SENDE (GADAI TANAH) DI JAWA, SUATU TINJUAN HISTORIS.

(1)

! " # # $ %

## & ' $ $ % $ " %

$ ( $ $ $ " $ ! " $ #) $ # ' $ #

! " # $ " ! ! * '

+ # $ # $ # $ &

# $ & '

"$ ! " ! * $ " * *

# $ $ % $ # ! "% %

" ,-.- ,/ ' 0 " 1 12 23 # $ " !

! "% % " % # + " $ #

! " 4 ! * " " * $ # %

* " % # * # " ,-.- ,/ '

% $ # ! "% % # $ # $ ! # " '

& " % $ 5 % 6 $ % $ 2 !2 2

,-78 98 ' " % $ * " # $ 5 %

! 6 ! " % " " * " $ ! " " )

* $ " ! ' " % ! $ # $

( $ ' $ # $ # ! # "

! $ $ ! " 4 5$ 6

$ $ " * $ $ $ % $

* % $ * !' " $ $ $ '

" ! $ ( $ * # " $ ) $

) "$ ! $ + ! "% % * $

$ "' " $ # $ $

% $ # ! "% % # $ "

! "% % $ % $ ! "% % ## $ + $ "

"$ ! % # " * " ' : ! "

"% " # $ # ! # " ) ! "% % " 4

5 ++ 2 "6 ! $ ! "% % " $ ! " * # "$ "

(2)

) # $ # ! # " ! % # * # " ) "

! * " ! % # $ " * $ !

* # "# $ ' $ # ! % #

! "% % # * # % $ 2 % ! " ' " # $ !

" * $ # % * " # * # $ " *

! $ ) $ % ! " $ ! "% %

* # " 4 $ " ' # $ $ " $ " * #

$ 5 # $ ; ! " $ $ $

# + $ ) $

" $ ! $ # 5 6 $ * #

$ ! ! " * # * $ #

# $ $ " * $ " " ,-.- ,/ 2 2 #2"2 ,-7<

,<-' 2 " ,--, <,8 2 %2 ,-77 7 2 !2 2 ,-78 97 2 "2 2

,-9= ,>),7 $ ) ' 0 #) # " $ 4 * # " $ ) $ '

" " 2" # $ " $ 4 # #

" ? % # $ $ ! * " $ "

$ # * # $ " $ " ! ## ! $ !

# # $ * $ # * "

5 6 % # * # $ " * $ # $ % #

$ ' $ $ % # * ! " # ! * #

" ' * # # * #

" # ' $ ! # * # $ # $ " ) * #

! $ ! # ' ! " # # " # "

5 6 $ " ! " # $ # * " ' !

$ % ' # ! * "

$ ! $ $ ! ! % $ ! ! # $ " $ "

! * ' $ !" " * ! % $ $ %

' ! $ ! % # $

$ " ! " ' " ! " # $

* $ ! ! $ ! *

' ! % * ! $ ! !

! " # * " " # ) * $ #

# ! * " ! # # $ * " $ $ " ! $ "#

(3)

$ " $ ! $ # # 5 6 * # $ %

5 6 * # "% $ ' " $ $ # *

$ # ! % # % # $ # * '

0 " $ * * # $ $ $ # # $ $

* " " ! * " % # + " $ #

! % ! " ! # * $ # %

* $ * ,-79 =7 ' 4 * # ! " $

$ " 2 %2' 0 " 2 %2 " " * " $ #

! $ 2" # $ # " % # " # $ #

$ # * " % # " #

* # ' $ * # $ ! "2 5 ! 6 $ #

4 $ 2 %2 ,-77 7 '

,' $ ! $

$ $ $ $ * " 2 $ ! $ $

!" ' $ $ $ # ## $ " # $

" # * # $ # $ $ ! "# $

$ " # $ $ $ # $ $

* " * * # "# $ @2 $ " ,--= ,8,, '

$ $ $ !" ' &" & ## ( 79=

0 $ !" $ "* ! & " $ #

" $ # * ! " ! % $ $ & ## * #

"# $ $ ! $ & "# / & " A$ "% 2"2

,--, 97.? " ,-7, 7. ' &" & ## -8/ 0

* & & $ " * * &" $ " / * &

& & 2 $ $ * # * / ! " $ "

! &" $ ! + ' " ! $ # $ $

$$ *2# $ $ # $ $ & * # $ # $ 2

! % $ & ## $ ,-->B,--. /8 '

&" " " ->> 0 * 0! 2 ! *

* # $ " $ " 2* # * $ ,-->B,--. /8 ' * #

(4)

! $ 2" # $ # 9 ' " 0! 0 2

" 0! 0 2 * $ " ! ## $ $ % * $ % $

# # * " # ! # #

( $ $ ,-->B,--. /8 '

&" * ( $2 " $ 0 0 * # # *

# " $ " 0 % ! * $ " % * " & # $

,->8 ,8<),8.? : ,->9 ,8-),,=? (2 + " ,-7> -.),88 ' &"

* # " 0 ! % " " 0 ! %

" % " " $ ! $ " $ 0 0

0 ! % # " $ ) $ " # '

0 * $ >. " * # " " $ " # $ $

$ ) * # $ " " ) " $ " ! ! "#" !

" ! ! " ! . " 2* # %

-,- --. 0 ' $ $ # "# $

# " " ! $ * $ # $ 2 2* # * $ #

$ # " ! "

# * # 2# @2 $ " ,-79 ,/., ' ( "! $2

! $ " 0 $ "* # " % $

! # $ ## ! " $ ! * # " # * # ## $

# $ " ' & " $ " ! # * "

$ ! " $ # " & % # " $ )

## $ ! $ 2* # $ ) ' !

$ # * 0 ! % # " $ $ " $

$ ! " " ## >. ! $

) $ 0 0 ' # " $ $ " $ "% $ #

# $ !" * 2 # ! $ ! # # * # " !

! # $ # ! " " $ ! # # 2 $ ) $

0 '

0 # $ $ $ $ + ! $ ! -7),,> $

& " $ #) $ # 0 % ! % ,->. ,9>),/8 '

! "# $ * # $ $ $ # $ " ! "

" # $ $ $ ! * # $ * # "

" # # $ * % # ! ## $ ## " # # $ " $ !

(5)

$ " ' # $ # $ # * %

$ # $ 2 ! * $ * ! # # ! 4 *

$ $ " * ! ,,= % $ ! ! !

$ $ ! $ % 2 ! ## $ ' ( " # # $ * # $

$ " % $ ! ## $ $ $ ! $ % 2 ! ## $ ' &

,,= " # # $ $ $ * ! ! % #

$ ! $ " ! $ * " % $ #

" * * 4 !2 " ' $ ,-->B,--.

/8 '

9' $ &

" ! " $ * $ ! * # # ! # $ $

2 !2 * " ! $ # ! * # $ " ) "

2" ) 2" " $ ! ## ! # ! $ ! 4

$ ! * ' " ) " " $ " # $

$ ! " ) " * # " * $ $ $ # * # " $

$ $ # $ ' ! " * * " #

* " ! ! * $ * # # " #

$ " * $ ! " " # # $ '

# * " " ! "% % # $ $ " $

$ 2' ,8 ( ,= ,-/7 $ $ ,-<, 2 2" ,9 & $ 2 9888 >> '

$ ,-/7 * ! $ $ * # # " !

$ # # + " " ) " $ " ## $

# " ! * ' & ## $ ! " $ ! " % $ ")

" # " ! ! ## $ * $ *

2 $ # $ ! $ ! $ $ * # ## $ $ !

$ $ * '

# $ + " $ " $ $ $ #

! # $ "% " $ ! $ ! $ ! # )

! # * " ' " $ * " " "# # $ "

! % )! % * # "! " # ! # $ ! "% % * " %

$ $ " # C*2 ,-7< 98, ' 0 " * # ## #

! "% % + ! " $ " * ' + ! " ! %

(6)

" $ ##2 ! $ # $ '

! $ $ ! "% % # $ " ! "

"$ * # $ ! $ $ % $ # 2 2

$ " * * 2 *2 ,--8 >,)>9

, ' " ' " $ ! " % " ! # "

' 0 # " $ " * # 5 6 "

" # $ '

9 ' ## " $ ##2 * "

$ ' ! $ $ # $ + "

! " ## * # * " " $ " !" 2" 5 6

* # 5$ % 6 ' ! + 2 ! ##2

* " $ ##2 * "

$ " $ " ! * # 5$ % 6'

/ ' ( ##2 * " $ ' ! "

## ! ##2 $ $ * # 5 6 "

# # ##2 * " $

5 6 ' $ ! " ! $

! ##2 $ ! " 2 $ 2 2

5 $ $ ! " 2 $ " ! $

! * # " $ " 2 )2 !

# 2" # " ##2 + " #

##2 * " ! # 2" # " # * # "

* " % + * 5 6 + " ! " *

! "% % ' # ! # " " * # " $ * " ! $ !

! $ $ $ ! "% % )! "% % $ # 5 #

6

$ #) $ # ! ! $ % # % " *

# ## # ! % " % # ! * $

! " )! " $ $ " '

! ! "% % # $ $ $ ! ! # !

$ # ! ! "% % $ $ # !

" $ ! " " $ ## ! ! " * # $ " # $

$ " " $ ! ! # $ ! " # $ 2 $ " $

(7)

! ! " # " 2 * "$ ! $ ! "

# $ * # $ " * $ # 5 " #6' & # ! % $ !

$ $ # % $ $ !2 * # $ # ! #

# # $ # #' # $ " # ) #

"$ " ! "% % $ $ ! " ! * ' !

$ * ! $ ! " 2 ! " * !

! $ $ * ! "% % ! ! # * ! *

! "% % " $ $ ! ! # 2 " ,-.< ,87 '

# $ " $ ! ## $ " ! ! * "

$ ! $ ! % $ $ $ # ! # " *

$ ! )! * # * " " % #

$ # ! " 4 $ $ " " $ ! $

'

* ! "% % # $ $ + " " $ "

! "% % 5 6' " " ! " * $ " ! * #

* $ % ! " ## $

! % ) * # $ % ! "# ! "% %

$ ! $ $ # "# % # * # $

! * " * + " ' " $ $ # 2 2" # * #

## $ $ ! % # $ # + ! % !2 ! $ *

" $ $ ! % # 2 ! % )! % * * * # $ " $ #) $ #

% # $ $ # 2 #2 2 # " * # $ ! " % *

! )! * # * " $ 2" #)2" # * # $ " #

! ' $ " $ " ! $ !

# $ ' # " ! # $ $ ! $ *

" # * $ # " $ ! ! % " " $ !

2" #)2" # $ " " * " * ' $ ! $ ! *

" $ % # " ! "2 ! " $ #

" ! "% % * $ 5 " #6 $ $ + " " #) " # '

0 " $ % # 5 " " # 6 # " '

" $ # $ " $ % # "$ ! " #

! 2 ! ## $ ! ! $ ! "% % $

5 ) ! " # ! $ # $ % # "$ !

(8)

(& ,-.. /=)/> ' $ $ % # $

$ * ! " % ! % # $ !

$ 2 ! * ' $ $ # 5 % '

" ! ! $ ! # "

" ! * 4 # 2 $ #2 2 #"2*2 # ' $ * #

$ " * $ $ " ##2

* " * # ! $ " #

2 2 %2 ,--8 .-)78 '

& $ !" 2 2 $ $ " #

"# $ #2 2 # "2*2 # ## * " # ' & " #

" ##2 $ $ ! " $ * " * # "

##2 * " 4 ! " '

$ ! $ ! % % ! " 2 2 " + ! " $

" ! $ $ ## # + !2 ! # *

$ # $ * ! ! % ! % ' & # + $ ! " + "

4 4 $ $ ! $ $ " * ,.78 $ #

" * * # % # 2$ $ + "

") " $ % % ' & $ ! % % $ " *

# $ ' # $ ! " # ! " $ "' 4 2

$ #2 2 #"2*2 # $ " $ "' $

" $ # #' !! * ! ! $ $ * " "

% $ 2 2$ # ' $ " * #

$ # " ! $ # ! # #

"# ! # ! " * # "$ " ! " #

# " # '

& $ "$ # $ ! "

! $ ' ! $ # " * # % $ # ! "

$ # * " ! $ $ " "

$ 2 " ' $ " $ ! $ ! " $

! " ## $ $ ! * # % * " *

" * ## $ $ # * # " * '

$ # ! ! " # " $ #) $ # !2 2

#" " & ,->8' " $ " $ &A & =>

(9)

" $ ! $ ! * ! # (& ' ,-.. /= '

/' $ &

" ! 2$ $ # " % ! "

* # ! $ 4 # % 2 2 * ' "

$2 "$ ! " $2 # " ! " ' "

% ! "% # $2 $ + ! * " $ $ "

"$ " & + #" " 2 $2 " " $ "

$ * ! " )! " ! " * $ # # $ ! "% % #

* # $ # $ ! # * * # ! $ * "

! ## " !'

& % % # $ * "% $ " !

# ' ! $ $ ! + ! * $ # % %

# ! $ ! ! "# * $ ! #

$ # % ! "% % ' " # " * $ 2" #

# $ # * ! " * $ % $

## # " * "% % $ !2 * # ! * #

$ ! # * $ # %

! "% % % ## $ $ # # 2 % * '

! ## $ * "# # ! $ ") " $

! $ % ' " # "# $ # $ "

$ # ' 0 * 2" # ## $ * $ # "# !

$ # % # * # $ * ' " " ! % *

! " # $ ! # # * '

0 " % # ! " # ! * $ # #'

## $ % " # "% $ * # " $ $ % $ # "# * #

" $ ' ( " # $ # * % * # $ $ $

$ # # * # # " # ! % * # ## $ $

# # ! ! ! # ! ! " & " # ' ,-79

=9 ' 0 $ # #2 2 # ! * # 2 2 * $ "

$ #) $ # * # # " ! " $ $2 * & ,->8'

" $ " ! * $ # #2 2 # ! * # 2 2 *

(10)

## $ $ # * # * # * +

,-7= DD '

" $ #) $ # #" " 2 * # # "

! " 0 # # ## ,, 0 ,-== # " ! 2 9>

B !B,-== * # ! $ ! $ $ # " $

! $ ## $ $ ! #) #

! " $ " " 2 # ! " "# # " ! $ " $ "

! " $ "# ! $ ## $ $

$ "" ,-.7 ,/7 ' 0 " $ $ " $2

$ # $ $ # * ! $ # ! # " ! ' "

$ ! $ ! 0 # # 2 2" ,7. B !B,-=> ## ,8

" ,-=. % ' ' ## ! # $ " # # "! )

! $ # $ " ! $ " ! # # # $ !

! % ! ! * * '

$ $ ! * 2' <= B !B,->8 ## - 0 " ,->8

0 # # ! % # $ $ # ! "% % !

" $ $ % $ *

! # # # $ $ " " * # $ ! !2

$ * ! $ # $ " * % $

! # # # $ ' $ ! $ ! " $

%

" * ## 9< ! " ,->8 " $ #) $ # #" " 2

* & * # # " # ! " ' # $ ) ## $

$ ## ! 2 ! " " # ! 2 " * ! "

# " $ #) $ # * # # $ $ #2 2 # )

* # 4 * " $ + " " # ") # " $ ! & =/

& $ $ #) $ # * # " # ! * " ! # $ #

+ " # $ 2 => ,->8 ! . # ! ! ! "

" $ $ 0 ,-7< >> '

! =/ & * # $ #

! # $ ! " $ # $

! * " 4 ) 4 $ " ! $ ) " " # $ # $ #)

$ # #" " 2 " ) " # $ # " ! "

(11)

# $ ! " $ " $ $ # ") " * # " 4 ! " * #

" # # #2 2 # 2 2 ' " $ " $ &A & =>

,->8 ! . # ! & # ! ! ! " '

! $ $2 " & ,->8 $ #

$ * $ "# ' !" $ * #

* $ 2 ! " '

$ # * # $ ! "2 $ " # $ * $

! $ ! * ' & # # $ $ " $ ! .'

% ## , " ,->, " ) # # $

# " ! ## $ * # "% % "

$ ! $ ! ! ! # # ' !

! # % " $ " $ # ! # #

# $ ! $ 2" # * # " # # $ "

. E F ; " # # * # $ G # # $

.

$ ! ! "% % * # " $ ## $ "

$ $ # * # $ $ $ ! & % & '

" " ! ! * ! " $ " ! " " # $ "

$ ' " $ * * # $ " 2 ! # # # $

$ " $ ! ! $ # $ # * #

* " ! " " $ # * # $ % $ % $ "

* # $ # $ ' 0 * # $ $ # $ % "

$ ! $ * # ! * ! % * " #

% ' =/ '

$ $ ! * ## > 0 " ,-., 2 7,8 B !B,-.8

0 # # $ &A & => ! . " 4

$ $ $ ! $ " $ ! "% % " $

! * # " # ' &A & " $ $ # ! * #

2 2 * * ! * # " " # "!

## $ * ' ## ! * # *

% ! " # $ $ + ! # ! ##

! "2 # # $ * # $ " * '

$ " & "! " $ * " # $ $ #

(12)

## $ * ' $ " $ ! $ " ! $ " $

% " ! * # 2 2 * * # ## $ "

! $ 2" #)2" # * # 2 2 * * # " ! ## " !

+ " 4 ! " $ & C2 2 (& ' ' /= ' # $

( " * $ $ " 0 " $ ! ## $ * $ 2

! " ! $ ! " 2" # * ' 0 "

## $ * + ! " # * # '

$ " * # " $ ! $ $ !

* # " # $ " $ $ 0 '

$ $ ! 0 # # ## /, 2 " ,-.< 2 -8/

B !B,-.9 ! # $ * # " $ & "! 2 =>

,->8 & . $ * $ # % ' "

" $ ! # & " $ # ,--8 /8 '

! " " $ !" * $ $ # ' & $ $ $ 2 *

! * $ ## * " $ $ ! * '

& ! # $ " * # $ # $ " " " " # '

* $ # ! ! "2 # ! % ' $

! * # ## $ * " $ ! *

$ ! $ * " # * $ %

! $ $ " ! * " ' ! # $ $ " 2

! " ! $ $ ! ## $ ' $ $

$ # # ! $ + " * # * #

$ '

& " " )! " " $ # $ $ " $ *

$ " ' & $ $ " % ! " ) " * *

!"2 $ " * " ) # # # # *

* # " " # "% $ $ * ! # )! # $

* # ' & $ # $ $ $ " $ * #

+ " $ * # " # " $ ! ' " $ !

$ ! $ # + ! 2 ! ! # # $ + " $ '

'

$ " ! ! % " $ " %

(13)

$ " $ $ #) $ # " " * $ # ' $

* ## " $ ' $ " ! + "

$ ! # $ # $ $ + ! $ # # " # * # $ '

! " # * $ H 2$ " # $ ! $ * "

" $ * ! !"2 $ " * # " ) ' # $ " #

$ $ $ # # * # # " # ! ## $ $ # #

! ! ! # " * # $ "% $ * $

$ # $ ## " * # # $ " "# # ! $

! ## $ # ' 0 $ % " # * # " $ # $

$ # "# * # " $ ' & "# # ! $ $

! * # ## $ ## " # "% $ # $ * #

" # # "! )! ! ## $ $ ! * '

" $ # #2 2 # ! * # 2 2 * $ ! "

$ #) $ # * # # " * '

$ "" ' ,-.7' & " " '" " $ ( "

( $ # '

&' & " $ # ' ,--8' ) # ' * + , " " --( '

( $ # 0 $ " 0 % '

( $ & 2 ' ,-..' + ' . *

/ . # ' ( + ! '

(2 + " ,-7>' ( & ," " % " &"2* & # #

0 2 '

! " & " # ' ' ,-79' ( ( " % '

" !' & " # '

A$ "% 2"2' ,--,' 50 * " $ 0 6 $

% %0 " + ( " "

) % ' " ! " & $ $ $ $ *

" 2" % " $ " $ 2 &"2* 3 " $ 2

% " 2 '

" ( " ,-.-' * " " '" " "%' 2 &2 !2 2 2 '

(14)

" $ $ 0 ,-7<' 5& # $ # 6 $

I "* 2 $' ' ( ( " ( % '

" : * 2" $2 '

2 %2 5& # $ $ & " # * 6'

( ' & ) $ 2 0 ## ,8),,

I " " ,-77'

)))))))))))))))))' ,--8' ( :2#* " $% $ 3 " *

&" '

$ * ,-79' ) , ( " + ) , #

) ' :2#* " C " *'

' 2 "' ,--,' " ( " - + % 1 "

J ! '

C*2 0 "#2 C' ,-7<' 5 ")$ " 2 4 $ " & $ 6'

$ 2 2 0' &' %2 $"2 #2"2' " ( " + ( ( "

+ ( / , , " " $ '

0 + $ ,-->B,--.'5& "# $ $ & * $ 6 $

& " # ! " ! $ $ $ $ * 2' ,9 1 '

)))))))))))))))) ,--/' 5 $ 0 * " 0 % ! 6' ! $

I " ' ' $ !2 '

0 $ : ,->9' + , ( % " %

&" ! % '

2 2 #2"2' ,-7<' ( '" " ( " % ' "

( " '

' 2 !2 2 ) * + '" " " &" $ * & " ' ,-78'

& # $ ' ' ' ,->8' / 12 3 " #4 " # 3" " ' # 12 '

, # 0 " % 244'

+ ' '0'&' ' ,-7=' ( # $ $ ( $ ' "%' 0 " ' "

: * 2" $2

0 % ' ,->.'( " *" , ' % " ( " " '

2 # % 2 & $ 2' 9888'. 5 ( ( & 1676*1687

:2#* " 0 $ &" $2'

2 "2 2' ' ,-9='% ' C $ '! '

" ' ,-7,' 5&" & ## # 0

$ - K ,8 0 6 " I '

(15)

@2 $ " &' ' ,-79 9 / * #' L ) " 3 # 0 " % 244'

@2 $ "' &' ' ,--=' & " / &" *% : (*; " " $