SUNGAI TERHADAP REMBESAN
Oleh :
FAISAL
MUHAMMAD ZUL ABRAR
105 81 2181 14
105 81 2199 14
JURUSAN TEKNIK SIPIL
FAKULTAS TEKNIK
UNIVERSITAS MUHAMMADIYAH MAKASSAR
2018
iii
Email :
[email protected] [email protected]
ABSTRAK
Pada kasus-kasus actual, penelitian mengenai kondisi air tanah adalah sukar untuk
dilakukan karena kondisi system aquifer didalam tanah sangat rumit, namun dapat
diprediksi dan dipelajari keberadaannya. Pada musim hujan kandungan air pada aquifer
meningkat sedangkan pada musim kemarau kandungan air menurun atau tidak ada sama
sekali. Sesuai dengan persamaan rembesan hukum Darcy, suatu aliran sungai yang terjadi
di atas tanah dipengaruhi oleh gradien hidrolis, yang mana dipengaruhi oleh beda tinggi
atau elevasi muka air sungai. Penelitian ini dilakukan dilaboratorium hidrolika dengan
menggunakan alat Open Channel. Tujuan penelitian ini untuk mengetahui pengaruh
ketinggian elevasi muka air sungai terhadap rembesan. Untuk mengetahui pengaruh waktu
rembesan terhadap volume rembesan pada tiap jarak muka air. Hukum Darcy digunakan
untuk mengetahui pengaruh ketinggian elevasi muka air sungai terhadap rembesan
dilakukan dengan pendekatan menghitung lama waktu rembesan yang terjadi. Hasil
perhitungan menunjukkan perubahan penurunan kedalaman rembesan cenderung signifikan
karena dipengaruhi oleh waktu rembesan antara 0 5, 5 45, dan 45 60 menit. Akan
tetapi pada tiap jarak muka air, semakin lama waktu rembesan maka volume rembesannya
semakin besar.
Kata Kunci : waktu rembesan, muka air sungai, kedalaman rembesan
ABSTRAK
In actual cases, research on groundwater conditions is difficult to do because the condition of
the aquifer system in the soil is very complicated, but it can be predicted and learned about
its existence. In the rainy season the water content of the aquifer increases while in the dry
season the water content decreases or does not exist at all. In accordance with the Darcy law
law equation, a river stream occurring on the ground is affected by a hydraulic gradient,
which is influenced by the height difference or river water level. This research was
conducted in collaboration of hydraulics using Open Channel tool. The purpose of this study
was to determine the effect of elevation of river water level to seepage. To know the effect of
seepage time on seepage volume at each water level. Darcy's law is used to determine the
effect of elevation of river water level to seepage done by calculating the time period of
seepage that occurs. The calculation results show that the decrease of seepage depth tends to
be significant because it is affected by the seepage time between 0-5, 5-45, and 45-60
minutes. However, at each face of water, the longer the seepage the greater the volume of
seepage
iv
Sy
!" # $ %& #' $ & ( ) & % " # )SWT,
karena rahmat dan Karunia-Nyalah sehingga penulis dapat menyelesaikan
skripsi ini, dan dapat kami selesaikan dengan baik.
Tugas akhir ini disusun sebagai salah satu persyaratan akademik
yang harus di tempuh dalam rangka menyelesaikan Program Studi pada
Jurusan Sipil dan Perencanaan Fakultas Teknik Universitas Muhammadiyah
Makassar. Adapun judul tugas akhir kami adalah :
*UJI
XP
+, -P
. /P
. 0/ ,.+ 1UN
+/2 , 013 3 4
Penulis menyadari sepenuhnya bahwa di dalam penulisan skripsi ini
masih terdapat kekurangan-kekurangan, hal ini disebabkan penulis sebagai
manusia biasa tidak lepas dari kesalahan dan kekurangan baik itu ditinjau
dari segi teknis penulisan maupun dari perhitungan-perhitungan. Oleh
karena itu penulis mengharapkan kritik dan saran serta perbaikan guna
kesempurnaan penulisan ini agar kelak dapat bermanfaat terutama bagi
penulis sendiri.
v
dan kerendahan hati, kami mengucapkan terima kasih dan penghargaan
yang setinggi-tingginya kepada : Bapak H. Ir. Maruddin Laining, MS
Selaku pembimbing I dan Dr. Ir. Hj. Nurnawaty, MT selaku pembimbing II
yang telah banyak meluangkan waktu dalam membimbing kami, tak lupa
pula kami mengucapkan banyak terima kasih kepada:
1. Bapak Ir. Hamzah Al Imran., MT. sebagai Dekan Universitas
Muhammadiyah Makassar.
2. Bapak Muh. Syafaat, S. Kuba, ST., MT sebagai Ketua Jurusan Teknik
Sipil Fakultas Teknik Universitas Muhammadiyah Makassar.
3. Bapak dan Ibu Dosen serta Staf Pegawai Fakultas Teknik atas segala
waktunya telah mendidik dan melayani penulis selama mengikuti proses
belajar mengajar di Universitas Muhammadiyah Makassar.
4. Ayahanda dan Ibunda yang tercinta, Penulis mengucapkan terima kasih
yang sebesar-besarnya atas segala limpahan dan kasih sayang, doa dan
pengorbanannya terutama dalam bentuk materi dalam menyelesaikan
proses perkuliahan.
vi
yang telah banyak membantu dalam menyelesaikan tugas akhir ini.
Semoga semua pihak tersebut di atas mendapat pahala yang berlipat
ganda di sisi Allah SWT dan skripsi yang sederhana ini dapat bermanfaat
bagi penulis, rekan-rekan, masyarakat serta bangsa dan Negara, Aamiin
Makassar,
2018
vi
G@ <@>@HI=H
GESAHAN ... ii
ABSTRAK... iii
KATA PENGANTAR ... iv
DAFTAR ISI... vii
DAFTAR TABEL... ix
DAFTAR GAMBAR... x
LAMPIRAN DAFTAR NOTASI DAN SINGKATAN ... xi
BAB I PENDAHULUAN
A. Latar Belakang... 1
B. Rumusan Masalah ... 3
C. Tujuan dan Manfaat Penelitian ... 4
D. Batasan Masalah ... 4
E. Sistematika Penulisan... 5
BAB II TINJAUAN PUSTAKA
A. Air Permukaan ... 6
B. Air Tanah... 8
vii
BAB III METODELOGI PENELITIAN
A. Lokasi dan Waktu Penelitian ... 26
B. Jenis Sumber Data ... 27
C. Alat dan Bahan Penelitian ... 27
D. Metode Penelitian ... 30
E. Variabel yang di Teliti ... 31
F. Teknik Analisis Data ... 31
G. Bagan dan Alur Penelitian ... 33
BAB IV HASIL DAN PEMBAHASAN
A. Hasil Penelitian ... 34
B. Analisis Penelitian... 37
C. Pembahasan Penelitian... 46
BAB V PENUTUP
A. Kesimpulan ... 48
B. Saran
.. 49
DAFTAR PUSTAKA
viii
db e fcg hij kl f mnc b k jojp b kjqqi adrhhh hhh hh hhh hh hhhssss sss ss sht u
db e fct habk jc v fmfw jpkb bxnbwb p lf w jkl jpd bx b yhsssssssss shz u db e fcz hv fw y jl{x |bxnfl febcb x} fmef kb xhhh hh hhhssss sss ss shz ~ db e fchdjx |p bl} fme fkb xvbbd jl jpgn fl jx| | jb x{ p bq jwlbx b y a ussssssss ssss sss ss ssss sss sshhsh hhhz db e fcu hdjx |p bl} fme fkb xvbbd jl jptn fl jx| | jb x{ p bq jwlbx b y assssssss ssss sss ss ssss sss sshhsh hhh db e fc~ hdjx |p bl} fme fkb xvbbd jl jpzn fl jx|| jbx{ p bqjwlb x by agg hss sss ssssss sss ss ssss sss ss hhhsh hhhz
ix
...
¡¢ £ ¤ ¥ ¦ ¥ § ¨ © ¡ª « ¬ ® ¢ ¢¯¢¥ ¦ © ¥ Open Channel
° ± ¦ ¥ £ £ § ¦ ² ¡ © ¥ § ¤ ¦ ¦ ¯ § « £³ ¬ § ¦ ² ¡ © ¡ § ¤ ¦ ¦ ¯ § « ´´´´ ´´´ ´´ ´´´´´´´´´ ´´´´´´´´´ ´´£³ ³§ ¦ ² ¡ © ¥ § £¤ ¦ ¦ ¯ § « £³ µ § ¦ ² ¡ © ¥ § ¤ ¦ ¦ ¯ § « ´´´´ ´´´ ´´ ´´´´´´´´´ ´´´´´´´´´ ´ ¶ § ¦ ² ¡ © ¥ § ¤ ¦ ¦ ¯ § « ix
·¸¹º¸ »¼Ñ½¾¿À Á ¸ÃÄŹº ŠƸ ÀǸ È ¸¾¿Ã ¿Â¼Ê ŠÿÀ Á Á ¿¸À ËÌ ¸Í ¿»¾¸À ¸ Î ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏÏ ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏÏ ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏϽ ½Ð Ð ·¸¹º¸ »¼ É ½ ¾¿À Á  ¸ÃÄŹº ÅÆ¸ ÀǸ È ¸¾¿Ã ¿ÂÑÊ Åà ¿À Á Á ¿¸ À ËÌ Â ¸Í¿ »¾¸À ¸ Î ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏÏ ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏÏ ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏϽ ½Ð Ð ·¸¹º¸ »¼Ð½¾¿À Á ¸ÃÄŹº ŠƸ ÀǸ È ¸¾¿Ã ¿ÂÉÊ Å Ã¿À Á Á ¿¸À ËÌ ¸Í ¿»¾¸À ¸ Î ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏÏ ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏÏ ÏÏÏÏ ÏÏÏ ÏϽ ½Ð Ðxi
Vw
= Isi air (volume of water) (cm
3
)
Vv
=
Isi pori/rongga (volume of void) (cm
3
)
Vs = Isi butir-butir padat (volume of solid) (cm
3
)
W
= Berat tanah (weight of air)
Wa
=
Berat udara (weight of air)
Ww
=
Berat air (weight of water) (gr)
Ws
=
Berat butir-butir padat (weight of solid) (gr)
k
=
Koefisien permeabilitas (cm/detik)
a
=
Luas potongan melintang (cm
2
)
I
=
Panjang sampel (cm)
A
=
luas potongan melitang sampel (cm
2
)
hi
=
Tinggi air mula-mula (cm)
hf =
Tinggi air akhir percobaan (cm)
t =
waktu pengujian (detik)
q
=
Kecepatan aliran
i =
Gradien hidrolik
A =
Luas penampang aliran
K =
Sifat fisik tanah yang disebut koefisien rembesan atau
koefisien permeabilitas.
ÞßÞà áâã äßå æ çæßã ß è çé êé ëÞ ì íéîé ï ð ñòó ôõöõ ÷ øùó ú ûõ ü õ ö ýõ þõ ÷ ý õôú
sum
ÿ ùó õy
õ õòóy
õö ÿ õòüuntuk
õòó ÿ ùóý ò÷ õ ö õòóm
ò öúm
òÿõö ò ö ü õn
ù ö õ öÿ ù ósum
õòóþõ ò ö öy
õ ùÿu
ôú ÷ õ ö õòó ôõöõ ÷ ýùþõ þúm
ùöòöü õô ýùý ú õò ù ö õö ûùóôõÿõ ÷ õ öm
p
ùö ú ú ü ñòó ôõ öõ ÷ ùøò þòüòm
ýòõ ô õö ü õóõüôù óòýôòüt
ù óôù öôú ÿ õòk
õ þõm
ûþõ ûùó ù óõ ü õ ö öõy
óùm
ÿ ùýõ ö õö ý ùÿ õõ ò öõy
þù÷ ü õ óù öõ òtu
ò ûù óþú üõn
ü õ òõ öuntuk m
ùøõ ÷õm
ò ôùöôõ ö ôò ö òuk
m
õõòó ôõ öõ÷ õö ûùóù ó õüõö õ òó ôõ öõ ÷untuk m
ùö ùt
õ ÷ú ò üú õöôòôõý õö ý òü þú ý ÷ ò óþòl
õ ò ööy
õ ù ö õÿ ò þõöm
õòóm
ùöòm
ÿ ú þü õ ö ûùóú ÿ õ÷ õ ö õþõ øôùü õ öõ ö ûóòpo
óò õ òó õö ÿ òõý õ öy
õ ÿ ùóõüòÿ õ ô õ þõø ûù öú óú öõn
ôõ öõ÷s
ù÷ ò ö õ õ þõm
ûùö õÿ ò þõm
n
õòó ôõ öõ÷ ûùóþú ò þõ üuk
õ ö ý ôú ò ôù ó þùÿ ò÷ õ ÷ ú þ ú ñ õ öõy
ü ù öõ ôõ õ öy
ÿ õ ÷ õ õòó ôõ öõ÷m
ù ö õ þòó ù ö õ ö ûþõ ûùó ù óõ ü õö ôù óôùöôú õ ö üù ùû õôõ ö õ þòóõö ôùó ôù öôú ýùó ôõ õ õny
õp
ù óÿ ù õõö ü õ ó õkt
ù óòýôòü õòó ôõöõ÷ õ öôõóõ ýú õôu m
ù òõ ûùóm
ù õÿ þù ù ö õ öm
ù òõ ûù óùõÿ þùm
þõ ònny
õ õ õ üõ ýú ýk
õ ýú ý õ ôúõþ ò þõ ûõ ö õ ö ûù öùþòô òõ öm
ù ö ù öõò üö ò ý ò õòr
ôõ öõ ÷ õ õþõ÷s
úü õ óuntuk
ò þõü ú üõö ýù÷ òö õuntuk m
ùûùþõõó òm
þù ÿò÷l
õ ö ú ôm
ù ö ùöõòvolu
øùõ ôõ ú ü õóõ ü ôù óòýôòü õòó ôõöõ÷ ûù ó þú õ õ öõy
ûùöùþòôòõ ö õöy
òø ù þü õ ö ò
m
m
rum
n
! ! " ! # #y
$s
# % #u
# % #untuk m
# # !n m
# # !um
&' # ()* * ) + ' ! #y
tu
y
kum
pul
m
' !rm
u
#n
% ,-m
m
Presipitasi
-m
#m
!n
!k
% !m
#n
m
" % &'# ( )* *) +k
. # !m
# #m
p
m
k
m
!#y
! !m
!m
#r
y
"m
y
k
"m
! /', 0m
p
# $ . , % ,n y
n
m
m
y
n
# ! 1, 27 41.37 , BT 119 38 19,20 kecamatan Tompobulu
Kabupaten Maros serta satu dari tiga DAS besar yang berada pada
Kawasan Strategis Nasional (KSN) MAMINASATA (Makassar, Maros,
Sungguminasa dan Takalar) selain DAS Jeneberang dan DAS Tallo.
Sungai senantiasa memiliki hubungan yang erat dengan kehidupan kita
sehari-hari. Selain dapat digunakan sebagai pembangkit tenaga listrik
345 6 7 89 :5 7 8 ; 8< 8
t
;9 =86 >88?@ 864A B 8 789su
=BA C ;8y
889Cuntuk
@AB 5 ?5 D 869C9 7 8493 <A6A;9 8
y
89Cm
93num
@ A B5 ?5 D 86 96;5 4?Cy
;86 E896 4A B 8 7 896y
8345 6 7 89
y
86 7m
AE58 < AC 5 < 8@ 86m
48E 8 D 4 8?5 > 8F?GC 867y
=A6A B 8 B@ 86y
B 86 :9CH
I9 J8B5 < 8?A
n
K8CG43 B 86 :9r
?A C :8 ;9 @ 8CAn
8 @G6 ;9 4 9sun
7 89 K8CGs
?9 ;8@486 775 <E 879
m
A6 8m
pu
6 7 ;AB9? ; 8n volu
=A 89r
@ 8CA 6 8<A 678C5 D867 @ 5 ? 864A;9A6
m
8E9C 86 45 6 7 89H L 8E 96 9 ;9 4AB8 B @ 86 @ 8C A6 8 @G6 ; 9 49 Akos
9 4?Am
@ 8M 84 86 D5 ?86 ;9 4A@9?8C D9E9C
y
86 7m
A C5 < 8@86Cathment area
tidak
berfungsi sebagai penampung. Akibatnya ikatan tanah yang tidak kuat lagi
ikut mengalir sebagai lumpur.
Untuk mengetahui pengaruh perubahan muka air sungai terhadap
rembesan, maka dari itu kami mengangkat judul ini
N O PQR STQ U P VQWTQW XY U N Z TQUN[Y ZY W VN RY Y PU SN WXYP \Q UZ Y ]YT
UQ V[QSYW ^
[ ^ U_ `_ab cVb ab db e
Berdasarkan latar belakang masalah maka rumusan masalah penelitian
ini adalah ;
a) Bagaimana pengaruh ketinggian elevasi muka air sungai terhadap
rembesan?
b) Bagaimana pengaruh waktu rembesan terhadap volume rembesan
pada tiap jarak muka air?
C
f ghi hjn D
j klj kmj j nop kp qrn rjn
stu tvwxv wyvw zv v {xv| }~ w }{vw}w }v x vv
v w
tuk
yw {v t } ~ w v | t {}w }vn
v}m
u
v v }| tw v}{| v xv~| yv w
w {t yw {vt } ~ w v | t v
ktu
| yvw{| v xv
p volu
y | yv w~v x v{}v ~j
v| vm
tvv}|D
fj nj jn
lj j qj vv y y|}v
m
n
~w uvv w x v |} ~ |m
vv v vn
twvm
ytx v vn
x vvy
m
w vw v}vm
vv {|x v ~v{ v{vv wm
vvv y
vw x }|}vn p
vx v ~ w t}vn
v }|m
w w v }p
w v | t ~ | tvvn m
tv v }r su
w v }t
|v x v ~ | yvw{|x }|}xv|} v w }{}vw }w } x }v v w vvw ~v xv v| { | }um
vw }v {v wv x vw v|v {| }tm
}x | }v t| tv w sw } }~} vt {v sw } w }|}{vt vyyv x }vy
vv v | v {| }v xvv | v x vv u w } {vw v |t {}r
vv| x vw |t {}| v us
y
vn
x }vm
}~vx v } {v|tw v} v | v {
y
v w x } tw vvn 1 set open channel
d) Material tanah yang lolos saringan No.4
e) Parameter kondisi lapangan
¡¢£ ¤£¥¡¦§¨ £¦ ©ª « ª¬ ¬ ® ¯° «° «±²
m
±°³ ® ´m
pro
µ ¶ « ´ ° ¬° ® µ ± ®° ª¯ °³ ¬ « ² · ¸ ° · ²¯°³ ª ±¹ º · » ¼ ²¬® ½ ª ´ª ¬ ¾ ¬ ¸y
· ²¯° «°³¬ µ ²¬¿ ² ´ « ¬um
um
±²¬ ±¬¸m
± ²¯° µ ²· ½ «¬m
y
³ ¬° À ± ¯ º²´³ ¬¸ ¾Áum
ª «n
 « ´½ ¾ 꿪 ¬ ¼ ²¬ ² ´° ±° ¬¾  ¬Ä ±¼ ² ¬ ²´° ±° ¬¾ º±« ¬Â « ´ ½® ¬©° «± ²Å±°³ ¼ ²¬ ª ´° « ¬Æ º · »» 𠬿 ª ¬ ¼ ª «±³ ¾y
¬¸ · ²¯° «°³ n
³ ¿° ¬ ´° ±²¯ ±ur
Ç´° ±²¯ ±ur y
¬¸ · ²¯½ ª · ª ¬¸ n
® ²¬¸ n
Å« ´½y
¬¸®°³ ¿°® ´m
µ² ¬ ²´° ±° n
°¬°Æ º · »»» Â ²±¶ ® ¶ ´o
¸ ° ¼ ² ¬² ´° ±°¬¾ ¬¸y
m
² ¬¸ ª¯ °³ n
« ²È ¯ l
² ¬¸ ³ µm
² ¬¸ ²±½ ª°m
²±¶ ® ¶ ´¶¸ °y
¬¸®°¸ ª ¬³ ¬® ´m
µ ² ¬² ´° ±°¬Æ º · » É Ê «° ´ ¼²¬ ²´° ±° ¬ ® ¬ µ ²m
· ½ « ¬m
²¬ ¸ ² ¬°rum
u
« ¬ Å« ´½ ®° ª¯ °³ ¬· ² ¯ ® « ¯³ n t
²¶¯° DZ² ¶¯° ¬¸y
® ® °® ´m
º·»»Æ º · É ¼ ²¬utup
³ ²«°m
µ ª´ ¬ ® ¬ « ¯ ¬¾ º · °¬° · ²¯° «° ±²¬ ±¬ ¸ ³ ²«°µª ´¬m
® ¯° µ ²n
²´° ±° ¬ ¬¸y
±² ´½ ® ´ ³ ª³ ¬¾ « ²¯ ± «¯ ¬untuk
µ ²¬¸ ²· ¬ ¸ ¬m
µ ²¬ ² ´° ±° ¬«² ´¬¿ ª±¬Æy
ËÌ ËÍÍ ÎÍÏÐÌÑÌÏÒÑÓÎÌÔÌ Ì Õ Ì Ö×ÒØ×
m
u
ÙÚ ÚÛ Ü ÝÞß àÞm
uk
á áâá ã á äáåáÝÞy
áâæçàÞèum
pul
ã Ýáçáéçá â áåá çáêã Ým
á çááÝÞ éê âæ áÝëã áâ áêë äáå án
ìáé áåë áçá ê äáê çáâæy
ìàÞå êìêâæ áâ ã à â æ áâ á ÝÞ ìáíáå çáâ áåî Ü Ýr
ß àÞïêè áán
ð íá çàÞ éêÞñáòàós
àòáÞ á á äám
Ý çàÞ Ýé Ým
àä á äê Ý ß Þ àé Ýß Ýçá éÝ ã á â éàòáÞ á á äám
Ý ìàÞ è êÞ á âæm
àäáä ê Ý ß àâæ ê áß á â ãá â Þ àm
ìà éá â è à ìáíáå ß àÞïêè á áâ é àå Ýâæ æ ám
àâô áãÝ áÝÞ ìáíáå çá â áåî ÜÝÞp
àÞm
u
è áá â ß àÞ äê ã Ýè à äõ äáå áæ áÞt
Ýã áèm
à â Ým
ìê äè áâ ìà âòá â á áäám
çàç áß Ý ãá ß áç ã Ým
á âñááçè á â é àòáÞ áop
çÝá äm
ã á â äàéçáÞ Ýî Ü ÝÞ ß à Þïêè á áâ éàâã ÝÞÝju
æ á ã áß áç ã ÝäÝå á ç é àòáÞ á öÝéê ál
ã àâæ áâ çÝã áèm
à âæ æ ê â áè áâ ß àÞ á äáçán
çà Þ çàâ çêî ðÜ éã áèëC. 2002)
÷ øùú ÷û ü ÷ý þÿ ÷ûü ÷
n
֟m
÷ ÷ý÷üy
m
pul
m
n
t y
!n
m
u
m
y
y
y
m
"y
m
nuju
su
y
# $ %n m
"y
#Effendi.H
2003)
(b) Danau
Merupakan cekungan besar pada permukaan bumi yang terisi air, baik
tawar maupun asin, dan di sekitar cekungan di kelilingi oleh daratan. (P.
Ginting dan Effendi. H, 2003)
(c) Laut
Merupakan salah satu unsur yang memiliki banyak manfaat bagi
kehidupan manusia, hal ini lantaran didalam laut terdapat kekayaan yang
bisa dimaksimalkan dalam kehidupan. (M. Daud Silalahi, 2001)
(d) Lahan Basah
Merupakan wilayah yang digenangi air atau memiliki kandungan air
yang tinggi.baik permanen maupun musiman. Ekosistemnya mencakup
&'( ') * '+ ', )
su
+ - '.) /, 0 '+m
'+ -&1 2 3) /, 0 '+ -'4 , 0m
) /, 0 'n
4 '+ 5 .&)6.78 '9 '+ 4 '+ 5.&) 8 39.9. &) 9 '('/) / .+ - - ' 0 3 &
u
74 , : ' &'+- ; < '/ '+ .+. 43&' * ' * .8 3&'.& '+t
'( ' &)8 'y
'u
)', 8, +m
'9 .+ )8 &1 9 39p
374 3+ 0, : '+ny
'4 .' 9 ''6'7 .m
'
upun
4 ,'0 '+ ; =>', 6?;@3 * *)y
A B C BDEF GHIJ K LK M
N3 - '6' 4 3+0,
k
' 6.&'+ '.& /, 5 '+y
'+ -m
3 3+ - ' 6.& * . 4 '(' / 8 3rm
u
: ''+0 '+ ' / 9 34 - '. ': .4 '
t struktur
8 36'8 .9'n
- 31 61 - .) 4 3 * ' 81 0 3+ 9 . : 3 6374'8 '+0 '+ ' /) * '+ - '
y
' - &' 2 .0 '9 . 4,m
.; ?.& 4 ' ('/ 8 3&7, : ' '+ 0 3&934 , 0 4 .'9 ' * .: 3+ '6 * 3+ - '+ '.& 0 '+ '/ ; =?9* ': )C. 2002). Sedangkan menurut
(Soemarto, 1989). Air tanah adalah air yang menempati rongga-rongga
dalam lapisan geologi. Lapisan tanah yang terletak dibawah permukaan
tanah dinamakan lajur jenuh (Saturated zone), dan lajur tidak jenuh
terletak diatas jalur jenuh sampai ke permukaan tanah, yang
rongga-rongganya berisi air dan udara. Air tanah yang ada di bumi berjumlah
sekitar ± 97% dari total air tawar yang ada hampir di setiap permukaan
bumi di jumpai air tanah, bahkan dibawah gurun pasir yang sangat
keringpun terdapat air tanah, begitu juga dibawah tanah yang membeku
dan tertutup salju atau es terdapat air tanah. Sumbangan terbesar air tanah
berasal dari daerah arid dan semi arid serta daerah lain yang mempunyai
formasi paling sesuai untuk menampung air tanah (Asdak, C 2002).
OPQR ST SUV W X SYZQW [ S\ ST]
um
^ZQ _ Sy
SS`SYST Xy
RZQ^SQW \ STarne
wal
natural resourcee)
_Sn m
Zm
S PT \ ST [ZQ ST Sn
[ZT RP T Xp
S_ S [Z TZ _P SSTy
[ S]b\ ST \Z^W RW U ST SPr untuk
^Z Q ^ SX SP \Z [ Z Q` W STc dZ TXP XS R [Z Q STST SPQ^ SeSURST SU]Z
m
S\Pn v
P RS`fS \Sm
[ Zm
STgS SRSTSPQRST S UU Srus
^ZQeSeS]ST`PT X\ WT X STc OPQ
y
ST X \P RS X WTS \ST ] Z U SQP hU SQP RZ` S Um
Z T VS` ST P ]Pklus m
Z RZbQP \fy
SP Ru
RZ` SUm
Zm
S` W P [Qb]Z] [ZT X W S[ Sn
aprecipitation)
_ SQP `S W Rf _ST SWfm
Supun su
T X SPf ` S`u m
ZT X S` Sm
P \bT _ ZT P ]S]P _P SRm
b]gZ Qf _ ST \Zm
u
_P STm
Z T VS _P U W VST STX
y
turun
\Z [Z Q Y W \S ST ^ WYPc OPQ U W VSTy
S T Xtu
run
\Z [ZQW\ S S
m
n
^ WPm
RZ Q ]Z^ W R S _S ST Xy
` ST X] W T X Z TX S`PQm
_P [Z Qm
u
\ SST^ WP
m
arunoff)
_ Sn
S _ Sy
ST X ZQZ] S [m
k
Z ^ SeS U [Zrm
W \ SSn
^ Wm
P ainfiltration).
adSQRS_ Sn
O_P _ SQm
Sfi j k lmOPQ PT P _S [ SR RZ Q ]P
m
p
ST _ ST YZT X S`PQ [ S_ S ` S[P] ST ^ S RWSTy
Sn
X \P RS \ZT S` _ZT X Sn
S \ WPgZQc O\ WPgZQ S _ S` SUl
S [P]ST ^SeSU RST SUy
Sn
Xm
Z T X ST _ WTX SPQ _ STm
Sm
pu
YZT X S`PQ\ ST S PQc nS` PT P _P] Z ^ S^ \ ST \SQZT S ` S[P] ST RZQ]Z^ut
^ZQ] PgSR [ZQm
ZS^`Zy
S P RW Y SY[ Wm
ZT X S` PQ \ ST SPQ ^ SP \ \ SQT S S _Sny
Sp
bQP h[bQ P [ S_ S ` S [P]ST RZQ] Z ^ut
SRS W[ WTm
ZY ST X ]PgS R _ SQP ` S[P] ST RZQ RZ T RW anZQ` Sm
^ ST Xf op p q).
rZQ _ S]SQ \ ST \ S _SQ \Z_S [ SPQ _ SQP ^ SRW STy
ST X YZ`PT X\u
[P Oquifer m
enurut
a sQ W]]m
an dan
tP __Zr
f i jupm
t
m
n
y
m
m
m
m
¡ ¢ £
Unconfined Aquifer)
¤¥ lolos
y
ny
n
¤¥ n k
¥ ¦ §m
¥ n water table
¥ ¤¨¤©y
u
¥ ª y
puny
n
«s
m
n
«¦m
¢ ¬
Confined Aquifer) y
y
luru
jum
¤
y
« ¤ ¤¥ ¥ © y
s
m
upun y
© m
m
puny
¤ r
¥
m
o
¦ ¢ ®ª ¬
Semi Confinet Aquifer) y
u
y
¤ y
ª n
y
« ¤ ¤¥ m
¤« ¤« y
ª ¥ n l
¥ p
¦ ¢ ®m
£
Semi Uncofined aquifer) y
y
ny
y
m
¥ ¤¥ ¥ © k
y
m
p
m
¤ ¤ © ¥ ¤¥ ¥ ¥
ny
m
ªun
m
y
¦¯ ª ¥
m
¥r
¤ °±²³´ µ¶ ·¶ ¸¹¶
n
º »¼µ ¶ ¸º ¼µ½¶n
¶ ¾ ¿ÀÁ ÂÀÁ ÃÄ ÃÅÃ ÆÁ Ç Ã Å Ã Èm
ÀÁ É Ê Ã Ä ÃÅ Ë ÃÂ ÆÃÅÌ ÃÁ ÆÍ ÆÄÎÉs
È ÆÌ Á ÏÎ Ï ÂÆum
um
ny
à ÊÀÁ ÂÀ Á ÃÄ ÃÅÃÆÁ ÇÃÅ ÃÈÁ À Î ÃÇ ÆÐÀÎ Ã ÑË ÃÇÒÓÀÔÀ Á ÃÌ ÀÇ Ã ÆÎÂÀÁ ÃÄ ÃÅà ÆÁ Ç ÃÅ Ã ÈÍÃÅ Â ÃÇ ÍÉ Î ÆÇ Ì Æ ÄÀ Ç ÃÈ É ÆÕ ÃÄ Ãn
ÇÀÇ Ã ÊÆ Í ÀÔÃÁ Ãum
um
ÂÀ Á ÃÄ Ã Å Ã ÆÁ Ç ÃÅ ÃÈ ÍÃÅ Â ÃÇ ÍÀ Ì ÀÁÈ ÃÅ Ãy
à ÆÇÉs
É ÃÇÉ ÂÀ Á ÃÄ Ã Åy
à ŠÂÌ ÆÌÏÁÏÅ Â ÏÎÀÈ Ãy
à ËÀ Á ÃÇ Ì ÆÇ ÃÈ Ãn
ÏÎÀÈ Â ÃÃy
ÂÀ ÍÀ Ä Ã Å Ê ÃÌ Ãm
À Ì ÆÉm
y
ÃÅ Â Ê ÏÁÀÉs
ÖErsinSyehan, 1995:285).
Perbedaan potensi kelembaban yaitu potensi kelembaban tinggi dan
potensi kelembaban rendah dapat menyebabkan gerakan air tanah (Asdak
, 2002 : 255).
Pembeda kedua aliran ini yang utama adalah pada nilai
permeabilitasnya. Nilai permeabilitas dalam tanah homogen atau dalam
hal ini adalah konduktivitas hidrolis dianggap konsta. Hal ini tidak
terjadi pada aliran tidak jenuh yang konduktivitas hidrolisnya
tergantung pada kadar air.
רÙÚ ÛÜÝÞ ßÚ Û ÜÝÞàÝ áâã Ü ã ä
åæç èé êé ë ìíçî ïé ð é ê ñé òéë ñéèî
sum
ó íç ôééy
éæçy
éêõvolum
í ôé êíð ñæ ñè íê ñæ êé
y
t
íçó éèéñö ñíç èé ð íçî ñé ð é ê êéy
ô é ïé è íêõé ð æóé è ð é êm
ô é ìïéðy
é
n
õòî éñö ôéêî ïééy
p
íìî òæ ëéêy
ésul
æè ôé êm
éëé òuntuk
ôæ òéð î ð é ê÷untuk
æèîé ðé
m
ñíó í òum
ô æ òéð î ð é ê íð ñ ï òøæèé ñæè íçëéô é ïùéôéêõ é êé æçèéêé ëöëéçus
ôæ ïé ëém
æ è íç òíó æë ôéëîlu
úí êæ ñ ôé ê ð éçé ð è íçæ ñè æð ôé çæ ïéôé éæç èé êé ëy
én
õ éð éêôæ íð ï òøæèéñæ÷ å ôé ó í ó íçéïéj
íêæs
èéêéëy
éêõ ï í ê õð òéñæ ûæð é ñæð é ê êy
é ó íçôé ñé çð éê òíèé ð ôéê ðøê ôæñæ êéy
ôæ ôéòém
òé ïæ ñé êt
éêéë÷ üí êæ ñ ýúíêæ ñ é æç èé êé ë þÿíç òém
óéê õö ôéïét
ôæó íôé ðén
é èé ñ þé åæç é êéë ç íé èæ ñöm
í çî ïéð é ê é æç èé êéë ôéê õ ðéòö éêõy
è íç òíèé ð ô æ éêèé çééæçïíçìî ðé é êô é êòé ïæ ñé êðí ôéïéæç þimpermeable layer)
.
þó åæçéêé ë åçè íæñöíçî ïé ðéêm
é æç èéêéëôéòém
öy
éêõ è íç òíèé ð ôæéêèéçé òéïæ ñé êé ðî æ û íçô í êõ éêòéïæ ñé êó éèî éêð í ôép
éær
þéð î æ û íçè íçè íðéê ÷ þù åæç é êé ë í è íøçæèöm
íç î ïéð é ê éær
èéêé ëy
é êõ ó íçéñé ò ôé ç æ ïçøñ ís
ïç í ïæèéñæ þëîúéê ôéçæ éé êö éêõy
ìíêõ é òéìæ ðøêô í êñé ñæ ó íçùém
pur
ô íó îm
íè íøç æè÷ þô åæç é êéë é çî þjuvenile)
öm
íçîïéð é ê é ær
èé ê éëy
é êõ è íç ó í êèîk
ôé çæ ôé òém
ó îìæ ð é ç íêé æêèçî ñæm
éõm
é÷ åæç èéêé ë úî êí æ ò ó æéñé êéy
ôæè ím
î ð é êôéòém
ó íntuk
é æçïéêéñþgeyser).
þí åæç øêéèö ìíçî ïéð éê é æç èé êéëy
é êõ è íçúíó éð ïéôé òéïæ ñén
ó éèî én
ïî çó éñíëæ ê õ õ é ñ íçæêõôæ ñ íó î èfossil wateri.
!
m
"#$%$&"' ( $( ) * $' $+ "* ' # ", "$s
$ ) "& # "- "* # ! ./ !$y
"* ,m
01* ,+$ * + "* "%$ !"* ! 0# '"* ("!$ 2"$! "
n y
"* , # !1. " "$! "& "1m
$ny
"k
m
* , "%$! % 3"&
ron
, , " ./ !$4 / ! $ 5./ !$t
"* "- '"%$* , # ! -1#1* , "* "* & "!"' "&1 ( * , "*
y
"*, % "$*ny
"6 ' -$* , , " "$! ( " . "t m
*,"%$! ( "!$ &$&$+ ( * , "*y
"n
, % "$* *y
"6 ' -$ * , ," "$! ( ". "& 0 * , "%$! ( " !$ &$&$+ ( *, "* &$* , ,$ * ! ,$ &$* , ,$ + &$&$+ ( * , "* &$* ,,$ * ! ,$ "* ,y
l
#$ - ! *( " -4 7ntuk t
"* "-6. !
m
"#$%$& "s
($&1%$'+ "
n
' # ", "$ '$ ) "& & "* "-
y
"* ,m
* , "%$!+ "* "$!0 % "%1$
!/ * , ," ./!$
t
"* " -4 8$ ( "%"m
& "* "-6 ' $ ) "& "% $! "*m
u
* ,+ $* % "$*m
r
"& "1&1! #1% *4 9" - "* "* & !- "( ". "%$!"* # !,"* &1* , . "( " : * $' & "* "-6 1+1! "*
#1&$!"*6 #
ntuk
#1&$! "*6 ! ". "& "'' "6m
' !& " #ntuk
, /0 &!$ron
,, " ./ !$49
m
. ! "&1! : 1, " '"* , "&m
0. * , "!1-$ & " -" * "* "%$! "* ;+ + * & "%"* ( "*& , "* , "* . !01+ " "
n
<4 ="%"1.1* ' 2"! " & / !$&$'6 'm
1" : * $' & " * "- % #$-"& "1 +1!"* ,
m
m
puny
" $ro
* , , " ./ !$6 ( "%"0pr
"+ & +6 $'&$ % "-m
u
( "-m
% / %/ '+ "* "$!
;
permeable
<6 ($&1*: 1+ "n untuk
& "* "-
y
"* ,m
m
"*, # * "!# * "!
m
m
puny
"$' $)"&m
%/ %/ '+ "*" $!4> # "%$kny
"& "*"-( $ ' #1& + (" . "$!;
impermeable
<6 #$%" & "* "- & ! ' #1t m
m
puny
"$ +m
"0.1"* 0 %/% / ' + "*"$!
y
"* , '"* , "& + 2$%6s
-$* , , " + / * ' . ( "' "!r
0# ' "*( "!$ &$*, ,$ * ! ,$
( "* + -$% "* ,"
n
* ! ,$ + &$+ " "$!m
* ," %$!m
% "%1$ & "* "- & % "- ( $' #1&+ "*+ &$+ " "$
r m
* , "%$! 0 % "% "1$ 0 ( $1m
# !po
!$ ' . ! & $ & "* "- "+"*t
!:"( $BC D E FGFD H ID JD KL FMFNK G
m
L DJ O K HN P H O I KQ K PR PJ K H J KN K SJ KN K I CJ Fy
K HO Q FI D H O KJ PT F CMD T Q F GNJF L PGF PR PJ Kn
I KJNFR DM U L D HNuk
I KJN FR DM Q KHstruktur
N KH KTV WDXKJK O KJF G L DG KJ Um
KRF H R DXFMu
R PJ Kn
I KJNFR DM Um
KRF H R DXFM I PM K PR PJKHp
CJ F Q Kn m
K R Fn
JD HQ KT R C D EF GFDH ID Jm
D K L FMFN K GHy
KV YDJKJNF GP KNP M KI F GK H N K H KT LD JLPNFJ R K GKJy
K H O DH O KH Q P HOm
L PNF JKH SL PNF J KH T KM P Gm
DZFMFR F T KJO K R CDEF GFDHy
KH O MDL FT JD H Q KT Q KH I KQ K N K H KT FHF R C DE FGFD H I DJm
DKL FMFN Ksny
K D Jm
u
I KR K H E P H O GF K H OR Kpo
JFV B KM KP N KH KTny
K L DJM KI F G S M KI F GID Jm
DKL FMFN K Guntuk
KMFJ K Hs
D [K[KJ MDL FT L DGKJ Q KJFI KQ K I DJZDKL FMFN KG ND O KRM PJPGV \]^ _` abc de `fgh\ ij \fg ` d klmn \d i \` om pm b`q rKs tDR GN PJu NDR GNPr
GK H OKt m
DZI D H O KJ PT F I D JZD KL FMFN KG N K HKTV v KM FHF Q FR KJD H KR KH I D Jm
D KL FMFN K G FNPKQ K M KTm
D M DwKN F NDR GN PJ NKH KTV xF G KM Hy
K N KH KTy
K H O L D JND R GN PJ I KGFJ KR Kn
ZPQ KTm
DM DwKNR KH KFJ Q K M Km
NK H KT rWPNJF GHC Uy z z {sVrL sWNJ PR N PJu
struktur
[P O Km
DZIDH OK J PT F ID JZDK L FMFN K GV WDZKR F H L KHy
KRJ P KH O KHNKJ GNJ PRN PJ U
m
K R K GDZKR F H XD I KNj
P O K ID JZD KLFMFN Ks
Q Kl
KZ N KH KT ND J GD L PNV xF G KM Hy
K N K HK Ty
KH O L DJ GNruktur
MDm
IDH O KRKHsu
MFN Q FNDm
L P GC MD TKFJQKJFI KQ KLD J GNJ Pktur
MDZKT rWPNJF G HC Uy z z {sV rXs |C JC GFN KG u I C JC GFN Ks
KNK P J P K HOpor
F KQ KMKT J C H O O K KHN Kr
N KH KTy
KHO L F KG KHy
K Q FF G F KFJ KN KP PQ KJ KV |C JF G KH O KN ZDHD HN PR K H GD RKMF Q KM Km
}~
m
~ s
s
~ ~ } t
~ ~ m
~
m
~ } }}~ m
~ ~ ~ ut
o
s
~ n
~ ~ ~m
~n
~~ ~
m
s
untuk
~ ~m
us
n
~ ~
~
ya gravitasi
gaya
gravitasi atau gaya tarik bum
i juga sangat
m
enentukan perm
eabilitas
~ }~~ rm
y
y
n
m
~ m
~nurut
y
~ on
¡ ¢¢ £¤¥ ¦ §¨© ª«¬§®D
¯°± ® §« ²³¯ ´±«m
± § µ¯ ¶¯© §s
· ~ ¸~ } ~ r y
~ ¹ untuk
m
~ m
~ ~ ~ n
~ } } m
n
~m
ºm
m
» ¹ ¸~ } } ~ }~ m
ukny
~ m
~ } m
~ m
~ }~ m
uk
~ ~ ¼ y
Evaporasi
Proses Perubahan molekul dalam keadaan cair menjadi gas atau
penguapan (Sudjarwadi, 1990).
½¾¿
Erosi
Erosi tanah merupakan penyingkiran dan pengangkutan bahan dalam
bentuk larutan atau suspensi dari tapak semula oleh pelaku berupa air
mengalir (aliran limpasan), es bergerak atau angin (Tejoyuwono
Notohadiprawiro, 1998).
ÀÁÂÃÄ
m
Å Æ Å ÇÅ ÈÉ Å ÈÅ ÀMerupakan usaha untuk memadatkan tanah (mengurangi ruang pori)
dengan cara mekanis yaitu dengan menumbuk, menggilas, atau
mengetarkan tanah (Bambang Surendro,2014).
C
 ÊËÌÍ ÇÌÅ ÎÏMerupakan kondisi atau keadaan yang tidak stabil,yang menunjukkan
gejala yang tidak tetap dan selalu berubah-ubah. Fluktuasi pada
permukaan tanah juga mengakibatkan penurunan muka air tanah
(Triatmodjo, 2010) .
Å Á ÊËÌÍ ÇÌÅ ÎÏÐÌÀ
u
ÉÅ ÈÅÀSuhu tanah beragam dalam suatu pola yang khas yang didasari harian
maupun dasar musiman. Kedua fluktuasi terbesar pada permukaan tanah
dan menurun dengan bertambahnya kedalaman tanah. Suatu defenisi yang
baik dari perubahan musim terjadi karena adanya perubahan yang lambat
dari suhu tanah musiman. Di bawah kedalaman sekitar 3 m sedikit tetap.
Fluktuasi suhu terbesar berada di antara udara dan tanah daripada udara di
atas atau dibawah tanah.
ÑÒÓ Ò Ô ÕÖ Ò ×Ò Ô Ò×
y
Ø ÕÙm
ÚÔ Ò Ò× Ö Ú ÛÜÝ Þ Úß Ú àÒ× Òß ß Ò ÙÜÒ ×j
ÒÙÒ × ám
Õ × áÒ âÒm
Ü Ø Õ Ù ÚÖ Òß Ò × Ø ÒÓ Ò Ô ÕÓ ÒâÒm
Ò× ã ä Ü×åß Ü æ çè åm
é Ýt
ÒØ Ü Ó Ü ÖÒ êÒß Ô ÕÓ Ò âÒm
Ò × àÕ ÙÞÕÖut su
ß Ú àÒ×Ò ß Ò ÔÒ×m
Õ ×áÒl
ÒÛÜ Ø Õ ÙÚ ÖÒ ß Ò ×y
Ò× ás
Õå Ò ÙÒ âÒÛÖ Ò àm
Õ× Ú ×ëÚÔÔ Òn
Ø ÕÙàÒm
ÖÒ ß Ò × Ó ÕÙÒëÒàs
Úß Ú Þ ÕÔ ÜàÒ Ù ã° F (Donahue
dkk, 1977).
Suhu tanah bervariasi secara berkelanjutan. Di permukaan tanah, pada
malam hari panas yang telah hilang menghasilkan suhu yang menurun
mencapai titik minimum dan ketika ada matahari suhu tanah yang
minimum tersebut meningkat. Dengan bantuan sinar matahari, tanah
memulai menyimpan energi yang kemudian menghilang, disebabkan suhu
meningkat. Proses tersebut akan terus berkelanjutan hingga sore hari atau
intensitas radiasi yang mengalami kemunduran disebabkan karena jumlah
energi yang diterima menurun hingga hilang sama sekali dari permukaan
tanah (Bouwer Hausenbuiller, 1978).
(a) Kedalaman genangan dan tebal lapisan jenuh
ì íîí
m
ïíðñí ò óôíõí ö í ôòy
í÷ ï õøòïø ÷ín
ï óôíõí ö ù øòm
uk
íí÷t
í ÷í ú õøòô ÷ ûôî õòí öô ü øóíî ím
t
í ÷íúy
í ÷ ïm
øny
øñ íñ ü í ÷ ö ýí õu
îí ùô ö í ÷ óô ñí þí ú ù øòm
ýü íí÷ õí ÷ í úm
ø÷ÿí óô ÿø ÷ ýú í ôò ùíñ ôîí õøñ íî óí òô îí ùôö í ÷ ÿøn
ýú íôò í óí îíú óí ùíõ óôí÷ ï ïí ù ñ í úþ í íôòm
ø÷ ï íîôr
ü øñí þí úm
øîí î ý ôö øÿýîíúm
õíñ ý ÷ ïü øô î ñ øîøm
ñ íñ í ÷í ÷íú ýîíúm
í ôò õí ÷íúm
ø ð ù ø÷ ïíòýú ô ü íùíöô õí ö òøñ øöí ÷m
øõôü í íôò ÿíõý ú ùí óí õí ÷í ú ü øòô ÷ ï ù øò ðýü íí÷ í õís
ùíóí õí÷íú õøòö øñ ý õ ð ø÷ÿí óô ñí öí ú ö ø óí ÷ ïüí÷ ñ í ïôín
ñ í þ íú ÷y
ír
øîíõôøm
í öô ú ü øòô ÷ ï ìø÷ ïí ÷ ó øm
ô ü ôí ÷ õøò óíùíõp
øò ñ ø óíí ÷y
í÷ ï ñ øöíò óíòô ïíy
ík
íùôî øò í ÷ õí ò í ù øòðýü í í÷ í õíö õí ÷í ú óí ÷ í ÷ ïy
í óí óô ñ íþ íú ÷y
í íòø ÷í íóíny
í ù øò ñ ø óíí ÷ õøòöøñ ý õ íü ím
õøòÿíóô ïíy
í ü í ùôî ør y
í ÷ ï ñ øü øòÿí öíím
ó ø÷ ïí÷ ïíy
í ñ øò í õ ö ø ú ô ÷ ï ïí í ôò ñ øò ï øòíüü øñ íþ íúô ÷ ûô î õòí öôóø ÷ ïín
øùí õ øím
m
ùíõín
î øú ýÿín
øõôü íú ýÿí ÷ÿíõýú óôí õíö õí÷í ú ñ ý õôr
õí ÷í úm
ø÷ ïíîím
ôù øðíóíõín
î øú ñ ý õôò í ÷ í ôò ú ýÿí÷ øm
íóí õí÷ õøò ö øñ ýõ ð ø÷ ï ýòí ÷ ïôp
òôp
òô õí÷í úy
í ÷ ï ñ øòñ ý õôò ú íî ýö î øm
pun
ï ö øúô ÷ ï ïí óí ùí õm
ø÷ï ýòí÷ïô ü í ùíöô õíö ô ÷ ûôî õòíö ô ÷õýüõí÷íúùíö ôòp
ø ÷ ï íò ýúõøò ö øñ ýt
öí ÷ ïí õü øôî ó ø÷ñ í õí÷yum
îøú ýõôr
í î ýö øõôü íõí ÷ í úöí÷ ïíõü øòô ÷ ïù øòuk
m
íí÷y
ís
øòô ÷ ïõøòóíùí õñ ý õôòí÷ú íî ýö øõôü í ú ýÿín turun
óín
ôî ûôî õòíö ô õøòÿí óô ñ ý õô òí÷ úí î ýö õøòöøñ ýt
õøò ñ íþ íúm
suk k
m
m
! " # $ %& ' # ( # )! !m
# "m
*uk
m
m
m
puny
"+ * " " ! , " ! # $ -"*y
* * !) )m
! " $ . *"y
y
m
m
m
puny
,ktu
+! "!p
*ny
"untuk
n
# $D
/012134 5m
6 7894 5 4 : ( #m
*n
t
! ** # "y
!; " " + *! ! " !n p
*!ukur
*! "por
" "m
! "n
*! ) " )! $ < * !m
struktur t
"on
" *y
m
m
*! !m
m
! " " #m
* $ ( #m
*n
y
" )! *! " *m
* + + *m
*y
) " ) !y
* " ! $ .y
" !* , *! *!y
* !*! *! *! $ = ">?@ ?A BA C DE
m
>FF> G >s
>HA ? I EJ DEA K >F>?A LMy
A>tu
A>J N AI A?m
E BOAF>J A ?A@m
EJE
m
K EL DE FA F@ > Ku
? >JA BM PA FA @pun
N EB O A B G EQ EI A?ABy
ABOs
A BO A?FA DKA?I A NA REB >L ?ABACKEJ K@ ?>J C A F@ L SFE
m
p
@ BON A B FA B A @TU VEJDEAK >F>?ALN A B L>HA ? J E DK EL A B ?A B A C
m
E BN AI A? I EJCA ? >AB N A J > ACF> O EW? EG B >k k
AJEBAK EJ KA OA>AFALABM
m
E F>p
@ ? > SXE LFEy
U YU Z[977) meliputi :
a) Kecepatan rembesan di dalam tanah. Hal ini menjadi faktor penting
pada perencanaan bangunan penahan air, terutama bendungan, tanggul,
dan kanal.
b) Rembesan air dalam tanah berpengaruh terhadap kemantapan.
Keadaan rembesan selalu memengaruhi tekanan air pori, yang akan
memengaruhi tegangan efektif dan kekuatan geser tanah tersebut.
Kemantapan yang dimaksud adalah kemantapan lereng, baik lereng
alam maupun lereng tanggul buatan, juga kemantapan pengaliran yang
dalam.
c) Kecepatan pengangkutan bila terdapat bahan yang bersifat polusi
yaitu bahan kimia dalam rembesan air tanah. Hal ini perlu mendapat
perhatian dalam rangka melindungi lingkungan.
Hukum Darcy menyatakan bahwa kecepatan rembesan dalam tanah
sebanding dengan gradient hidrolik dan ditulis sebagai (Wesley . 1977)
=
(1)
\ ]^_ `a bcde b
drolik
f ] gbh
at fisik tanah yang disebut koefisien rem
besan atau
koefisien perm
eabilitas
ijk l`a bmcnk ok
pdak q obrbo`me ba _p sbq i t_ob qcobl`bm obs` ebd bm` u`i^_ `a bcd
hidrolik adalah perbandingan perubahan tinggi
energy
terhadap jara
q vy
` bok=
∆
..(2)
Dimana
∆
adalah perubahan tinggi energy dan L adalah jarak tempat
perubahan tersebut terjadi.
Hukum Darcy juga dapat dituliskan sebagai berikut:
=
.
...(3)
dimana merupakan kecepatan aliran atau kecepatan darcy.
1. Catatan Mengenai Hukum darcy.
1) Hukum darcy hanya berlaku untuk aliran yang lancer. Hal ini
merupakan kasus yang biasa, akan tetapi, pada kerikil kasar akan
timbul perp[utaran aliran (turbulen flow)
2) Koefisien rembesan akan tetap apabila suhu juga tetap. biasanya
nilai dianggap berlaku pada tanah dengan suhu 20 C.
w x yz{|z
k
}~ } |m
| ~ | } | |ukur
| } z | } | | |{| un
kom
zz }z | |m
~z {zz~ | |} |}|} |~ ~ |z~~ |} |~m
~ |n
~~|}| | | ukum
|y
y
|z} v =ki,
|n
~~ |} |y
| ~ | | | |z | y
m
~ | {z ~ {| { zm
} | | ~~ |} | zz z~ } ~~ |} | |{z |n
|} | ~~ |} | |y
z | z | {z | ~ | { | ~ |m
| |z } | | | | ~ ~ z | m
~~ |} | | {z |n
q
flow rate
x |{|m
|} |n volu
~ | }y
|z}u
=
.(4)
Kecepatan rembesan yang sebenarnya berada berbeda dengan
kecepatan Darcy karena bagian dari luas penampang terisi bahan padat,
yaitu butiran tanah. jika luas efektif potongan melintang dimana air dapat
merembes diberi symbol
A
v
,
maka kecepatan rembesan dapat diinyatakan
sebagai berikut:
=
=
..(5)
Dimana
adalah kecepatan Darcy dan
adalah kecepatan yang
sebenarnya. Dengfan demikian ;
=
=
. .
.
...(7)
t =
. .
.
.
.(8)
Dimana n adalah porositas, jika porositas bernilai antara 0,3 sampai
0.6 (nilai tanah pada tanah) maka kecepatan rembesan yang sebenarnya
menjadi 2 atau 3 kali lebih besar dari pada kecepatan Darcy penjelasan ini
lebih lanjut mengenai kecepatan aliran
v
dan .
Apabila kita ingin mengetahui banyaknya air yang mengalir, kita harus
memakan kecepatan darcy
sedangkan apabila kita ingin mengetahui
waktu yang diperlukan untuk bahan polusi pada air mencapai tempat
tertentu, kita harus memakai kecepatan,
¡¢ £¤ ¥ ¦§ ¦¨ £ ©
Tanah adalah himpunan mineral, bahan organic, dan endapan-endapan
yang relative lepas (llose
), yang terletak di atas batuan dasar (bedrock).
Ikatan antara butiran yang relative lemah dapat disebabkan oleh karbonat,
zat organic, atau oksida-oksida yang mengendap di antara
partikel-partikel. Ruang di antara partikel-partikel dapat berisi air, udara, ataupun
keduanya. Proses pelapukan batuan atau proses geologi lainnya yang
terjadi di dekat permukaan bumi membentuk tanah. Partikel-partikel
mungkin berbentuk bulat, bergerigi maupun bentuk-bentuk di antaranya
(Hardiyatmo, 2012)
ª« ¬ ®«
klom
¯tol
° ®« ± ²¯ ³¯ ´ m
m
®¯n
® µ ¶¯³ ¯³ µ ³ ²«³ ®s
·¯®¯ « µ ³«y
m
µ¯³ ¯n
¯ « ¶ ¸¯ ³ ³ ¹¯³m
¶° ¬ «± ¬¹«m
pun
²¯ ³¯ ´ ¬³ ¸« ¶« º» ®¯ ¸¯µ¯² ²¶ ¶° ¬«¼ ½om
µ°¬ « ¬« ²¯ ³ ¯ ´ · ¶· ¸¯ ¾· ¸¯p
¯ ¸ ¯ ¬ » ¯ ²»lo
¹¯ ¬« ¸ ³ ®¯³ ¿° ¹¯¬ «y
¯n
®¿¯«³¼À« ¶¸¯ ³» ¸¯ ¶ ¯Á¶» µ¯¹¯n
·¯ ®«¯ ³¸¯¶« ²¯³ ¯´¼ ³ ³ ²» ¯³ ¬«Ã¯²¾¬«Ã¯ ² ²¯³ ¯´ ·¯³¯ ¹y
¸«º»m
p
¯« ¸¯¿¯m
m
¯ ¬ ¯¿¯ ´ ² ¹³«¬y
¯n
® · ¶´ » ·» ³ ®¯³ ¸ ³ ®¯³ ²¯³ ¯ ´¼ ᬠ«¿ ¸¯ ¶ « µ ³¿« ¸ « ¹¯³y
¬ «Ã¯ ² ¾¬«Ã¯ ² «³ « ¹ » ¸«¯³m
¸¯µ¯² ¸« ® »³ ¯¹¯³untuk
Á³ ® Å ¯¿» ¯ ¬ « ¯¬ ¯¿¯ ´m
¾m
¯¬ ¯¿¯ ´ ²¶ ²³ ²»¼ ½·¯³y
¯ ¹¯ ³ ¹¿¯¬ «Ã« ¹¯¬ « ²¯³ ¯´m
³® ®» ³ ¯ ¹¯n
«³ ¸ ¹¬ ²« µ µ ³ ®» º «¯³ ¯y
n
® ¬¯ ³ ®¯² ¬¸ ¶´¯ ³ ¯untuk m
Áµ ¶°¿ ´ ¹¯ ¶¯ ¹ ²¶«¬²«¹ ²¯³ ¯ ´¼ ½¯ ¶¯kt
¶«¬ ²« ¹ ²¶¬·» ² ¸« ® » ³ ¯ ¹¯³untuk m
³ ³ ²» ¹¯³ ¹ ¿om
pok
¹¿¯¬ «Ã« ¹¯¬ «¼ Æm
um
ny
¯± ¹¿¯¬ «Ã« ¹¯ ¬« ²¯³ ¯´ ¸« ¸¯¬¯¶¹¯³ ¯ ²¯¬uk
» ¶¯³o
¯ ¶²« ¹ ¿y
¯ ³ ® ¸«µ ¶°¿´ ¸¯ ¶« ¯³ ¯¿«¬«¬¬ ¯ ¶« ³ ®¯³Ç¸ ¯³» º«¿¯·° ¶¯²° ¶«um
ȸ¯³pl
¯¬²«¬« ²¯¬¼ ÉÊ ËÌÍÎ Ïm
ÐÑ Ò ÍÌÓÌ ÔÒ ÍÌÕÕË Ö× ØÙ«¬²
m
½¿¯¬«Ã« ¹¯¬ «À ÀÙÄÚÛ ÇAmerican Association of State Highway
and Trasportation Officals
È ¼ Ü ¶®» ³ ¯untuk m
³ ³ ²» ¹¯³
k
» ¯¿«²¯ ¬ ²¯³ ¯´ ¸¯¿¯m
µ ¶³Ý¯³ ¯ ¯³ ²«m
· » ³ ¯³ º¯¿¯³ ± ¬ » · ·¯ ¬ ¸¯³ ¬» · ® ¶¯ ¸ ¼ Ù«¬² Á «³ « ²¶» ²¯m
¯¸« ²» ³ º» ¹ ¹¯n untuk m
¯ ¹¬ » ¸ ¾¯¹ ¬» ¸m
¸ ¯¿¯m
¿«³ ® ¹up
²¶¬ · » ²¼ Ù«¬ ²m
¹¿¯¬«Ã« ¹¯¬« ÀÀÙÄÚÛm
Á·¯ ®«²¯³ ¯´ ¹¸¯¿¯m
Þ¹¿°m
p
° ¹ ±À ¾ ß ¬¯m
µ¯« À ¾Þ ² ¶¯m
suk
¬» · ¾¬ » · ¹ ¿°m
pok
²¯ ³ ¯´ ¾²¯³¯ ´ ¸¯¿¯m
²«¯ µ ¹ ¿°¯m
pokny
¸« Å ¯lu
¯¬« ² ¶´ ¯ ¸¯ µ «³ ¸ ¹¬ ¹ ¿°m
pokny
¯y
¯ ³ ® ¸« ´ «²» ³ ® ¸ ³ ®¯³rum
us
¾rum
us
Áµ« ¶«¬¼ ³ ®» º« ¯³y
¯³ ® ¸« ®»³ ¯¹¯³ ¯¸¯¿¯ ´ ¯ ³ ¯¿«¬ «s
¬¯¶«³ ®¯ ³ ¸¯n
·¯ ²¯¬ ¾· ¯ ²¯s
¯²² ¶· ¶®¼àáâ ãäå æçè éê ã
m
ëä áìèë á é èíí çîàï ðsumber : Hardiyatmo, 2012
ñò óã
ks
ëãlom
pok
ôgroup index
õ ôö ñõdigunakan m
engevaluasi lebih
lanjut tanah
÷tanah dalam
kelom
pokny
áð øila indeks kelom
pok
ô ö ñõsem
akin t
èò ù ùèæm
áë á ê áòáú éãûáë èò â ãüëý üáò ù ë ãê ãþáê áò þãò ù ù ýòá áòð àáòáú ùüáò ýäãü óèëä áé èìèë áé èë áò ë ã óáä ám
í ÷å éám
þá è í ÷ÿð à áòáú í÷åm
ãüýþá ëáòt
áòáúùüán
ýä ãü â ãü ùüáóáéè â á èëæ éãóáò ùí ÷ÿáóáä áúþáéèü â ãüé èú â ãü ùüáóáéè âýüýëð àáòáú í÷ ê ãüm
á éuk
ê áòáù ùüáòýä ãr
ôku
üáò ù óáüè ÿlolos
éáüèò ùáòno
ð õæ êáþè ûá éèú ûãò ùáò óý ò ù ä áòáý óáò ä ãp
m
ý ò ùð àáòáú â ãüâýê èü úálus
óèëä áé èìèë áé èë áò óáüè í ÷ é áþáèm
í ÷7, yaitu tanah
lempung lanau. Beda keduanya didasarkan pada batas-batas atterberg.
Dapat digunakan untuk memperoleh batas-batas antara batas cair (LL) dan
A-1-a A-1-b
A-2-4 A-2-5 A-26
A-2-7
Analisa Saringan (%lolos)
2.00 mm (n0. 10)
50 maks
-
-
-
-
-
-
-
-
-0.425 mm (no. 40)
30 maks 50 maks 51 min
-
-
-
-
-
-
-0.075 mm (n0. 200)
15 maks 25 maks 10 maks 35 maks 35 maks 35 maks 35 maks 36 min 36 min 36 min
Sifat fraksi lolos saringan
No. 40
Batas Cair (LL)
-
-
-
40 maks 41 min 40 maks 41 min 40 maks 41 min 40 maks
Indeks Plastis (Pl)
Np
10 maks 11 min 11 min 11 min 10 maks 11 min 11 min
Indeks Kelompok (G)
0
8 maks 12 maks 16 maks
Catatan :
Kelompok A-7 dibagi atas A-7-5 dan A-7-6 bergantung pada batas plastisnya (PL)
Untuk PL > 30, Klasifikasinya A-7-5
Untuk PL > 30, Klasifikasinya A-7-6
Np = Nonplastis
Penilaian umum sebagai
tanah dasar
Sangat Baik
Sedang sampai buruk
0
0
4 maks
20 maks
Tipe material pokok pada
umumnya
Pecahan batu,
kerikil dan pasir
halus
pasir
Kerikil berlanau atau berlempung dan
pasir
Tanah Berlanau
Tanah Berlempung
6 maks
11 min
41 min
A-2
A-4
A-5
A-6
Tanah-tanah lanau lempung (>35% lolos saringan
no.200)
A-7
A-7-5/A-7-6
36 min
-Klasifikasi Umum
Klafikasi Kelompok
A-1
A-3
untuk
m
pok
7 dan untuk sub
kelompok A-2.
O
!" # # $ % &' ( )' *+'ktu
", * ,-).)' * /01 02343 5131 3632 57 8 51 57 516395: ; <54; <3=m
> 07 513 7 5?51 5@ A
urus
51 ?071 3 7B3C32D57 = 245 8 ?0 71 3 7E1 3F0<834 58> = @ 5m
m
563y
5@> 5 7 5 88 5<6 51 95: ; <54 ; <3=m
G3 6< ;237 5 A= <= 8 51 ?071 3 7 B3C32 D57= 24 58 ?0 71 3 7 E1 3F0<834 58>= @ 5HH563y
5@ I6 01 J 51K 574u p
01 02343 518 0255m
L : = 2 5 1 MN5
m
bar
O MD;4 ;H; 6 02 8= 1 J53C56 55254Open Channel
PChow,Ven Te
1992. Hidrolika saluran terbuka (Open channel Hydraulics)
QR S TUVWXY Z[ T\]^ _^
`ab ac d e dfghg aege gai ae
m
de jjke ai ae b k asum
l dmb ahaab afano ap qaha `mgm
dmy
a ie g b aat
y
ae j b gh dfg hg fae jrun
j b amg saltmahtmg km
ud iae g ia vae an bae wgb mtfg i a
m
a k ckn
bamg rgm
kfargm
tb dl
xgrg isaltm ahtm gkyz
lp qaha {d i keb dm
y
aie g b ah ay
ae j b gc dmtfd n b amg gerh aerg h dm i ahgrd c dmhg b ah a
Curah Hujan dan data AWLR dari PU Balai Besar Wilayah
Sungai Pompengan Jeneberang, serta data yang diperoleh dari literatur
dan hasil Penelitian yang sudah ada yang telah dilakukan di
Laboratorium.
C
R | }^ _] ^ UQ^~^n
TUT}V_V^ USecara umum jenis alat dan bahan penelitian yang dipergunakan
dalam percobaan di Laboratorium Mekanika Tanah dan Laboratorium
Hidrolika Fakultas Teknik Universitas Muhammadiyah Makassar.
^ |}^ _ ^ [ \^ _ \V
um
T^U V^ ^ U^~^ U_ ^ \^}^VU (a) Saringan
(b) Mesin ayakan
(c) Piknometer
(d) Tabung permeabilitas
(e) Ring berat isi
(f) Pelampung hidrometer
(g) Pompa vakum
Cawan
(i) Thin boks
(j) Termometer
(k) Desikator
(l) Oven
(m) Sendok
(n) Stop watch untuk mengukur kecepatan aliran
(o) Bejana ukur/Gelas ukur
(p) Kamera dan peralatan lainnya yang digunakan untuk
dokumentasi.
(q) Selang air
(r) Alat Tulis
(a) Tanah
(b)Air
um
H
n
(a) 1 Set Open Channel
n
(a) Tanah
(b) Air
D
¡ ¢£¤ ¥¦ ¦§¤ §¨ £¤¥¦ ¦§¤© §¤ § ª «¬ ¬®¯° ¯± °± ±² ¯ ¯ ³¯ ®± ´ µ´ ±n untuk m
¬¶ ¬°±² µ¯ · ¬ · ¬¸± ¹ ± ¹ ¬¸º»· ±± ³ ¯± °± ¸± ±y
¼ ½± ¾ ¿ ¬¸± °À ¬ ¯Á ½· ¾ ± ³±¸Ã¯ ¸ ½º ¾ à ¶´ ±¹ » ¸¯ ½³ ¾ «¬¸m
¬±· ¯ ®¯° ±Á(Falling Head)
½¬¾ į³ ¸»m
¬° ¬ ¸ Ũ© §ª §Æ§¤Æ¤¤ ǧn
Ȥ ¦É § ¤ §ª «¬ ¬ °µ±Ê¬¯s
°± ± ²³ ¬ ¶± ˬ ®± ´ µ´ ±n
µ ʯ´ ±¸±´ ° ¬¸¯Á°¯´°± ±² Ì Â±¸±´ ° ¬¸¯Á°¯k
°± ± ²±y
n
¶³ ¯ µÊ¯´ ±³ ± ®±m
¹ ¬ ¬ ®¯ °¯± ¯ ¯³ ¯± °± ¸±y
±Í±¯y
tu
¼ ½± ¾ «¬ ¶µ ʯ±n
Á± ³ºon
¬° ¬Á° Í ½· ¾ «¬ ¶ µÊ¯ ± ´ ±³ ± ¸± ¯¸°± ± ²Í ½º ¾ «¬ ¶µ ʯ±n
¹ ¬¸¬ ±· ¯®¯°±Ám
°± ± ² Í ½³ ¾ «¬ ¶ µÊ¯ ± ± ±®¯ Á±Á ±¸¯ ¶± Í ½¬¾ «¬ ¶µ ʯ±n ko
˹ ±´ Á ¯ ͽξ «¬ ¶ µ ʯ±· ± °±Á
batas atterberg (batas plastis dan batas cair),
(g) Pengujian Berat jenis tanah.
ÏÐÑ Ò Ó Ô ÕÖÑ × ÖØ Ö × ÙÐØ ÕÚ ÙÕ× ÙÖÑ ÖÛ
t
ÐØÚÐÜ Ót
Ý ÕÞÖ × Ó× ÖÑ Ú ÐÙÐ ÞÖÛ ß ÐÑ Ò Öm
Ü ÕÞÖÑ Ú Öm
ß ÐÞ ÙÖÑ ÖÛ ßÖÝ Ö Ý ÖÐ Ø ÖÛ ÏÓ à Ö áâm
ß âÜ Ólu
ã ÖÜ Óß Ö ÙÐÑ ä ÖØos
åÓ ÞÖ æ ÐÚ Õç åÐÞÖ ÙÖÑè éê ë ìí îì ïðñò ìóôõîöðñ îöî åÐÚÓ ÖÕ Ý ÐÑÒ ÖÑtuj
Ó ÖÑ ß ÐÑ ÐÞÕÙ ÕÖÑ ÕÑ Õ ÷Ö× Ö ß ÐÑ Ò Ó Ô ÕÖÑ Ý ÕÞÖku
× ÖÑ Ý ÐÑ Ò ÖÑm
o
Ý ÐÞ øÕÚÕ× ÞÖÜ âØ ÖÙâØ ÕÓm
× ÖÔÕÖÑl
ÕÙ ÐØ ÖÙÓØ Ðy
ÖÑ Ò Ü ÐØ× ÖÕt
ÖÑ Ý ÐÑ Ò ÖÑ Ø Ðm
Ü ÐÚÖn
Ý ÖÑ ÖÞÕØ ÖÑ ßÐØ÷Ó× Ö ÖÑ ùrunoff).
ä âÝÐÞ øÕÚÕ× ÕÑ Õ Ý Õm
Ö× Ú ÓÝ ×ÖÑuntuk m
Ð ÑÒ Öm
ÖÙÕ ß ÐÑ Ò ÖØ ÓÛm
u
× Ö ÖÕØ Ú ÓÑ Ò Ö Õ ÙÐØÛ ÖÝ Ö ß Ø Ð÷Ü ÐÚÖÑè úÝ Ö ß ÓÑ Ý Ö ÙÖ ß ÐÑÒ Öm
ÖÙ ÖÑ Û ÖÚÕÞ Ó ÔÕ ÞÖÜ âØÖÙ âØ ÕÓm
Ý ÕâÞÖÛm
Ð Ñ ÔÖÝ Õ Ü ÖÛ ÖÑ ÖÑ Ö ÞÕÚÖ ÛÖÚ ÕÖÑ × Ö ÔÕÖÑ ÚÐÚÓÖ Õ Ý ÐÑ Ò ÖÑ ÙÓ ÔÓ ÖÑ ß ÐÑ Ð ÞÕÙÕÖÑè ûÖÙÖy
ÖÑ Ò Ý Õâ ÞÖÛm
ÐÑ ÔÖÝ ÕÜ Ö Û ÖÑÖÑ ÖÞÕÚ Ö ÖÝ Ö ÞÖÛü Öý ûÖ ÙÖÝ ÐÜ ÕÙß ÐÑ Ò ÖÞÕØ Ön
ùQ
ý³ ,
m
b) Waktu durasi pengaliran (t) menit,
c) Ketinggian muka air tanah,(H) cm.
Pengambilan data pengamatan sangat diperlukan dimana akan
digunakan sebagai parameter analisa, oleh karena itu pencatatan data
tersebut dilakukan pada setiap kondisi yang terkait langsung dengan
tujuan penelitian.
þê ÿð óî óìñ îî
s D
ìö ìMenurut rumus Darcy ditulis sebagai Wesley (1977), mekanisme
pengambilan dan analisis data infiltrasi sebagai berikut:
. .
.
t
. .
.
m
m
untuk
n
y
r
m
y
r
m
m
untuk
n
m
uk
! "#$ %& '(# " & )& *+,+-
n
. /bar
m
0 12 /3 /45 /n
6 789:;4 ; 7< =< /4 > ?@A B CD EFBAGAn
@BHDEAH?E CDEFBAGA IJA KAn
C EL MB @CDIA NGA IO PDm
QD FAn
RD@D FA B S TBUA QVA IQA KA I WHA IA KX YA IA K ZL IVBFB N ?[AA BE F?IO ABD
DQBH\BEHA IAKVA IN ?[A A BEF?IO A B