada duhur, kur:ng jeung Jaro Nakiwin, Ambu Nakiwin, Carik Ukang, jeung opatan deui warga Kampung Gajeboh, Panamping, jumlah kabehna

8

urang, ngajugjug

Kampung Cibeo. Kuring jeung Ja~o Nakiwin li::tipumpang mapay-mapay jalan satapak, nga:;.vatan' gunung-gurllJng anu lungkawing, kadang meuntas walungan Ciujung ngaliwatan sasak gantung leunjeuran awL

Ngendong.

di Saung

Ampir magrib, Jaro Nakiwin, kuring, katut

rom-bongan C::1jogka hiji saung huma di pasisian lembur

.

Cibeo. "Eh dak, jigana urang leuwih endah lamun ngen-dong bae di saung huma, ambeh leuwih bebas, ku sabab di lembur Cibeo mah pinuh ku anu ngarendong urang Panamping," ceuk Jaro Nakiwin ngajak ngendong di saung huma ka nu lianna.

"Kctllli mah satuju bae Jaro," ceuk Carik Ukang nyaluyuan kana pangajak Jaro Nakiwin. Pikeun I<uring

I

mah, ngendong di saung huma leuwih nguntuilgkeun.

Kulantaran lamun ngendong di lembur Cibeo, kuring

I

rada inggis bisi henteu diidinan ku Puun pikeun

nyak-sian upacarangaseuk huma serang. Malihan bisa wae

kuringdiusirdititah kaluar ti Cibeo, saperti pemah

kaala-man ku kuring pribadi waktu munggaran kuring

ngan-jang ka Cikeusik, Baduy Jero (aos Mangle NO.227,

2009).

Sabada i!':tirahat, kuring jeung anu lianna antri marandi di pancurarl sisi c;aung huma. Ambu Jaro Nakiwin, Ambu Ayah Ailin jeung Siti, mantu Ayah Ailin, sibuk ngahurullgkeun seun9U di hawu. Naheur cai dina kastrol pikeun ninyuh kopi, dicampur ku gula kawung. Rengse ngopi dituluykeun i<u muka tilT,bel t-9Kel Ambu Jaro Nakiwin. Timbelna kejo hun Id, ditambah

deiJ-ngeunna beuleum laui< asin, sambel tarasi, jeung sayur tiwu endog tunlbus.

Sora angklung di lembur Cibeo anu tadi beurang kadengcn3 hawar-hawal Iikajauhan, beuki nyedek ka peuting mah sora angklung teh kadenyena bpoJki ta,ik nyusup ka jero saung huma. Kataji ku sora angkh lng, kl'rjng nanya ka Jaro Nakiwin. "Maaf, Jaro, naha ku naon ngaseuk pdre di Baduy, kudu dihibur ku ang-klung?" kuring nanya panasaran ka Jaro Nakiwin.

"Wah, Pa Iskan, eta mah enggeus kabiasaan urang Baduy bae ti kolot baheula, keur n~a!1ibur Nyi Pohaci," ceuk Jaro Nakiwlr. nerangkeun ka kuring.

"Naha anu ngangklungna asli ti Cibeo, Jaro?" ceuk kuring jadi tambah panasaran.

NOh, eta mah ngangklungna ti Gajeboh. Ngangklungna Urang

Cibeo mah ~enleu samanea.

Engke iJae din" waktu acara paling sakral, saperti nurunkeun binih pare. jeung rrlelak pare di huma c:~rang," ceuk J3ro Na':iwin, namlJahkeun deui ir.;x>r-masina. Antukna kusabab rasCl cape engg"L.", leumpang jauh beurangna. bari dipepende ku sora angklung tilembur Cibeo, kuring henteu sadar, reup wae sare.

Sarena

ngagoler dina salam bar samak pandan, make anggel kapuk lepet.

Rebun-rebun keneh, cai kopi dina cangkir ruas awi jeung gula kawung dina batok enggeus dijagragkeun dina amparan samak. Meunang nyayagikeun Amou Nakiwin. I'::}ur jarongjon ngar"'pi, torojol datang arolJ boga saung, Ayah Sadi ti Kampung Cibeo. Manehna ngahaja datang pikeun maraban kotok di jero kandang handapeun saung. Ayah Sadi kacida ngarasa heraneun, nyaksian Jaro Nakiwin saparakanca ngendong di saungna. Tapi, henteu loba carita. Rengse maraban kotok, Ayah Sadi pamit ka Jaro Nakiwin arek balik deui ka lembuma. Manehna jangji ka Jaro Nakiwin arek mawa sangu koneng. Memang, henteu pati kebel,

Ayah

Sadi enggeus norojol deui ka saung. Manehna mawa

16.

Mangle No. 2231

'-Kllplng

Humos

Unpod

2009

(2)

"-boboko

dieusi sangu koneng. Manehna ngahaja

nya-diakeun pikeun sarapan rombonganAyah Nakiwin anu

ngendong di saung huma.

Beres sarapan sangu koneng, Jaro f'~akiwinjeung

anu lianna garanti pakean. Para lalaki anu tadina make

'

I

calana pokek, diganti ku sarung. Sarungna wama

hi-deung, make kameja bodas dilapis ku baju hideung.

.

Iketna batik biru.Ambu Jaro Nakiwin,jeung batuma anu

duaan deui mah, saralin marake pakean Cidat.Maraneh-l1a make kabaya bodas jeung sarung hideur.g abu-abu. Beres ganti pakean, Jaro f\ialciwin, kuring age jeung anu lianna indit ngaj"gjug lembur Cibeo. Tapi, kuring jeung Jaro Nakiwin anjag ka lelnL>l.:r,nyampak kampllng Cioeo sirT!pe pis;ln. Warga Cibeo j~ung kabeh semahna nt' ngarendong ti Panamping, enggeus arindit ka huma serang. Kukit:.ma

Jaro

Nakiwin jeung saparakanca ahir-na Irmgsung wae nyusul ka huma serang.

Ngaseuk Huma

Nepi ka nu dijugjug, huma serang, kuring bisa nyak-sian ratusar: ;:':Iema ngaliud di sic::ihuma serallg, nung-guan ngamimitian upacara ngc..:>euk.Boboko eusi binih pare katembong dijagragkeun di pungpuhunan, tengah-tengah huma serang. Boboko binih ~are dirariung ku baris kolot Cibeo jeung para pamaen angklung. Salian binih pare, dijagragkeun age rupa-rupa bahan sasajen. Contona, hanjuang, pacing tawa, tamiang, kihura, bing-bin, baruhulu, bangban, ~anglay, rurujakan, sisir kai, kaca eunteung, keris, daun seun'!uh, buah jCJlTlbe,buah kalapa, anak tangka: cau, areuy fi~ureung, bintinu, kapas, minyak kalapa, jeung lawon boeh. Sagala rupa sasajen teh dianggap ku urang Baduy pikeun cocooan Nyi Pohaci, supaya dewi pare ngarasa kahibur. uye nurutkeun ac.::~Baduy, rehnC'lmelak pare huma diang-gapna ngareremokeun Nyi Pohaci reujeung taneuh (Pertiwi). Salian ti eta, rupa-rupa bahan teh ngandung harti simbolik. Contona, kapas wama bodas ngandung harti pikeun ngadatangkeun cai jeung perbawa tiis kana pare.

Di sabudeureun pungpuhunan dikurilingan ku sawen, mangrupa palapah kawung ditancebkeun dina taneuh jeung daun-daunna, mirip umbul-umbul. Sawarehna tungtung daun digantungkeun Icupat. Sakabeh jalma ngarariung di sisi huma nungguan ngamimitian upacara. Salian ti eta, palawari sibuk

nyen-su~ jelema anu hadir

Llihuma serang. Car<lna.

seder-hana pisan, ngan saukur ngagunakeun soehan-soehan daun cau. Sasoeh daun nyirikeun sajiwa jalma anu hadir. Hasilna, kaitung 934 jalma, Urang Cibeo jeung Urang Panamping, anu hadir ngilu upacara di huma serang. Salian ti eta, palawari oge sibuk ngarampasan sagala babawaan perhiasaan anu teu meunang dibawa

.

ka jero huma serang. Hasilna, satumpukan rupa-rupa

geulang. cingcin, jeung ar10ji urang Panamping disim-pen di tempat husus ku palawari. Para kaom lalaki jeung anak-anakna an:J lalaki age pada saribuk nyieun aseuk, tina tangkal atawa dahan kai. Tungtung aseuk dibalur ku minyak kalara.

Upacara ngaseuk huma serang dimimitian di pung-puhunan. Salah saurang kokolot Cibeo diuk sila ha-reupeun boboko blnih p~rc anu ditutt.;t>an kli boeh. Leungeunna dibalur ku minyak kalapa. Kok.olo~ terus meuleum m~n~'an di pan;:<uyan bari map2~eun jampe-jampe. Manehna dikurilingan ku para panga"flK"Jng ti Cibeo. Rengse jampe, kokolot muka

been

tutup binih dina boboko. Saterusna, naaseuk pare indun\:J, tujuh Jiang dina jero pungpuhunan. Huasanlvarietac) pare anu dipelak, hUSl'S pare paling sakral, saperti pare siang jeung pare langgasari Rengse ngaseuk di

pungpuhu-nan, cit.:luykeun ku ngaseuk rame-rame di hulT''3 I serang. Gereyek wae sakabeh jalma asup ka Jero huma serang. Kaum lalakina p'}abaris di hareup laleum~ang {;3gancangan bari ngaseuk. Oi 'ukangeunan.::

ditutur-keun ku para wanoja,

,1f1UngeLJ~ldntiap liang aSt:ukan

ku 7-12 SiL-ibinih pare. Huasan pare anu dipelak, di antarana pare siang, p<lre koneng, pare ketang

lang-gasari, pare janah. jeung

Ketan p~uceuk. Tiap huasan

pare dipelak di petak-petak hU~:Jsanu ditandaan ku ajir nyere kawung. Kira-kira 3 men it, luas saparo lahan huma anu legana 1 ha. rengse dipelakan pare. Acara melak pare ciselang heula ku istirahat, balakecrakan sakabeh jalma narima timbel ti palawi::lri. Henteu kaliwat. clihidangkeun menu istimewa pikeun kokolot Baduy Cibeo, saperti daging lalay jeuo,g daging buutlbajing. l3ari rame mui<a tim' ,pI. .henteu kaliwat dihibur ku lalaguan hiburan jeung bobodoran. COP'''"'), lagu lutung kasarung, lalaela, Iiii-liang, jari dangan, yandi. bibi, ca~ arileu/ceuk arileu, ayun ambing, nganteh, gantung manggu, dad an kula, bibi lenjang, hiah-hiah panjang, keupat reundang, oray-orayan jeung pileuleuyan. Rengse

acara

dahar jeung istirahat, acara ngaseuk pare dituluykeun deui. Sa~abeh lalaki jeung awewe ngagereyek laleumpang garancang pisan asup ka jero huma se'C:Jllg. Kira-kira lima Illenit, satengah ilektar sesa lahan huma anu tacan rengse diaseukan tadi isuk. I<:iwaricacap diaseukan. Jadi, huma legana sahektar

rengse dipelakan pare ngan-saukur kurang ti saparapat

I

jam. Luar biasa, jigana mah moal aya masarakat mer

I

deren anu bisa nandingan urang Baduy. Melak pare pa- I

ling cepet sadunya, kujalaran gotong roy?ng ratusan I

jalma warga Baduy.***

I

Johan Iskandar, dosen jeung panalungtik I lingkungan_< di Unpad. _i

Mangle No. 2231